{"id":11938,"date":"2012-07-05T18:17:45","date_gmt":"2012-07-05T15:17:45","guid":{"rendered":"http:\/\/www.waynakh.com\/tr\/?p=11938"},"modified":"2012-07-05T18:17:45","modified_gmt":"2012-07-05T15:17:45","slug":"bir-rus-gazetecinin-gozunden-cecenya","status":"publish","type":"post","link":"http:\/\/www.waynakh.com\/tr\/2012\/07\/bir-rus-gazetecinin-gozunden-cecenya\/","title":{"rendered":"Bir Rus Gazetecinin G\u00f6z\u00fcnden \u00c7e\u00e7enya"},"content":{"rendered":"

“Radyo Svoboda<\/a>” muhabirlerinden Anastasya Krilenko ge\u00e7ti\u011fimiz g\u00fcnlerde Rus i\u015fgali alt\u0131ndaki \u00c7e\u00e7en Cumhuriyeti \u0130\u00e7kerya’y\u0131 ziyaret ederek izlenimlerini bir makale ile payla\u015ft\u0131.<\/p>\n

\u0130\u015fte o yaz\u0131dan dikkat \u00e7eken b\u00f6l\u00fcmler:<\/span><\/p>\n

G\u00f6kdelenler, camiler, pahal\u0131 restoranlar ve tutkulu turizm fikirleri\u2026 \u00c7e\u00e7enya hakk\u0131nda g\u00f6zden ka\u00e7\u0131rd\u0131\u011f\u0131m ba\u015fka bir \u015fey kald\u0131 m\u0131? Neyse ki iki bu\u00e7uk saat s\u00fcren bir yolculu\u011fun ard\u0131ndan Moskova\u2019dan Grozny’e ula\u015ft\u0131m ve pek \u00e7ok ilgi \u00e7ekici \u015feyle kar\u015f\u0131la\u015fmay\u0131 ba\u015fard\u0131m. \u00d6rne\u011fin, Grozny “alkol t\u00fcketimini yasaklayan bir yasaya” haz\u0131r durumda. Aslan isimli \u00c7e\u00e7en gen\u00e7, “Kadirov alkol sat\u0131lmas\u0131n\u0131 yasaklad\u0131” diyor. K\u0131sa hayat hikayesini, sava\u015f zaman\u0131nda okula nas\u0131l devam ettiklerini, d\u00fc\u015fen bombalarla derslerin nas\u0131l kesintiye u\u011frad\u0131\u011f\u0131n\u0131 ve ailesi ile birlikte bir \u00e7ad\u0131rda ya\u015fad\u0131\u011f\u0131 g\u00fcnleri anlat\u0131yor. Aslan, “Herkes sava\u015f\u0131 hat\u0131rlamayacak bir neslin \u00f6zlemi i\u00e7erisinde. Ama d\u00fcr\u00fcst olmak gerekirse bundan iki y\u0131l \u00f6nce durum az \u00e7ok daha sakindi” diyor.<\/p>\n

