Finlandiyalı hak savunucusu Kerkko Paananen’in Zakaev ile kukla rejim arasındaki yürütülen müzakerelerle ilgili makalesini sizlere sunuyoruz.

Çeçen Cumhuriyeti İçkerya’nın eski Dışişleri Bakanı Akhmad Zakaev, Çeçenya’nın Moskova destekli diktatörü Ramzan Kadirov ile görüşmeler yapıyor. Görüşmeler Kadirov’un cumhuriyetteki gücünü pekiştirecek bir planın parçası.

Norveçli işadamı Ivar Amundsen’in Çeçenya Barış Forumu himayesinde Londra’daki buluşmada, her iki tarafta 2009’un sonlarına doğru bir “Dünya Çeçen Kongresi” toplama planlarını duyurdu.

İlk “Dünya Çeçen Kongresi” (DÇK), Danimarka’nın başkenti Kopenhag’ta 2002 yılında Akhmad Zakaev ve Çeçen toplumunun farklı kesimlerinden isimlerin katılmasıyla toplandı. Kongre daha sonra Uluslararası İnsani Yardım Organizasyonu Pax Christi’nin Flemish (Belçika’da bir bölge) şubesince kar amacı gütmeyen bir oluşum olarak Belçika’da kaydettirildi.

DÇK’nin Yönetim Kurulu Başkanı Ruslan Khasbulatov, Rus Devlet Duma’sının eski sözcüsü. Kurucu üyeler arasında St.Petersburg’daki Çeçen diasporasının eski lideri Deni Teps; Zakaev’in Polonya’daki temsilcisi Ali Ramzan Ampukayev; ve Amerika’daki Çeçen-İnguş Cemiyeti’nin başkanı Mohammed Shishani yer alıyor.

Bir “Dünya Çeçen Kongresi”nin de 5 Ekim 2006 tarihinde, o dönem Başbakan olan Ramzan Kadirov’un otuzuncu yaş gününde Grozny’de toplanması planlandı. Daha sonra ertlenen kongre Çeçen halkı adına Çeçenya’nın Devlet Başkanı sıfatıyla Kadirov’un taç giyme töreni olarak tasarlanmıştı.

Toplanması planlanan en son “Dünya Çeçen Kongresi”nin amacı “Çeçenya’daki çatışmalara barışçıl bir çözüm isteyen” insanların bir araya getirilmesi gibi görünüyor. Küçük sonuçlarıyla benzer planlar daha önce de yumurtadan çıkarılmıştı.

Kadirov’un Grozny’deki Parlamentosu’nun sözcüsü Dukvakha Abdurakhmanov, Zakaev ile resmi diyaloglarının hedefini “Çeçen halkının en büyük amacının birliktelikle beraber siyasi istikrarı güçlendirilmesi” olarak açıkladı.

***

Avrupa Konseyi Parlamenterler Meclisi (PACE) ve sivil organizasyonların dahil olduğu uluslararası aktörler, Çeçenya’daki çatışmanın iki farklı tarafını bir araya getirmek için çeşitli kereler kararnameler yayınladı. Buna rağmen, ikinci Rus-Çeçen savaşının başladığı 1999 yılından bu yana Moskova yönetimi silahlı direniş cephesiyle görüşmeyi her zaman reddetti.

Bu tip uluslararası forumların bölgedeki siyasi güce ilişkin iddiaları karşısında Kadirov ve Kremlin hiçbir şeye sahip değil. Ayrıca, Putin ve Kadirov bölgedeki savaş suçları ve insanlığa karşı işlenmiş suçların bağımsız uluslararası bir mahkemenin önüne getirilmesine pek istekli görünmüyor.

Kadirov, Avrupa’da büyük ve geniş bir ağa, ortak projeler için uzandı. Harekete geçirmek amacıyla bir yem olarak kullanılan sihirli sözcük ise barış; kim barışa karşı çıkar ki?

Bu arada, savaş küçük Çeçenya’nın sınırlarını aşarak, Rusya’nın Kuzey Kafkasya’sının dört bir yanına yayıldı. Bölgede, özellikle Çeçenya’da, komşu İnguşetya ve Dağıstan’da insan kaçırmaları, cinayetler ve diğer insan hakları ihlalleri kesintiye uğramadan devam ediyor.

***

Zakaev’in, Kadirov ve yardakçılarıyla diyalogu başlatmak için yaptığı girişimler Avrupa’daki Çeçen diasporasında istenen coşkuyu oluşturmadı.

