Azim 92 ya\u015f\u0131nda. Doksanl\u0131 y\u0131llardaki Rus-\u00c7e\u00e7en sava\u015flar\u0131 s\u0131ras\u0131nda bombard\u0131manlar nedeniyle beyaz ta\u015fl\u0131 evini tam alt\u0131 kez yeniden yapmak zorunda kald\u0131. Asl\u0131nda onun hayat\u0131, ya\u015fad\u0131\u011f\u0131 sava\u015f, s\u00fcrg\u00fcnler ve yine sava\u015f ile tam olarak \u00c7e\u00e7en halk\u0131n\u0131n kaderini temsil ediyor.<\/p>\n
Azim 92 ya\u015f\u0131nda ve ge\u00e7ti\u011fimiz g\u00fcnlerde bir katarak ameliyat\u0131 ge\u00e7irdi. Bunun d\u0131\u015f\u0131nda sa\u011fl\u0131k durumu sava\u015f yorgunu \u00c7e\u00e7enya\u2019daki herhangi bir gen\u00e7 taraf\u0131ndan imrenilecek durumda.<\/p>\n
T\u0131pk\u0131 bir ayna gibi Azim\u2019in hayat\u0131 \u00c7e\u00e7en halk\u0131n\u0131n son y\u00fczy\u0131ldaki kaderini yans\u0131t\u0131yor. Gen\u00e7lik y\u0131llar\u0131nda Stalin rejimine kar\u015f\u0131 direni\u015f saflar\u0131nda yer ald\u0131. Tutukland\u0131, “halk d\u00fc\u015fman\u0131” ilan edildi ve iki erkek karde\u015finin hayat\u0131n\u0131 yitirdi\u011fi bir \u00e7al\u0131\u015fma kamp\u0131nda 10 y\u0131l\u0131n\u0131 ge\u00e7irdi. Zaman\u0131n\u0131 Sibirya\u2019daki uranyum madenlerinde ge\u00e7irirken, sadece o ve karde\u015fleri de\u011fil, \u00c7e\u00e7enlere yap\u0131\u015ft\u0131r\u0131lan “halk d\u00fc\u015fman\u0131” s\u0131fat\u0131yla t\u00fcm \u00c7e\u00e7en halk\u0131 Stalin\u2019in emri \u00fczerine 1944 y\u0131l\u0131nda Orta Asya\u2019ya s\u00fcrg\u00fcn edildi. Azim bu olaydan ancak hapis s\u00fcresi sona erdi\u011finden haberdar oldu. Sibirya \u00e7al\u0131\u015fma kamp\u0131nda insanl\u0131k d\u0131\u015f\u0131 muameleler alt\u0131ndaki on y\u0131l boyunca Azim\u2019i hayatta tutan tek \u015fey bir g\u00fcn \u00c7e\u00e7enya\u2019ya geri d\u00f6n\u00fcp ailesine kavu\u015faca\u011f\u0131 d\u00fc\u015f\u00fcncesiydi. Lakin “\u00f6zg\u00fcrl\u00fc\u011f\u00fc” verildikten sonra evine d\u00f6nmesine m\u00fcsaade edilmedi. Ailesi ve t\u00fcm \u00c7e\u00e7en halk\u0131 \u00e7ok \u00f6nce vatanlar\u0131ndan s\u00fcr\u00fclm\u00fc\u015ft\u00fc. Azim\u2019de do\u011frudan Sibirya\u2019dan Kazakistan\u2019a s\u00fcrg\u00fcne g\u00f6nderildi, umutsuzluk i\u00e7erisinde aylarca s\u00fcrd\u00fcrd\u00fc\u011f\u00fc aray\u0131\u015fta sonunda kar\u0131s\u0131n\u0131n ve \u00fc\u00e7 \u00e7ocu\u011funun s\u00fcrg\u00fcn\u00fcn ba\u015flar\u0131nda a\u00e7l\u0131ktan hayatlar\u0131n\u0131 kaybettiklerini \u00f6\u011frendi. T\u00fcm ailesinden geriye hayatta kalabilen tek ki\u015fi 10 ya\u015f\u0131ndaki ye\u011feniydi. Azim onu bir yetimhanede buldu ve onu oradan alarak yeni bir hayata ba\u015flad\u0131.<\/p>\n