“Terek Oteli”nde kal\u0131yorum, otelin avlusunda bizi tavana monte edilmi\u015f devasa bir futbol topu, Akhmed Hac\u0131 Kadirov ve Ramzan Kadirov’un kocaman portreleri kar\u015f\u0131l\u0131yor. Diego Maradona ve di\u011fer futbol starlar\u0131 da g\u00f6steri ma\u00e7\u0131 i\u00e7in geldiklerinde bu otelde ikamet etmi\u015f. \u0130\u00e7erisinde bir y\u00fczme havuzu ve bilardo salonu da bulunan bu koca otelde sadece iki ki\u015fiyiz, ben ve bir meslekta\u015f\u0131m. Esas\u0131nda bu otel yakla\u015f\u0131k 2 y\u0131l kadar \u00f6nce “Terek” futbol tak\u0131m\u0131 oyuncular\u0131 i\u00e7in in\u015fa edilmi\u015f. Normalde tak\u0131m Rus i\u015fgali alt\u0131ndaki \u00c7e\u00e7en Cumhuriyeti \u0130\u00e7kerya’ya 250 km mesafedeki bir spa kasabas\u0131nda, Kislovodsk’ta kal\u0131yor ama ma\u00e7lar\u0131n\u0131 oynamak i\u00e7in Grozny’e geldiklerinde de bu otelde a\u011f\u0131rlan\u0131yorlar. Resepsiyonist, “\u015eimdi tak\u0131m burada de\u011fil, ger\u00e7i burada olsalar dahi yerel halk\u0131n otele girmesi yasak, sadece \u00f6zel konuklar\u0131m\u0131z\u0131 a\u011f\u0131rl\u0131yoruz” diyor. Yerel halk\u0131 neden almad\u0131klar\u0131n\u0131 anlam\u0131yorum ama resepsiyonist “Burada \u00f6zel e\u011flenceler tertip ediliyor. Cumhuriyetin [Rus destekli] lideri bile kat\u0131l\u0131yor” diyor. Eh, o kat\u0131l\u0131yorsa, muhakkak ki b\u00f6ylesi \u00f6zel etkinliklerin yap\u0131l\u0131yordur diyorum.<\/p>\n

\"\"Grozny’de ikamet eden Madina isimli bir gen\u00e7 k\u0131z, “Konvoyu ile giderken yol kenar\u0131nda k\u0131sa etekli bir k\u0131z g\u00f6rse, cam\u0131n\u0131 a\u00e7\u0131p d\u0131\u015far\u0131ya \u00f6fkeyle ba\u011f\u0131rabilir” diyor. Ne var ki, Grozny sokaklar\u0131nda k\u0131sa etekli ya da ba\u015f \u00f6rt\u00fcs\u00fc takmayan bir k\u0131z g\u00f6rmek neredeyse imkans\u0131z gibi.<\/p>\n

[Rus destekli] polislerde kendi ahlaki yakla\u015f\u0131mlar\u0131n\u0131, “Putin Bulvar\u0131”na (eski Zafer Bulvar\u0131) \u00c7e\u00e7ence ast\u0131klar\u0131 kocaman bir poster ile topluma ula\u015ft\u0131r\u0131yor: “\u00d6rt\u00fc-\u00c7e\u00e7en Kad\u0131n\u0131n\u0131n Gururu”. Bu s\u00f6zlerin sahibi ise Ramzan Kadirov oldu\u011funu s\u00f6zlerin alt\u0131na ili\u015ftirilen k\u0131saltmalardan anl\u0131yoruz. “R.K.”, “RK”, “KRA”, “RAK” gibi k\u0131saltmalar\u0131 \u00fclkenin her yerinde g\u00f6rebiliyorsunuz.<\/p>\n

“KRA plakal\u0131 siyah arabalar\u0131 g\u00f6r\u00fcrseniz, foto\u011fraf \u00e7ekmemeniz sizin i\u00e7in iyi olur” diyor yerel halk. Bu k\u0131saltma da tahmin edilebilece\u011fi \u00fczere “Kadirov Ramzan Akhmadovich” anlam\u0131na geliyor.<\/p>\n

Grozny merkezinde foto\u011fraf \u00e7ekmek istedi\u011fim i\u00e7in merkeze do\u011fru yol al\u0131yoruz ama s\u00fcr\u00fcc\u00fcm aniden k\u00fcfretmeye ba\u015fl\u0131yor: “yine konvoy\u2026” diyor. T\u00fcm yollar bir anda kapat\u0131l\u0131yor ve kendimizi bir trafik s\u0131k\u0131\u015f\u0131kl\u0131\u011f\u0131n\u0131n i\u00e7erisinde buluyoruz. Nihayet 20 dakika sonunda, \u00fc\u00e7 siyah jip yolu a\u00e7\u0131yor. S\u00fcr\u00fcc\u00fcm, “Onun g\u00fcvenlik servisi. Kadirov’da konvoyla yoldan ge\u00e7en 25-30 ara\u00e7tan birisinin i\u00e7erisindeydi” diyor.<\/p>\n

