.

.

.

Hatıralar / Дагалецамаш / Dagalecamaš

Ve kaya bir dağın çöküşünden sonra ayakta kalan
лам хаьрцича тIаьхьабисина берд а
Lam xärciça thäxhabisina berd a
Ve yeryüzündeki vahşi insanlar
акхадевлла лела адамаш а
Aqadevlla lela adamaš a
Ve gölge devrilen bir kayadan geriye kalan
берд хаьрцича тIаьхьадисина IиндагIа а
Berd xärciça thäxhadisina jindagha a
Ve cennetteki mezarların kalabalığı
тIомадевлла лела кешнаш а
Thomadevlla lela kešnaš a
Ve Şehitlerin yüzleri
шахIидийн яххьаш а
Šahidiyn yaxxhaš a
Ve gökyüzüne ve dünyaya dağılan Çeçenlerin kanları
стигланаш а латтанаш а мел ду дIасатоьхна нохчийн цIий а
Stiglanaš a lattanaš a mel du djasatöxna Noxçiyn ċiyn a

Ve yer kürenin bitiminde azat edilen kedi yavrusu
дуьненан маьIIехь дIахецна цициган кIорни а
Dünenah mäjexh djaxecna cicigan khorni a
Ve çarpıp okyanusun üzerinden geçen kurbağa gözyaşları
хIорд болабалийтина пхьидан бIаьрхи а
Xhord bolabaliytina pxhidan bjärxi a
Ve gökyüzünde serbest kalan kuplumbağa
стигла а яьккхина дIахецна уьнтIепхьид а
Stigla a y’kkxina djxecna ünthepxhid a
Ve bir kelebeğin paramparça ettiği pencere
поллано кагдина кор а
Pollano kagdina kor a
Ve bu akşam
хIара суьйре а
Hara süyre a
Ve Berlin
Берлин а
Berlin a
Ve Ben
со а
So a
Ve ruhumun ve bedenimin her yanından akan anılar, uçan karıncalar
сан са а дегI а мел ду дIасауьду дагалецамийн зинтагий а
San sa a degh a mel du djasaüdu dagalecamiyn zintagiy a
Ve hep aynı sonla biten dualarım:
хIора а ламазна тIаьхьа ас деш долу доIа а:
Hora a lamazna thäxha as deš dolu doja a:
Allah’ım bana Çeçenya’da ölmeyi nasip et!
я АллахI ДегIастанахь валар лолахь суна!
Ya Allah deghatanaxh balar lolaxh suna!

2003

Apti Bisultanov

ZALİMİN ACIMASIZI “KİERSTİNA QHİZALLA”
“CAMBULAT UVAROV”
Çeviren : Tarık Cemal Kutlu

“Mohmad Mamakayev’ in şiirleştirdiği, “Nepse’ nin Aşkı” isimli destanı okumaya başladığınıza, Çeçenlerin ve Çeçen edebiyatının size hiçbir çağrışım yapmayacağını ve merk edeceğinizi düşünerek kısa bir açıklama yapma gereği duydum.

Tarihte, yüzyıllarca Çarlığın kolonyalist baskı ve saldırılarına sahne olan Kuzey Kafkasya ve Çeçenler, efsanevi bir direnişle uzun yıllar çarpıştılar. Zengin halk kültürünü, folklorunu, destan ve ağıtlarını nesilden nesile aktararak 1917’lere değin yazın diline sahip olamadılar.

Çeçen-İnguş halkı Ekim Devrimi’ nden sonra yazı diline kavuşarak, edebiyatlarını; Halk folkloru, Rus klasikleri, Sovyet halkları edebiyatları gibi üç ana kaynaktan besleyerek zenginleştirmiş ve bugüne getirmiştir. İlk yazı dili oluşturulurken Çeçen folklorunu derleyen, titizlikle inceleyen bunları birer edebi yapıt halinde aktaran Ahmad Nacayev, Abdi Dudayev burada anılmadan geçilemezler.

Çeçen edebiyatının kuruluşu sırasındaki en büyük pay Said Baduyev’ e düşer, bu nedenle Çeçen Sovyet Edebiyatı’ nın temelini atan ilk yazar olarak anılır. Said Baduyev, Çeçen edebiyatına çok değerli yapıtlar kazandırmıştır. Baduyev’ in yapıtları, yaşadığı döneme ve sosyal çevresine göre, onun edebi güçlülüğünü ve çağ gerisinde kalmış olan geleneklere karşı gösterdiği cesareti simgeler. “Beşto”, “Beşpara”, “Açlık”, “Ateşli Tepe”, “Gezi Notları”, “Kuyu”, “Kızıl Kapı”, “Petamat” gibi oyunları, pek çok şiir ve ezgileri vardır.

Nokhç-Ghalghay Yayınevince yinelenen yapıtları geniş bir kitle tarafından büyük bir ilgiyle izlenmektedir. “Petamat” isimli piyesi tiyatroda başarıyla sergilenmektedir.

Şiir ve nesir türünde yirmiye yakın kitabı yayımlanan Mohmad Mamakayev ve Raisa Akhmatova, Sovyet Edebiyatı’ nın övgüyle söz edilen ozanlarındandır.

Mamakayev’ in 1968 yılında, “Zelimkhan” isimli romanı Çeçence ve Rusça ve diğer halkların dilinde yayımlandı, büyük beğeni ile karşılandı. Bu romanda, 19.yüzyılın başlarında isyan edip diğer Çeçen Abreklerle birlikte çarlığın vali ve askerlerine karşı çarpışan Rusya’ nın dört bir yanında efsaneleşen halk kahramanı “Abrek Zelimkhan”ın yaşamı anlatılmaktadır.

Bunlardan başka, Çeçen halkı; Mohmad Sulayev, Ahmet Suleymanov, Nurdin Muzayev, Şayhi Arsanukayev, Khalid Osayev, İsayeva Mariyama, Bilal Saidov, Edilov Khasmohmad, Zayndin Mutalibov, Şemseddin Ayskhanov, Abdülhamit Hamidov, Abuzer Aydamirov, Mohmad, Musayev, Umur Gaysultanov, Şima Okuyev, Zaynap Suleymanova, Musbek Kibiyev gibi ozan ve yazarlar yetiştirmiştir. Ayrıca, Çeçen-İnguş Muhtar Cumhuriyeti’ nde dünyaca tanınmış ozan ve yazarların yapıtları yayımlanmış, yayımlanmaktadır.

Kuzey Kafkasya’da; Çeçen-İnguş, Adige, Dağıstan, Abhaz ve Oset halklarının edebiyatları, çok yönlü, çok sesli, kendilerine özgü ilginç gelenek ve folkloru da yansıtarak Sovyet Edebiyatı’ nın seçkin ve verimli bir alanını oluştururlar.”

