T\u00fcrkiye B\u00fcy\u00fck Millet Meclisi 21.D\u00f6nem\u2019de (18 Nisan 1999 \u2013 14 Kas\u0131m 2002) g\u00f6rev yapm\u0131\u015f Fazilet Partisi Bursa milletvekili Mehmet Altan Karapa\u015fao\u011flu’nun d\u00f6nemin Ba\u015fbakan\u0131 B\u00fclent Ecevit’in Rusya ziyareti ve \u00c7e\u00e7enya \u00fczerine s\u00f6zleri.<\/p>\n
FP GRUBU ADINA MEHMET ALTAN KARAPA\u015eAO\u011eLU (Bursa) <\/strong>– Say\u0131n Ba\u015fkan\u0131m, de\u011ferli milletvekili arkada\u015flar\u0131m; g\u00f6r\u00fc\u015fmekte oldu\u011fumuz T\u00fcrkiye Cumhuriyeti H\u00fck\u00fcmeti ile Rusya Federasyonu aras\u0131ndaki s\u00f6zle\u015fmeyle alakal\u0131 olarak Grubum ad\u0131na g\u00f6r\u00fc\u015flerimi ifade etmek \u00fczere s\u00f6z alm\u0131\u015f bulunuyorum.<\/p>\n …<\/p>\n Ba\u015fbakan\u0131n Rusya’ya gitmemesinin, gitmemesi gerekti\u011finin alt\u0131nda yatan olay, biliyorsunuz, y\u00fczbinlerce \u00c7e\u00e7en’in yurtlar\u0131ndan, yerlerinden edilmi\u015f olmas\u0131, Rusya birlikleri taraf\u0131ndan katledilmi\u015f olmalar\u0131 ve onlara hayat hakk\u0131 tan\u0131mak istememesinden dolay\u0131, biz, \u0131rkda\u015flar\u0131m\u0131za kar\u015f\u0131, din birli\u011fi i\u00e7inde oldu\u011fumuz, dil birli\u011fi i\u00e7inde oldu\u011fumuz, \u0131rk birli\u011fi i\u00e7inde oldu\u011fumuz insanlara karg\u0131 duygular\u0131m\u0131z\u0131, tav\u0131rlar\u0131m\u0131z\u0131 devlet olarak g\u00f6steremezsek, Rusya’yla yapmakta oldu\u011fumuz anla\u015fmalarla ilgili olarak, o b\u00fcnye i\u00e7inde ya\u015fayan T\u00fcrk as\u0131ll\u0131, T\u00fcrk soylu insanlara kar\u015f\u0131 sorumluluk alt\u0131nda kal\u0131r\u0131z. Bundan dolay\u0131, Say\u0131n Ba\u015fbakan\u0131n Rusya’ya gitmemesi istikametinde tav\u0131r koymu\u015f bulunuyoruz. Elbet cevaplar verilebilir; ancak, bu cevaplar, bizim bu konudaki kararl\u0131l\u0131\u011f\u0131m\u0131z\u0131 azaltmayacak, art\u0131racakt\u0131r.<\/p>\n De\u011ferli arkada\u015flar, yapm\u0131\u015f oldu\u011fumuz ticar\u00ee anla\u015fmayla ilgili olarak, ben, size \u00e7ok k\u00fc\u00e7\u00fck iki bilgi vermek suretiyle s\u00f6zlerime ba\u015flamak istiyorum. Bu bilgiler \u015funlar efendim: Sovyetler Birli\u011finin, Rusya’n\u0131n ba\u015fl\u0131ca ihra\u00e7 \u00fcr\u00fcnleri aras\u0131nda hampetrol, do\u011falgaz, petrol \u00fcr\u00fcnleri, k\u00f6m\u00fcr, al\u00fcminyum, nikel ve batar bulunmaktad\u0131r. Rusya’n\u0131n ba\u015fl\u0131ca ithal \u00fcr\u00fcnleri ise, ila\u00e7, \u015feker, s\u0131\u011f\u0131r ve tavuk eti, t\u0131bb\u00ee cihazlar, g\u0131da, i\u015fletme makineleri ve alkoll\u00fc i\u00e7eceklerdir.