T\u00fcrkiye B\u00fcy\u00fck Millet Meclisi 19.D\u00f6nem\u2019de (6 Kas\u0131m 1991 \u2013 24 Aral\u0131k 1995) g\u00f6rev yapm\u0131\u015f Refah Partisi Grubu ad\u0131na Grup Ba\u015fkanvekili ve Sivas Milletvekili Abdullatif \u015eener\u2019in, \u00c7e\u00e7enya ve Kuzey Kafkasya B\u00f6lgesinde meydana gelen son geli\u015fmeler konusunda (8\/56); B\u00fcy\u00fck Birlik Partisi Sivas Milletvekili Muhsin Yaz\u0131c\u0131o\u011flu ve 10 arkada\u015f\u0131n\u0131n \u00c7e\u00e7enya ve Kafkasya\u2019da meydana gelen son olaylar konusunda (8\/57); Milliyet\u00e7i Hareket Partisi \u00c7orum Milletvekili Muharrem \u015eemsek ve 11 arkada\u015f\u0131n\u0131n, \u00c7e\u00e7enya\u2019da meydana gelen son olaylar konusunda (8\/59), bir genel g\u00f6r\u00fc\u015fme a\u00e7\u0131lmas\u0131na ili\u015fkin \u00f6nergeleri \u00fczerine a\u00e7\u0131lmas\u0131 kabul edilen genel g\u00f6r\u00fc\u015fmelerin ilk g\u00fcn\u00fc.<\/p>\n
BA\u015eKAN – <\/strong>Refah Partisi Grubu ad\u0131na Grup Ba\u015fkanvekili ve Sivas Milletvekili Say\u0131n Abd\u00fcllatif \u015eener’in, \u00c7e\u00e7enistan ve Kuzey Kafkasya B\u00f6lgesinde meydana gelen son geli\u015fmeler konusunda ve yine Sivas Milletvekili Muhsin Yaz\u0131c\u0131oglu ve 10 arkada\u015f\u0131n\u0131n, \u00c7e\u00e7enistan ve Kafkasya’da meydana gelen son olaylar konusunda ve yine \u00c7orum Milletvekili Say\u0131n Muharrem \u015eemsek ve 11 arkada\u015f\u0131n\u0131n, \u00c7e\u00e7enistan’da meydana gelen son olaylar konusunda Anayasan\u0131n 98 inci, \u0130\u00e7t\u00fcz\u00fc\u011f\u00fcn 100 ve 101 inci maddeleri uyar\u0131nca, 27.12.1994 tarihli 62 nci Birle\u015fimde a\u00e7\u0131lmas\u0131 kabul edilen genel g\u00f6r\u00fc\u015fmeye ba\u015fl\u0131yoruz.<\/p>\n Say\u0131n H\u00fck\u00fcmet?… Burada.<\/p>\n Say\u0131n milletvekilleri, \u0130\u00e7t\u00fcz\u00fc\u011f\u00fcm\u00fcze g\u00f6re genel g\u00f6r\u00fc\u015fmede ilk s\u00f6z hakk\u0131, \u00f6nerge sahibine aittir; daha sonra, siyas\u00ee parti gruplar\u0131 ad\u0131na birer \u00fcye ile h\u00fck\u00fcmete ve \u015fahs\u0131 ad\u0131na iki \u00fcyeye s\u00f6z verece\u011fim; bu suretle, genel g\u00f6r\u00fc\u015fme tamamlanm\u0131\u015f olacakt\u0131r.<\/p>\n Konu\u015fma s\u00fcreleri, gruplar ve H\u00fck\u00fcmet i\u00e7in 20’\u015fer, \u00f6nergede imzas\u0131 bulunanlar i\u00e7in 10’ar dakikad\u0131r.<\/p>\n \u015eu ana kadar s\u00f6z talebinde bulunanlar\u0131n isimlerini okuyorum: Gruplar ad\u0131na, Anavatan Partisi Grubu ad\u0131na Say\u0131n Mehmet \u00c7evik; \u015fah\u0131slar\u0131 ad\u0131na, Say\u0131n Muharrem \u015eemsek, Say\u0131n Recep K\u0131r\u0131\u015f, Say\u0131n \u0130brahim Kuma\u015f.<\/p>\n ABD\u00dcLLAT\u0130F \u015eENER (Sivas) –<\/strong> \u00d6nerge sahibi olarak ve grup ad\u0131na s\u00f6z istiyorum; yani, her iki s\u00fcreyi birle\u015ftirerek kullanmak istiyorum.<\/p>\n BA\u015eKAN – <\/strong>Gruplar\u0131 ad\u0131na ba\u015fka s\u00f6z talebi?..<\/p>\n \u015eimdi, Say\u0131n Abd\u00fcllatif \u015eener, \u00f6nerge sahibi olarak s\u00f6z talebinde bulundunuz.<\/p>\n ABD\u00dcLLAT\u0130F \u015eENER (Sivas) – <\/strong>Say\u0131n Ba\u015fkan, \u00f6nerge sahibi olarak ve grup ad\u0131na s\u00f6z talebimiz vard\u0131r, birle\u015ftirilerek verilmesini istiyoruz.<\/p>\n RECEP KIRI\u015e (Kahramanmara\u015f) – <\/strong>Say\u0131n Ba\u015fkan, ben de \u00f6nerge sahibi olarak s\u00f6z istiyorum efendim.<\/p>\n BA\u015eKAN –<\/strong> Say\u0131n \u015eemsek, siz \u015fahs\u0131n\u0131z ad\u0131na da s\u00f6z istemi\u015fsiniz…<\/p>\n MUHARREM \u015eEMSEK (\u00c7orum) – <\/strong>Evet.<\/p>\n CENG\u0130Z BULUT (\u0130zmir) –<\/strong> Say\u0131n Ba\u015fkan, \u015fahs\u0131m ad\u0131na s\u00f6z istiyorum.<\/p>\n BA\u015eKAN –<\/strong> Bir dakika efendim…<\/p>\n Say\u0131n \u015eemsek, \u00f6nerge sahibi olarak konu\u015facaks\u0131n\u0131z, yani \u015fahs\u0131n\u0131z ad\u0131na konu\u015fmaktan vazge\u00e7iyorsunuz.<\/p>\n MUHARREM \u015eEMSEK (\u00c7orum) –<\/strong> Evet efendim.<\/p>\n BA\u015eKAN – <\/strong>Say\u0131n K\u0131r\u0131\u015f, \u00f6nerge sahibi olarak konu\u015facaks\u0131n\u0131z, yani, \u00f6nergeyi veren. Muhsin Yazc\u0131o\u011flu’ndan devralm\u0131\u015f oluyorsunuz, \u015fahs\u0131n\u0131z ad\u0131na konu\u015fma iste\u011finizden vazge\u00e7iyorsunuz.<\/p>\n RECEP KIRI\u015e (Kahramanmara\u015f) <\/strong>– Evet. O sizin takdirinizde; e\u011fer hakk\u0131m varsa, \u015fahs\u0131m ad\u0131na da konu\u015fmak isterim.<\/p>\n BA\u015eKAN – <\/strong>Say\u0131n Cengiz Bulut da \u015fahs\u0131 ad\u0131na s\u00f6z istemi\u015flerdir.<\/p>\n \u00d6nerge sahibi olarak, Say\u0131n Muharrem \u015eemsek; buyurun efendim.<\/p>\n Say\u0131n \u015eemsek, vaktiniz 10 dakikad\u0131r.<\/p>\n MUHARREM \u015eEMSEK (\u00c7orum)-<\/strong> Say\u0131n Ba\u015fkan, T\u00fcrkiye B\u00fcy\u00fck Millet Meclisinin de\u011ferli \u00fcyeleri; \u00c7e\u00e7enistan olaylar\u0131yla ilgili, Y\u00fcce Heyetinizce a\u00e7\u0131lmas\u0131na karar verilmi\u015f olan genel g\u00f6r\u00fc\u015fme nedeniyle, \u00f6nergedeki ilk imza sahibi olarak s\u00f6z alm\u0131\u015f bulunuyorum; Y\u00fcce Heyete sayg\u0131lar sunuyorum.<\/p>\n De\u011ferli milletvekilleri, \u00c7e\u00e7enistan konusunu y\u00fcksek dikkatlerinize daha iyi bir \u015fekilde arz edebilmek i\u00e7in, \u00c7e\u00e7enistan olaylar\u0131n\u0131n ba\u015flamas\u0131ndan \u00f6nceki baz\u0131 hususlara i\u015faret etmek istiyorum.<\/p>\n Bilindi\u011fi \u00fczere, Sovyet Sosyalist Cumhuriyetler Birli\u011finin \u00e7\u00f6z\u00fclmesinden ve yerini \u00e7ok daha gev\u015fek bir yap\u0131 olan Ba\u011f\u0131ms\u0131z Devletler Toplulu\u011funa terk etmesinden sonra, Sovyet Sosyalist Cumhuriyetler Birli\u011finin asl\u00ee halefi olan Rusya Federasyonu, bir devlet olarak varl\u0131\u011f\u0131na bir anlam ve misyon aram\u0131\u015ft\u0131r. Rusya Federasyonunun \u00f6nde gelen siyas\u00ee kadrolar\u0131 -\u00e7e\u015fitli detaylarda ayr\u0131ld\u0131\u011f\u0131 takdirde- yeni devletin misyonu konusunda, esasen, ikiye ayr\u0131lm\u0131\u015flard\u0131r. Ba\u015f\u0131nda Yeltsin ve D\u0131\u015fi\u015fleri Bakan\u0131 Kozirev’in bulundu\u011fu iktidar grubu, Rusya Federasyonunun, serbest piyasa ekonomisini ve demokratik de\u011ferleri benimsemi\u015f, Bat\u0131 d\u00fcnyas\u0131yla b\u00fct\u00fcnle\u015fmi\u015f bir Rusya olmas\u0131 politikas\u0131n\u0131 benimsemi\u015flerdir. Bunlara “Atlantik\u00e7iler” ad\u0131 verilmi\u015ftir.<\/p>\n Di\u011fer yandan, eski kom\u00fcnistlerden yeni radikallere ve \u0131l\u0131ml\u0131 devlet\u00e7ilere kadar uzanan bir grup ise, Rusya’n\u0131n, \u00f6nce, eski Sovyet Sosyalist Cumhuriyetler Birli\u011fi topraklar\u0131 \u00fczerinde h\u00e2kimiyetini tekrar kurmas\u0131n\u0131 ve tekrar s\u00fcper g\u00fc\u00e7 olmak i\u00e7in m\u00fccadele etmesi’gerekti\u011fini savunmu\u015flard\u0131r. Bu ak\u0131m\u0131n taraftarlar\u0131na da “Avrasyac\u0131lar” ad\u0131 verilmektedir.