Ünlü Çeçen edebiyatçı Mohmad Mamakayev’in kaleme aldığı “Nepse’nin Aşkı” isimli destanı Türkçe’ye kazandıran Refik Özdemir’in çalışmasını sizlere sunuyoruz.

“Mohmad Mamakayev’ in şiirleştirdiği, “Nepse’ nin Aşkı” isimli destanı okumaya başladığınıza, Çeçenlerin ve Çeçen edebiyatının size hiçbir çağrışım yapmayacağını ve merk edeceğinizi düşünerek kısa bir açıklama yapma gereği duydum.

Tarihte, yüzyıllarca Çarlığın kolonyalist baskı ve saldırılarına sahne olan Kuzey Kafkasya ve Çeçenler, efsanevi bir direnişle uzun yıllar çarpıştılar. Zengin halk kültürünü, folklorunu, destan ve ağıtlarını nesilden nesile aktararak 1917’lere değin yazın diline sahip olamadılar.

Çeçen-İnguş halkı Ekim Devrimi’ nden sonra yazı diline kavuşarak, edebiyatlarını; Halk folkloru, Rus klasikleri, Sovyet halkları edebiyatları gibi üç ana kaynaktan besleyerek zenginleştirmiş ve bugüne getirmiştir. İlk yazı dili oluşturulurken Çeçen folklorunu derleyen, titizlikle inceleyen bunları birer edebi yapıt halinde aktaran Ahmad Nacayev, Abdi Dudayev burada anılmadan geçilemezler.

Çeçen edebiyatının kuruluşu sırasındaki en büyük pay Said Baduyev’ e düşer, bu nedenle Çeçen Sovyet Edebiyatı’ nın temelini atan ilk yazar olarak anılır. Said Baduyev, Çeçen edebiyatına çok değerli yapıtlar kazandırmıştır. Baduyev’ in yapıtları, yaşadığı döneme ve sosyal çevresine göre, onun edebi güçlülüğünü ve çağ gerisinde kalmış olan geleneklere karşı gösterdiği cesareti simgeler. “Beşto”, “Beşpara”, “Açlık”, “Ateşli Tepe”, “Gezi Notları”, “Kuyu”, “Kızıl Kapı”, “Petamat” gibi oyunları, pek çok şiir ve ezgileri vardır.

Nokhç-Ghalghay Yayınevince yinelenen yapıtları geniş bir kitle tarafından büyük bir ilgiyle izlenmektedir. “Petamat” isimli piyesi tiyatroda başarıyla sergilenmektedir.

Şiir ve nesir türünde yirmiye yakın kitabı yayımlanan Mohmad Mamakayev ve Raisa Akhmatova, Sovyet Edebiyatı’ nın övgüyle söz edilen ozanlarındandır.

Mamakayev’ in 1968 yılında, “Zelimkhan” isimli romanı Çeçence ve Rusça ve diğer halkların dilinde yayımlandı, büyük beğeni ile karşılandı. Bu romanda, 19.yüzyılın başlarında isyan edip diğer Çeçen Abreklerle birlikte çarlığın vali ve askerlerine karşı çarpışan Rusya’ nın dört bir yanında efsaneleşen halk kahramanı “Abrek Zelimkhan”ın yaşamı anlatılmaktadır.

Bunlardan başka, Çeçen halkı; Mohmad Sulayev, Ahmet Suleymanov, Nurdin Muzayev, Şayhi Arsanukayev, Khalid Osayev, İsayeva Mariyama, Bilal Saidov, Edilov Khasmohmad, Zayndin Mutalibov, Şemseddin Ayskhanov, Abdülhamit Hamidov, Abuzer Aydamirov, Mohmad, Musayev, Umur Gaysultanov, Şima Okuyev, Zaynap Suleymanova, Musbek Kibiyev gibi ozan ve yazarlar yetiştirmiştir. Ayrıca, Çeçen-İnguş Muhtar Cumhuriyeti’ nde dünyaca tanınmış ozan ve yazarların yapıtları yayımlanmış, yayımlanmaktadır.

Kuzey Kafkasya’da; Çeçen-İnguş, Adige, Dağıstan, Abhaz ve Oset halklarının edebiyatları, çok yönlü, çok sesli, kendilerine özgü ilginç gelenek ve folkloru da yansıtarak Sovyet Edebiyatı’ nın seçkin ve verimli bir alanını oluştururlar.”

Refik Özdemir