En sonunda, s\u00fcrg\u00fcnde ge\u00e7en 13 y\u0131ldan ve Stalin\u2019in \u00f6l\u00fcm\u00fcnden sonra \u00c7e\u00e7en halk\u0131n\u0131n \u0131slah edildi\u011fine kanaat getirilerek geri d\u00f6n\u00fc\u015flerine izin verildi. Da\u011flarda, Argun Nehri \u00fczerindeki bir kulede ya\u015famaya al\u0131\u015fk\u0131n olan Azim, da\u011flar\u0131 ancak havan\u0131n a\u00e7\u0131k oldu\u011fu g\u00fcnlerde g\u00f6rebildi\u011fi k\u00fc\u00e7\u00fck bir yayla k\u00f6y\u00fcne yerle\u015ftirildi. Elbette Azim do\u011fdu\u011fu da\u011flara geri d\u00f6nmeyi istiyordu, ancak, Sovyet yetkilileri \u0131slahtan sonra bile \u00c7e\u00e7enlere \u00f6zellikle da\u011fl\u0131 olanlar\u0131na tam olarak g\u00fcvenmiyordu. Sovyet y\u00f6netimi belki de a\u00e7\u0131k havan\u0131n ve Bashlam Da\u011f\u0131\u2019n\u0131n vah\u015fi zirvesine yak\u0131n olman\u0131n ba\u015fkald\u0131rmalar\u0131na ilham verece\u011finden korkuyordu. Ve b\u00f6ylelikle Azim, s\u00fcrg\u00fcn\u00fcn devam\u0131 gibi ovalara yerle\u015ftirildi.<\/p>\n
Birinci Rus-\u00c7e\u00e7en Sava\u015f\u0131 ba\u015flad\u0131\u011f\u0131nda Azim 75 ya\u015f\u0131ndayd\u0131. 1995 y\u0131l\u0131 bahar\u0131nda k\u00f6y\u00fc Rus askerleri taraf\u0131ndan ku\u015fat\u0131ld\u0131 ve k\u0131sa s\u00fcre i\u00e7erisinde de bombard\u0131man ba\u015flad\u0131. Bombalardan bask\u0131nlardan kurtulmak isteyen binlerce ki\u015fi evlerini terk etti ama Azim orada kald\u0131. Bombard\u0131mana birka\u00e7 g\u00fcn i\u00e7in ara verildi\u011finde, Rus askerleri pasaport kontrol\u00fc i\u00e7in k\u00f6ye geldiler. Asl\u0131nda tam olarak askerler k\u00f6y\u00fcn etraf\u0131n\u0131 ku\u015fatt\u0131lar, sokak sokak, ev ev bask\u0131nlar yapt\u0131lar. Mobilyalar\u0131, ev e\u015fyalar\u0131n\u0131 ve de\u011ferli g\u00f6rd\u00fckleri her \u015feyi ald\u0131lar. Evlerinden ald\u0131klar\u0131 insanlar\u0131 tanklara ba\u011flad\u0131lar ve polis karakoluna g\u00f6t\u00fcrd\u00fcler. G\u00f6t\u00fcr\u00fclenler aras\u0131nda Azim\u2019de vard\u0131. Daha sonra akrabalar\u0131 taraf\u0131ndan bulunup ta onlar\u0131n elinden al\u0131nd\u0131\u011f\u0131nda Azim, bir Rus subay\u0131n kendisine ikinci d\u00fcnya sava\u015f\u0131nda yer al\u0131p