<\/p>\n De\u011ferli arkada\u015flar, bu bilgiyi bir k\u00f6\u015feye koyduktan sonra, iki \u00fclke aras\u0131ndaki birtak\u0131m \u00f6zellikleri s\u0131ralamak istiyorum:<\/p>\n Asl\u0131nda, bu iki \u00fclke, birbirini tamamlayan ekonomilere sahip bulunuyorlar. Rusya, b\u00fcy\u00fck pazarlardan T\u00fcrkiye’ye co\u011fraf\u00ee olarak en yak\u0131n olan\u0131d\u0131r. Rusya’da 16,2 milyon T\u00fcrk as\u0131ll\u0131 insan ya\u015famaktad\u0131r. Rusya Federasyonu co\u011frafyas\u0131nda bulunan 118 halktan 46’s\u0131 T\u00fcrk ve Mo\u011fol k\u00f6kenlidir. Bu pazara giri\u015f ve devletin y\u00f6nlendirilmesi, baz\u0131 devletleraras\u0131 anla\u015fmalarla olmu\u015ftur. Halbuki, Avrupa Birli\u011fi \u00fclkeleri ve Amerika Birle\u015fik Devletleriyle ili\u015fkilerde bireylerin ve \u00f6zellikle firmalar\u0131n rol\u00fc daha belirleyici olmu\u015ftur. Rusya’yla ili\u015fkiler, siyas\u00ee etkilere \u00e7ok a\u00e7\u0131kt\u0131r. Devletin ili\u015fkilerdeki a\u011f\u0131rl\u0131kl\u0131 rol\u00fc, bu etkiyi daha da art\u0131rmaktad\u0131r. \u00d6rne\u011fin, petrol boru hatlar\u0131, \u00c7e\u00e7enistan olay\u0131, bo\u011fazlar rejimi gibi sorunlar, ikili ekonomik ili\u015fkilerde zaman zaman duraklamalar yaratm\u0131\u015ft\u0131r. Siyas\u00ee ili\u015fkilerin ekonomik ili\u015fkilere yans\u0131mas\u0131na \u00f6rnek olarak, T\u00fcrk men\u015feli mallara Moskova’ya yak\u0131n g\u00fcmr\u00fckler yerine, Moskova d\u0131\u015f\u0131nda ve hatta, Moskova’ya 50 il\u00e2 100 kilometre uzakl\u0131kta bir g\u00fcmr\u00fckte i\u015flem g\u00f6rd\u00fcr\u00fclmesi verilebilir.<\/p>\n Rus ekonomisinin ge\u00e7i\u015f d\u00f6neminde bulunmas\u0131 ve h\u0131zla yap\u0131sal de\u011fi\u015fiklikler ya\u015famas\u0131 da, ikili ekonomik ili\u015fkilerin mahiyetini etkilemektedir. \u00d6zellikle, Rusya’da \u00d6zel sekt\u00f6r\u00fcn g\u00fc\u00e7lenmesi, yeni sekt\u00f6rlerin olu\u015fmas\u0131 ve mevcut olan sekt\u00f6rlerin teknoloji ve \u00fcretim a\u00e7\u0131lar\u0131ndan geli\u015fmesi, d\u00fcnyayla ekonomik ili\u015fkileri etkilemektedir.<\/p>\n \u00d6nemli bir ba\u015fka farkl\u0131l\u0131k da, ikili ekonomik ili\u015fkilerin her iki \u00fclke i\u00e7in \u015fu a\u015famada asimetrik \u00f6neme sahip olmas\u0131d\u0131r. Rusya, T\u00fcrkiye’nin ekonomik ili\u015fkilerinde \u00e7ok \u00f6nemli bir yer al\u0131rken, T\u00fcrkiye’yle i\u015f hacmi b\u00fcy\u00fck olmas\u0131na ra\u011fmen, Rusya i\u00e7in T\u00fcrkiye, o kadar \u00f6ncelikli bir ortak de\u011fildir. Bavul ticareti hesaba kat\u0131lmad\u0131\u011f\u0131nda -ki, bug\u00fcn bitmi\u015f durumdad\u0131r- T\u00fcrkiye, Rusya’n\u0131n ilk 10 ekonomik orta\u011f\u0131 aras\u0131nda yer alamamaktad\u0131r. Rusya i\u00e7in iki istisna konu T\u00fcrkiye’yi \u00e7ok \u00f6nemli yapmaktad\u0131r; bunlar, do\u011falgaz ihracat\u0131 ve bo\u011fazlardan dolay\u0131 denizyolu nakliyat\u0131d\u0131r.