Gerçeği söylemek gerekirse, Çeçen Cumhuriyeti İçkerya’nın ilk Devlet Başkanı Cohar Dudaev’in eşi Alla Dudaeva ve Akhyad İdigov tarafından “meşru Çeçen Cumhuriyeti İçkerya hükümeti adına” kaleme alınan bildiri, Çeçen diasporasından yüzün üzerinde temsilcinin imza desteğiyle Zakaev’i “Çeçenya için bu yolda hayatını yitiren 250 bin kişinin anısına ihanet etmekle” suçladı.

Eklenmelidir ki, çatışmada bunca yıl sonra, yasallık pozisyonu çok sağlam temellere dayanmıyor. Savaşı sürdüren tarafların hiç birisi, Çeçen Cumhuriyeti İçkerya’nın yasal statüsünden bahsetmiyor. Grozny’deki hırsız rejim, zorba rejimini düzmece seçimler ve devlet bürokrasisi ile gizlemeye çalışırken; silahlı savaşçılar “sonradan cinsiyetini ya da dinini değiştirenler” gibi şimdilerde “Kutsal Cihad” ve “İslami Halifelik” adına savaşıyor.

Silahlı militanlar, Çeçenya’daki yerel nüfusun büyük bir bölümünün desteğine ihtiyaç duymaksızın ölümcül güçteki saldırılarını arttırdılar.

Zakaev’in atılımı bu nedenle onun söylediği gibi “Çeçen halkının birleşmesi”ne katkıda bulunamaz.

Kadirov açısından ise dikey güçler içerisinde “Çeçen halkının birleştirilmesi” en alt seviyede yer alıyor; onun amacı kurallarını sağlamlaştırmak, ve muhaliflerini  barış ve istikrar ile baskı altına alarak ortadan kaldırmak. Kadirov kendisini tüm Çeçenlerin lideri ve en büyük barışçı olarak tanımlamak istiyor.

32 yaşındaki Kadirov sahip olduğu güçten yakın zaman içinde vazgeçecek gibi görünmüyor. Eğer manevi babası Başbakan Vladimir Putin için ömür boyu Rusya’nın Devlet Başkanı olmasını arzuluyorsa, neden kendisi için daha azını istesin?

***

Belçika’nın Pax Christi’si, Londra kayıtlı Çeçenya Barış Forumu ve Çeçen Sivil Toplum Forumu (CCSF) gibi uluslararası organizasyonlar, Kadirov ve Zakaev tarafından açıklanan amaçlar için bastırmaya devam ediyor: tüm yapıcı güçler diyalogu teşvik ediyor ve Çeçen toplumunun birleşmesini istiyor. Bu genel ifade tarzını Londra, Antwerp, Bern ya da Grozny’den çıkan hemen hemen tüm basın açıklamalarında bulabilirsiniz.

Çeçen Sivil Toplum Forumu (CSSF) 2004 yılında İsviçre’deki Sindirilmiş İnsanlar Derneği’nin desteği ile kuruldu. Forumun açıkladığı amacı “barışı teşvik etmek için farklı fraksiyonlara bölünmüş Çeçen toplumunu bir araya getirmek” ve “savaşan taraflar arasında barış görüşmelerine ön ayak olmak”. Forumun arayışı: “Uluslararası toplumla daha yakın bağlantılar tarafından…Çeçenya’nın izolasyonuna son verilmesi.”

CCSF’nin güncel üyelerine ilişkin listesine kolayca erişim sağlanamıyor. Her ne kadar Forum’un internet sitesi çalışsa da, üyelerin listesi güncellenemiyor ya da güncellenmek istenmiyor.

Forum kurulduğundan bu yana, listedeki pek çok isim Kadirov’un hükümetinde görev almak için taraf değiştirdi. Bu isimlerden birisi Timur Aliyev, şimdi Ramzan Kadirov’a yardım ediyor ve Çeçenya’daki insan hakları ihlalleri ile çatışmanın sona ermesi için uluslararası girişimlere sunulan raporların bir bölümünden sorumlu. CCSF’nin Başkan Yardımcısı Minkail Ezhiev’ de şimdilerde Kadirov’un hükümeti için çalışıyor.

Sırası gelmişken, Dünya Çeçenya Kongresi Başkanı ve kurucu üyesi Deni Teps’in de CCSF’nin bir başka üyesi olduğunu belirtelim.