<\/p>\n De\u011ferli milletvekilleri, Atlantik\u00e7iler ile Avrasyac\u0131lar, bir \u00f6l\u00e7\u00fcde de liberaller ile muhafazak\u00e2rlar aras\u0131ndaki bu \u00e7at\u0131\u015fma, muhafazak\u00e2r parlamentonun Yeltsin’e ba\u015fkald\u0131rmas\u0131yla zirveye ula\u015fm\u0131\u015ft\u0131r.<\/p>\n Bat\u0131 d\u00fcnyas\u0131yla \u00e7at\u0131\u015fma i\u00e7ine girmek istemeyen, \u00f6z\u00fcnde, serbest piyasa ekonomisine kar\u015f\u0131 \u00e7\u0131kmayan, ancak, Avrasyac\u0131lann bir\u00e7ok tezini destekleyen ve Rusya’n\u0131n, eski Sovyet Sosyalist Cumhuriyetler Birli\u011fi topraklar\u0131nda h\u00e2kimiyet sa\u011flamas\u0131 i\u00e7in gerekli ideolojik altyap\u0131y\u0131 da olu\u015fturan Rus ordusu, haz\u0131rlad\u0131\u011f\u0131 yeni asker\u00ee doktrinin kabul edilmesi \u015fart\u0131yla, Yeltsin’in yan\u0131nda yer alm\u0131\u015f ve parlamentonun ayaklanmas\u0131 s\u0131ras\u0131nda, parlamentoyu saf d\u0131\u015f\u0131 b\u0131rakm\u0131\u015ft\u0131r; ancak, o tarihten itibaren, Rusya’n\u0131n, kendisinden kopan eski Sovyet cumhuriyetlerini kendisine ba\u011flamak i\u00e7in, \u00e7al\u0131\u015fmalar\u0131n\u0131 h\u0131zland\u0131rd\u0131\u011f\u0131n\u0131 g\u00f6r\u00fcyoruz.<\/p>\n Say\u0131n Ba\u015fkan, de\u011ferli milletvekilleri; Rus asker\u00ee doktrininde, “yak\u0131n yurt d\u0131\u015f\u0131 “kavram\u0131yla eski Sovyet Sosyalist Cumhuriyetler Birli\u011fi topraklar\u0131, resmen, Rusya’n\u0131n etki alan\u0131 ilan edilmi\u015ftir.<\/p>\n Rusya’n\u0131n yeni ata\u011f\u0131nda, a\u011f\u0131rl\u0131k co\u011frafyas\u0131n\u0131 Kafkaslar olu\u015fturmu\u015ftur. Sovyet Sosyalist Cumhuriyetler Birli\u011finin da\u011f\u0131lmas\u0131ndan sonra, Kafkaslardaki \u00fc\u00e7 cumhuriyetten, G\u00fcrcistan ve Azerbaycan, Ba\u011f\u0131ms\u0131z Devletler Toplulu\u011funa girmeyi reddederken, Ermenistan, T\u00fcrkiye ve Azerbaycan aras\u0131nda kalmaktan korktu\u011fu i\u00e7in, Ba\u011f\u0131ms\u0131z Devletler Toplulu\u011funa girmi\u015ftir. Bu arada, k\u00fc\u00e7\u00fck bir Kafkas muhtar cumhuriyeti olan \u00c7e\u00e7enistan da ba\u011f\u0131ms\u0131zl\u0131\u011f\u0131n\u0131 ilan etmi\u015ftir.<\/p>\n Sovyet Sosyalist Cumhuriyetler Birli\u011finin da\u011f\u0131lmas\u0131ndan \u00f6nce ortaya \u00e7\u0131kan Karaba\u011f sava\u015f\u0131 ile da\u011f\u0131lmas\u0131ndan sonra yo\u011funla\u015fan G\u00fcney Osetya ve Abhazya meseleleri, Rusya’n\u0131n, Azerbaycan ve G\u00fcrcistan \u00fczerinde amans\u0131z bir bask\u0131 kurarak, tehdit, darbe ve zorla, bu iki \u00fclkeyi Ba\u011f\u0131ms\u0131z Devletler Toplulu\u011funa katmas\u0131yla sonu\u00e7lanm\u0131\u015ft\u0131r. 1995 y\u0131l\u0131na girerken, Rusya, Kafkaslarda tam bir h\u00e2kimiyet sa\u011flayamam\u0131\u015f olmakla birlikte, epey mesafe alm\u0131\u015ft\u0131r.<\/p>\n Rusya’n\u0131n, Kafkasya’ya bunca a\u011f\u0131rl\u0131k vermesinin, ekonomik, stratejik ve psikolojik boyutlar\u0131 vard\u0131r. Rusya’n\u0131n ilk petrol kuyular\u0131 aras\u0131nda olan Baku petrollerinin, d\u00fcnya pazar\u0131yla -Rusya’y\u0131 aradan \u00e7\u0131kararak- eklemle\u015fecek olmas\u0131, Rusya’y\u0131 b\u00fcy\u00fck endi\u015feye sevk etmi\u015ftir. Keza, T\u00fcrkiye ve \u0130ran’\u0131n bu b\u00f6lgede etkin olmas\u0131n\u0131n, kendi hayat\u00ee \u00e7\u0131karlar\u0131n\u0131 tehdit edece\u011fine ve T\u00fcrkistan’\u0131 da tehdit alt\u0131na alaca\u011f\u0131na inanan Rus devlet y\u00f6netimi, Kafkasya’n\u0131n, kendi yumu\u015fak karn\u0131n\u0131 koruyan bir cephe oldu\u011funa inanmaya ba\u015flam\u0131\u015ft\u0131r. Bu \u00e7er\u00e7evede bak\u0131ld\u0131\u011f\u0131nda, \u00c7e\u00e7enistan’da Dudayev y\u00f6netiminin ba\u011f\u0131ms\u0131zl\u0131k politikas\u0131, Rusya’y\u0131 tehdit eder hale gelmi\u015f, Tatarlar, Ba\u015fkurtlar ve Yakutlar i\u00e7in de \u00f6rnek te\u015fkil edece\u011fi endi\u015fesine var\u0131lm\u0131\u015ft\u0131r. Zira, \u00c7e\u00e7enistan, bunun yan\u0131nda, petrol, demiryolu, do\u011falgaz gibi, ekonomik ve stratejik mal ve hizmetlerin Hazardenizi ile Karadenize ula\u015fma kav\u015fa\u011f\u0131 olmas\u0131 bak\u0131m\u0131ndan da Rusya i\u00e7in \u00f6nemliydi.<\/p>\n Say\u0131n milletvekilleri, 1980’li y\u0131llar\u0131n ba\u015flar\u0131na kadar devam eden iki kutuplu so\u011fuk sava\u015fta, kitle haberle\u015fme ve enformasyon teknolojisinin avantajlar\u0131yla \u00fcst\u00fcnl\u00fc\u011f\u00fc ele ge\u00e7iren Bat\u0131 Blokunun, insan tabiat\u0131na ayk\u0131r\u0131 kom\u00fcnist ideolojiyi \u00f6nce sarsmas\u0131, sonra y\u0131kmas\u0131, tabi\u00ee k\u00fclt\u00fcr s\u0131n\u0131rlar\u0131 kavram\u0131n\u0131 ve dolay\u0131s\u0131yla, k\u00fclt\u00fcr temelinde, milliyet\u00e7ilik hareketlerini g\u00fcndeme getirmi\u015ftir. Bu yeni milliyet\u00e7ilik hareketleri, T\u00fcrk-Kafk^s halklar\u0131n\u0131n, tarih\u00ee derinliklerinden beri var olan, istiklal ve h\u00fcrriyetlerini yeniden g\u00fcn \u0131\u015f\u0131\u011f\u0131na \u00e7\u0131karm\u0131\u015f ve 1991 y\u0131l\u0131nda \u00c7e\u00e7en Cumhuriyeti Rusya Federasyonundan, ba\u011f\u0131ms\u0131zl\u0131\u011f\u0131n\u0131 ilan ederek, ayr\u0131lm\u0131\u015ft\u0131r. Bu tarihten itibaren T\u00fcrk k\u00fclt\u00fcr \u00e7evresinin bir par\u00e7as\u0131 olan \u00c7e\u00e7enistan, ba\u011f\u0131ms\u0131zl\u0131k yolunda \u00f6nemli ad\u0131mlar atm\u0131\u015f, h\u00fcrriyetini ekonomik y\u00f6nden de per\u00e7inleyecek \u00e7al\u0131\u015fmalara girmi\u015ftir. B\u00f6lgenin, insan varl\u0131\u011f\u0131n\u0131n yan\u0131 s\u0131ra, ba\u015fta petrol olmak \u00fczere yeralt\u0131 zenginlikleri de, Rusya Federasyonunun i\u015ftah\u0131n\u0131 kabartarak, Rusya’n\u0131n kriz politikas\u0131 takip etmesine sebep olmu\u015f ve nihayet, 13 Aral\u0131k 1994 tarihinde \u00c7e\u00e7enistan’\u0131n Ruslar taraf\u0131ndan i\u015fgaline ba\u015flanm\u0131\u015ft\u0131r.<\/p>\n Say\u0131n Ba\u015fkan, de\u011ferli milletvekilleri; \u00c7e\u00e7enistan’\u0131n Ruslar taraf\u0131ndan i\u015fgal edilmeye ba\u015fland\u0131\u011f\u0131 g\u00fcnden bug\u00fcne kadar istilayla ilgili \u00e7e\u015fitli Rus iddialar\u0131 ortaya at\u0131lm\u0131\u015ft\u0131r. Bunlardan birisi, Rusya Ba\u015fbakan\u0131 \u00c7ernomirdin’in iddias\u0131d\u0131r. Rus Ba\u015fbakan\u0131na g\u00f6re, Rusya’daki demokrasinin gelece\u011finin ve Rusya’n\u0131n toprak b\u00fct\u00fcnl\u00fc\u011f\u00fcn\u00fcn teminat alt\u0131na al\u0131nmas\u0131 i\u00e7in \u00c7e\u00e7enistan’a m\u00fcdahale edilmi\u015ftir.<\/p>\n Rusya D\u0131\u015fi\u015fleri Bakam Kozirev’e g\u00f6re de, \u00c7e\u00e7enistan’da yap\u0131lan Rus asker\u00ee m\u00fcdahalesi ile Afganistan \u00f6rne\u011finin mukayese edilmesi m\u00fcmk\u00fcn de\u011fildir; zira, bunun yabanc\u0131 bir \u00fclkeye yap\u0131lm\u0131\u015f d\u0131\u015f m\u00fcdahale say\u0131lmas\u0131 do\u011fru de\u011fildir; bu m\u00fcdahale, Rusya s\u0131n\u0131rlar\u0131 i\u00e7inde d\u00fczen ve yasalar\u0131 yeniden tesis etmek i\u00e7in yap\u0131lmaktad\u0131r.