almad\u0131\u011f\u0131n\u0131 sordu\u011funu s\u00f6yledi. “Halk d\u00fc\u015fman\u0131” olarak y\u0131llarda Sibirya \u00e7al\u0131\u015fma kamp\u0131nda kalan Azim sava\u015fa kat\u0131ld\u0131\u011f\u0131 \u015fekline yan\u0131t verdi. Subay hangi tarafta sava\u015fa kat\u0131ld\u0131\u011f\u0131n\u0131 sordu, Rusya\u2019n\u0131n m\u0131 yoksa fa\u015fistlerin mi? Azim zekice bir cevap verdi: “O zaman Rusya diye bir yer yoktu, Sovyetler Birli\u011fi vard\u0131” dedi. Subay cevaptan mutlu olmu\u015ftu, ya\u015fl\u0131 Azim Rus askeri zekas\u0131yla nas\u0131l alt etti\u011fini her hat\u0131rlad\u0131\u011f\u0131nda hala g\u00fcl\u00fcms\u00fcyor.<\/p>\n
Ama bu Azim\u2019in hayat\u0131nda g\u00f6rd\u00fc\u011f\u00fc son sava\u015f olmad\u0131. Birka\u00e7 y\u0131l sonra Rusya\u2019n\u0131n \u00c7e\u00e7enya\u2019daki askeri operasyonlar\u0131 yeniden ba\u015flad\u0131. Azim\u2019in bask\u0131nda y\u0131k\u0131ld\u0131ktan sonra yeniden in\u015fa etti\u011fi evi, Rus ate\u015fiyle yak\u0131ld\u0131. Azim, s\u00fcrg\u00fcnden sonra k\u00fc\u00e7\u00fck ova k\u00f6y\u00fcne yerle\u015ftirildi\u011fi g\u00fcnden bu yana beyaz ta\u015flardan yap\u0131lma evini alt\u0131 kez yeniden in\u015fa etmek zorunda kald\u0131. Kremlin\u2019e g\u00f6re sadece \u201cter\u00f6rist\u201d \u00fcslerini hedef alan Rus bombalar\u0131 her nas\u0131lsa her seferinde Azim\u2019in m\u00fctevazi evini y\u0131kt\u0131.<\/p>\n
Azim \u015fimdi 92 ya\u015f\u0131nda. Tam 16 torunu ve bir de torun \u00e7ocu\u011fu var. Ya\u015fl\u0131 Azim uzun boylu, mavi g\u00f6zl\u00fc ve s\u0131rt\u0131 hala dimdik. K\u0131sa s\u00fcre \u00f6nceki katarak ameliyat\u0131n\u0131n d\u0131\u015f\u0131nda sa\u011fl\u0131\u011f\u0131 son derece iyi ve g\u00fc\u00e7l\u00fc. G\u00fcc\u00fcn\u00fc nereden buldu\u011funu sordu\u011funuzda her zaman “iyilikten” diye cevap veriyor. “K\u00f6t\u00fcl\u00fck insan\u0131 t\u00fcketir ve onu \u00f6ld\u00fcr\u00fcr. Kimsenin k\u00f6t\u00fcl\u00fc\u011f\u00fcn\u00fc istemeyeceksiniz. Sevmek nefret etmekten daha iyidir” diyor. Azim bir y\u00fczy\u0131la yakla\u015fan hayat\u0131 boyunca pek \u00e7ok k\u00f6t\u00fcl\u00fck ve adaletsizlikle kar\u015f\u0131la\u015ft\u0131, bu nedenle neden bahsetti\u011fini \u00e7ok iyi biliyor. Ve b\u00f6ylelikle g\u00f6zlerinin etraf\u0131nda olu\u015fan \u00e7izgilerin \u00fcz\u00fcnt\u00fcden de\u011fil, ne\u015fe ve sevin\u00e7ten oldu\u011funa inanmak istiyorsunuz.<\/p>\n