Yeni ya\u011f\u0131\u015flar Grozny sokaklar\u0131n\u0131 y\u00fcr\u00fcnmesi zor bir hale \u00e7evirmi\u015f, su kazalar\u0131 yerel sakinler i\u00e7in s\u0131ra d\u0131\u015f\u0131 de\u011fil. \u0130\u015f\u00e7iler 30 Haziran’dan bu yana t\u00fcm g\u00fcnlerini bu ar\u0131zalar\u0131 tamirle ge\u00e7iriyor. \u015ea\u015f\u0131rt\u0131c\u0131 olmayaca\u011f\u0131 \u00fczere, restoranlar su problemine ra\u011fmen hizmetlerini durdurmuyor, ellerinizi y\u0131kayabilece\u011finizi s\u00f6yl\u00fcyorlar. Yerel halk, “Evleri in\u015fa ettiler ama bir kanalizasyon \u015febekesi kurmay\u0131 unuttular. Yollar\u0131 da s\u00fcratle ba\u015ftan savma yapt\u0131lar, ama bu yollar ne kadar s\u00fcre dayanabilir ki?” diye soruyor. Ger\u00e7ekten de \u015fiddetli ya\u011f\u0131\u015flar neticesinde kentten k\u00f6ylere giden ana yollar kullan\u0131lmaz hale getirmi\u015f durumda.<\/p>\n

Ancak yeniden in\u015fa edilmi\u015f \u00c7e\u00e7enya’n\u0131n belki de en b\u00fcy\u00fck problemi i\u015fsizlik. \u00c7e\u00e7enya halk\u0131, bug\u00fcn\u00fcn \u00c7e\u00e7enyas\u0131’nda en iyi i\u015fin [Rus destekli] h\u00fck\u00fcmet i\u00e7in \u00e7al\u0131\u015fmak oldu\u011funu anlat\u0131yor. Sovyetler zaman\u0131nda, petrol rafineleri ve kimya end\u00fcstrisi bulunan Grozny’de bug\u00fcn hi\u00e7bir \u015fey yok. “Pek \u00e7ok \u015fey in\u015fa ediyorlar ama neden en az\u0131ndan bir fabrikay\u0131 dahi yenilemiyorlar?” sorusu \u00e7o\u011fu vatanda\u015f\u0131n akl\u0131ndan ge\u00e7iyor.<\/p>\n

\u0130\u015fadam\u0131 ve politikac\u0131 \u015eamil Beno’ya g\u00f6re Ramzan Kadirov hala \u00e7ok gen\u00e7 ve bu konuyu hen\u00fcz d\u00fc\u015f\u00fcnememi\u015f durumda. Ama g\u00f6r\u00fcnen o ki, Kadirov’un s\u00f6zde dan\u0131\u015fmanlar\u0131 b\u00f6ylesi konular\u0131 ona s\u00f6yleyecek cesareti kendilerinde bulam\u0131yorlar.<\/p>\n

G\u00f6revi sadece olumlu haberleri yaymak olan yerel bir gazeteci, isminin kullan\u0131lmamas\u0131 \u015fart\u0131 ile, “Bazen kendi kendime soruyorum ve diyorum ki belki de end\u00fcstriye yat\u0131r\u0131m yapmak istememelerinin nedeni \u00c7e\u00e7enya’y\u0131 Rus federal yard\u0131mlar\u0131na muhta\u00e7 b\u0131rakmakt\u0131r” diyor.<\/p>\n

Her neyse de, bundan 15 y\u0131l kadar \u00f6nce “Rosneft” \u015firketi Grozny’nin Zavodsky b\u00f6lgesinde k\u00fc\u00e7\u00fck bir rafineri in\u015fa etmeye ba\u015flam\u0131\u015f ama yerel halk in\u015faat\u0131n durduruldu\u011funu s\u00f6yl\u00fcyor. “Rosneft”in verdi\u011fi bilgiye g\u00f6re, bug\u00fcn \u00c7e\u00e7enya’da y\u0131lda 2 milyon ton petrol \u00fcretimi yap\u0131l\u0131yor ve bunun %90\u2019l\u0131k k\u0131sm\u0131 kullan\u0131lmadan depolan\u0131yor.<\/p>\n

