ÖNSÖZ

2003 yılının kış aylarında telefonum çaldı. Eşim baktı. “Tarık seni Çeçence konuşan birisi arıyor!” dedi. Çeçenlerin nezaketsel girizgâhından sonra kendisini tanıttı: “Adım Cambolat Uvarov,” dedi. Çeçenyalı olduğunu, Çeçenya’dan geldiğini, şair olmadığı halde şiir yazmak zorunda kaldığını, bu şiirleri kurye ile bana göndermek istediğini bildirdi. Yüz yüze görüşelim dediğimde teklifimi geri çevirdi. Adresimi verdim.

Bir süre sonra bir paket geldi. İçinden çıkan deftere baktım. Çeçence şiirler… Şiirlerin topuna birden Kierstana qhizalla (Zalimin acımasızı) adını vermişti.

Şiirler ajandaya el yazısı ile yazılmıştı. Doğal olarak Kiril-Rus alfabesi kullanılmıştı. Ben bu şiirleri bilgisayarla Latin kökenli modern Çeçen alfabesine uyarladım. Okurken ağladım, uyarlarken ağladım, çevirirken ağladım!.. Diğer yandan zalimlere de ilençlerde bulundum! İlenç hiç de hoş bir şey değil!.. Çünkü imanımın şartlarında “…hayrihi ve şerrihi minallahu Tealâ…” var.

Okuyucu okusun, dayanabilirse dayansın! İnsanlarını kaybeden, masumların nasıl zalimce öldürüldüklerine tanıklık eden, yurdundan ayrılmak zorunda kalıp vatan hasretiyle kavrulan şairimizin mısralarındaki her bir harf onun göz yaşlarının damlalarıdır. Kucağında büyüttüğü yiğitlerin şehadetleri bu damlalarda sele dönüşür. Masum insanlarının zalimce öldürülüşü ciğerlerine saplanan kancaların acısıyla onu inim inim inletir. Ülkesine öylesine bağlıdır ki kabrinin vatanında olmaması kaygısıyla içlenir.

Şairimiz Cambulat Umarov’un şiirleri Çeçencedeki kelimelerin açık hece ve kapalı hece kuralına göre yazılmıştır. Bunun Türkçe açıklaması 5, 6, 7 heceli anlamını taşımasıdır. Ama Türkçede halk şairleri 7, 8, 11 hece ölçüsünü benimsemişlerdir. Ben de Uvarov’un şiirlerini 4 + 3 = 7’li hece ölçüsüne uyarlamaya gayret ettim. Sadece Müslüm şiirinin çevirisinde 4 + 4 = 8 heceyi tercih ettimŞairin şiirlerini moto mot çevirince anlamsızlıklar ortaya çıkmaktadır. Bu bakımdan çeviride anlam karşılığına dikkat edilmiştir. Çeviride tam ve zengin kafiyeler de bulunabilmektedir. Ama yarım kafiyeli dizeler daha fazladır, hatta kafiyesizliğe de rastlanır. Aslının söz veya anlamına ters düşmemek için çeviri şiirleri Türk şiirindeki uyak şemasına uygulayamadım. Hoş görülmeyi umarım.

Cambulat Uvarov, Çeçenya’daki Rus vahşetini, genosidini, soykırımını, terörünü şiirde tahkiye yoluyla dile getirmiştir. O dehşeti yaşamıştır. Rusların sivil insanları nasıl katlettiklerine tanık olmuştur.

Yüz yüze görüşemediğim, kim olduğunu bilemediğim bu acıların şairi benimle birkaç kere sadece telefonda konuşmuş, şair olmadığını, ıstıraplarını ve duygularını yalnızca mısralarla dile getirdiğini söylemiştir. Adımı duyup, yazdıklarını adresime yollamıştır.

Doğrusu Uvarov’u ve kimliğini çok merak ediyorum. Ama o benimle yüz yüze görüşmemekte ısrar ediyor. Nedendir bilemiyorum.

1865 göçü ile ilgili Çeçence hiçbir belgenin bulunmamasından kaynaklanan susamışlığı yaşayan ben, XXI. Yüzyılın başında bütün dehşetiyle devam eden Çeçen-Rus savaşının şiirle yazılmış Çeçence kaynağını bulunca, doğrusunu söyleyeyim, bunları Türkçeye çevirmek için kendimi mecbur hissettim.

Yasaları koruyup düzeni sağlama iddiasıyla terörü, genosidi, soykırımı, insan haklarının ihlâlini meşrû sayarak propaganda yoluyla dünyayı aldatan bir zulüm devletinin karşısında ırken yok edilen, dağıtılan, minicik bir ulusun cılız sesini ve gerçekleri geleceğe bırakmak, Hakk’ın makamında vebali olanlara vebal yüklemek boynumuzun borcudur. Suçlu haklı, suçsuz da haksız görülürken, elbette bizim de rûz-i mahşerde, Hakk’ın Divanı’nda hesap vereceğimiz, hesap soracağımız kulları vardır.

Ben bu şiirlerin yorumunu yapmayacağım. Okuyun. Kendiniz daha iyi düşünüp, yorumlayacaksınız…

Tarık Cemal Kutlu