<\/p>\n Danimarka Di\u015fi\u015fleri Bakan\u0131 da Rusya D\u0131\u015fi\u015fleri Bakan\u0131 a\u011fz\u0131yla konu\u015farak “di\u011fer hi\u00e7bir ulus, \u00c7e\u00e7enistan’\u0131n ba\u011f\u0131ms\u0131zl\u0131\u011f\u0131n\u0131 tan\u0131mad\u0131\u011f\u0131na g\u00f6re, Rusya, halklar\u0131n\u0131n haklar\u0131na ve AG\u0130K y\u00fck\u00fcml\u00fcl\u00fcklerine ayk\u0131r\u0131 davranm\u0131yor” beyan\u0131nda bulunmu\u015ftur.<\/p>\n De\u011ferli milletvekilleri, Rusya’n\u0131n birinci Ba\u015fbakan Yard\u0131mc\u0131s\u0131na g\u00f6re ise, bu olaylar\u0131n arkas\u0131nda ekonomik nedenler vard\u0131r. E\u011fer bu sava\u015f biterse, 1 trilyon rublelik yard\u0131m\u0131n 300 milyon dolar\u0131 \u00c7e\u00e7enistan’a verilecektir.<\/p>\n Eski Devlet Ba\u015fkan\u0131 Gorba\u00e7ov’a g\u00f6re bu olay\u0131n izah\u0131 “Rusya’n\u0131n par\u00e7as\u0131 olan bir cumhuriyete asker g\u00f6nderen generaller, bunun, Haiti’nin g\u00fcne\u015fli plajlar\u0131nda bir gezinti olmad\u0131\u011f\u0131n\u0131, bu m\u00fcdahale sonucunda sava\u015f\u0131n sadece \u00c7e\u00e7en da\u011flar\u0131nda de\u011fil, t\u00fcm Kafkas da\u011flar\u0131nda ya\u015fanaca\u011f\u0131n\u0131 d\u00fc\u015f\u00fcnmelidirler” \u015feklinde olmaktad\u0131r.<\/p>\n Say\u0131n Ba\u015fkan, de\u011ferli milletvekilleri; bu beyanlar kar\u015f\u0131s\u0131nda istilaya kar\u015f\u0131 g\u00f6r\u00fc\u015fler de d\u00fcnyada olu\u015fmaya ba\u015flam\u0131\u015ft\u0131r. \u0130ngiltere Savunma Bakan\u0131, \u00c7e\u00e7en sorununun Avrupa g\u00fcvenli\u011fini tehdit etti\u011fini ve bu sorun y\u00fcz\u00fcnden Rusya’n\u0131n par\u00e7alanabilece\u011fim ifade etmektedir. Ayn\u0131 \u015fekilde, Rusya’n\u0131n Moldavya’da bulundurdu\u011fu 14 \u00fcnc\u00fc Ordu Komutan\u0131 General Lebed, bir a\u00e7\u0131klamas\u0131yla “M\u00fcsl\u00fcman d\u00fcnyas\u0131na kar\u015f\u0131 asker\u00ee harek\u00e2t d\u00fczenlenmesine kar\u015f\u0131y\u0131m” diye, alenen, Rus harek\u00e2t\u0131na kar\u015f\u0131 \u00e7\u0131kmaktad\u0131r. Yine ayn\u0131 \u015fekilde, Estonya da, \u00c7e\u00e7enistan’a Rus m\u00fcdahalesini k\u0131n\u0131yor. Bunlar\u0131 takiben, art\u0131k, uluslararas\u0131 kurulu\u015flardan da ses gelmeye ba\u015fl\u0131yor. Bu arada, Milletler ve Halklar \u00d6rg\u00fct\u00fc, Birle\u015fmi\u015f Milletler ve AG\u0130K’ten, Rusya’ya bask\u0131 yapmalar\u0131n\u0131 istiyor.<\/p>\n 14.12.1994 g\u00fcn\u00fc Azerbaycan’\u0131n Ankara B\u00fcy\u00fckel\u00e7ili\u011finden yap\u0131lan bir a\u00e7\u0131klamada da, 20 Ocak 1990 facias\u0131n\u0131n ya\u015fand\u0131\u011f\u0131 hat\u0131rlat\u0131larak, b\u00f6yle vah\u015fi bir katliam\u0131 ya\u015fayan bir halk\u0131n, di\u011fer bir halk\u0131n facias\u0131na tarafs\u0131z kalamayaca\u011f\u0131 ifade ediliyor.<\/p>\n 17.12.1994 g\u00fcn\u00fc Rusya, \u00c7e\u00e7enistan’\u0131n do\u011frudan Moskova’ya ba\u011fl\u0131 bir b\u00f6lgesel idareyle y\u00f6netilece\u011fini ifade ediyor. Devlet Ba\u015fkanl\u0131\u011f\u0131 Konseyi Yard\u0131mc\u0131s\u0131 Volkov, yapt\u0131\u011f\u0131 a\u00e7\u0131klamada, b\u00f6lgenin valilik stat\u00fcs\u00fcyle y\u00f6netilmesinin planland\u0131\u011f\u0131n\u0131 ilan ediyor.<\/p>\n De\u011ferli milletvekilleri, bu g\u00f6r\u00fc\u015flere mukabil, \u00c7e\u00e7en g\u00f6r\u00fc\u015f\u00fc de \u015fudur: 13.12.1994 g\u00fcn\u00fc \u00c7e\u00e7enistan Genel Savc\u0131s\u0131 \u0130mayev, yapt\u0131\u011f\u0131 a\u00e7\u0131klamada, Rusya’n\u0131n bir par\u00e7as\u0131 olduklar\u0131 g\u00f6r\u00fc\u015f\u00fcn\u00fc reddetti ve 1991’de ilan edilen ba\u011f\u0131ms\u0131zl\u0131ktan kesinlikle geri d\u00f6n\u00fclmeyece\u011fim belirtti. Ayn\u0131 \u015fekilde, 14.12.1994 tarihinde, \u00c7e\u00e7enistan Devlet Ba\u015fkan\u0131 General Dudayev, bu sava\u015f\u0131n yaln\u0131z kendilerinin de\u011fil, t\u00fcm Kafkasya halk\u0131n\u0131n \u00f6zg\u00fcrl\u00fck sava\u015f\u0131 oldu\u011funu s\u00f6yleyerek, b\u00fct\u00fcn Kafkas topluluklar\u0131na, kendilerine yard\u0131mc\u0131 olmalar\u0131 \u00e7a\u011fr\u0131s\u0131nda bulundu.<\/p>\n De\u011ferli milletvekilleri, bu arada, \u00f6nceleri sessiz kalan Bat\u0131 d\u00fcnyas\u0131 art\u0131k ilk tepkilerini vermeye ve Amerika Birle\u015fik Devletleri ile Birle\u015fmi\u015f Milletlerden de bu y\u00f6nde ses \u00e7\u0131kmaya ba\u015flad\u0131. \u0130lk g\u00fcnlerde \u00e7ekingen davranan ve biraz da Rusya yanl\u0131s\u0131 oldu\u011fu izlenimini veren T\u00fcrkiye de hafif hafif sesini \u00e7\u0131karmaya ba\u015flad\u0131. 1 Ocak 1995’te, Birle\u015fmi\u015f Milletler M\u00fclteciler Y\u00fcksek Komiserli\u011fi ile Uluslararas\u0131 K\u0131z\u0131lha\u00e7, \u00c7e\u00e7enistan’a insan\u00ee yard\u0131m yapma karar\u0131 verdi.<\/p>\n Amerika Birle\u015fik Devletlerinde, Senato \u00e7o\u011funluk lideri bir a\u00e7\u0131klama yaparak, Rus demokrasisinin tehlikede oldu\u011funu ifade etti.<\/p>\n De\u011ferli arkada\u015flar, Rusya i\u00e7inde de eski Ba\u015fbakan ve muhalefetin \u00f6nc\u00fcleri, bu konuyu g\u00fcndeme getirerek y\u00fcr\u00fcy\u00fc\u015f yapt\u0131lar ve parlamentoda muhalefet \u00e7al\u0131\u015fmalar\u0131yla da, Rusya’n\u0131n yapt\u0131\u011f\u0131 i\u015fin yanl\u0131\u015fl\u0131\u011f\u0131n\u0131 ortaya koydular.<\/p>\n Say\u0131n Ba\u015fkan, de\u011ferli milletvekilleri; Rusya, \u00fcniter bir devlet olmay\u0131p, bir federasyondur; yani, Sovyetler Birli\u011finin da\u011f\u0131lmas\u0131 sonras\u0131nda, Sovyetler Birli\u011finin kurulu\u015fundaki prosed\u00fcr izlenerek yeniden kurulmu\u015f olan bir federal devlettir. B\u00fcnyesindeki \u00f6zerk cumhuriyetler de, hukuk a\u00e7\u0131s\u0131ndan, birer federe devlettir. Sovyetler Birli\u011fi da\u011f\u0131l\u0131nca, Rusya Federasyonu da ayn\u0131 prosed\u00fcr\u00fc izlemi\u015f, \u00f6zerk cumhuriyetlerin federasyon anla\u015fmas\u0131na kat\u0131l\u0131m\u0131yla yeniden kurulmu\u015ftur. Yeniden kurulma a\u015famas\u0131nda, \u00c7e\u00e7enistan ve Tataristan, federasyon anla\u015fmas\u0131na kat\u0131lmam\u0131\u015f; daha sonra, \u00c7e\u00e7enistan, ba\u011f\u0131ms\u0131zl\u0131k ilan etmi\u015ftir. \u00c7e\u00e7enistan’\u0131n ba\u011f\u0131ms\u0131zl\u0131k ilan\u0131 ile mevcut durumu, hukuka uygun olup, me\u015frudur ve Birle\u015fmi\u015f Milletler ilkelerine, AG\u0130K ilkelerine, Avrupa \u0130nsan Haklar\u0131 S\u00f6zle\u015fmesindeki esaslara da uygun olan bir tav\u0131rd\u0131r.<\/p>\n BA\u015eKAN- <\/strong>Say\u0131n \u015eemsek, konu m\u00fchim oldu\u011fu i\u00e7in s\u00f6z\u00fcn\u00fcz\u00fc kesemedim; l\u00fctfen ba\u011flaman\u0131z\u0131 rica ediyorum.<\/p>\n MUHARREM \u015eEMSEK (Devamla) – <\/strong>Hemen toparl\u0131yorum Say\u0131n Ba\u015fkan\u0131m. Say\u0131n Ba\u015fkan, de\u011ferli milletvekilleri; Say\u0131n Ba\u015fkan\u0131n da ikazina uyarak, konuyu toparl\u0131yorum.