Refik Özdemir

Sayfa 1

Sayfa 2

Sayfa 3

Sayfa 4

Sayfa 5

Sayfa 6

Sayfa 7

Sayfa 8

Sayfa 9

Sayfa 10

Sayfa 11

Sayfa 12

Sayfa 13

Sayfa 14

]]> http://www.waynakh.com/tr/2009/04/nepsenin-aski/feed/ 2 http://www.waynakh.com/tr/2009/01/abdulhamit-hatuyev/ http://www.waynakh.com/tr/2009/01/abdulhamit-hatuyev/#comments Tue, 13 Jan 2009 17:34:13 +0000 admin http://www.zelimhan.com/?p=3173 Bağışlayın gönlümdeki şiirler,
Sizi kağıda geçirmediysem.
Bağışlayın uzanan yollar,
Atlı, yaya geçmediysem.

Bağışla giden bahar,
Seni hiç övmediysem.
Ama Vatanım sen bağışlama,
Canımdan çok sevdiysem.

***

Sevdiğim, kapandım yere,
Bilmem, kalkabilirmiyim?
Gelemeyeceğimi düşünüpte,
Kapıyı sürgüleme.

Sevdiğim, artık öldüm ben,
Mezarımda otlar bitince,
Başkasını sevemem diye,
Kapıyı sürgüleme

Dieghasta, Dieghasta.
Âzalliexh düyna
Xho hallak ya ghiertaču
Qhizaču nicqhana yöxhdüoxhal lättaš,
Baqqhašca xhañ lämniy ōganaš nisdieš,
Turpala bäxnaču xhañ Ќentiy döxha.

Dieghasta, Dieghasta.
Evxhanna biezariy bjära ca xhovsaluš,
Şovdani byärgaš xhiysarna ċanluš,
Kiyra ċex yōxučõxh sa sirla lättõ
Xhayñ nicqh biellaču yojariyñ döxha.

Dieghasta, Dieghasta.
Dolluču dāxariexh özda yüqh yixkina,
nābaran qüolaxa xhūna sa gatdieš,
šayñ bēriyñ vuoniexh a sa dajar dōcuš,
xhūna xiexh lättanču qhüonaxiyñ döxha.

Dieghasta, Dieghasta.
Nücqhala xhüox däxna dünienčüoxh daržiyna,
xhañ lattax barz xillačiex xhüogaš,
bart xattar dicdiella xho Dēlie yüoxuš,
ēxarta dirzinču xhañ bēriyñ döxha.

Dieghasta, Dieghasta.
Āzalliexh Dāla šā vayñ dünie qölliča
stiglanaš, lattanaš hittina välča
düniena jālamaš nisdina lattó
dinaču leqaču xhañ lämni döxha.

Dieghasta, Dieghasta.
Märšaču büysanna lāmanan tarxanaš
Šovdani muqhamiexh oylanie tiexkaš,
ēqanõ šieñ Ќorni yoxyeču xēnaxh
xhañ  ghēnaš xöstaču tinalli döxha.

Dieghasta, Dieghasta.
Dēlan šieñ purbanca malxõ de dõladieš
Adamiyñ, āqarõyñ ghan-nābarš xāduoš
Xhañ lämni berdaškaxh,  šaxharaškaxh bižina
Bõda djatottuču serlõnan döxha.

Dieghasta, Dieghasta.
Zingatiyñ dāxara a mēxala lērina,
Ēqanan  baqhó a tidamie iecna,
Maršuonca nisdina, niysuonca dustuš,
Txañ dayša qöllinču ghilliqi döxha.

Dieghasta, Dieghasta.
Xhāša-da rēza va ċe qierčax lattayieš,
Dēla šā rēza va jamālaš lielóš,
dā-nānuoy rēza bañ düozalxuoy qiabieš,
xhañ berkat lardinču husami döxha.

Dieghasta, Dieghasta.
Mostaghčuo qu lattaxh dāxa ca ditiča,
Marxašlaxh däxna a sa märša lattó,
Ţulgašlaxh däxna a duog kura lattó
yinaču leqaču xhañ bjavniyñ döxha.

Dieghasta, Dieghasta.
Dēla cxha’ viničiy lāmazaş diebada,
elča baqh vinačiy oylanaš qāba,
xhañ lämnaš sirlaču žamjatie qayqa
dinaču döxxharču mäždigan döxha.

Dieghasta, Dieghasta.
Vāla dā vōcuš xho bjarzyiella xhiyzaču,
xhañ Ќentiy üoguču döxnaču diynaxh,
xhāramču šayñ ricqhanax qhüoxkaš,
txañ nānuoy qhina bölxaču diynaxh
Dāla laryoyla xho txañ nāna Dieghasta! DAĞISTAN*

Dağıstan,  Dağıstan.
Ezelden beri, seni helāk etmeye çalışan,
zālim gücün karşısında göğüs göğüse vuruşarak,
her bir doruğunu sırtlarına yüklenen
ve yiğitçene ömür süren evlatlarının hürmetine

Dağıstan, gönül verdiğine utancından bakamayıp,
gözlerini berrak pınarlarına diktikçe arınan,
içi kavruldukça direncini canlı tutan
sana destek veren genç kızlarının hürmetine.

Kuşandığı silahlarını ömrünce bırakmayan,
huzursuz gecelerde üzüntünle dertlenen
vurulup, vuruşup düşse bile durmak nedir bilmeyen
sana can feda eyleyen  çocuklarının hürmetine, Dağıstan.

Zorbalık yoluyla senden sökülüp dünyanın dört bir yanına savrulan,
yığınlarca şehidinin tepelerce toprağına hasret çekerek,
barışı tadamadan,  seni Allah’tan dileye dileye
hasretini çeke çeke göçüp gitmiş çocuklarının hürmetine.

Rabbi’l-ālemin ezelde seni yarattığında
yerleri ve gökleri yerli yerine oturttuğunda
Küre-i arzı  sağlam zeminde tutmak için
yüksek dağlarını halketmesinin hürmetine, Dağıstan.

Sükūn dolu gecelerde dağlarının yalçın kayalıklarında,
pınarlarının ılgıt ılgıt aktığı,
canavarın yavrusunu kucağında sımsıcak ısıttığı
ve tatlı uykularda güzel düşler gördüğün zamanlar
hürmetine, Dağıstan.

Allah’ın dileğiyle güneşin gündüzü başlattığı,
sana ait insanlarla hayvanların uykudan uyandığı,
yalçın kayalıklarla kentlerinde canlanmanın başladığı
gecelerin bitip tan vaktinin ağardığı zamanlar
hürmetine, Dağıstan.

