{"id":11881,"date":"2012-05-09T15:54:37","date_gmt":"2012-05-09T12:54:37","guid":{"rendered":"http:\/\/www.waynakh.com\/tr\/?p=11881"},"modified":"2012-10-27T14:31:56","modified_gmt":"2012-10-27T11:31:56","slug":"savas-cecenyada-kanseri-vakalarini-arttirdi","status":"publish","type":"post","link":"http:\/\/www.waynakh.com\/tr\/2012\/05\/savas-cecenyada-kanseri-vakalarini-arttirdi\/","title":{"rendered":"Sava\u015f \u00c7e\u00e7enya’da Kanser Vakalar\u0131n\u0131 Artt\u0131rd\u0131"},"content":{"rendered":"

BBC’nin Rus\u00e7a servisi<\/a> taraf\u0131ndan yay\u0131nlanan \u00f6zel bir makalede, Rus i\u015fgali alt\u0131ndaki \u00c7e\u00e7en Cumhuriyeti \u0130\u00e7kerya’da g\u00f6r\u00fclen kanser vakalar\u0131ndaki art\u0131\u015f konusu ele al\u0131nd\u0131.<\/p>\n

Habere g\u00f6re, Rus i\u015fgali alt\u0131ndaki \u00c7e\u00e7en Cumhuriyeti \u0130\u00e7kerya’da doktorlar alarm zillerini duyuyor: elveri\u015fsiz ortam ve sava\u015f sonras\u0131 stres kanser vakalar\u0131nda h\u0131zl\u0131 bir y\u00fckseli\u015fe neden oluyor. Kanser sadece ya\u015fl\u0131larda de\u011fil, yeni yetme gen\u00e7lerde ve 25-30 ya\u015f aras\u0131 gen\u00e7lerde de s\u0131kl\u0131kla ortaya \u00e7\u0131k\u0131yor. Bug\u00fcn \u00c7e\u00e7enya\u2019da de\u011fi\u015fik t\u00fcrlerden kansere yakalanm\u0131\u015f 16 bin hastan\u0131n kay\u0131tl\u0131 oldu\u011fu ve bu say\u0131ya her y\u0131l 3500 yeni hastan\u0131n eklendi\u011fi biliniyor. Ne var ki bu veriler tam olarak ger\u00e7ek say\u0131ya i\u015faret etmiyor, zira \u00c7e\u00e7enya’daki sa\u011fl\u0131k tesislerinin yetersizli\u011fi ve pek \u00e7ok hastan\u0131n tedavi i\u00e7in Rusya ve di\u011fer \u00fclkeleri tercih etmesi net rakam\u0131 ortaya koymay\u0131 g\u00fc\u00e7le\u015ftiriyor. \u015eu anda kay\u0131tl\u0131 bulunan hasta say\u0131na g\u00f6re bile, \u00c7e\u00e7enya’da t\u00fcm Rusya’da kanserden kaynakl\u0131 \u00f6l\u00fcm vakalar\u0131nda lider durumda. Bu \u00f6l\u00fcmlerin en b\u00fcy\u00fck nedeni olarak ise hastal\u0131klar\u0131n ge\u00e7 te\u015fhis ediliyor olmas\u0131 olarak g\u00f6steriliyor.<\/p>\n

Doktorlar kanserin bu denli h\u0131zl\u0131 art\u0131\u015f\u0131n\u0131n ard\u0131nda belli ba\u015fl\u0131 baz\u0131 sebeplerin oldu\u011fu konusunda hemfikir. De\u011fi\u015fik d\u00f6nemlerde Amerikan Tetra Tech Inc \u015firketi taraf\u0131ndan toplan\u0131lan verilere g\u00f6re, \u00fclkenin \u00fc\u00e7te birlik b\u00f6l\u00fcm\u00fcnden daha fazlas\u0131 ekolojik y\u0131k\u0131m i\u00e7erisinde, \u00fclke topraklar\u0131n\u0131n %40’\u0131ndan fazlas\u0131 \u00e7evresel a\u00e7\u0131dan kullan\u0131\u015fs\u0131z. Neredeyse \u00fclkedeki t\u00fcm su kaynaklar\u0131 kirlenmi\u015f durumda ve \u00fclke geni\u015f \u00e7apl\u0131 salg\u0131n hastal\u0131klar\u0131n e\u015fi\u011finde. Eski Sovyet \u00fclkelerinde rastlan\u0131lan belirli sorunlar\u0131n yan\u0131 s\u0131ra, \u00c7e\u00e7enya’ya has \u00e7e\u015fitli fakt\u00f6rlerde bu durumda \u00f6nemli bir rol oynuyor.<\/p>\n