SSCB\u2019nin eski Petrol End\u00fcstrisi Bakan\u0131, Rus Bilim Akademisi \u00fcyesi Salambek Khadzhiev, “Grozny’de \u00fc\u00e7 rafineri ve bir kimya birimi vard\u0131. Sovyetler d\u00f6neminde Grozny’de \u00fcretilen ve i\u015flenilen petrol y\u0131lda 20 milyon tondu. Bu 1970’lerden 1990’lara kadar b\u00f6yle devam etti diyor”.<\/p>\n

Aradaki fark ger\u00e7ekten ciddi. Kendi petrollerine ilaveten, bir de \u00e7al\u0131\u015fan petrol boru hatt\u0131 vard\u0131. Bat\u0131 Sibirya’dan Bak\u00fc’ye devam eden bir boru hatt\u0131. Bir d\u00f6nem Grozny’de polietilen dahi \u00fcretildi. Bug\u00fcn ise Grozny’de ne bu rafineler, ne de boru hatlar\u0131 var.<\/p>\n

Yerel sakinlere g\u00f6re, Grozny’nin d\u0131\u015f\u0131nda in\u015fa edilece\u011fi s\u00f6ylenen rafineri in\u015faatlar\u0131n\u0131n hepsi durmu\u015f durumda. Bu konuyla ilgili olarak “Radyo Liberty”nin 15 g\u00fcn kadar \u00f6nce yapt\u0131\u011f\u0131 resmi ba\u015fvuruya [Rus destekli] yetkililerden ne bir do\u011frulama ne de bir yalanlama gelmedi.<\/p>\n

“Japon-Hut” isimli l\u00fcks bir restoranda birka\u00e7 y\u0131l s\u0131\u011f\u0131nmac\u0131 olarak Avrupa’da ya\u015fad\u0131ktan sonra anavatanlar\u0131na geri d\u00f6nen baz\u0131 “Avrupal\u0131” \u00c7e\u00e7enlerle tan\u0131\u015f\u0131yoruz. Kimi Almancay\u0131, kimi \u0130ngilizceyi ya da Frans\u0131zcay\u0131 m\u00fckemmel konu\u015fuyor. Bunlardan birisi olan Rustam ile yapt\u0131\u011f\u0131m\u0131z sohbette, geri d\u00f6nd\u00fckten sonra \u00c7e\u00e7en i\u015fadam\u0131 Ruslan Baysarov’un k\u00f6y\u00fc olan Veduchi’de in\u015fa edilmesi planan kayak merkeziyle ilgilenen Frans\u0131z uzmanlarla birlikte \u00e7al\u0131\u015fmaya ba\u015flad\u0131\u011f\u0131n\u0131 s\u00f6yl\u00fcyor. Rustam\u2019a bu k\u00f6ye giderek foto\u011fraf \u00e7ekmeyi \u00f6neriyoruz. “En az birka\u00e7 ay daha beklemeniz laz\u0131m. \u015eu anda orada hi\u00e7bir \u015fey yok” diyor. Bu arada masam\u0131za konulan “IPad”ten men\u00fcye g\u00f6z at\u0131yoruz ve \u00f6zel bir buton ile garsonu \u00e7a\u011f\u0131r\u0131yoruz. Fiyatlar da Moskova’daki l\u00fcks restoranlardan a\u015fa\u011f\u0131 de\u011fil. Yeniden in\u015fa s\u00fcrecinde olan ve i\u015fsizli\u011fin en b\u00fcy\u00fck sorun oldu\u011fu bir yerde, b\u00f6ylesi l\u00fcks restoranlar\u0131n varl\u0131\u011f\u0131 biraz garip geliyor.<\/p>\n