Karıncanın yaşamasını değer kabul eden,
hayvan haklarına saygı gösteren
barışı düzenleyerek ve hak üzere tartı koyan
atalarımızın yerleştirdiği düzen hürmetine, Dağıstan.

Konuk gelirse diye ocağını hiçbir zaman söndürmeyen,
amellerini Allah rızası için yapan
anaya babaya bağlı evlat-ıyal yetiştiren
bereketle koruduğun sıcak hāne hürmetine, Dağıstan.

Dağıstan, düşman senin topraklarında insan hakkı tanımadığında,
özgür yaşamak için bulutlara kadar yükselen
ve onurunu korumak uğruna taşlar üstünde bile
sana inşa olunan yüksek kuleler hürmetine, Dağıstan.

Allah’ın birliğine şehadet için üst üste namazlar kılınan
resūlünü tasdikle içinde huşūya varılan,
dağlarındaki nur yüzlü insanları çağırmak için
minaresinde ezan okunan
o ilk inşa olunmuş cami hürmetine, Dağıstan.

Seni koruyacak evladın kalmadığında ve bunaldığın zamanda
çocukların birer birer düşüp o  felāket günü gelip çattığında
vebalini kabullenip sorumluluğunu yürütemedikleri için
kendilerini suçlayarak ağlaşan analarımız hürmetine, Dağıstan,
ey anamız Dağıstan, seni Rabb’ım  korusun, korusun seni Rabb’ım!

(Çev. Tarık Cemal Kutlu)
*) Dağıstan kelimesi burada doğrudan doğruya Çečenya’yı kapsayan, Dağıstan’ı da  ičine alan umumî bir coğrafî bölgeyi kasteden anlamda kullanılmaktadır. (Ç. N.)
NOXČİYČÖ, LATTA XHO!

Bettasa sxhaqiyti ezar šo xhalxa
Qietaš ma-xillara — ghayghanie cxhalxa.
Adamaš ču dirzi ezar šo xhalxa
Dörzuš ma-xillara — dāxa ya qalxa.
Noxčiyčö, latta xho serluonan huordax,
Ezar šo dälča a yāxa ca Ќorduoš.

Mostagha vōghur vu — düsur du dertaš
Düsur du xhañ laqie oylanie bierdaš
Xhāša-da vōghur vu — yüsur yu marzó,
İ marzõ yelxayo xhañ lōmaxh barzó,
Ghēlašna, ghierghaču kuraču saynó,
Ċe yōcču koša ţe dällaču staynó;
İ marzõ yelxuoš du sañ hōra duoš a,
Xhañ dató nieqhaó a, momsariyñ buos a.
Noxčiyčüo, latta xho serluonan huordax,
Ezar šo dälča a yāxa ca Ќorduoš.

So quzaxh vina vu, tiynalliñ Ќorgiexh
Xhañ sina tiyžaču qoqanan Ќorni.
Pien bōcču husumiexh, txov bōcču qerčaxh
Dā vōcuš qiana so xhañ ċarax xherčaš
Xhañ bjavniyñ  xiercaršlaxh  bēsa xal sanna,
Xhañ serló tergalyañ ma diezna sañ a
Xhañ stiglaxh ärzunan moxh sanna šiyla
So a djavovr vu cqha tiynalliexh iyna.
Noxčiyčüo, latta xho serluonan huordax,
Ezar šo dälča a yāxa ca Ќorduoš.

Txo devlla djaghūr du — düsur du dešnaš,
Düsur du xhañ xaza, xhañ özda kešnaš,
Buc yōlu, buc yüzu oylanie bärznaš.
Vüodučun, vōghučun dojaniyñ äznaš;
Xhañ xercarš yüsur yu, dā vōcuš vielxa,
Düsur du xhañ stiglaxh ärzunun xielxarš,
Yüsur yu nazmanaš, zikariyñ šovqhaš,
Yüsur yu txañ dagaliecamiyñ ovqharš.
Noxčiyčüo, latta xho serluonan huordax,
Ezar šo dälča a yāxa ca Ќorduoš.
ÇEÇENYA, YAŞA SONSUZA KADAR!

Ay ışığı değdi nice bin yıl evveli
Işıdı ya, kaygı verdi yalnızca.
İnsanlar toplanmıştı o elest meclisinde
Hayatı  ve rıhleti tatmak için.
Işıklar deryasında var olasın Çeçenya,
Bıkmadan yaşayasın sonsuz bin yıllar daha.

Düşman gelir — dertleri yükleyince
Dalar düşüncelere, derin dik yamaçların.
Hani konuklar gelir,  haz bırakır ya geride:
O hazzı söyleşir dağlarındaki kurtların,
Marallara kükreyen heybetli geyiklerin
Ve meçhul mezar üstünde yükselen akçaağacın;
O tadı anar benim de her sözcüğüm, anlatır aralıksız,
Sonsuzluğa uzanan gümüşsü yollarını.
Işıklar deryasında var olasın Çeçenya,
Bıkmadan yaşayasın sonsuz bin yıllar daha.

Burada doğdum, ıssız derinliklerinde,
Bendim bağrına sığınan bir güvercin yavrusu.
Duvarsız bir hânede, çatısız bir ocakta
Yetim büyüdüm, ısındım senin kucağında sıcacık.
Yıkık kulelerindeki yaban sarılganı gibi
İstedim ışığını ben de özümlemeyi,
Semânda dolaşan kartalın attığı soğuk çığlık misali
Günü gelir, benim de soğuk cesedim  tadar elbet eceli.
Işıklar deryasında var olasın Çeçenya,
Bıkmadan yaşayasın sonsuz bin yıllar daha

Bizler göçer gideriz – kalır anlatılanlar
Kalır geriye güzel, o soylu mezarların.
Senin uhrevî tümseklerinde yaban otları büyüdüğünde,
Göz yaşı dökecek kimsesi kalmayan sahipsiz,
Taşları yıkık kabirlerde yatanlar için
Gelip geçenlerin dua ettikleri fısıltılarla,
Ve semânda kanat çırpan kartalın dansıyla
Aşkla okunan şiirler, şevkle söylenen sözler
Ve içimizde küllenen anılar kalır geriye.
Işıklar deryasında var olasın Çeçenya,
Bıkmadan yaşayasın sonsuz bin yıllar daha.