<\/p>\n Bu geli\u015fmeler \u00e7er\u00e7evesinde, T\u00fcrk k\u00fclt\u00fcrel varl\u0131\u011f\u0131n\u0131n \u00e7eperinde yer alan ve b\u00f6lgede dengeleri do\u011frudan etkileyecek olan \u00c7e\u00e7enistan’\u0131 istila hareketi, T\u00fcrkiye’yi, kamuoyunun zannetti\u011finden \u00e7ok daha derinden etkileyecektir. \u00c7e\u00e7enistan’daki m\u00fccadele, sadece, 20 bin kilometrekarelik bir alanda n\u00fcfus m\u00fccadelesi olmaktan \u00e7ok daha ehemmiyetli bir geli\u015fmedir. Rus istilas\u0131, halen Rusya Federasyonu i\u00e7erisinde yer alan Rus olmayan mazlum halk\u0131 do\u011frudan etkileyecektir.<\/p>\n B\u00f6lgeden gelen bilgilere g\u00f6re, istilan\u0131n ilk g\u00fcnlerinden itibaren, b\u00fct\u00fcn Kafkasya halklar\u0131ndan, K\u0131r\u0131m’dan ve di\u011fer b\u00f6lgelerdeki T\u00fcrk ve M\u00fcsl\u00fcman halklardan binlerce g\u00f6n\u00fcll\u00fc, \u00c7e\u00e7enlerin yan\u0131nda siperlere yatm\u0131\u015ft\u0131r. Rusya, \u00c7e\u00e7enistan istilas\u0131n\u0131n \u00e7ok daha a\u011f\u0131r bedelleri olaca\u011f\u0131n\u0131n art\u0131k fark\u0131na varmal\u0131d\u0131r. Rusya’n\u0131n, istila hareketinden zahir\u00ee bir kazanc\u0131 olsa dahi, bu hareket, yukar\u0131 ve a\u015fa\u011f\u0131 Kafkasya’daki, Tataristan’daki, hatta, Yakutistan’a kadar b\u00fct\u00fcn Rusya Federasyonundaki Rus olmayan halklar\u0131n daha da \u015fuurlanmas\u0131na yol a\u00e7acak, h\u00fcrriyet ve istiklal \u0131\u015f\u0131klar\u0131n\u0131 yakacakt\u0131r. Olay, bu \u015fekilde, 1,5 milyon ki\u015filik k\u00fc\u00e7\u00fck bir halk\u0131n m\u00fccadelesi olmaktan \u00e7\u0131kacak, \u00f6nce, Kafkasya halklar\u0131 federasyonun kurulmas\u0131n\u0131 h\u0131zland\u0131racak ve giderek, k\u00fclt\u00fcrel varl\u0131klar\u0131n ba\u011f\u0131ms\u0131zl\u0131klar\u0131na yol a\u00e7acakt\u0131r.<\/p>\n Mesele, sadece, karde\u015f halklar\u0131n, insan haklar\u0131 \u00e7er\u00e7evesinde ba\u011f\u0131ms\u0131zl\u0131klar\u0131na kavu\u015fmalar\u0131 meselesinin \u00f6tesinde, T\u00fcrkiye Cumhuriyeti Devletinin do\u011frudan ilgilenmesi laz\u0131m gelen bir meseledir.<\/p>\n Zira, T\u00fcrkiye’de ya\u015fayan bir\u00e7ok vatanda\u015f\u0131m\u0131z\u0131n \u00c7e\u00e7enistan’da akrabalar\u0131 vard\u0131r. Dolay\u0131s\u0131yla, T\u00fcrkiye Cumhuriyeti Devleti, \u00c7e\u00e7enistan meselesiyle, ba\u015fka \u00fclkelerin ilgilendi\u011fi \u015fekilde ilgilenemez. Milletleraras\u0131 hukuka g\u00f6re, devletler, s\u0131n\u0131rlar\u0131 d\u0131\u015f\u0131nda kalan, fakat, kendilerine ba\u011fl\u0131 halk ve kendi halklar\u0131yla akraba halklar\u0131n haklar\u0131n\u0131 g\u00f6zetmek ve savunmak durumundad\u0131rlar. Dolay\u0131s\u0131yla, T\u00fcrkiye’nin \u00c7e\u00e7enistan’la ilgilenmesi, tarih\u00ee ve mill\u00ee bir vazife oldu\u011fu kadar, uluslararas\u0131 bir hukuk, hak ve y\u00fck\u00fcml\u00fcl\u00fck olarak kar\u015f\u0131m\u0131za \u00e7\u0131kmaktad\u0131r.<\/p>\n T\u00fcrkiye, 17 nci Y\u00fczy\u0131ldan g\u00fcn\u00fcm\u00fcze kadar, Balkanlardan, K\u0131r\u0131m ve.Kafkasya’dan g\u00f6\u00e7 alan bir \u00fclkedir. Bug\u00fcn de, \u00c7e\u00e7enistan konusuyla ilgili ayn\u0131 durumla kar\u015f\u0131 kar\u015f\u0131yad\u0131r. T\u00fcrkiye, Kafkasya’daki halklar\u0131n, vatanda\u015flar\u0131n, kendi bulunduklar\u0131 yerde ya\u015famalar\u0131n\u0131 s\u00fcrd\u00fcrecek asgar\u00ee \u015fartlar\u0131 temin etmekle y\u00fck\u00fcml\u00fc ve vazifelidir.<\/p>\n Say\u0131n Ba\u015fkan, de\u011ferli milletvekilleri; ekonomik a\u00e7\u0131dan da, siyas\u00ee a\u00e7\u0131dan da, Kafkasya’daki karde\u015f halklar\u0131n kendi vatanlar\u0131nda, kendi k\u00fclt\u00fcrel, siyas\u00ee ve ekonomik kalk\u0131nmalar\u0131n\u0131 ger\u00e7ekle\u015ftirmelerine, her t\u00fcrl\u00fc yard\u0131m\u0131 yapmak T\u00fcrkiye Cumhuriyeti h\u00fck\u00fcmetlerinin birinci g\u00f6revi olmal\u0131d\u0131r.<\/p>\n T\u00fcrkiye’nin ekonomik, politik, sosyal manalardaki g\u00fcvenli\u011fi de bunu gerektirmektedir. Bunun i\u00e7in, \u00c7e\u00e7enistan’a do\u011frudan insan\u00ee yard\u0131m\u0131n yap\u0131lmas\u0131, b\u00f6lge halklar\u0131n\u0131n, kendi vatanlar\u0131nda kitlev\u00ee bir g\u00f6\u00e7e maruz kalmadan ve yeni bir soyk\u0131r\u0131ma u\u011framadan varl\u0131klar\u0131n\u0131 s\u00fcrd\u00fcrmelerinin sa\u011flanmas\u0131, temel \u015fartt\u0131r. Uluslararas\u0131 kamuoyunu etkilemek i\u00e7in, T\u00fcrkiye Cumhuriyeti Devleti, b\u00fct\u00fcn mekanizmalar\u0131n\u0131 ve g\u00f6n\u00fcll\u00fc kurulu\u015flar\u0131n\u0131 harekete ge\u00e7irerek bu mill\u00ee vazifeyi yapmal\u0131d\u0131r. Bu y\u00f6nde, T\u00fcrkiye’de ya\u015fayan insanlar\u0131, d\u00fcnya g\u00f6r\u00fc\u015fleri ne olursa olsun, milletimizin b\u00fct\u00fcn kesimlerini ve partilerini ortak \u00e7al\u0131\u015fma ve m\u00fccadeleye \u00e7a\u011f\u0131r\u0131yorum.<\/p>\n Say\u0131n Ba\u015fkan, de\u011ferli milletvekilleri; T\u00fcrkiye’de yap\u0131lan bir yanl\u0131\u015fa da i\u015faret ederek s\u00f6zlerimi ba\u011flamak istiyorum. Baz\u0131 yetkiler, T\u00fcrkiye’deki g\u00fcneydo\u011fu meselesiyle, PKK meselesiyle, \u00c7e\u00e7enistan’\u0131 birbirine benzetmekte ve birbirine kar\u0131\u015ft\u0131rmaktad\u0131rlar. \u00c7e\u00e7enistan, Sovyetler Birli\u011fi zaman\u0131ndan bu yana, asgar\u00ee bir federe devlet hukukuna sahip devlettir. T\u00fcrkiye’nin g\u00fcneydo\u011fusunda ayr\u0131 bir federe devlet tarihin hi\u00e7bir d\u00f6neminde olmam\u0131\u015ft\u0131r, bundan sonra da olmayacakt\u0131r. T\u00fcrkiye’nin g\u00fcneydo\u011fusunda ya\u015fayan vatanda\u015flar\u0131m\u0131z \u00f6p\u00f6z T\u00fcrk ve M\u00fcsl\u00fcman, T\u00fcrkiye’nin di\u011fer b\u00f6lgelerinde ya\u015fayanlarla ayn\u0131 mill\u00ee kimlikten gelen insanlard\u0131r; PKK ise, g\u00fcneydo\u011fuda ya\u015fayan insanlar\u0131m\u0131z ba\u015fta olmak \u00fczere, vatanda\u015flar\u0131m\u0131z\u0131 katleden bir cinayet \u015febekesidir.<\/p>\n \u00c7e\u00e7enistan’da ya\u015fayan insanlar, Rus olmayan, ayr\u0131 bir din ve milletten insanlard\u0131r. Dolay\u0131s\u0131yla, \u00c7e\u00e7enistan olaylar\u0131n\u0131 T\u00fcrkiye’deki PKK olaylar\u0131yla benzer g\u00f6rmek, \u00e7ok yanl\u0131\u015ft\u0131r ve ger\u00e7ekleri sapt\u0131rmakt\u0131r; hatta, PKK’ya destek vermektir, PKK a\u011fz\u0131yla laf etmekten ibarettir.<\/p>\n Say\u0131n Ba\u015fkan, de\u011ferli milletvekilleri; gelinen bu noktadan sonra, T\u00fcrkiye’de, uluslararas\u0131 hukuka, Birle\u015fmi\u015f Milletler ve AG\u0130K ilkelerine ayk\u0131r\u0131 bir \u015fekilde, emperyalizmin bir sonucu olarak, \u00c7e\u00e7enistan’\u0131 i\u015fgale ba\u015flam\u0131\u015f olan Rusya’ya kar\u015f\u0131, T\u00fcrkiye Cumhuriyeti Devletinin b\u00fct\u00fcn cayd\u0131r\u0131c\u0131 g\u00fc\u00e7 ve imk\u00e2nlar\u0131 kullan\u0131larak, bu i\u015fgale son verilmesi y\u00f6n\u00fcnde etkin hareket edilmelidir. B\u00f6lge ve d\u00fcnya bar\u0131\u015f\u0131n\u0131 bozan bu emperyalist sald\u0131r\u0131 durdurulmazsa, T\u00fcrkiye’nin k\u00fclt\u00fcr bah\u00e7esindeki bu i\u015fgal sona erdirilmezse, biliniz ki, T\u00fcrkiye’nin g\u00fcvenli\u011fi tehlikededir.