\"\"“Birka\u00e7 ay sonra olsa dahi, Itum-Kale’ye yak\u0131n bir alanda in\u015faat i\u00e7in \u015fantiye kurulup kurulamayaca\u011f\u0131” sorusu akl\u0131m\u0131z\u0131 kurcal\u0131yor, zira Shatoy b\u00f6lgesinde [s\u00f6zde] ter\u00f6rle m\u00fccadele operasyonlar\u0131 halen “de facto” olarak y\u00fcr\u00fcrl\u00fckte. Itum-Kale’de bu da\u011flardan a\u015fa\u011f\u0131ya inen yol \u00fczerinde. Shatoy b\u00f6lgesinin [Rus destekli] y\u00f6netici yard\u0131mc\u0131s\u0131 Shadid Chabagaev, bir s\u00fcre \u00f6nce baz\u0131 gazetecilerin FSB’den izin almadan oraya gittikleri i\u00e7in cezaland\u0131r\u0131ld\u0131\u011f\u0131n\u0131 anlat\u0131yor. Her ne kadar resmen ter\u00f6rle m\u00fccadele operasyonlar\u0131na son verilmi\u015f olsa da, ger\u00e7ek hayatta Rus g\u00fcvenlik g\u00fc\u00e7lerinin g\u00f6r\u00fc\u015f\u00fc farkl\u0131 ve oraya gitmek i\u00e7in \u00f6zel bir izin alman\u0131z gerekiyor.<\/p>\n

Hepsinin \u00f6tesinde, Kadirov’un etraf\u0131n\u0131 saran insanlar bile bu da\u011flarda kurulacak bir tesisin \u00e7al\u0131\u015faca\u011f\u0131na inanm\u0131yor. Elbette, bu ele\u015ftirileri dillendirenler isimlerinin zikredilmesini istemiyor. Bu projenin Ruslan Baysarov’a ba\u011fl\u0131 olmas\u0131n\u0131n nedenini sordu\u011fumuzda, \u015eamil Beno, t\u00fcm \u00c7e\u00e7en i\u015fadamlar\u0131n\u0131n \u00c7e\u00e7enya’n\u0131n yeniden in\u015fas\u0131nda sosyal sorumlulu\u011fu oldu\u011funu s\u00f6yl\u00fcyor.<\/p>\n

Yerel medyada \u00e7al\u0131\u015fan bir gazeteci ise bize daha net bir yan\u0131t veriyor: “Nerede ya\u015farsa ya\u015fas\u0131n, \u00c7e\u00e7en i\u015fadamlar\u0131 Kadirov\u2019un adamlar\u0131 taraf\u0131ndan ziyaret edilerek \u00c7e\u00e7enya’da yat\u0131r\u0131mda bulunmalar\u0131 isteniliyor. Peki bu talebi reddedebilirler mi? Yan\u0131t\u0131 size b\u0131rak\u0131yorum ama k\u0131sa bir s\u00fcre \u00f6nce Kiev’de ya\u015fayan petrol kral\u0131 \u00c7e\u00e7en i\u015fadam\u0131 Ziya Bazhayev, b\u00f6ylesi bir \u00f6neriyi reddetti. Bundan sonra \u00c7e\u00e7enya’daki t\u00fcm i\u015fleri durdu. Buna bir dedikodu diyebilirsiniz elbette, belki de bunun olmas\u0131n\u0131n tek nedeni Ramzan Kadirov’un tv ekranlar\u0131ndan Bazhayev’i ele\u015ftirmesiydi”.<\/p>\n

Grozny’den Shatoy’a do\u011fru ilerlerken arabam\u0131z bir kontrol noktas\u0131nda durduruluyor. \u00dcniformal\u0131 bir adam, t\u00fcfe\u011fini sallayarak ziyaretimizin amac\u0131n\u0131 sorarak arac\u0131m\u0131z\u0131 kontrol ediyor ve ard\u0131ndan devam etmemize izin veriyor. Bu yol a\u011fa\u00e7larla kapl\u0131 da\u011flarla \u00e7evrilmi\u015f durumda, bazen ye\u015filliklerin i\u00e7erisinde dumanlar\u0131n y\u00fckseldi\u011fini g\u00f6r\u00fcyorsunuz, bunlar Rus ordusunun orada konu\u015fland\u0131\u011f\u0131na i\u015faret ediyor.<\/p>\n