Çev. Tarık Cemal Kutlu ***

Şiirlerin yıprattığı ellerini uzatırım güneşe,
Kök salar ayaklarım vatanımın toprağına.
Öylece kalırım barışı omuzlayarak,
Sızar toprağın suyu tomurcuğundan gözlerimin.
Yaşam rüzgarları kurutur beni, kalırım öylece
Deçig-Pandır olana değin.
Sonra sen, vatanım, kulak ver tellerimin sesine. ***

Anamın göğsünden
Geçer yollarım benim,
Senin gururundan yoksunsam,
Olsa da pulluğum, ateşim, evim,
Yaşam da neki Çeçenya
Senin toprağında olmayınca,
Ölümde neki Çeçenya
Sen geride kalmayınca. ]]> http://www.waynakh.com/tr/2009/01/apti-bisultanov/feed/ 0 http://www.waynakh.com/tr/2009/01/zaynap-suleymanova/ http://www.waynakh.com/tr/2009/01/zaynap-suleymanova/#comments Tue, 13 Jan 2009 17:25:30 +0000 admin http://www.zelimhan.com/?p=3169 Yıllar geçiyor,
Zaman acımasız
Ayırıyor bizi, birbirimizden
Hayalin karşımda
Bir duman gibi,
Üzgün yüzüyor boşlukta.

Gençliğimizin
O mutlu günlerini,
Masal gibi unuttuk gitti,
Ama sevdamız
Bir tutsak gibi,
Kalbimizde
Yıllarca çile çekti.

Süslediler başlığını
Gümüşlerle,
Güzel gözlerinin söndü ışığı,
Yine de ben:
En korkunç fırtınaya
Kaptırmam sevdamızı.

Yıllar geçip gidiyor…
Zaman acımasızca
Ayırıyor bizi, birbirimizden
Hayalin karşımda
Bir duman gibi
Üzgün yüzüyor boşlukta…

***

O ıssız,
Uçsuz bucaksız gökyüzünü,
Görüyorum gözlerinin derinliğinde,
Ama bir kez olsun
Kendi resmimi:
Aramakla bulamadım
İçinde.

Emeğin hakkını veriyorsun,
Nasırlı ellerinle.
Onurunla yaşıyorsun, saygıyla
Seni anlatıyorlar köyde.

Biliyorum – özgürlük bugün,
Yarınları müjdeliyor,
Töreler karanlığında kalıyor eskinin,
Her geçen gün yaşamın güzelleşiyor.

Onur duyuyorum, akıllı, güçlü,
Savaşan bacım var diye,
Gururluyum anlatmakta seni,
Yürekten yaptığın için sana düşeni.

Bacım, mutluyum senin sayende.
Tırmanırken yenginin zirvelerine,
Alnım açık, başım dik,
Ellerin ellerimde.

Ey dağlı kız çok yaşa!
Açtığın yollarca yaşa!
Seni anlatmakla bitiremem ki,
Anlam kazandırdın yaşama.

***

Zoru zor yeniyor,
Zekâyı – üstün zekâ.
Büyük sevda,
Yeniyor sevgiyi.
Ya hileyi yeniyor – hile de.
İnsanlık yenilebilir mi?
Yenilebilir tabii.
Büyük insanlık ile…

***

Deliler çok dünyada,
Sessiz veya kızgın.
Kendi kendine köpürenler,
Küsenler kendi kendine.

Herkesten akıllıyım diyen;
Herkesten deli
Küllüğünde gezinen horozlar gibi,
O delinin yüreği.

***

Sonu da yok, başı olmayan zamanın.
Kara, kapkara doğduğum toprok!
Durursa zaman – biter herşey o anda,
Dönmenin de yolu yok – karışınca toprağa.

Korkmuyorum durmasından zamanın,
Bir kez daha doğmamak da – ürkütmez beni.
Korkarım üzerime laneti halkın,
Yağarsa bu duygu çıldırtır beni.

Yiğit ve yaratıcı
Kıldı beni,
Cephelerde seni
Savunuyorum
Sıcak kurşunlar
Taradı bedenimi,
Bağrına geliyorum
Kabul et toprak!
Kaygılı gözlerim
Batıya bakıyor,
Yüreğim, bedenim
Ölüyor, toprak.
Taşıma yazılırsa
Şükranın yeter.
Barış için ölenlere
Saygı duy toprak!

***

Dönecek diye çocukları
Bekliyor Kaykasya,
Açmış engin kucağını,
Hazır.
Eşsiz dağlarının
Beyaz dorukları gibi,
Yatakların en güzelini
Sermiş çocuklarına. Çağırıyor oğullarını,
Kızlarını çağırıyor,
Hazır, öpüp sarmak için
Bütün çocuklarını
Çağırıyor su içmeye
Terek ve Goysu’dan,
En berrak, en temiz
En soğuk kaynaklardan. Çağırıyor atalarının
Soluuğu havalara,
Yaşamaya çağırıyor
Dedelerinin toprağına,
Çiçeklerin açtığı
Sevimli yamaçlara.

***

KARA GÖZLER

Kara gözler, kara gözler,
Söyleyin neyleyeyim?
Özlediğim kara gözler.
Duyurur mu sizi sevgim? Dağladınız bedenimi,
Bakışınızın sıcağıyla.
Bir çift söz söyleyemedim,
Size olan tutsaklığımla. Parlak ve derindiniz,
Yer yoktu siz de kin ve yalana,
Susamıştım, susamıştım çok,
Siz susamadınızmı bana? Kara gözler, kederlimisiniz?
Yada canlı mı eskisi gibi?
Kaldırın artık şu kirpikleri,
O dipsiz uçuruma fırlatın beni. Kara gözler zaman geçse de,
Unutamam sizi asla.
Bir kez bakın o ateşi,
Vurun bağrıma bağrıma.

Ağlama, şairin annesi,
Sakın ha ağıt yakma!
Söyleyerek oğlunun dizelerini,
Geliyor yarınlar aydınlığıyla.
Yürekten haykırarak şiirlerini,
Dizelerle kıvılcımlar çakarak.
Yanlışları kalemiyle yıkarak
Yumruğunu sıkarak yılmadı oğlun.
Gurur duy oğlunla -
Sevilen bir şairdi.
Hiç tasalanma onun adına,
Onurlu bir yoldu geçip gittiği
Ağlama, şairin annesi.
Sakın ha ağıt yakma!
Söyleyerek oğlunun dizelerini,
Geliyor yarınlar aydınlığıyla.

KORKUYORUM

Sonbaharda sarararak
Dökülen yapraklara,
Kederlenip bakıyorum,
Düştükleri toprağa.

Korkuyorum, bazıları
Tutunacak dal bulmadan,
Yaprak gibi dökülerek,
Koparlarsa halkımızdan.

Bir fırtına çıkınca panik ile kaçarlarmış: Zelimhan!
Dağda silah patlayınca pusarlarmış: Zelimhan!
Stanits’den kız kaçınca derlermiş ki: Zelimhan!
Binicisiz at gelince, Ağlarlarmış: Zelimhan!
Bin düşmanı yol kesince, çekinmemiş Zelimhan.
Kara gece, Kara yamçı, Kara aygır- Zelimhan!
Koçyiğitmiş, Cengavermiş, Atik imiş Zelimhan…
…Peki sana, sevimli Küçük kuzu, Niçin dendi: Zelimhan!