<\/p>\n T\u00fcrkiye B\u00fcy\u00fck Millet Meclisi olarak da bu konuya sessiz kal\u0131nmamal\u0131; m\u00fcmk\u00fcn olur ise, bug\u00fcn, b\u00fct\u00fcn siyas\u00ee partilerimizin i\u015ftirakiyle, T\u00fcrkiye B\u00fcy\u00fck Millet Meclisimizin duygulan ve g\u00f6r\u00fc\u015fleri, T\u00fcrk ve d\u00fcnya kamuoyuna ve ilgili kurulu\u015flara bildirilmelidir.<\/p>\n Kafkaslardaki karde\u015f ve kom\u015fu \u00fclkelerin Kafkas Federasyonu \u00e7at\u0131s\u0131 alt\u0131nda toplanmalar\u0131 y\u00f6n\u00fcnde, T\u00fcrkiye’nin gayretleri y\u00fcr\u00fct\u00fclmelidir.<\/p>\n \u0130slam \u00fclkelerinin ve uluslararas\u0131 di\u011fer kurulu\u015flar\u0131n imk\u00e2nlar\u0131 da seferber edilmek suretiyle, karde\u015f \u00c7e\u00e7enistan halk\u0131n\u0131n u\u011frad\u0131\u011f\u0131 bu haks\u0131z zul\u00fcm ve mezalim sona erdirilmeli ve \u00c7e\u00e7enistan’da y\u00fcr\u00fct\u00fclen h\u00fcrriyet m\u00fccadelesi, mutlaka, makul ve m\u00fcspet y\u00f6nde neticelendirilmelidir.<\/p>\n Bu duygu ve d\u00fc\u015f\u00fcncelerle Say\u0131n Ba\u015fkan ve Y\u00fcce Heyete sayg\u0131lar sunuyorum. (DYP s\u0131ralar\u0131ndan alk\u0131\u015flar)<\/p>\n BA\u015eKAN –<\/strong> Te\u015fekk\u00fcr ediyorum Say\u0131n \u015eemsek.<\/p>\n Say\u0131n K\u0131r\u0131\u015f, buyurun.<\/p>\n S\u00fcreniz 10 dakikad\u0131r.<\/p>\n RECEP KIRI\u015e (Kahramanmara\u015f) –<\/strong> Say\u0131n Ba\u015fkan, say\u0131n milletvekilleri; s\u00f6zlerime ba\u015flarken, hepinizi sayg\u0131yla selaml\u0131yorum. Say\u0131n milletvekilleri, bildi\u011finiz gibi, \u00c7e\u00e7enistan’da bir s\u00fcreden beri b\u00fct\u00fcn d\u00fcnyan\u0131n g\u00f6z\u00fc \u00f6n\u00fcnde bir i\u015fgal ve bir katliam harek\u00e2t\u0131 devam ediyor. \u0130nan\u0131yorum ki, orada meydana gelen olaylar, T\u00fcrkiye’de ya\u015fayan ve hangi partiye mensup olursa olsun, b\u00fct\u00fcn vatanda\u015flar\u0131m\u0131z\u0131n y\u00fcre\u011fini derinden kanatan ve her g\u00fcn o manzaralar\u0131 seyrederken a\u011flatan hadiseler.<\/p>\n De\u011ferli arkada\u015flar, \u00c7e\u00e7enistan’da meydana gelen olaylar, T\u00fcrkiye’yi \u00e7ok yak\u0131ndan ilgilendiriyor. \u0130lgilendiriyor; \u00e7\u00fcnk\u00fc, orada insanl\u0131k d\u0131\u015f\u0131 bu katliama maruz kalan insanlar, bizim din karde\u015fimiz, bizim bir \u015fekilde kan karde\u015fimiz durumunda bulunan insanlar. Bizimle ge\u00e7mi\u015fte ayn\u0131 tarih\u00ee de\u011ferleri, ayn\u0131 mill\u00ee, ayn\u0131 din\u00ee de\u011ferleri payla\u015fan, ayn\u0131 k\u00fclt\u00fcrel \u00f6zelliklere sahip olan insanlar, onlar bizim akrabalar\u0131m\u0131z.<\/p>\n Dolay\u0131s\u0131yla, hi\u00e7bir kimse, T\u00fcrkiye’nin, \u00c7e\u00e7enistan’la ilgilenmesini garipseyemez, bunu anormal bir \u015fey olarak sayamaz ve hele hele \u00c7e\u00e7enistan’da meydana gelen olaylar\u0131, sadece orada meydana gelen ve sadece o b\u00f6lgedeki insanlar\u0131 ilgilendiren bir olay olarak sayamaz. \u00dcz\u00fcl\u00fcrek ve ke\u015fke bu ele\u015ftiriyi yapmak mecburiyetinde kalmasak diye ifade ediyorum ki, T\u00fcrkiye’deki insan\u0131m\u0131z, vatanda\u015flar\u0131m\u0131z de\u011fil; ama, T\u00fcrkiye’yi y\u00f6neten siyas\u00ee \u0130ktidar, maalesef, meseleye ba\u015f\u0131ndan itibaren b\u00fcy\u00fck bir gafla yakla\u015fm\u0131\u015f ve “bu mesele, Rusya’n\u0131n i\u00e7i\u015fleri kapsam\u0131nda de\u011ferlendirdi\u011fimiz bir meseledir” demi\u015ftir.<\/p>\n De\u011ferli arkada\u015flar, bu mesele, Rusya’n\u0131n i\u00e7 i\u015flerini ilgilendiren bir mesele de\u011fildir. \u0130ktidar\u0131n bu yakla\u015f\u0131m\u0131n\u0131 \u015fiddetle protesto ediyor ve reddediyoruz. (BBP ve RP s\u0131ralar\u0131ndan alk\u0131\u015flar) Neden de\u011fildir; \u00e7\u00fcnk\u00fc, yeniden kurulma safhas\u0131nda, \u00c7e\u00e7enistan ve Tataristan, federasyon anla\u015fmas\u0131na kat\u0131lmam\u0131\u015flard\u0131r ve \u00c7e\u00e7enistan, bu safhada ba\u011f\u0131ms\u0131zl\u0131\u011f\u0131n\u0131 ilan etmi\u015ftir. Dolay\u0131s\u0131yla, eski Sovyetler Birli\u011fi federatif yap\u0131s\u0131 da\u011f\u0131lm\u0131\u015f, \u015fu anda Rusya’n\u0131n ba\u015f\u0131n\u0131 \u00e7ekti\u011fi yeni bir federasyon kurulmu\u015ftur, \u00c7e\u00e7enistan, bu federasyona imza koymam\u0131\u015f ve ba\u011f\u0131ms\u0131zl\u0131\u011f\u0131n\u0131 ilan etmi\u015ftir. \u00dcstelik, g\u00fcn\u00fcm\u00fczde, bir federasyon \u00e7at\u0131s\u0131 alt\u0131nda yer alan devletler bile -Yugoslavya \u00f6rne\u011finde oldu\u011fu gibi- bildi\u011finiz gibi, Slovenya, H\u0131rvatistan, Bosna-Hersek, Makedonya kendi kararlar\u0131yla bir federasyon olu\u015fturduklar\u0131 halde, sonradan, gene kendi kararlar\u0131yla bu federasyona son vermi\u015fler ve bu durum, di\u011fer milletler taraf\u0131ndan da tan\u0131nm\u0131\u015ft\u0131r.<\/p>\n B\u00fct\u00fcn bu hakikatler ortadayken, bug\u00fcn, ba\u011f\u0131ms\u0131zl\u0131k m\u00fccadelesi veren \u00c7e\u00e7enistan’a kar\u015f\u0131 Rusya’n\u0131n giri\u015fmi\u015f oldu\u011fu harek\u00e2t tam anlam\u0131yla uluslararas\u0131 belgelere ayk\u0131r\u0131, insanl\u0131k d\u0131\u015f\u0131, \u00fcstelik her bak\u0131mdan bir katliama d\u00f6n\u00fc\u015fen bir harek\u00e2t iken, kalk\u0131p da, T\u00fcrkiye’nin “bu mesele, Rusya’n\u0131n i\u00e7i\u015fleriyle ilgili bir meseledir” demesi ay\u0131pt\u0131r; T\u00fcrkiye’ye yak\u0131\u015fan bir davran\u0131\u015f de\u011fildir arkada\u015flar.<\/p>\n Say\u0131n milletvekilleri, tabi\u00ee, \u00c7e\u00e7enistan’da meydana gelen olaylar\u0131 de\u011ferlendirirken, T\u00fcrkiye’nin bug\u00fcne kadar izlemi\u015f oldu\u011fu d\u0131\u015f politika anlay\u0131\u015f\u0131n\u0131 ve maalesef, d\u0131\u015f politikadaki yetersizliklerimizi de, bir \u015fekilde bilmekte, hat\u0131rlamakta ve meseleyi bu perspektif i\u00e7inde de\u011ferlendirmekte fayda vard\u0131r.<\/p>\n Say\u0131n milletvekilleri, \u00fcz\u00fclerek ifade ediyoruz ki, T\u00fcrkiye, d\u0131\u015f politika konusunda, sa\u011flam prensiplere, hedeflere, stratejilere bug\u00fcne kadar sahip olmam\u0131\u015ft\u0131r; maalesef olmam\u0131\u015ft\u0131r! Bu, her meselede ortadad\u0131r; Yunanistan’la ili\u015fkilerimizde de bu g\u00f6z\u00fckmektedir, K\u0131br\u0131s konusunda da bu ortaya \u00e7\u0131km\u0131\u015ft\u0131r, Kuzey Irak meselesinde de ortaya \u00e7\u0131km\u0131\u015ft\u0131r, T\u00fcrk cumhuriyetleriyle ilgili olarak da ortaya \u00e7\u0131km\u0131\u015ft\u0131r, Bosna-Hersek meselesinde de \u00f6yledir, \u00c7e\u00e7enistan meselesinde de \u00f6yledir.