\u00d6rne\u011fin, a\u011f\u0131r silahlar\u0131n ve hava sald\u0131r\u0131lar\u0131n\u0131n kullan\u0131ld\u0131\u011f\u0131 her iki sava\u015f\u0131n etkileri a\u015fikar. Rus resmi verileri her ne kadar kimyasal ya da biyolojik silahlar\u0131n Rus-\u00c7e\u00e7en Sava\u015flar\u0131 s\u0131ras\u0131nda \u00c7e\u00e7enya’da kullan\u0131lmad\u0131\u011f\u0131n\u0131 iddia etse de, pek \u00e7ok yerel sakin artan kanser vakalar\u0131n\u0131 ve \u00e7ocuklarda g\u00f6r\u00fclen do\u011fumsal bozukluklar\u0131 bu t\u00fcrden silahlar\u0131n Rus ordusu taraf\u0131ndan direk ya da dolayl\u0131 yollardan kullan\u0131lm\u0131\u015f olmas\u0131yla ba\u011fda\u015ft\u0131r\u0131yor. Onkologlar da \u00fclkedeki petrol \u00fcretimindeki art\u0131\u015fla kanser vakalar\u0131ndaki art\u0131\u015f\u0131 da birbirleriyle ba\u011flant\u0131l\u0131 buluyor. Petrol \u00e7\u0131kar\u0131m\u0131nda ve buharla\u015ft\u0131rma metotlar\u0131n\u0131n son derece geni\u015f alanlar\u0131 kirletti\u011fi biliniyor. Buna ilaveten, Rus y\u00f6netimi taraf\u0131ndan y\u00fcr\u00fct\u00fclen petrol \u00e7\u0131karma i\u015flemlerinde s\u0131kl\u0131kla \u00e7evreyi korumaya y\u00f6nelik \u00f6nlemlerin hi\u00e7birisinin al\u0131nmad\u0131\u011f\u0131 g\u00f6r\u00fcl\u00fcyor. Rus h\u00fck\u00fcmetinin b\u00f6lgedeki kalk\u0131nma stratejisi i\u00e7in uygulad\u0131\u011f\u0131 resmi politikan\u0131n, yani \u00c7e\u00e7enya’da petrol \u00fcretimi ve depolanmas\u0131 ile bunlar\u0131n \u00fcretim alanlar\u0131nda yaratt\u0131\u011f\u0131 kirlili\u011fin, \u00e7evresel a\u00e7\u0131dan b\u00fcy\u00fck bir risk ihtiva etti\u011fi ve b\u00fcy\u00fck bir salg\u0131na yol a\u00e7abilece\u011fi tahmin ediliyor. T\u00fcm bunlar\u0131n yan\u0131 s\u0131ra, uzun bir s\u00fcredir \u00c7e\u00e7enya’dan gelen hastalarla ilgilenen Rusya’n\u0131n Rostov-on-Don kentindeki Rostov Onkoloji Ara\u015ft\u0131rma Enstit\u00fcs\u00fc profes\u00f6rlerinden Ruslan Saladov, \u00e7evrenin sadece dolayl\u0131 bir fakt\u00f6r oldu\u011funu ama \u00c7e\u00e7enya’daki kanser vakalar\u0131nda esas art\u0131\u015f nedeninin stresle m\u00fccadele ve sava\u015f sonras\u0131 hayat \u015fartlar\u0131 oldu\u011funu ifade ediyor.<\/p>\n

Rostov-on-Don’dan g\u00f6\u011fs\u00fcn\u00fc ald\u0131rarak hen\u00fcz d\u00f6nm\u00fc\u015f 35 ya\u015f\u0131ndaki Roza’n\u0131n anlatt\u0131klar\u0131 genel olarak \u00c7e\u00e7enya’da kar\u015f\u0131la\u015fabilece\u011finiz s\u0131radan bir hikaye. Roza, “Annem iki y\u0131l kadar \u00f6nce kanserden \u00f6ld\u00fc, \u00fc\u00e7 ay sonra da halam hayat\u0131n\u0131 kaybetti. Ard\u0131ndan da bende g\u00f6\u011f\u00fcs kanseri oldu\u011fundan \u015f\u00fcphelendiklerini s\u00f6ylediklerinde, bu benim i\u00e7in tam bir \u015foktu, tam bir kontrole gidecek g\u00fcc\u00fc kendimde toplamam iki ay\u0131m\u0131 ald\u0131” diyor.<\/p>\n

Kocas\u0131n\u0131 daha bir ay \u00f6nce defnetmi\u015f 27 ya\u015f\u0131ndaki Eliza, “Beyin kanserinden dolay\u0131 \u00fc\u00e7 ay i\u00e7erisinde hayat\u0131n\u0131 kaybetti. Elbette stresin etkisi oldu. Sava\u015f boyunca Grozny’de ya\u015fad\u0131k ve aylarca bodrumlarda kald\u0131k. Birka\u00e7 kez Rus askerleri taraf\u0131ndan ka\u00e7\u0131r\u0131ld\u0131 ve \u00e7e\u015fitli s\u00fcreler sonra serbest b\u0131rak\u0131ld\u0131. \u015eimdi bar\u0131\u015f\u00e7\u0131l bir ortama sahip oldu\u011fumuzu \u00f6ne s\u00fcr\u00fcyorlar ama \u00e7ocuklar\u0131m\u0131z\u0131n e\u011fitimi konusu ve i\u015fin olmad\u0131\u011f\u0131 bir yerde ailenizi ge\u00e7indirmek zorunda olu\u015funuz b\u00fcy\u00fck stresler y\u00fckl\u00fcyor” dedi.<\/p>\n