Shatoy b\u00f6lgesi Sovyetler d\u00f6neminde tar\u0131msal a\u00e7\u0131dan \u00e7ok geli\u015fmi\u015f bir b\u00f6lgeydi, hayat\u0131n yine ayn\u0131 \u015fekilde ilerleyip ilerlemedi\u011fini soruyoruz. Shahid Chabagayev, “Ne tar\u0131m\u0131? T\u00fcm otlaklar may\u0131nlanm\u0131\u015f durumda, s\u0131\u011f\u0131rlar\u0131m\u0131z\u0131 bile yayam\u0131yoruz. Da\u011flardaki meralar yok olmu\u015f durumda\u2026” diyor. Ayr\u0131ca ge\u00e7ti\u011fimiz y\u0131l, kara may\u0131nlar\u0131n\u0131n patlamas\u0131ndan “sadece be\u015f” ki\u015finin hayat\u0131n\u0131 yitirdi\u011fini s\u00f6yl\u00fcyor.<\/p>\n

\"\"Ama neden bu may\u0131nl\u0131 arazileri temizlemiyorlar? Rus ordusu kendisine ait bu may\u0131nlar\u0131 temizlemeyi reddediyor. Baz\u0131 may\u0131n temizleme programlar\u0131 olsa da \u00e7ok k\u00fc\u00e7\u00fck alanlar, \u00e7ok uzun s\u00fcreli projelere tabi. Yerel halk\u0131n konuya ili\u015fkin \u00e7e\u015fitli g\u00f6r\u00fc\u015fleri var. Bunlardan birisi \u015f\u00f6yle: “Belki de Rus yetkililer hen\u00fcz may\u0131nlar\u0131n art\u0131k gerekip gerekmedi\u011fi konusunda emin de\u011fil”.<\/p>\n

Vedeno b\u00f6lgesindeyiz, pek \u00e7ok k\u00f6y\u00fcn i\u00e7erisinden ge\u00e7iyoruz. Her bir k\u00f6ydeki istisnas\u0131z “A.H. Kadirov” isimli caddeler dikkatimizi \u00e7ekiyor, \u015fof\u00f6r\u00fcm\u00fcz Sharpuddi g\u00fclere, “\u00d6nceden bunlar\u0131n hepsinin ad\u0131 Lenin Caddesi’ydi, \u015fimdi de b\u00f6yle” diyor. Yolumuz \u00fczerinde bana bir yeri i\u015faret ediyor, \u015eamil Basayev’in evini, daha do\u011frusu y\u0131k\u0131nt\u0131lar\u0131n\u0131.<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

“Radyo Svoboda” muhabirlerinden Anastasya Krilenko ge\u00e7ti\u011fimiz g\u00fcnlerde Rus i\u015fgali alt\u0131ndaki \u00c7e\u00e7en Cumhuriyeti \u0130\u00e7kerya’y\u0131 ziyaret ederek izlenimlerini bir makale ile payla\u015ft\u0131.<\/p>\n","protected":false},"author":3,"featured_media":0,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"ngg_post_thumbnail":0,"footnotes":""},"categories":[1],"tags":[],"class_list":["post-11938","post","type-post","status-publish","format-standard","hentry","category-haberler"],"views":4194,"_links":{"self":[{"href":"http:\/\/www.waynakh.com\/tr\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/11938","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"http:\/\/www.waynakh.com\/tr\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"http:\/\/www.waynakh.com\/tr\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"http:\/\/www.waynakh.com\/tr\/wp-json\/wp\/v2\/users\/3"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"http:\/\/www.waynakh.com\/tr\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=11938"}],"version-history":[{"count":1,"href":"http:\/\/www.waynakh.com\/tr\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/11938\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":11940,"href":"http:\/\/www.waynakh.com\/tr\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/11938\/revisions\/11940"}],"wp:attachment":[{"href":"http:\/\/www.waynakh.com\/tr\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=11938"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"http:\/\/www.waynakh.com\/tr\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=11938"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"http:\/\/www.waynakh.com\/tr\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=11938"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}