Halkın için çok yaşa, çabuk büyü, Zelimhan!
Zelimhan’a dar gelen dünya sana çok geniş.
Zelimhan’ın bulmadığı mutluluklar sende var.
Vatanına, Halkına faydalı ol, Zelimhan!
Yiğit, cesur, Atak büyü dostumun oğlu Zelimhan!
…Kara gece, Kara yamçı, Kara aygır- Zelimhan…
Bunlar sana gerekmesin, sen mutlu ol, Zelimhan!

Kharaçoylu Abrek Guşmazuqa oğlu Abrek Zelimhan’a

Ahmad Suleymanov

Uzaktan rengarenk görünce seni,
Hızla koştum koparmak için,
Uzanan elime sapladın dikenini,
Dikenli çiçekmişsin kandırdın beni.
Movladi Magomedov

Yaklaşma bana dostunum diye,
Sakın gelme evime,
Bir çıkar bekliyorsan benden,
Ya da korkuyorsan kötülüğümden!

***

Önemli değil ereğim kalmamışsa
Bende bir damlacık olur
Giderim yağmurla rüzgarın önünde
İzsiz kaybolmaya ansızın denizlere

Gözler zorlukla farkeder onu
Ama sen önemsersen
Aydınlık gönlünde
Göğün maviliğini
Güneşin ışığını görürsün
Bilki temiz kalpliyse damla
Onurludur yaşamı da.

***

Ne yapalım
Herşey oldu bitti.
Gerekmez,
Suçuzluğunu kanıtlaman
Anladım.
Anladın sen de.
Herşey doğal
İkimizin savaşacağı
Bir şey kalmadı geride.

***

İşte böyle
Karmaşık yaşamın töresi,
Bilinmez
Ne getirir yarınlar bize,
Çikar yolumuza
Akla gelmedik şeyler
Gözler
Gösterir -
Hiç göremediğini,

İşte böyle
Karmaşık yaşamın töresi,
Bu gün yine
Yitirdim dinginliğimi,
Sen de varmışsın dünyada
Benim gibi
Oysa dün
Hiç umurunda değildi

***

Kimin alına gelir
Güneş ışığı satmak?
Pınarın maviliğinin
Ederini kim söyler?
Alırlar mı
Pazarda,
İnci gibi dizili
Parlayan yıldızları
Söyleyin bana…

Günbatımı caddeler
Akıyor nehir gibi
Tanıdık bir yüz…
Daldığım düşünceden
Koparıp aldı beni.
Binlerce sokak lambası
Yıldızlar gibi yanıyor.
Yaşlı bir kadın köşe başında
Çiçek satıyor…

Doğdum Kafkas dağlarında,
Şahinlerin yuvalarına komşuydum.
Ak saçlı doğukların yamacında
Geçti benim çocukluğum.

Annem uyuturken beni,
Hep ninniler söylerdi.
Yankılanırdı gönlümde sıcacık
Çeçencemin ezgileri.

Aşamları öyküler anlatırdı,
Korkar sarılırdım boynuna.
Tatlı bir uyku bastırırdı
Halk türkülerini duyunca.

Katlanılmış nice acıları,
Korkusuz yiğitleri anlatan,
Acı dolu türküler yankılanırdı,
Atalarımdan bu güne kalan.

Her şeyi alatırdı türküler,
Gözalıcı doğasını vatanımın,
Yaptıkları savaşları söyler,
Barış, vatan için atalarımın.

Ana dilim, seninle haykırarak,
Seninle anlatarak çektiklerini,
Seninle yürekleri şahlandırarak,
Yaşamış atalarım o amansız günleri.

***

Gökte kara bulutlar,
Yassı vadisinde sis,
Güneş gizlenmiş, ormanlar sessiz.
Dünya bomboş sanki.

Kırılan kalbini bilen doğa
Yas tutarak karardı,
Katlanamadı dalgınlığına,
Seninle ağlamaya başladı.

Güzel dostum! İkimizi
Hiçbirşey ayıramaz
Kader uzaklara atsa da beni,
Gönlüm senden ayrılamaz.

Güneşin ışıkları sabahı müjdelerken,
Yansıyordur sıcağı, okşayarak gözleri.
Genç kızlar! Akşamları çeşmeden su alırken,
Unutmayın sizlerden uzakta bekleyeni.

Oradadır her şeyim – bacalardaki duman,
Yollardaki ince iz – şahinin süzülüşü,
Hepsi orda-mutluluğum, kederim,
Oradadır, köyümdedir sevdiğimin gülüşü.

Dünya bana kapısını, açtı sonuna kadar,
Çok şehir, kasaba ve köyleri görüyorum.
Ama yüreğimi, şiirlerimi size,
Halkım: sevinçle, gururla veriyorum.

***

Yensem de,
yenilsem de-
Durmaksızın
sürecek kavgam!
Doğrulurum düşsem de-
Bana böyle öretti yaşam,
Güçlü kıldı beni deneyimlerim.
Yenilsemde kavgada, zafere varmam için!

***

Sen değilmiydin, parayla
Herşey alınır, diyen,
Peki niçin alamıyorsun kendine insanlığı?
Peki niçin bulmuyorsun beş paralık akılı?

***

Genç dağlı-kız, utanarak
Niçin saklıyorsun gözlerini?
Oysa görüyorum onların içinde
Sevgili vatanımın yıldızlı göklerini.

Zülüflerinin güzelliğini
Niçin saklıyorsun eşarpla?
Çıkar onu! Dalsın omuzlarına
Geceden kara saçların uykuya.

Bacım, niçin suskunsun?
Yanıt ver, alçak sesle olsada.
Dağlarımızın ırmaklarının sesi
Sesin sesinle yankılar bana.

Alımlı, uyumlu, düğünde oynuyorsun,
Hayranlıkla izliyor bir çoğu seni,
Çemberin arasında fır dönüyorsun,
Yaşlıların, gençlerin, tutsak oldu gözleri.

***

Ayrılık – sürekli değil, -
Zaman akıcı.
Ayrılık…
Karşı çıkıp
Kaderime,
O soğuk kavramı
Uzaklaştırıp.
İçtenlikle istiyorum
Övgüyle anlatmayı -
Kavuşmayı!

Çok sevdiğin öldü diye
Kara haberini aldım,
Baştan ayağa yandım ateşle,
Kırıldı kolum kanadım.

Nereye açar sevda?
Yetişirmiyim koşsam ardına?
Unutmak onu yapamam
Ama görememde bir daha.