Rus i\u015fgali alt\u0131ndaki \u00c7e\u00e7en Cumhuriyeti \u0130\u00e7kerya’da iki y\u0131l\u0131 a\u015fk\u0131n bir s\u00fcredir “Ulusal Kanser Merkezi” ad\u0131 verilen bir klinik faaliyet g\u00f6steriyor. Ne var ki, bu klinikte s\u00fcrd\u00fcr\u00fclen in\u015faatlar ve gerekli ekipmanlar\u0131n temini sorunlar\u0131 bir t\u00fcrl\u00fc sona ermiyor. Bu nedenle burada \u00e7al\u0131\u015fan \u00c7e\u00e7en onkologlar sadece kemoterapi yapabiliyor. Cerrahi m\u00fcdahale ya da radyasyon tedavisine ise \u00c7e\u00e7enya’da ula\u015fmak imkans\u0131z. Bu y\u00fczdendir ki, bu \u015fatafatl\u0131 merkez esas\u0131nda bir nevi te\u015fhis merkezi rol\u00fcn\u00fc oynuyor ve hastalar\u0131 Rusya\u2019n\u0131n Rostov-on-Don kentine g\u00f6nderiyor. Rostov Onkoloji Enstit\u00fcs\u00fc, \u00c7e\u00e7enlerin Rusya’da tedavi g\u00f6rebildikleri tek yer olmas\u0131 bak\u0131m\u0131ndan son derece \u00f6nemli, \u00e7\u00fcnk\u00fc Moskova’ya gitmek s\u0131radan \u00c7e\u00e7enler i\u00e7in \u00e7ok pahal\u0131 ve dahas\u0131 yaz\u0131l\u0131 olmayan kurallar “\u00c7e\u00e7enlerin oraya kabul edilmeyeceklerini” s\u00f6yl\u00fcyor.<\/p>\n

Her \u015feye ra\u011fmen, 34 ya\u015f\u0131ndaki Ayza, Rostov-on-Don’daki be\u015f kemoterapi ve ba\u015far\u0131s\u0131z bir operasyondan sonra \u00e7ocu\u011funun hayat\u0131n\u0131 kurtarabilece\u011fi \u00fcmidiyle Moskova’ya gitmek i\u00e7in para biriktiriyor. Ayza, “\u00c7e\u00e7enya’da tedavi olam\u0131yoruz. Tedavi i\u00e7in yola \u00e7\u0131kt\u0131\u011f\u0131m\u0131zda o\u011flumun durumu \u00e7ok k\u00f6t\u00fcle\u015fti ve Rusya’n\u0131n Kostroma kentindeki bir hastaneye kald\u0131r\u0131ld\u0131. Buradaki doktorlar\u0131n t\u00fcm \u0131srar\u0131na ra\u011fmen, Moskova’daki hastaneler yerleri olmad\u0131\u011f\u0131n\u0131 ve masraflar\u0131n \u00e7ok tutaca\u011f\u0131 iddialar\u0131yla o\u011flumu kabul etmediler. Biz de Rostov-on-Don’a geri d\u00f6nd\u00fck. Arabam\u0131z\u0131 satt\u0131k. May\u0131s tatillerinden sonra Moskova’ya gitmek istiyoruz, en az\u0131ndan sadece bir kontrol i\u00e7in \u00e7\u00fcnk\u00fc o\u011flumun durumu daha ileri tedavi ve operasyonlar gerektiriyor” diyor.<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

BBC’nin Rus\u00e7a servisi taraf\u0131ndan yay\u0131nlanan \u00f6zel bir makalede, Rus i\u015fgali alt\u0131ndaki \u00c7e\u00e7en Cumhuriyeti \u0130\u00e7kerya’da g\u00f6r\u00fclen kanser vakalar\u0131ndaki art\u0131\u015f konusu ele al\u0131nd\u0131.<\/p>\n","protected":false},"author":3,"featured_media":0,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"ngg_post_thumbnail":0,"footnotes":""},"categories":[127],"tags":[],"class_list":["post-11881","post","type-post","status-publish","format-standard","hentry","category-ceviriler-makaleler"],"views":5119,"_links":{"self":[{"href":"http:\/\/www.waynakh.com\/tr\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/11881","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"http:\/\/www.waynakh.com\/tr\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"http:\/\/www.waynakh.com\/tr\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"http:\/\/www.waynakh.com\/tr\/wp-json\/wp\/v2\/users\/3"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"http:\/\/www.waynakh.com\/tr\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=11881"}],"version-history":[{"count":2,"href":"http:\/\/www.waynakh.com\/tr\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/11881\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":12213,"href":"http:\/\/www.waynakh.com\/tr\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/11881\/revisions\/12213"}],"wp:attachment":[{"href":"http:\/\/www.waynakh.com\/tr\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=11881"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"http:\/\/www.waynakh.com\/tr\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=11881"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"http:\/\/www.waynakh.com\/tr\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=11881"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}