Eserin Adı: Sovyet Çeçen Şiir Antolojisi

Derleyen: Refik Özdemir

Yayınevi: Gözde Kitaplar Yayınevi

Yayın Yeri – Yılı: İstanbul, 1988

74 Sayfa, Karton Kapak

“Sovyet Çeçen Şiiri Antolojisi” ismini taşıyan derlemede onbeş şair hakkında bilgi verilip şiirlerine yer verilmiştir.

Sunu

“Bir Çeçen çocuğunun öldürülmesi, yüz Rus askerine hayat verir.”
General Yermolov

“Çeçenler gaddar ve hiç yorulmayan düşmanlardır.”
General Tornau

“Onları nefreti, aşkları gibi sınırsızdı.”
Mihail Lermontov

“Çeçenler sadece isyancılara saygı duyarlar.”
Solijenitsin

Bir gün herhangi bir nedenle Sovyetler Birliği’ne yolunuz düşerse de, zaman ve programınız uygun olursa, mutlaka Kuzey Kafkas muhtar cumhuriyetlerine ve Çeçenya’ ya uğrayın.

İnanıyorum ki, vahşi ve sarp dağları, büyük nehirleri, binlerce yıllık güneş mezarları, yüzlerce yıllık savaş kuleleri ve onlarca dili konuşan , sıcak, sevecen halklarıyla Kafkasya’ yı sürekli belleğinizde yaşatırsınız, özlemle anarsınız. Hele hele Tolstoy’ u, Lermantov’ u okumuşsanız, İmam Şamil dönemindeki Çarlığa karşı yapılan anti-kolonyalist savaşlarla ilgili yayınlara gözünüz ilişmişse, eski uygarlıklara ait ipuçları elde etmek istiyorsanız, bu topraklar daha anlamlı ve çekici gelecektir.

Çeçenler, Kafkasya’ nın otokton halklarından biridir. Binlerce yıldan beri özde barışçıl olmalarına karşın, Çeçenya’ nın jeopolitik konumu gereği, büyük akınlara sahne oldular. Cengiz Han’ ın, Timur’ un Toktamış’ ın, Kırım Hanlarının, Çarlık Rusya’ sının baskı ve saldırılarına karşı koyarak, ülkelerini ve onurlarını korudular.

1864’ te İmam Şamil’ in teslim olmasıyla birlikte Adige ve Abhazlarla, Çeçenlerin bir kısmı da vatanlarından sürüldüler.

Çarlığın, “vahşi”,”dağlı” gibi isimlerle andığı Çeçenler, Ekim devrimine kadar yazı diline sahip olamadılar. Sözlü edebiyatlarını, halk folklorunu kuşaktan kuşağa aktararak devrim sonrasında ilerlemeye başladılar.

İkinci Dünya Savaşı’ ndan sonra Stalin tarafından Almanlara yardım ettikleri suçlamasıyla Sibirya’ ya sürülen Çeçenler, Kruşçef döneminde aklanarak tekrar Çeçenya’ ya döndüler ve yeniden Çeçen-İnguş Muhtar Cumhuriyeti’ ni kurdular.

Çeçen şiiri devrimle birlikte doğduysa da, Stalin döneminde yaşanan haksız sürgünle kesintiye uğradı, bir çok güçlü şairini yitirdi. Bunları göz önüne alırsak, Çeçen şiirinin fazla yol alamadığını rahatlıkla anlarız.

Bu antolojiyi hazırlamaya birkaç yıl önce başladım. Türkiye ve Sovyetler Birliği arasında köklü kültürel bağların olmaması, istenilen kitapların elde edilememesi, şairler ile ilgili şiir ve bilgilerin az olması gibi nedenlerle, var olan kitapçık ve şiirlerden faydalanmak zorunda kaldım. Eksikliklerine rağmen bu antoloji, okurlara, dünyanın bu küçük ve pek bilinmeyen ulusunun şiirini tanıtabilirse, sonsuz mutluluk duyarım.

Aralık 1987, Kadıköy, İstanbul

Refik Özdemir