<\/p>\n Ayr\u0131ca, Rusya i\u00e7in T\u00fcrkiye, yak\u0131n\u0131nda h\u0131zla b\u00fcy\u00fcyen ve \u00fcr\u00fcn ile hizmet ithalat\u0131 h\u0131zla artan bir \u00fclke olarak, \u00e7ok \u00f6nemli bir hedef pazar niteli\u011fi ta\u015f\u0131maktad\u0131r. Enerji \u00fcr\u00fcnlerinde ve silah, makine gibi \u00fcr\u00fcnlerde T\u00fcrkiye \u00f6ncelikli potansiyel pazar durumundad\u0131r. \u0130li\u015fkinin bu dengesiz tabiat\u0131, iki \u00fclkeyi birbirine ba\u011flayacak ve kar\u015f\u0131l\u0131kl\u0131 i\u015fbirli\u011fine te\u015fvik edecek mekanizmalara \u00f6nem kazand\u0131rmaktad\u0131r.<\/p>\n 1998 y\u0131l\u0131n\u0131n yaz aylar\u0131nda Rusya’da ba\u015flayan ekonomik krizin Rus ekonomisinde yaratt\u0131\u011f\u0131 k\u00fc\u00e7\u00fclme, T\u00fcrk-Rus ili\u015fkiler hacmini de azaltm\u0131\u015ft\u0131r; 1997 y\u0131l\u0131nda ikili ili\u015fkilerde yakalanan seviye, \u00f6nemli \u00f6l\u00e7\u00fcde gerilemi\u015ftir. Daha da \u00f6nemlisi, \u00c7ernomirdin’in ziyaretinde var\u0131lan mutabakatlar\u0131n hayata ge\u00e7irilmesi aksam\u0131\u015ft\u0131r. Her iki \u00fclkede ya\u015fanan h\u00fck\u00fcmet de\u011fi\u015fiklikleri, planlanan \u00fcst d\u00fczey ziyaretlerin ger\u00e7ekle\u015fmemesi ve se\u00e7im atmosferine girilmi\u015f olmas\u0131, bu m\u00fcnasebetleri de geciktirmi\u015ftir.<\/p>\n De\u011ferli milletvekilleri, 1980’li y\u0131llarla birlikte T\u00fcrk-Sovyet ekonomik ili\u015fkilerinde \u00fc\u00e7\u00fcnc\u00fc bir d\u00f6nem ba\u015flam\u0131\u015f bulunuyor. Her \u015feyden \u00f6nce, ili\u015fkilerde ilk defa uzun vadeli ekonomik i\u015fbirli\u011fi mekanizmas\u0131 tesis edilmi\u015ftir. Ayr\u0131ca, ili\u015fkilerdeki krilink esas\u0131 terk edilmi\u015f ve serbest ticarete ge\u00e7ilmi\u015ftir. En \u00f6nemlisi de, T\u00fcrkiye’de g\u00fc\u00e7lenen \u00f6zel sekt\u00f6r, ilk defa, ikili ekonomik ili\u015fkilerde \u00f6nemli bir unsur niteli\u011fi kazanm\u0131\u015ft\u0131r.<\/p>\n Rusya’n\u0131n b\u00fcy\u00fck n\u00fcfusu, T\u00fcrkiye’ye yak\u0131nl\u0131\u011f\u0131, t\u00fcketim mallan ve hizmetlere a\u00e7l\u0131\u011f\u0131, d\u00fcnyayla h\u0131zla b\u00fct\u00fcnle\u015fen T\u00fcrkiye i\u00e7in \u00f6nemli i\u015f imk\u00e2nlan yaratmaktad\u0131r.<\/p>\n \u0130nceledi\u011fimiz bu d\u00f6nemde \u00fc\u00e7 \u00f6nemli olay, T\u00fcrk-Rus ekonomik ili\u015fkilerinde yeni bir a\u015fama ba\u015flatm\u0131\u015ft\u0131r: Bunlardan birincisi, 1982 tarihli Serbest D\u00f6vizle \u00d6demelere Ge\u00e7i\u015fe Dair Protokol; ikincisi, 1984 tarihli Do\u011falgaz Anla\u015fmas\u0131 ve ondan sonra \u00fc\u00e7\u00fcnc\u00fcs\u00fc de, Almanya’dan d\u00f6nen Rus askerleri i\u00e7in asker\u00ee konut in\u015faatlar\u0131 olay\u0131.