Üzüntü çökertse beni,
Çığlık çığlığa haykırsam,
Ağlasam duymaz ki,
Sonsuz uykuya dalan.

O yıldıza bakardı geceleri,
Hayran, şaşkın, dikkatli.
“-Çok garip, derdi sessizce-
Hep parlayacak ölüm alsa da bizi.”

Küçüçük bir çocukken de,
Tanırdı kutup yıldızını…
O öldü, ama hala gurbette,
Görüyorum yıldızın parıltısını.

Binlerce yıldan beri,
O yıldız göz kırpmakta,
Söyle, yıldız! Dünden bugüne
Nicelerin sevdası yitti boşlukta…

***

Yüreğimi
Böleceğim
Bin parçaya,
Her birini bir güvercin yaparak,
Salacağım,
Dünyanın dört bir yanına;
Doymak istedim dünyaya,
Yetiremedim gönlümü
Doyamadım!
Vermek istedim
Dünyaya.
Veremedim
Yüreğimi, dünyanın
Her yanına!

***

Vuruyor sabahın nuru
Yeni bir güne.
Duruyor buğusuyla gözlerimde
Dün gecenin karanlığı.
Kaygılarla çırpınırken yüreğim
Garip bir eziklikle,
Dinsin diye içimdeki fırtına
Bakıyorum dağlara.
Oysa, onlar da diyor ki bana:
Suçlu değiliz biz
İnsanların kaygılarından yana.

***

ARGUN

«Said BADUYEV’e»
Derin
Coşkun
Kaynıyorsun
Argun!
Geceliri
Söyleşip,
Gündüzleri
Eyleşip,
Dağlarla
Delişip,
Taşlarla
Savaşıyorsun!..
Hızlı
Coşkun
Akıyorsun
Argun.

***

TATLI SÖZ SÖYLE

Sevdiğini görürsen,
Bırakıp giderken seni,
Tatlı söz söyle ardından
Mutluluk dile,
Hiç kırgınlık duymadan.
Onu sevdiğin için
Öğrettiği için, sana sevmeyi.

***

TEPE

Vadide pırıl pırıl mavi göl,
Yanı başında yüksek bir tepe
Bakıyor göle,
Dimdik, sessiz, gururla
Gölün aynasında gördükçe dağı,
İmreniyor can atıyor
Yurt yuva kuran halkları
İzledikçe eteklerinde.
Olasımı, unutmak sizi
Uzaklarda bile?
Çocuk yüreği gibi temiz,
Rüyalar kadar güzel,
Mavi göl, yüksek tepe.

***

Çağırıyorsun beni-duyamıyorum,
Sağırım yaşamın gürültüsüne,
Yıllardır sesini alamıyorum,
Gidiyorum en önde, nefes nefese!

Yolumdan sapamam, bu olaaksız,
Çoktandır yankılanan gönlümde,
Çocukken duyduğum yurdumun sesi
Bir an olsun dinmedi yüreğimde.

O, götüren çağıran beni,
Parlak ölümsüz yıldız,
Her an bağlıyor beni kendine,
Gece rüyamda bile…

***

DENİZE

Ey! Çılgın mavi deniz
Benzersin insanın yüreğine.
Yürek gibi sınırsız,
Dipsiz delişmen,
Yürek gibi değişken,
çarparsın yamaçlara!
Güneş gülünce gökyüzünde,
Bin güneşle parlayarak gülersin.
Güneş,
Çekince bulutları yüzüne,
Fırtınalar estirir
Yırtınarak inlersin!
Ateşkessiz bir kavga,
Birliktesiz bir dostluk
yaptığın doğa.
Kendisini görüyor sana bakınca!..
Tutmuyor bir anın bir anını
Ama suskun, ama delice
çırpınıyorsun yine!

***

Vatanım çağırıyor usanmasız,
Karnım tok başka seslere.
Durursam, kalbim duracak zamansız,
Gidiyorum varmam gereken yere.

Suçluyosun beni, duyamıyorum;
İsteme gücümün yetmediğini!..
Mutlu bilse bile, insan kendini
Değildir, özlüyorsa memleketini!

***

Dağlarda
Gün doğarken penceremden
dışarı baktığımda
pamuk gibi yumuşak,
Omuzlarıma sıcak
güneş yansıdı
Kuşlar cıvıldaştı
dışarı çıktığımda.
Rüzgar,
aldığı gibi beni kapımdan
Anında uçurdu su kıyısına,
Söyleştim dağlarla,
Sevdiğimin gözleri gibi-parlak bir nur,
Gözlerimi kamaştırarak,
kıvılcımlarını vurup,
Haykırarak dediki;
-Baksana etrafına!
Gömülme yatağına
güneş doğarken.
Seyret şu dağları
sevgiler yolla!
Çılgın gibi dört bir yana koşarken
Topla karıncaları,
cıvıldaşan kuşları
bırakma yuvasında!
Haykır avaz avaz!
Geçsin insanlar uzaklardan
dönüp dönüp bakarak!
Ne güzel şey,
Ne güzel şey yaşamak!

Said BADUYEV

Bir aşk yaşadık ama
Gerçekten seven kimdi?
Fazla zaman almadı,
Henüz bilmek zor şimdi.

Yinede yüreğimde
O aşk ateşi yanar.
Bu şiiri yazdığım
Sana karşı sevgim var.

Yapım böyledir benim,
Ki, unutursan beni,
Sevmemeyi bilirim,
Nasıl sevdiysem seni.

Arbi MAMAKAYEV

Hicrânı nûş etmem
Kendimce bir türkü tuttururum içten,
De gitsin bir bozlak İç Anadolu’dan…
Kavurur katı efkâr beni işte o zaman!
Akar gider iki damla göz yaşı,
Atar içimdeki zehri dışarı.

Tokmağını vur davulcum, şu gerili deriye,
Hele çal zurnacım, çal hele bir Adana üç ayağı!..
Halayımı çekeyim ağır başlısından…
Mendilim salınırken parmaklarımın arasında,
Kırılır dizlerim âheste beste,
Ve dönerim ayak uçlarına basarak,
Endamına vurulduğumunu okşarcasına…
Hicrânı nûş etmem
Dağılır gider efkârım,
Son bulur gamım kederim.

Efkâr arttıkça artanda
Yürek harlı od olanda,
Dönerim Maraş üç ayağına!
Ömer gelir hemencecik aklıma,
Gelir de gönderir beni geçmişe!
“Hadi!” derim “Lila oğlu Ömer’im,
Geç başa da bizler sana uyalım!”
Der dururum yanına,
Ayak uyar oynuna.

