Yazarı Leça Yahyaev’in uzun yıllar süren araştırmaları neticesinde yazdığı ve Ahmet IŞIK tarafından Çeçenceden Türkçeye çevirisi yapılan bu güzel romandan kısa bir bölümü sizlerle paylaşıyoruz.

Darkeş sessizliğini tekrar bozmuştu:
- Peki Cambolat için menfi veya müspet söyleyecek sözü olan var mı?
- Yiğit biri.
- Hem de sapına kadar.
- Geri durmak bilmeyen.
- Başka?
- Yahu Darkeş, bir insan için onca söylenen olumlu söz yetmez mi?
- Tabi ki, babasını onurlandırmak, Taydaşlarının saygısını kazanmak ve kızlar karşısında caka satmak için yeter. Ama köyün ve insanların güvenliğini korumak için bunlar yetmez.
- Peki bunca meziyetlerden sonra eksik olan nedir?
- Birincisi sabır…

Darkeş alçak sesle:
- Akıl. Bu iki özelliği kimse düşünemedi.

Bu son sözler Bekmarz’ın çok ağırına gitmişti. O kendi oğlunun lider olmasını çok istemişti. Fakat gerçekçi olmak gerekiyordu. İhtiyar Darkeş haklıydı.

Cambolat’ın ellerini ateş basmıştı. Mağrur kişiliğiyle o sözleri kabullenmek zordu. Kan beynine hücum etti, ama sabretmekten başka çaresi de yoktu.

Darkeş uzak bir köşede yalnız başına duran küçük delikanlıya seslendi. Onun hakkında çok şeyler duymuştu.
- Sen, buraya gel bakalım.

Dikkatlerin kendi üzerine çevrilmesinden şaşkına dönmüş ve mahcup olmuş olan delikanlı, yanındakilerin kendisini ileri itmesiyle birazcık kendine geldi, yavaşça insanlardan oluşan halkanın ortasına girdi.
- Kaç saldırıda bulundun? Diye sordu Darkeş.

Alçak bir sesle yanıt verdi delikanlı:
- Üç.
- Senin hesabına göre az mı, çok mu?
- Çok.
- Neden?
- Üçünde de yaptığımız, yapabileceğimiz kadardı.

Köylüler şimdi anlamışlardı, çelimsiz gencin “çok” ifadesinin, kendisi için yeterli anlamı taşımadığını ve bundan gururlanarak söylemediğini, aynı zamanda akıllıca ifade edilen bir söz olduğunu. Bu açıklama Darkeş’i çok memnun etmişti.
- Peki, savaşta cesaretten başka gerekli olan şey nedir?
- Sabır.
- Kazanılmayacak bir savaş ise?
- Soluklanmak için geri çekilmekten başka alternatifi yoktur.
- Bence lider olma hakkı senindir!
- Teşekkür ederim. Fakat bu yüce görevi kabul edemem.

Delikanlı bunu sıkıntı içinde titrek bir sesle ifade etmişti. Fakat görevi tepmiş olması herkesi şaşkına çevirmişti, hiçbir şeye şaşırmayan Darkeş’i bile.
- Nedenini açıklamak ister misin?
- Açıklamasam olmaz mı?
- Hayır, herkesin bilmesi gerek.

O sözlerden sonra delikanlı başındaki kalpağı çıkarmış ve örülmüş kömür siyahı saçları omuzlarından aşağı dökülmüştü.
- Peki. İşte nedeni!

Şaşkına dönmüş köylüler adeta donmuşlardı. Gözlerinin önünde oluşan bu olaya inanamıyorlardı.

Darkeş çok şey görmüş, geçirmiş bir kişiydi. Ama böyle bir olayı yaşamı boyunca ilk kez görüyordu.
- Bize ismini söyler misin?
- Taymaskh!