<\/p>\n De\u011ferli arkada\u015flar, bu s\u00f6zle\u015fmeler, elbette ge\u00e7 kalm\u0131\u015f s\u00f6zle\u015fmelerdir; yap\u0131lmas\u0131nda yarar vard\u0131r, T\u00fcrkiye’nin \u00e7\u0131karlar\u0131 vard\u0131r. Biraz \u00f6nce arkada\u015flanm\u0131z da ifade ettiler, Rusya’ya ihracat\u0131m\u0131z yakla\u015f\u0131k 1,3 milyar dolar civar\u0131ndad\u0131r, Rusya’dan ithalat\u0131m\u0131z ise 2,1 milyar dolar civar\u0131ndad\u0131r.<\/p>\n De\u011ferli arkada\u015flar, bu incelemeleri yapt\u0131\u011f\u0131m\u0131z s\u0131rada rastlad\u0131\u011f\u0131m\u0131z bir belgeden de s\u00f6z etmek istiyorum. Ba\u015fbakanl\u0131k D\u0131\u015f Ticaret M\u00fcste\u015farl\u0131\u011f\u0131 Orta Anadolu \u0130hracat\u00e7\u0131 Birlikleri Genel Sekreterli\u011finin 1998 y\u0131l\u0131nda yay\u0131mlanan bir raporu var. Bu raporun enerji b\u00f6l\u00fcm\u00fc aynen \u015f\u00f6yle: “T\u00fcrkiye’nin, son y\u0131llarda kar\u015f\u0131 kar\u015f\u0131ya kald\u0131\u011f\u0131 enerji darbo\u011faz\u0131n\u0131 a\u015fabilmesi i\u00e7in, Rusya’dan ithal edilen do\u011falgaz miktar\u0131n\u0131n art\u0131r\u0131lmas\u0131 olduk\u00e7a \u00f6nemlidir. T\u00fcrkiye \u00fczerinden \u0130srail’e Rus do\u011falgaz\u0131 ihracat\u0131 konusunda \u00e7al\u0131\u015fmalar\u0131n h\u0131zland\u0131r\u0131lmas\u0131, T\u00fcrkiye’nin Rusya’dan ithal edece\u011fi yeni do\u011falgaz\u0131n, do\u011falgaz \u00e7evrimli enerji santrallannda kullan\u0131m amac\u0131yla ithal edilmesi ve bu tip santrallann in\u015famda Rus firmalar\u0131n da yer almas\u0131 \u00f6nem kazanmaktad\u0131r”. \u0130\u015fte \u00e7arp\u0131c\u0131 b\u00f6l\u00fcm bundan sonra geliyor: “Aynca, T\u00fcrkiye’de do\u011falgaz depolan yap\u0131lmas\u0131 konusunda Rus firmalanyla i\u015fbirli\u011fi yap\u0131lmas\u0131, T\u00fcrkiye- Rusya Federasyonu aras\u0131ndaki potansiyel i\u015fbirli\u011fi alanlar\u0131 aras\u0131nda yer almaktad\u0131r”.<\/p>\n Bu ifadeyi okuduktan sonra, hemen g\u00fcndemimizin 7 nci s\u0131ras\u0131nda yer alan, T\u00fcrkiye Cumhuriyeti ile T\u00fcrkmenistan aras\u0131nda Hazar-Ge\u00e7i\u015fli Gaz Boru Hatt\u0131 Anla\u015fmas\u0131n\u0131 g\u00f6rmek de, aynca memnuniyet verici bir husus.<\/p>\n Yaln\u0131z, \u015fu raporda, \u00f6yle zannediyorum ki, T\u00fcrkiye ile Rusya aras\u0131ndaki ili\u015fkilerde, kurulacak olan ortak firmalarda veya Rusya’n\u0131n T\u00fcrkiye’deki birtak\u0131m yat\u0131nmlannda, do\u011falgaz depolama tesislerinin yaln\u0131z Rus do\u011falgaz\u0131na tahsis edilmesi gibi bir \u00f6ncelik yat\u0131yor. E\u011fer, ilgili arkada\u015flar\u0131m\u0131z bu rapordan bilgi sahibiyseler, bu raporla ilgili olarak birtak\u0131m d\u00fczenlemeler yap\u0131lacaksa, iki \u00fclke aras\u0131nda yap\u0131lacak do\u011falgaz depolama tesislerinin, mutlaka ve mutlaka T\u00fcrkmen gaz\u0131na da a\u00e7\u0131k olmas\u0131 \u00f6zelli\u011fini ta\u015f\u0131mas\u0131 gerekir. Bundan