Zaman zaman Cühüret oğlu Hüseyin dikilir karşıma.
Baharını yaşamadan toprağa düşen ter ü tâze gül misâli
Yansıyadurur sonsuzluk âleminden belleğimin aynasına.
Halay başıdır önümde, oynar Kırıkhan’ı
Dudaklarında eksilmeyen tebessümü,
Işıldar gözleri meydan hepten Hüseyin olur,
Devamlı salınır mendil elinde.
Veda etmededir sermedîden sanki bizlere!

Kozandağı’na mı döndü davul zurna?
Anavarzalı Beko’nun türküsünü duyarım,
Hem gündüz, hem de gece…
Ardından Hasan Gencer,
Alanda usuldaaaan usuldan
Ağırdaan ağırdan halay çeker.
Halay Hasanla güzeldir;
Davul zurna ona meftun, dillenir, gelir söze
Konuşur ha konuşur,.hiç susmadan Hasan’a.
Ve uyku artık orda, boşlamıştır herkesi…
Hasan coştukça coşar, cümle canları coşturur,
Kalabalık şenlenir yaşlısından gencine,
Karanlık gecelere sanırsın gün vurmuştur.
Sonra o yerde beni yamacına katar da,
Taşır ta semalara…
Artık Hasan yok!
Davul zurna şimdi yasta Hasansız!
Yaradan’ım, hüzün çöker içime!!!
Ağlamak mı, içlenmek mi bilemem,
Akar gider göz yaşlarım durmadan!

Daha yetmezse çocukluğuma dönerim,
Hemşehrim Höççü gibi halay başı olurum:
Toprak zemin urbasını okşar Höççü’nün
Davulcum da doğrusu ondan kalmaz hiç geri.
De ki, yerle göğü onlar bağlar birbirine!

Şimdi anımsatır bana saygının sonsuzuyla
Lula oğlu Hayrullah Hançer Bey’i
Ben küçücük çocuğa, yeni yetme o genci.
Yolda kalmışı yalnız bırakmamayı öğretmiştir de
Göçmüştür öteye bu dünyadan, avuncum.
“Şahab’ın Deli Ford’u bin yıl burada kalır,
Hançer Bey de bin yıl, burada kalır!”
Sözü çınlar kulaklarımda daha!.
Derede bayırda, dağda yabanda,
Yolda naçar kalmış bir garibi görende!…
Onun sesi fısıldar kulağıma.
Ulu Rabbım diyerekten, açarım ellerimi,
Dönerim gani olana rahmeti:
“Onlar şimdi o dönülmez yerdedir,
Nicedir halleri biz bilemeyiz.
Mağfiret eyle onlara her zaman.
Bu fânî âlemde elbet, bizler hep mağfiretine,
Ebedî âlemde onlar da muhtaç rahmetine!.
Rahmet eyle diyen eller açarız,
Rahmet eyle diyen diller dileriz!”

Geçmişi uzanır Çeçeniçi’ne,
Uzanır da erişir sonra Göksun Çardak’a.
Yetmek denmez yalınız,
Tekmilinden göç toplanmış da gelir,
Gelir konar Parpi’nin eteğine.
Sonra asır geçer aradan,
Üstüne daha da kat nice yıl,
Tahu kızı Poşta Abla’m bir erişkin kız olur.
Elinde deçig pondar,
Memleketimin yıldızlı gecelerinde,
Dokunur usulundan tuşlara,
Kapılır teller sihrine…
Büyüler parmakları cümle mahlûkatı inan olsun!
Ne zamanki Batti oğlu Ahmet çıkar alana,
Poşta Abla’mdaki pondarın sesi,
Döner hemen orada, orada Zabbari’ye…
O ne derinden duyuş, o ne coşkulu çalış
Ve Ahmet Ağabey’im, o ne içten oynayış…
Poşta Abla’mın yıldızsı bakışları,
Gökyüzünü çekivermiş bütünüyle kendine,
Âsûmânı cezbetmiştir söz temsili şavkıyla.
Deçag pondar nağme yollar onlara,
Sanki hal diliyle ahvâlini sunar sevdanın.
Anımsarım şimdi dolar gözlerim,
Dolu dolu dolar, dalar gözlerim,
Deryâlar misâli dalgalanırken,
Ahmet Abi’m sana rahmet dilerim!

Can insanlar şimdi gerçek can oldu
Katı efkâr artık döner hüzüne
Eşim dostum sevdiğim giderken birer birer
Bana kalan miras da yürek dolusu keder.

Bir nice zaman sonra başımızda kavak yelleri esende,
Gök bakışlı Çeçen kızı, konuk Çerkes kızları,
Sıralanınca düğünlerde saygıların sonsuzuyla,
Saplanır bakışları gençlerin ta bağrına bağrına!…
Gülümsedikçe bir hoş, ışıldatır içleri, aydınlanır gönüller…
Gam kasavat olur mu, kalpler çarpar yalınız!
Sonsuzluğa gideduran ufuklar,
Sanılır ki hiç sönmeyen güneştir.
Değil, ferahlık değil!
Desem hüzün de değil!
Bir kordur birikimi.

Davul sesi, zurna sesi, hele de pondar sesi
Yayılır gecenin karanlığında çevreye,
Yayılır da coşturur bizi delicesine.

Engin semâlarda kanatlarını çırparak uçan
Ve süzülegiden usul boylu suna misâli,
Sonsuz boşluklara alır götürür beni.

Hey Allah’ım hey, Yaradanım hey,
Bir coşarım ki sâyende o zaman…
Dağılır gider efkârım bir süre:
Gel tut beni gam-keder
Ben kimseyi incitmem
Sen incinir gidersin

Suyu, fırtınayı, geçin yararak,
Varın haykırarar yedi dağın ardına.
Berraklığı kaynaklarla günbegün yarışarak,
Sakın kulak tıkamayın soğuk taşlara.

İnsanları mutlu edeceğinize,
İnanarak gidiyorum sevgili türkülerim.
İçten duygularımı veriyorum sizlere,
Dizelere döküyorum sesini yüreğimin.

***

Toprağın sıcaklığı
Soğukta titrerdik, sarındık giysilere,
Sıcağı bulmak için sokulduk ateşlere,
Anamızın elleri ısıttı bizi.

Yaşamın tadına varamadık dünyada,
Bir soğukluk bırakmadı, buz kesti içimizi,
Vatan toprağının sıcağı olmayınca.

***

Seven var mı seni ey soğuk ecel?
Yoktur ölümü candan isteyen,
Yaşam tatlı, dünya bahçesi güzel,
Kim tadıp da bıkmış meyvelerinden?

Ama ergeç dolanıp geliyor ölüm.
Karşılanıyor güçsüz kalmamak için.
Bu zor yolda insanlıktan çıkarak,
Yaşayan bir ölü olmamak için…

***

Alın teri dökmüşse, savaşıp korumuşsa,
Veya karışmış ise bir damlacık al kanı,
Dünyada var olan herşeyden daha fazla,
Çeçen kutsallaştırır, suyunu toprağını.

