Kitabın Adı: Çeçen Nart Erstxo Efsaneleri ve Masalları

Derleyen: Sirazhdin Elmurzayev

Çeçence’ den Türkçeye Çeviren: Tarık Cemal Kutlu

Yayınevi: Anka Yayınları

Yayın Yeri – Yılı: İstanbul, 2004

240 Sayfa, Karton Kapak

Tanıtım:

Nart efsaneleri Kafkasya halklarının en güzel tarihi yadigarlarından, kültürlerinin en anlamlılarından sayılmaktadır.Bunlara ait rivayetleri, masalları, türküleri, şarkıları vs. Asetinler, Kabardeyler, Çerkezler ve Abazalar bilimsel ölçülerle araştırıp derlemiş, yazmış ve yayımlamışlardır.

Aralarında Çeçenlerin de bulunduğu bazı halklar, tıpkı Çeçenlerin topyekün 1944′ te sürgüne gönderilmesi gibi facialar yaşamışlardır. Bu faciayı yaşayan halkın kültüründe dehşetli bir çöküş yaşanmıştır. Bu gibi nedenlerden ötürü de, bu efsaneleri derlemektei yazmakta ve yayımlamakta geri kalmışlardır.

Rus destanları, Gürcülerin Amiran’ ı, Ermenilerin David Sasunski’ si, Kalmukların Zhongar’ ı (Congar), Kırgızların Manas’ ı, Yakutların Olonxo’ su, Azerilerle Kafkasya ötesi hakların Alpamış ve Köroğlu’ su, Kafkasyalıların Nart efsaneleri ve daha başka halkların destanları nice yazarlar, sanatçılar, kompozitörler için bitmez tükenmez kaynak teşkil etmiştir.

Bazı bilim adamlarının tespitlerine göre Nart efsaneleri ve masalları üç bin yıl öncesinde teşekkül etmeye başlamıştır.

Çeçenler ve İnguşlara ait Nart Erstxo efsanelerini ilk önce derleyip yayımlayanlar şunlardır: Çeçen tarihçisi ve etnografı Laudayev Umalt 1872′ de, İnguş etnografı ve folkloristi Çax Axriyev 1870′ de ve halk öğretmeni eğitimci Eldarxanov Tashtemir 1900′ da.

Çeçen İnguşlara ait Nart Erstxo efsaneleri hakkında yazı yazanlar arasında eski ve ünlü bilim adamları V.F.Miller, A.Grena, A.B.Pfafa, N.Semenov vs.dir.

Adları anılan bu bilim adamlarının Vaynah Nart Erstxo efsaneleri hakkındaki araştırmaları bugün bile önemini korumaktadır. Ama herşeye rağmen bu araştırmacıların bazı tespitlerinin yanlış olduğunu söylemeliyiz. Mesela Çeçen-İnguş Nart Erstxo efsanelerinin Asetinlerden ve Kabardeylerden alınmış olması hususundaki görüşleri doğru değildir. Zira son yıllardaki araştırmalar bu mükemmel efsanelerin bütün Kuzey Kafkasya uluslarının ortak malı olduğunu belirlemiştir.

Öz ve muhteva bakımından bütün Kafkasyalılarda benzerlik arz eden bu efsaneler, her halkın özelliğine göre de farklılık gösterirler.

Vaynah efsaneleri ele alınacak olursa, diğer Kafkasya haklarınkinden ayrılan yanları şöyle açıklanabilir:

Çoğu zaman Nartlarla Vaynahlar arasında savaşlar ve mücadeleler olur. Nartlar Vaynahları öldürmekte, binbir zorluk çıkarmaktadır. Son derece zalim ve acımasız davranırlar. Ama sonunda Nartlar hep yenilmekte, yok edilmekte ve halk topraklarını onların elinden geri almaktadır.

İkinci fark, “Nart” adının “Nart Erstxo” gibi iki kelime ile anılmasıdır. Çeçen-İnguşlar dışında Kafkasya’ daki hiçbir ulus bu efsane terimini “Nart Erstxo” gibi iki kelime ile anmamaktadır. Nart’ tan sonra kullanılan erstxo kelimesi aynı zamanda bir Çeçen boyunun adıdır.

Çeçen-İnguşlara ait Nart Erstxo efsaneleri doğuda Dağıstan’ dan başlayıp, batıda Asetin sınırlarına kadar olan Aktaş, Yamsu, Gümsa, Orga  ve Assa boğazlarından Gümsa, Terek, Nesari dağ ve nehirlerini içine alan bölgelere kadar yayılmıştır.

Her bölgede Nart Erstxo’ ların bulunduğu ve yerleştiği yer adlarına rastlanmaktadır. Hatta halk, Nart Erstxo kuleleri, köyleri, mezarları, yolları, dereleri, vadileri bulunmaktadır diye anlatır.

Çeçen-İnguş halkı kendi folklorunu Ekim Devrimi’ nden sonra derleyip yayınlamış ve incelemeye tabi tutmuştur.

Halkın anonim ve folklorik eserlerinden olan masallar, kıssalar, atasözleri her ne kadar Çeçen-İnguşça ve Rusça yayımlanmışsa da, halk bilimi yönünden son derece önemli olan bu Nart Erstxo efsaneleri derlemelerinin yetersiz kaldığı da bir gerçektir. Efsanelerin derlenip yayınlanması şu son altı yedi yılda yoğunluk kazanmıştır. Daha doğrusu bu konu üzerinde 1957′ den sonra durulmuştur.

Bu kitaptaki efsaneler ve masallar, halkın anlattığı biçimde yazılmış ve yayımlanmıştır.

Çeçen-İnguş Dil-Tarih ve Edebiyat Bilimlerini Araştırma Enstitüsü, halkın ortak çabası sonucunda derlenen Nart Erstxo efsane ve masallarını özellikle yayımlamaktadır. Bu, Nart Erstxo’ lar hakkındaki ilk cilttir. İçinde yetersizlikler bulunabilir. Okuyucular, bu ciltle ilgili olan görüşlerini bildirirlerse şükranla kabul edilir.

Sirazhdin Elmurzayev

Bu kitabı satın almak için tıklayınız…