sonra yap\u0131lacak anla\u015fmalarda bu konuya \u00f6zellikle dikkat edilmesini tavsiye ediyor, bu anla\u015fman\u0131n iki \u00fclkeye hay\u0131rl\u0131 olmas\u0131n\u0131 diliyorum; ancak, Ba\u015fbakan\u0131m\u0131z\u0131n seyahatinin zaman\u0131n\u0131n uygun olmad\u0131\u011f\u0131n\u0131 ifade ediyor, \u00c7e\u00e7enlere uygulad\u0131klan zul\u00fcmden dolay\u0131 da Rusya Federasyonunu protesto ediyorum.<\/p>\n Sayg\u0131lar\u0131m\u0131 sunuyorum efendim. (Alk\u0131\u015flar)<\/p>\n TBMM Tutanak Dergisi- 03.11.1999 \u2013 Birle\u015fim:14 \u2013 Cilt:15 \u2013 Sayfa: 216-218<\/em><\/p>\n \u00a9Waynakh Online<\/strong><\/span><\/p>\n YASAL UYARI<\/span> T\u00fcrkiye B\u00fcy\u00fck Millet Meclisi 21.D\u00f6nem\u2019de (18 Nisan 1999 \u2013 14 Kas\u0131m 2002) g\u00f6rev yapm\u0131\u015f Fazilet Partisi Bursa milletvekili Mehmet Altan Karapa\u015fao\u011flu’nun d\u00f6nemin Ba\u015fbakan\u0131 B\u00fclent Ecevit’in Rusya ziyareti ve \u00c7e\u00e7enya \u00fczerine s\u00f6zleri.<\/p>\n","protected":false},"author":3,"featured_media":0,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"ngg_post_thumbnail":0,"footnotes":""},"categories":[2623],"tags":[],"views":4138,"_links":{"self":[{"href":"http:\/\/www.waynakh.com\/tr\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/12476"}],"collection":[{"href":"http:\/\/www.waynakh.com\/tr\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"http:\/\/www.waynakh.com\/tr\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"http:\/\/www.waynakh.com\/tr\/wp-json\/wp\/v2\/users\/3"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"http:\/\/www.waynakh.com\/tr\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=12476"}],"version-history":[{"count":2,"href":"http:\/\/www.waynakh.com\/tr\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/12476\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":12479,"href":"http:\/\/www.waynakh.com\/tr\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/12476\/revisions\/12479"}],"wp:attachment":[{"href":"http:\/\/www.waynakh.com\/tr\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=12476"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"http:\/\/www.waynakh.com\/tr\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=12476"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"http:\/\/www.waynakh.com\/tr\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=12476"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}
\nSitede yer alan materyallerin t\u00fcm haklar\u0131 Waynakh Online\u2019a aittir. Bu materyaller (haberden\/makaleden\/terc\u00fcme eserden sadece al\u0131nt\u0131 yap\u0131lsa dahi) ancak kaynak g\u00f6sterilerek ve aktif link verilerek kullan\u0131labilir.<\/em><\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"