***

Kim seçecek doğruları, patlayan silahlar mı?
Oysa karanlıkları yakıp var oldu bilim.
Bilime inanarak, kavramaya çalışan,
Ve yanlış yola sapan hiç kimseyi görmedim.

***

İstiyorsan mutluluğa kavuşmayı,
Uzanma başkasının mutluluğuna.

***

ŞEYTAN ve ZURNASI

Boynunda zurnasıyla,
Şeytan gelince yanına,
Çoban sormuş:
-Ne yapıyorsun onunla?

-Zurna bana çok lazım,
Demiş şeytan çobana,
Bunu üflemem gerek,
Sadaka verince hoca.

-Bir hile var bu işte!
Sevaba çalıyorsun,
Sanırım ne kadar çok,
Üfleyip yoruluyorsun.

Yanıt vermiş şeytan da;
Hiç yormadı hoca, bu işte beni,
Ne yazıkki bu zurnam
“Düt” bile diyemedi.

***

Eğer yaşam bana istediğimi
Yapmama güç ve izin verseydi,
Taa başından adımlardım yolumu,
Düzeltirdim yanıldığım herşeyi.

***

Kavgada yorulup tasalanırsan,
Candan istediğine kavuşmazsan,
Bıkma, usanma – umutla yaşa
Doğruluksa gereği, varıyor insan.

***

Yan yüreğim yan, yanmanı istiyorum!
Yolumuz kısaldı çok iyi biliyorum.
Bu yüzden vatanımın topraklarını,
Koruyan ateşi alevlendir diyorum.

***

Pahallı ve lüks giysiler giyerek,
Sık sık değiştirip ne bulacaksın?
Gezsen de üstünde atlas, ipek,
Onurdan yoksunsan yine çıplaksın.

***

Sabırla bak onun gözlerinin içine,
Söylemek istediğini anlayacaksın.

***

Evini korumaya hünerin yoksa,
Ovayı korumaya sakın çalışma!

Bu dünyaya geldik biz, gece kurt yavrularken,
Adlarımız konuldu, sabah arslan kükrerken.
Lāilaheillallah

Kartal yuvalarında süt emzirmiş analar,
Yalçın kayalıklarda at koşturtmuş atalar.
Lāilaheillallah

Analar doğurmuştur, halk için, vatan için,
Emre amade olduk, hepimiz onlar için.
Lāilaheillallah

Dağların şāhinleri yetiştirilmiş özgür,
Tehlikeden zorluktan, mağrūrāne kurtulur.
Lāilaheillallah

Kurşun olup erise, o granitten dağlar,
Hayattan ve savaştan yılmak olur bize ar.
Lāilaheillallah

Barut olup patlasa yer küresi tümüyle,
Girmeyiz o toprağa, satılmış onur ile.
Lāilaheillallah

Şimdiye dek kimseye pes etmiş değiliz biz,
“Ya istiklāl ya ölüm!” olmuştur parolamız.
Lāilaheillallah

Bacılar yaramızı şarkılarla sarıyor,
Saygı dolu bakışlar maharet arttırıyor.
Lāilaheillallah

Açlık katı olursa bitki kökleri yeriz,
Susuzluk kavurursa, çiy damlası içeriz.
Lāilaheillallah

Gece kurt yavrularken, dünyaya gelmişiz biz,
Halka, Hakk’a vatana başımızı eğmişiz!
Lāilaheillallah

Çev. Tarık Cemal Kutlu

NOXÇIYN GIMN

Büysanna borz yexkaš dünençu devlla txo,
Jüyranna lom ughuš txan ċeraš texkina.
Lāilaheillallah

Ärzoniyn bannaškaxh nanoša daqiyna,
Tarxaš thexh doy xhiyzo dayša txo jamiyna.
Lāilaheillallah

Xalqhana, maxkana nanoša qöllina,
Cāršinna ešnaçoxh mayra djahittina.
Lāilaheillallah

Lamanan leçarçiy, maršonexh qiiyna,
Xaloniex, boxamex kurra çeqdiylina.
Lāilaheillallah

Moqaza lamanaš daš xilla lalarax,
Daxarexh, qhiysamexh yaxh oxa djalur yac.
Lāilaheillallah

Bos järzha va latta molxanax lelxarax,
Txešan siy döxkina  txo lätta dörzur dac.
Lāilaheillallah

Txo cqha a cxhannenna qhardella sövcur dac,
Jozhalla ya maršo šinnex cxha’ yoqqur yu.
Lāilaheillallah

Yizharša txan çevnaš éšarca yerzayo,
Xhomsarçu bjärgaša xhünaršna ghittado.
Lāilaheillallah

Macallo xhovzadaxh oramaš duur du,
Xhogallo txäš bjarzdaxh becan txi miyra du.
Lāilaheillallah

Büysanna borz yexkaš dünençu devlla txo,
Xalqhana, Maxkana, Dalla a müthaxh du!
Lāilaheillallah

Şiir: Abuzar Aydamirov
Beste: Ali Dimayev

Нохчийн гимн

Буьйсанна борз ехкаш дуьненчу девлла тхо,
Iуьйранна лом угIуш тхан цIераш техкина.
Лаилаха иллАллах.

Аьрзонийн баннашкахь наноша дакхийна,
Тархаш тIехь дой хьийзо дайша тхо Iамийна.
Лаилаха иллАллах.

Халкъана, махкана наноша кхоьллина,
Цаьршинна эшначохь, майра дIахIиттина.
Лаилаха иллАллах.

Ламанан лечарчий маршонехь кхиийна,
Халонех, бохамех курра чекхдийлина.
Лаилаха иллАллах.

Мокхаза ламанаш даш хилла лаларах,
Дахарехь, къийсамехь яхь оха дIалур яц!
Лаилаха иллАллах.

Бос Iаьржа ва латта молханах лелхарах,
Тхешан сий доьхкина, тхо лаьтта доьрзур дац.
Лаилаха иллАллах.

Тхо цкъа а цхьаннена къарделла совцур дац,
Iожалла, я маршо — шиннех цхьаъ йоккхур ю!
Лаилаха иллАллах.

Йижараша тхан чевнаш эшаршца ерзайо,
Хьомсарчу бIаьргаша хьуьнаршна гIиттадо.
Лаилаха иллАллах.

Мацалло хьовзадахь, орамаш дуур ду,
Хьогалло тхаш бIарздахь, бецан тхин мийра ду!
Лаилаха иллАллах.

Буьйсанна борз ехкаш дуьненчу девлла ду,
Халкъана, махкана, Далла а муьтIахь ду.
Лаилаха иллАллах.