<\/p>\n Halbuki, de\u011ferli arkada\u015flar, bir \u00fclkenin, bir devletin d\u0131\u015f politikas\u0131, belli, \u00f6nceden tespit edilmi\u015f, sa\u011flam hedeflere g\u00f6re tanzim edilmek mecburiyetindedir ve bu hedeflerde \u015fa\u015fma olmaz. \u0130ktidarlar de\u011fi\u015febilir; ama, devletin tespit etti\u011fi bu mill\u00ee hedefler -ki, bunlar, mill\u00ee menfaatlara g\u00f6re belirlenmi\u015f olmal\u0131d\u0131r- asla de\u011fi\u015fmez. E\u011fer siz, bir devletseniz, bu b\u00f6yledir.<\/p>\n D\u0131\u015f politika, g\u00fcn\u00fcbirlik kararlarla, g\u00fcn\u00fcbirlik anlay\u0131\u015flarla ve \u00fcstelik ikide bir de\u011fi\u015fen insanlarla y\u00f6netilecek, y\u00fcr\u00fct\u00fclecek bir \u00e7al\u0131\u015fma de\u011fildir; ama, maalesef, T\u00fcrkiye’nin d\u0131\u015f politikas\u0131, \u00d6teden beri, b\u00f6yle bir anlay\u0131\u015f i\u00e7inde, \u00e2deta el yordam\u0131yla y\u00fcr\u00fct\u00fclmektedir.<\/p>\n De\u011ferli arkada\u015flar, d\u0131\u015f politikam\u0131zda devaml\u0131l\u0131k g\u00f6r\u00fclmedi\u011fi gibi, maalesef, sa\u011flam istihbarat bilgisine dayanan bir ger\u00e7ek\u00e7ilik de olmam\u0131\u015ft\u0131r. Bunun \u00f6rne\u011fini, 1992 y\u0131l\u0131nda T\u00fcrk cumhuriyetlerine gitti\u011fimiz zaman g\u00f6rd\u00fck. Resm\u00ee bir heyetle oraya giderken, T\u00fcrkiye B\u00fcy\u00fck Millet Meclisinden dok\u00fcman istedik. Oradaki el\u00e7ilikler yeni a\u00e7\u0131l\u0131yordu. Maalesef, \u015funu g\u00f6rd\u00fck: Devletin elinde, T\u00fcrk cumhuriyetleriyle ilgili, milletvekillerine verilecek do\u011fru d\u00fcr\u00fcst, tatmin edici bir belge, bilgi bulunmamaktayd\u0131. Bunu \u00fcz\u00fclerek, bir hakikat olarak ifade ediyorum.<\/p>\n Kimse birtak\u0131m mazeretlere s\u0131\u011f\u0131narak ve bir savunma gayreti i\u00e7ine girerek meseleyi ele almamal\u0131d\u0131r; T\u00fcrkiye’de, hi\u00e7bir parlamenter arkada\u015f\u0131m\u0131z, bu meseleleri, basit siyas\u00ee \u00e7eki\u015fmeler hududu i\u00e7inde de de\u011ferlendirmemelidir ve \u015funu da b\u00fct\u00fcn samimiyetimle belirtiyorum ki, bu ele\u015ftirileri, asla, partizan bir gayret i\u00e7inde olmadan, tamamen mill\u00ee duygular\u0131m\u0131, kalbimi d\u00f6kerek ifade ediyor, bunlar\u0131n do\u011fru oldu\u011funa, bu yanl\u0131\u015flar\u0131n yap\u0131ld\u0131\u011f\u0131na inan\u0131yor ve bu yanl\u0131\u015flar\u0131n d\u00fczeltilmesini temenni ediyorum.<\/p>\n De\u011ferli arkada\u015flar, di\u011fer taraftan, d\u0131\u015f politikada, bug\u00fcne kadar, g\u00f6z ard\u0131 edilen hususlardan birisi de m\u00fctekabiliyet ilkesi olmu\u015ftur. Bu, b\u00fct\u00fcn ili\u015fkilerimizde, maalesef, her olayda g\u00f6zetlenebilecek bir durumdur. Mesela, d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcn, d\u0131\u015far\u0131dan, Amerika’dan bir senato \u00fcyesi, kalkar gelir, -T\u00fcrkiye’de normalde, bunun muhatab\u0131, s\u00f6zgelimi, ayn\u0131 derecede bir makam olmas\u0131 gerekirken- Cumhurba\u015fkan\u0131na B\u00f6yle bir d\u0131\u015f politika anlay\u0131\u015f\u0131 olmaz arkada\u015flar. T\u00fcrkiye’den, herhangi bir Parlamento heyeti gitti\u011fi zaman, Devlet Ba\u015fkan\u0131na kadar g\u00f6r\u00fc\u015ft\u00fcr\u00fcl\u00fcyor mu; Bat\u0131da b\u00f6yle bir anlay\u0131\u015f var m\u0131? Onlar, b\u00f6yle bir tutum i\u00e7inde olmazken, T\u00fcrkiye’nin itibar\u0131n\u0131, onurunu zedeleyerek, birileri, nas\u0131l, d\u0131\u015far\u0131dan gelen s\u0131radan, herhangi bir milletvekilini, herhangi bir parlamento \u00fcyesini, Cumhurba\u015fkan\u0131na kadar g\u00f6t\u00fcr\u00fcr ve Cumhurba\u015fkan\u0131 da bu g\u00f6r\u00fc\u015fmeyi kabul eder?! Bunu, normal diplomatik team\u00fcller i\u00e7inde kabul etmek m\u00fcmk\u00fcn de\u011fildir arkada\u015flar.<\/p>\n MUSTAFA BA\u015e (\u0130stanbul) – Biz misafirperveriz ya(!)..<\/p>\n RECEP KIRI\u015e (Devamla) – K\u0131ymetli arkada\u015flar\u0131m, di\u011fer taraftan, maalesef, T\u00fcrk d\u0131\u015f politikas\u0131, uzunca bir zamandan beri b\u00fcy\u00fck bir hareketsizlik ve pasifizm i\u00e7indedir; hi\u00e7bir konuda, risk alma cesaretini g\u00f6stermeyen, tutuk, \u00e7ekinser ve d\u00fcnyayla beraber hareket edelim gibi mu\u011fl\u00e2k bir anlay\u0131\u015f\u0131n i\u00e7ine s\u0131\u011f\u0131nm\u0131\u015f bir vaziyettedir.<\/p>\n De\u011ferli arkada\u015flar, T\u00fcrkiye, d\u0131\u015f politikada “d\u00fcnya il\u00e7 beraber hareket etmeye mecburuz” anlay\u0131\u015f\u0131n\u0131 terk etmek ve kendi mill\u00ee menfaatlar\u0131na g\u00f6re hareket etmek mecburiyetindedir. \u00c7\u00fcnk\u00fc, siz, “biz, d\u00fcnyayla beraber hareket etmeye mecburuz” derseniz; i\u015fte d\u00fcnya, Bosna-Hersek’teki katliama seyirci kal\u0131yor, i\u015fte d\u00fcnya, K\u0131br\u0131s’ta sizi haks\u0131z g\u00f6r\u00fcyor, i\u015fte d\u00fcnya, T\u00fcrkiye’nin b\u00f6l\u00fcnmesi i\u00e7in elinden gelen her \u015feyi yap\u0131yor, i\u015fte d\u00fcnya, Azerbaycan, Ermenistan taraf\u0131ndan i\u015fgale tabi tutulurken, Azerbaycan’\u0131n de\u011fil, Ermenistan’\u0131n yan\u0131nda yer al\u0131yor, i\u015fte d\u00fcnya, tamamen hakl\u0131 olan \u00c7e\u00e7en karde\u015flerimizin de\u011fil, Rusya’n\u0131n yan\u0131nda yer al\u0131yor; ama, siz “biz, d\u00fcnyayla beraber hareket etmeye mecburuz” diyerek, haks\u0131z\u0131n yan\u0131nda yer alamazs\u0131n\u0131z….<\/p>\n (Mikrofon otomatik cihaz taraf\u0131ndan kapat\u0131ld\u0131)<\/p>\n BA\u015eKAN – <\/strong>L\u00fctfen ba\u011flar m\u0131s\u0131n\u0131z.<\/p>\n RECEP KIRI\u015e (Devamla) – <\/strong>Say\u0131n Ba\u015fkan\u0131m, takdirinize s\u0131\u011f\u0131n\u0131rak, benden \u00f6nce konu\u015fan arkada\u015f\u0131m\u0131n da \u015fahsi s\u00f6z hakk\u0131 vard\u0131; herhalde s\u00fcreleri birle\u015ftirdiniz diye d\u00fc\u015f\u00fcnd\u00fcm. Arkada\u015f\u0131m 22 dakika konu\u015ftu. E\u011fer l\u00fctfederseniz, konu\u015fmam\u0131 tamamlayay\u0131m.<\/p>\n BA\u015eKAN – <\/strong>Buyurun.<\/p>\n RECEP KIRI\u015e (Devamla) – <\/strong>Te\u015fekk\u00fcr ederim Say\u0131n Ba\u015fkan.<\/p>\n De\u011ferli arkada\u015flar, bunlar\u0131 ac\u0131 bir tespit olarak ifade ediyorum. K\u0131ymetli arkada\u015flar, bu tespitlerimiz, maalesef, her konuda m\u00fc\u015fahhas olaylarla da ortadad\u0131r. Biz diyoruz ki, T\u00fcrk d\u0131\u015f politikas\u0131, b\u00f6yle sa\u011flam esaslara dayand\u0131r\u0131lmad\u0131\u011f\u0131 i\u00e7in her konuda, maalesef, ba\u015far\u0131s\u0131zd\u0131r.<\/p>\n Benden sonra ba\u015fka parlamenter arkada\u015flar\u0131m\u0131z da konu\u015facak; H\u00fck\u00fcmet olarak da cevap verilecek; belki, verilecek cevaplarda “H\u00fck\u00fcmet olarak biz, elimizden gelen her \u015feyi yap\u0131yoruz” denilecek; ama, \u00f6yle de\u011fil arkada\u015flar.