***

Kadirov ile diyalog barış ihtimalini getirmedi, bu bir yana terör hükümdarlığının kurbanlarına adalet dahi uzak ihtimal. Kişisel dokunulmazlığa bir son verilmesi ve adaletin sağlanması için ne olması gerekiyor? Kadirov için Saddam Hussein gibi askeri bir sığınağın içinden alınması mı?

Ben Kadirov’un bekleyen bir helikoptere gidişini ve Slobodan Milosevic gibi Hague’de yargılanmasını daha çok arzuluyorum. Beklentiden öte de olsa, onun için hangi taraftan düzenlendiği belli olmayan bir suikastla öldürülen babası Akhmad Kadirov gibi bir son.

Çeçenya’da adalet için gerçekten çok çalışan pek çok isim öldürüldü, sonsuza dek susturuldu. İnsan hakları organizasyonu Memorial’in Grozny’deki şubesinin başkanı Natalya Estemirova ve “Neslimizi Kurtaralım” isimli yerel bir insani organizasyonu yöneten Zarema Sadulayeva ile kocası Alik Dzhabrailov son kurbanlar oldu.

Hiç şüphe yok ki bu cinayetlerden Çeçenya’daki yetkililer sorumlu, tıpkı saymakla bitmeyecek diğerleri gibi. Kadirov’un Estemirova’nın katledilmesine tepkisi Estemirova’nın anısına hakaret yağdırması oldu, Estemirova’yı “hiçbir zaman onur, haysiyet ve vicdana sahip olmayan” bir kişi olarak tanımladı. Görünüşe göre Zakaev’in buna tepkisi Estemirova’nın katilleriyle müzakerelere girişmek oldu.

***

Çeçenya’daki insan haklarının durumu Avrupa Parlamentosu’nun İnsan Hakları Alt Komitesi’nin (Komiteye Fin-Rus Vatandaşları Forumu Kurul Başkanı Heidi Hautala başkanlık ediyor) 30 Eylül 2009 tarihli toplantısının gündemini oluşturdu.

Görüşmenin bir sonucu olarak, Rus-Çeçen Dostluk Derneği Çeçenya’daki silahlı çatışma süresince işlenen savaş suçları ve insanlığa karşı suçları belgeledikleri raporlarının sunumunu yapacak. Bu kapsamlı rapor, eski Yugoslavya, Raunda ve Kamboçya için kurulan ceza mahkemelerinin örneklerinde olduğu gibi, Çeçenya için de bir uluslararası mahkeme kurulmasını öneriyor.

Çeçenya’da işlenen iğrenç suçların sorumluların uluslararası bir mahkemede yargılanması fikri I.Rus-Çeçen Soykırım Savaşı’ndan bu yana dile getiriliyor. Şimdiye kadar bu fikir kelimelerin ötesine geçmedi ve zorbalığın çarkının cezasız kalmalarına izin verildi.

***

Finlandiya’nın eski Devlet Başkanı Urho Kekkonen bir keresinde: “Uluslararası politikalarda işler genellikle nasıl görülüyorsa öyledir; gerçekte nasıl oldukları önem arz etmez” dedi. Bu Çeçenya ile ilgili olarak her zaman akılda tutulması gereken bir konu.

Konu Çeçenya’ya geldiğinde, Avrupa’daki insan hakları savunucuları işlerini dikkatlice iyi bir şekilde yapmalılar ki üstesinden gelsinler. Bugünün koşullarında yanlış insanlarla işbirliği yapmak, diğer insanların hayatlarını riske atmaktır. Çeçen halkı bizler için çok acı çekti, teslim olmak, onların ıstırap ve bedbahtsızlıklarının sorumlularını affetmek demektir.

Grozny’deki rejim ile diyaloga yönelik tüm çabalara rağmen bir şey değişmeden kaldı: Çeçenya’dan yargısız infazlara, tutuklamalara, insanların ortadan kaybolmasına, ve diğer ciddi insan hakları ihlallerine ilişkin haberler gelmeye devam ediyor.

Sanki birkaç uluslararası barış forumunun amacı katılımcılarının alkışlarıyla Çeçenya’da adaleti ve insan haklarını hedef alan silah seslerini bastırmayı istiyor.

17.08.2009
Kerkko Paananen

Kaynak: http://kerkko.paananen.fi/