- Xadiyra Darkеša. – Tqha xhеnan hun du Dzhambolatax läcna ala?
- Mayra khant vu, – Qössira cxhamma naxana yuqhara.
- Thax’älla, – thеtüyxira vuqo.
- Vuxavеr vocuš, – xastiyra qoalghaço.
- Qin?
- Töur dac, va Darkеš, cxhana stagna occul dеrg?
- Töur du dеn ċе ca yozho a, mеxkaršna xhalxa dozalla dan a, niysarxoška lariyta a, – zhop dеlira Darkеša. – Amma yürtan, adamiyn sintеm larban i khеzig du.
- Hun öšu tqha cul sov?
- Cqha-dеlaxh, sobar…
- Šolgha?
- Xhеqhal. İ ši huma ca xhaxiy aš cxhamma a, — az laxdira Darkеša.
Çhogha novqhadäxkira i dеšnaš Bеkmarzina. Cunna li’nеra šеn khantax bäçça xüliyla. Amma qhеra xila vеza: baqhlö qhеna Darkеš. Co ma-baxxara dan a du iza.
Dzhambolatan kiyraxh ċе qеrstira. Kuraçu dagna xala dara i lan. Ċiy körtе xhädira. Amma sa ca töxça ca dolura.
- Sxha thе völ xho! – yistеxho lättaçu zhimxе qayqira Darkеš (cunna xеznеra iza xеstoš dеn qhamеlaš).
Šеna thе tidam baxiytarna cеcvälla, vöxna xhävzina, ul-loxh lättaçara xhalxa tеttiça, zhimma mеttavеana, mеllaša gona yukqhе vеlira vazha.
- Masa tasadalarеxh xilla xho? – xättira cünga Darkеša.
- Qaa, – loxxa zhop dеlira zhimxas.
- Xhan xhеsapеxh, khеzig du i ya duqa?
- Duqa, – dara zhop.
- Hunda?
- Qaanxha a dinarg cxhana dika kеçam binçu tasadalarеxh dalur dolççul bеn dacarna.
Hinca qiytira gixxoy zhimxas «duqa» älla dеlla zhop šеx toam bina ya dozalla dеš xilarna docuš, xhеqhalca doghuš xilarx. İ tayra Darkеšna a.
- Hun du thamеxh mayrallеl öšurg?
- Sobar.
- Ca tulu volu dov?..
- Ditar bеn darba dac.
- Xho xhaqh vu bäçça xila!
- Barkalla, amma i dеza darzh thеöciyla dac san, – yiš xällaçu ozaca эlira zhimxas.
Ocu zhöpo cеcväkqira masso a. Humanax tamaša bеš vocu Darkеš a thеxh.
- Baxhana dücur dariy axh?
- Ca diyciça mеgar dacara tеxha?..
- Han-ha, naxana xaa dеza.
- Dеlaxh, hara du-q i baxhana! – ocu dеšnašca zhimxas körtara kuy bäkqira. Bеlšašna thеxula oxhašеršira еxa Järzha khazharš.
İnzarbеvlla gixxoy tap-älla djatiyna lättara. Šayn bJärgašna guçux ca tеšara üš.
Dukqa a huma gina vu Darkеš. Amma išttanig düxxhara xüluš du cünan daxarеxh a.
- Xhayn ċе yiycal txuna.
- Taymasxa!

- хадийра Даркеша. – Ткъа хьенан хIун ду Джамболатах лаьцна ала?
- Майра кIант ву, – кхоьссира цхьамма нахана юкъара.
- ТIахъаьлла, – тIетуьйхира вукхо.
- Вухавер воцуш, – хастийра кхоалгIачо.
- Кхин?
- Тоьур дац, ва Даркеш, цхьана стагна оццул дерг?
- Тоьур ду ден цIе ца йожо а, мехкаршна хьалха дозалла дан а, нийсархошка ларийта а, – жоп делира Даркеша. – Амма юьртан, адамийн синтем ларбан и кIезиг ду.
- ХIун оьшу ткъа цул сов?
- Цкъа-делахь, собар…
- ШолгIа?
- Хьекъал. И ши хIума ца хьахий аш цхьамма а, — аз лахдира Даркеша.
ЧIогIа новкъадаьхкира и дешнаш Бекмарзина. Цунна лиънера шен кIантах баьчча хуьлийла. Амма къера хила веза: бакълоь къена Даркеш. Цо ма-баххара дан а ду иза.
Джамболатан кийрахь цIе кхерстира. Курачу дагна хала дара и лан. ЦIий коьрте хьаьдира. Амма са ца тоьхча ца долура.
- Схьа тIе воьл хьо! – йистехьо лаьттачу жимхе кхайкхира Даркеш (цунна хезнера иза хестош ден къамелаш).
Шена тIе тидам бахийтарна цецваьлла, воьхна хьаьвзина, ул-лохь лаьттачара хьалха теттича, жимма меттавеана, меллаша гона юккъе велира важа.
- Маса тасадаларехь хилла хьо? – хаьттира цуьнга Даркеша.
- Кхаа, – лохха жоп делира жимхас.
- Хьан хьесапехь, кIезиг ду и я дукха?
- Дукха, – дара жоп.
- ХIунда?
- Кхаанхьа а динарг цхьана дика кечам бинчу тасадаларехь далур долччул бен дацарна.
ХIинца кхийтира гиххой жимхас «дукха» аьлла делла жоп шех тоам бина я дозалла деш хиларна доцуш, хьекъалца догIуш хиларх. И тайра Даркешна а.
- ХIун ду тIамехь майраллел оьшург?
- Собар.
- Ца тулу волу дов?..
- Дитар бен дарба дац.
- Хьо хьакъ ву баьчча хила!
- Баркалла, амма и деза дарж тIеоьцийла дац сан, – йиш хаьллачу озаца элира жимхас.
Оцу жоьпо цецваьккхира массо а. ХIуманах тамаша беш воцу Даркеш а тIехь.
- Бахьана дуьцур дарий ахь?
- Ца дийцича мегар дацара техьа?..
- ХIан-хIа, нахана хаа деза.
- Делахь, хIара ду-кх и бахьана! – оцу дешнашца жимхас коьртара куй баьккхира. Белшашна тIехула охьашершира еха Iаьржа кIажарш.
Инзарбевлла гиххой тап-аьлла дIатийна лаьттара. Шайн бIаьргашна гучух ца тешара уьш.
Дуккха а хIума гина ву Даркеш. Амма ишттаниг дуьххьара хуьлуш ду цуьнан дахарехь а.
- Хьайн цIе йийцал тхуна.
- Таймасха!