<\/p>\n Bug\u00fcn, T\u00fcrkiye’den ba\u015fka, Kuzey K\u0131br\u0131s T\u00fcrk Cumhuriyetini tan\u0131yan ikinci bir devlet yoksa, e\u011fer bug\u00fcn Irak’a kar\u015f\u0131 uyguland\u0131\u011f\u0131 ifade edilen petrol ambargosu, T\u00fcrkiye’ye kar\u015f\u0131 uygulan\u0131rken ve T\u00fcrkiye, paras\u0131n\u0131 \u00f6demi\u015f oldu\u011fu petrol\u00fcn\u00fc, petrol boru hatt\u0131ndan almay\u0131 ger\u00e7ekle\u015ftiremiyorsa, “\u00c7eki\u00e7 G\u00fc\u00e7” diye ihdas edilen heyula, Kuzey Irak’ta oldu bittiyle bir uydu devlet ortaya \u00e7\u0131karmak i\u00e7in, g\u00f6zlerimizin \u00f6n\u00fcnde her \u015feyi yap\u0131yorsa ve e\u011fer T\u00fcrkiye, Bat\u0131 Trakya’daki soyda\u015flar\u0131n\u0131n, Kuzey Irak’taki T\u00fcrkmen karde\u015flerinin hakk\u0131n\u0131, hukukunu savunam\u0131yorsa, maalesef, o zaman ba\u015far\u0131l\u0131 bir d\u0131\u015f politikadan bahsetmek m\u00fcmk\u00fcn de\u011fildir.<\/p>\n Diyanet \u0130\u015fleri Ba\u015fkan\u0131n\u0131n Bat\u0131 Trakya gezisine Yunanistan izin vermemi\u015ftir; ama, T\u00fcrkiye, maalesef, Fener Patri\u011fine her t\u00fcrl\u00fc imk\u00e2n\u0131 tan\u0131m\u0131\u015f ve Fener Patri\u011fi kendisini d\u00fcnya \u00e7ap\u0131nda bir merkez ve devlet haline getirmek i\u00e7in, Vatikan \u00f6rne\u011fi bir yap\u0131 olu\u015fturmak i\u00e7in \u00e2deta her \u015feyi yapm\u0131\u015ft\u0131r, yapmaya da devam etmektedir. E\u011fer, m\u00fctekabiliyetse, i\u015fte m\u00fctekabiliyet, buralarda hakk\u0131m\u0131z\u0131 hukukumuzu g\u00f6zetmekle olur. Bat\u0131 Trakya’da y\u0131k\u0131lmam\u0131\u015f cami b\u0131rak\u0131lmam\u0131\u015f; ama Fener Patrikanesinin bir taraf\u0131ndan, yol geni\u015fletme \u00e7al\u0131\u015fmas\u0131 sebebiyle duvar\u0131n birka\u00e7 metre i\u00e7eri al\u0131nmas\u0131 zarureti icap etti\u011fi zaman, Fener Patrikanesi d\u00fcnyay\u0131 aya\u011fa kald\u0131rm\u0131\u015ft\u0131r.<\/p>\n De\u011ferli arkada\u015flar, b\u00fct\u00fcn bunlar\u0131 g\u00f6zard\u0131 edemeyiz!<\/p>\n Bug\u00fcn, bildi\u011finiz gibi, Yunanistan Oniki Aday\u0131 – Lozan Antla\u015fmas\u0131na g\u00f6re silahtan ar\u0131nd\u0131r\u0131lm\u0131\u015f b\u00f6lge olarak kalmas\u0131 gerekirken- maalesef, sonuna kadar silahland\u0131rm\u0131\u015f ve bu tutumundan vazge\u00e7memi\u015ftir.<\/p>\n Ba\u015far\u0131l\u0131 d\u0131\u015f politika; Yunanistan ya Lozanla ba\u011fl\u0131 oldu\u011fu ahd\u00ee taahh\u00fctlerine ba\u011fl\u0131 kal\u0131r ve Oniki Aday\u0131 silahtan ar\u0131nd\u0131r\u0131r ya da Lozan’\u0131n bize getirmi\u015f oldu\u011fu y\u00fck\u00fcml\u00fcl\u00fckleri biz de tan\u0131m\u0131yoruz ve bundan sonra do\u011facak neticelerden Yunanistan sorumludur diyebilmektir. T\u00fcrkiye bunlar\u0131 yapmaya mecburdur. Evet, ifade ediyorum, T\u00fcrkiye Oniki Aday\u0131 silahtan ar\u0131nd\u0131rmaya mecburdur, 12 De\u011ferli arkada\u015flar, maalesef, Yunanistan ve K\u0131br\u0131s konusundaki hatalar, bug\u00fcn \u00c7e\u00e7enistan \u00f6rne\u011finde oldu\u011fu gibi, Azerbaycan konusunda da aynen yap\u0131lm\u0131\u015ft\u0131r. Ermeniler, Azerbaycan’a ilk sald\u0131rd\u0131klar\u0131 zaman, T\u00fcrkiye “biz, K\u0131z\u0131lorduyu kar\u015f\u0131m\u0131za alamay\u0131z; biz, K\u0131z\u0131lrduyu kar\u015f\u0131m\u0131za al\u0131rsak, bu, mill\u00ee menfaatlar\u0131m\u0131za uygun olmaz” diye a\u00e7\u0131k\u00e7a beyanlarda bulunmu\u015f ve bunu, maalesef, en y\u00fcksek makamlarda bulunan yetkililerimiz ifade* etmi\u015flerdir. Netice ne olmu\u015ftur; netice i\u015fte ortadad\u0131r: T\u00fcrkiye, olay\u0131n ba\u015f\u0131ndan itibaren o \u015fekilde tav\u0131r koymasayd\u0131, Ermenistan, Azerbaycan topraklar\u0131nda bir ad\u0131m gidemezdi.<\/p>\n Bir \u0130srail kalk\u0131yor, Irak’taki n\u00fckleer santral\u0131 “benim gelecekteki mill\u00ee menfaatlar\u0131ma ve g\u00fcvenli\u011fime terstir; benim gelece\u011fimi tehdit etmektedir” diyerek bombalayabiliyor ve ge\u00e7enlerde tekrar beyanlarda bulunuyor “\u0130ran, n\u00fckleer santral giri\u015fiminde bulunuyor; e\u011fer, \u0130ran, bu te\u015febb\u00fcs\u00fcne devam ederse, ben, bombalayabilirim” diyor. Bunu da Amerikan bas\u0131n\u0131 g\u00fcndeme getiriyor ve kimse sesini \u00e7\u0131karm\u0131yor; ama, T\u00fcrkiye, Ermenistan’daki bir n\u00fckleer santral konusuyla zerre kadar ilgilenmiyor ve herhangi bir beyanda bulunmuyor; oradaki bu n\u00fckleer santral\u0131n, T\u00fcrkiye bak\u0131m\u0131ndan, T\u00fcrkiye’nin gelece\u011fi ve g\u00fcvenli\u011fi bak\u0131m\u0131ndan bir tehdit olu\u015fturup olu\u015fturmayaca\u011f\u0131 konusunu tart\u0131\u015fmaya a\u00e7m\u0131yor. Bir \u0130srail neden bunu yapabiliyor da T\u00fcrkiye neden yapm\u0131yor de\u011ferli arkada\u015flar?!<\/p>\n K\u0131ymetli arkada\u015flar\u0131m, s\u00f6zlerimi, \u00c7e\u00e7enistan konusunda yap\u0131lmas\u0131 gereken \u015feylerle bitirmek istiyorum.<\/p>\n K\u0131ymetli arkada\u015flar, T\u00fcrkiye’nin, \u00c7e\u00e7enistan konusunda da yapabilece\u011fi \u00e7ok \u015feyler vard\u0131r; ama, T\u00fcrkiye’nin, evvela, bu pasif ve fevkalade uyu\u015fuk siyaseti terk etmesi, kendi b\u00fcy\u00fckl\u00fc\u011f\u00fcn\u00fcn ve kendi avantajlar\u0131n\u0131n fark\u0131na varmas\u0131 laz\u0131md\u0131r. Evvela, \u015fu tespiti do\u011fru yapal\u0131m: Bug\u00fcn, \u00c7e\u00e7enistan’da meydana gelen olay, Rusya’n\u0131n kendi ba\u015f\u0131na, kimseye haber vermeden yapt\u0131\u011f\u0131 bir giri\u015fim de\u011fildir. \u015eunu, huzurlar\u0131n\u0131zda, Parlamentoya ve b\u00fct\u00fcn d\u00fcnyaya ifade ediyoruz ki, e\u011fer, Rusya, bug\u00fcn, \u00c7e\u00e7enistan’\u0131 i\u015fgale ba\u015flam\u0131\u015fsa, burada, en az Rusya kadar, Amerika Birle\u015fik Devletleri sorumludur, Bat\u0131l\u0131 \u00fclkeler sorumludur, Birle\u015fmi\u015f Milletler sorumludur ve AG\u0130K sorumludur.<\/p>\n De\u011ferli arkada\u015flar, size, \u015funu samimi olarak ifade etmek istiyorum ki, Amerika Birle\u015fik Devletleri ve Bat\u0131l\u0131 \u00fclkelerin onay\u0131 olmadan, Rusya, \u00c7e\u00e7cnistan’a giremezdi. Evet; \u00e7\u00fcnk\u00fc, g\u0131rtla\u011f\u0131na kadar borca batan ve g\u0131rtla\u011f\u0131na kadar borca batt\u0131\u011f\u0131 i\u00e7in Amerika Birle\u015fik Devletlerinin ve Bat\u0131l\u0131 \u00fclkelerin kredisine muhta\u00e7 olan Rusya, e\u011fer, onlar kesin bir tav\u0131r ortaya koysunlar, bir ad\u0131m ileriye gidemezdi. O hale g\u00f6re, hadiseyi do\u011fru de\u011ferlendirmek laz\u0131md\u0131r. Maalesef, Bat\u0131l\u0131 m\u00fcttefiklerimiz ve ABD, T\u00fcrkiye’nin bu meselede fevkalade hassas oldu\u011funu yeterince anlayabilmi\u015f ve T\u00fcrkiye de onlara bu konudaki hassasiyetini yeterince anlatabilmi\u015f de\u011fildir.<\/p>\n Siz, hadise ba\u015flad\u0131\u011f\u0131 zaman “bu, Rusya’n\u0131n i\u00e7 meselesidir” derseniz, o zaman, elbette ki, onlar ona g\u00f6re bir tav\u0131r ortaya koyacaklard\u0131r; ama, T\u00fcrkiye olarak, oradaki insanlar bizim soyda\u015flar\u0131m\u0131zda, bizim kan karde\u015flerimizdir, bizim din karde\u015flerimizdir, bizim akrabam\u0131zd\u0131r dcseydik durum daha de\u011fi\u015fik olabilirdi.<\/p>\n Dolay\u0131s\u0131yla, oradaki insanlara kar\u015f\u0131 yap\u0131lacak bir muameleye, e\u011fer, ABD m\u00e2ni olmaz, e\u011fer, Bat\u0131l\u0131 \u00fclkeler m\u00e2ni olmazsa, bu, Amerika’yla, Bat\u0131l\u0131 \u00fclkelerle olan b\u00fct\u00fcn ili\u015fkilerimizi etkiler ve zaten bir\u00e7ok konuda Bat\u0131’ya ve ABD’ye kar\u015f\u0131, T\u00fcrk halk\u0131nda meydana gelen antipati daha da artm\u0131\u015f olur. T\u00fcrkiye, bunu yapmay\u0131n, bu hataya d\u00fc\u015fmeyin diyebilmeliydi; ama, d\u00fcn dcmediysek e\u011fer, bug\u00fcn, bunu demek mecburiyetindeyiz ve kesin bir surette -\u015fu an huzurlar\u0131n\u0131zda ifade ediyorum, \u00f6n\u00fcm\u00fczdeki g\u00fcnlerde AG\u0130K zirvesi var- T\u00fcrkiye, konuyu AG\u0130K zirvesinde g\u00fcndeme getirmeye mecburdur ve \u00f6zellikle alt\u0131n\u0131 \u00e7izerek ifade ediyorum, Amerika Birle\u015fik Devletlerine \u015funu anlatmak mecburiyetindeyiz: Biz, Amerika’yla ikili ili\u015fkilerin geli\u015fmesinden yanay\u0131z; bir m\u00fcttefik olarak, bug\u00fcne kadar her konuda \u00fczerimize d\u00fc\u015feni yapt\u0131k; bu millet, Amerika’yla ittifak u\u011fruna, ta Kore’ye asker g\u00f6nderdi, orada say\u0131s\u0131z evlad\u0131n\u0131 \u015fehit verdi; ama, Amerika, kendisi i\u00e7in, bug\u00fcne kadar m\u00fcttefiklik u\u011fruna her t\u00fcrl\u00fc fedak\u00e2rl\u0131\u011f\u0131 yapm\u0131\u015f olan T\u00fcrk Milletinin hassasiyetini g\u00f6z \u00f6n\u00fcnde bulundurarak, Bosna’daki sessizli\u011fini, K\u0131br\u0131s konusundaki Rum yanl\u0131s\u0131 tutumunu, Kuzey Irak’taki aleyhimizdeki politikalar\u0131n\u0131, Azerbaycan’daki yanl\u0131\u015fl\u0131\u011f\u0131n\u0131, \u00c7e\u00e7enistan konusunda sergilememeli ve Rusya’n\u0131n m\u00fcdahalesine daha fazla seyirci kalmayaca\u011f\u0131n\u0131 ortaya koymal\u0131d\u0131r. Bu meselede yap\u0131lmas\u0131 gereken en \u00f6nemli \u015fey budur.<\/p>\n De\u011ferli arkada\u015flar, Amerika’n\u0131n tavr\u0131 kar\u015f\u0131s\u0131nda “bundan bir s\u00fcre \u00f6nce ger\u00e7ekle\u015fen Yeltsin ve Clinton zirvesinde, acaba, bunlar konu\u015fuldu, karara ba\u011fland\u0131 da, \u015fu an, bu kararlar tatbik safhas\u0131na m\u0131 konuluyor” diye, milletimiz, ister istemez, sormaktad\u0131r.<\/p>\n K\u0131ymetli arkada\u015flar, bu arada \u015funu ifade etmek isterim ki, biz, devlet olarak, T\u00fcrk Milleti olarak, bu konudaki hassasiyetimizi b\u00fct\u00fcn uluslararas\u0131 platformlarda ortaya koymal\u0131y\u0131z ve \u0130ktidar da, bu konuda, halk\u0131n tamamen kendi hislerini ifade ederek ortaya koydu\u011fu birtak\u0131m g\u00f6sterilere kar\u015f\u0131, bunlar\u0131 yasaklay\u0131c\u0131, s\u0131n\u0131rlay\u0131c\u0131, bunlara kar\u015f\u0131 mani olucu bir pozisyona girmek yerine, tersine, bunlara her t\u00fcrl\u00fc yasal deste\u011fi sa\u011flamak suretiyle, T\u00fcrk halk\u0131n\u0131n, T\u00fcrk Milletinin, Rusya’n\u0131n giri\u015fmi\u015f oldu\u011fu bu insanl\u0131k d\u0131\u015f\u0131 katliama kar\u015f\u0131 olan protestolar\u0131n\u0131, b\u00fct\u00fcn d\u00fcnyaya daha fazla ve daha g\u00fcr bir sesle duyurmak mecburiyetindedir.<\/p>\n Say\u0131n milletvekilleri, diyeceksiniz ki, T\u00fcrkiye olarak biz elimizden geleni bir bak\u0131ma yapmaya \u00e7al\u0131\u015ft\u0131k; i\u015fte, K\u0131z\u0131lay arac\u0131l\u0131\u011f\u0131yla ila\u00e7 yard\u0131m\u0131 yapt\u0131k. Elbette ki, bunlar\u0131n yap\u0131lmas\u0131 laz\u0131m; ama, ben, \u015furada, hepinizin vicdanlar\u0131na soruyorum: T\u00fcrkiye’nin bir \u015fekilde \u00c7e\u00e7enisfan’a yapm\u0131\u015f oldu\u011fu t\u0131bb\u00ee ila\u00e7 ve malzeme yard\u0131m\u0131n\u0131, Rus yetkililerine mi teslim etmesi laz\u0131m?<\/p>\n (Mikrofon otomatik cihaz taraf\u0131ndan kapat\u0131ld\u0131)<\/p>\n BA\u015eKAN – <\/strong>Say\u0131n K\u0131r\u0131\u015f, l\u00fctfen konu\u015fman\u0131z\u0131 ba\u011flar m\u0131s\u0131n\u0131z.<\/p>\n RECEP KIRI\u015e (Devamla) – <\/strong>Son s\u00f6zlerimi s\u00f6yl\u00fcyorum.<\/p>\n Bize g\u00f6re, bu malzeme, Rus yetkililerine teslim edilmek yerine, bunun da\u011f\u0131t\u0131m\u0131nda, bizzat, T\u00fcrk yetkililerinin g\u00f6rev almas\u0131 temin edilmeliydi; \u00e7\u00fcnk\u00fc, bug\u00fcn, \u00c7e\u00e7enistan’da sivil halk\u0131 bombard\u0131man eden, hastaneleri bile bombard\u0131man eden Rusya’n\u0131n, bu t\u0131bb\u00ee malzemeyi, \u00c7e\u00e7enistan’daki karde\u015flerimize ula\u015ft\u0131raca\u011f\u0131na inanm\u0131yoruz.<\/p>\n O bak\u0131mdan, T\u00fcrkiye, b\u00fct\u00fcn bunlar\u0131 g\u00f6z \u00f6n\u00fcne alarak, aktif bir siyaset izlemek ve s\u00f6yledi\u011fim gibi b\u00fct\u00fcn d\u00fcnyaya bu meselenin, T\u00fcrkiye’yi, T\u00fcrk milletini \u00e7ok yak\u0131ndan ilgilendiren bir mesele oldu\u011funu anlatmak mecburiyetindedir; ama, maalesef biz, elimizdeki kozlar\u0131, avantajlar\u0131 hi\u00e7bir zaman kullanmad\u0131k. Burada, \u00c7eki\u00e7 G\u00fc\u00e7’\u00fcn g\u00f6rev s\u00fcresi 6 ay uzat\u0131laca\u011f\u0131 yerde, son anda, neredeyse 1 y\u0131la \u00e7\u0131kar\u0131lacakt\u0131. Amerikayla Savunma ve Ekonomik \u0130\u015fbirli\u011fi Anla\u015fmas\u0131, \u00dcsler Anla\u015fmas\u0131 ikide bir g\u00fcndeme gelir…<\/p>\n (Mikrofon otomatik cihaz taraf\u0131ndan kapat\u0131ld\u0131)<\/p>\n RECEP KIRI\u015e (Devamla) –<\/strong> …ve bunlar, her y\u0131l Parlamentoda g\u00f6r\u00fc\u015f\u00fclece\u011fi yerde Parlamentonun dikkatine bile sunulmaz; T\u00fcrkiye’nin haklar\u0131, hukuku b\u00f6yle savunulmaz ve b\u00f6yle bir T\u00fcrkiye, uluslararas\u0131 planda etkili olamaz.<\/p>\n De\u011ferli arkada\u015flar s\u00f6zlerimi ba\u011fl\u0131yorum. Bug\u00fcn ald\u0131\u011f\u0131m\u0131z haberlere g\u00f6re, Ruslar\u0131n \u00e7ok g\u00fcvendikleri Omon birlikleri, yeni bir ma\u011flubiyetle kar\u015f\u0131 kar\u015f\u0131ya kalm\u0131\u015flar ve cepheden ka\u00e7m\u0131\u015flard\u0131r. Dolay\u0131s\u0131yla zafer, hakk\u0131n ve Hakka inananlar\u0131nd\u0131r diyor, \u00c7e\u00e7enistan’da ba\u011f\u0131ms\u0131zl\u0131k u\u011fruna m\u00fccadele verirken \u015fehit olanlar\u0131 rahmetle an\u0131yor ve \u00c7e\u00e7enistan’\u0131n, \u00f6n\u00fcnde sonunda, mutlaka ba\u011f\u0131ms\u0131zl\u0131\u011fa kavu\u015faca\u011f\u0131n\u0131 ifade ediyorum.<\/p>\n Ya\u015fas\u0131n \u00c7e\u00e7en karde\u015flerimizin h\u00fcrriyet ve ba\u011f\u0131ms\u0131zl\u0131k m\u00fccadelesi.<\/p>\n Hepinizi sayg\u0131yla selamlar\u0131m. (Alk\u0131\u015flar)<\/p>\n BA\u015eKAN –<\/strong> Te\u015fekk\u00fcr ederim.<\/p>\n Say\u0131n Abd\u00fcllatif \u015eener, ki\u015fisel konu\u015fma hakk\u0131n\u0131z\u0131 veriyorum. Grup s\u00f6zc\u00fcs\u00fc de siz misiniz?<\/p>\n ABD\u00dcLLAT\u0130F \u015eENER (Sivas) –<\/strong> Evet.<\/p>\n BA\u015eKAN – <\/strong>\u015eahs\u0131n\u0131z ve Grubunuz ad\u0131na s\u00fcreniz 30 dakikad\u0131r. Buyurun.<\/p>\n RP GRUBU ADINA ABD\u00dcLLAT\u0130F \u015eENER (Sivas) – <\/strong>Say\u0131n Ba\u015fkan, say\u0131n milletvekilleri; \u00f6ncelikle, g\u00fcndemde b\u00f6ylesine \u00d6nemli bir konu varken, \u0130\u00e7t\u00fcz\u00fc\u011f\u00fcn 38 inci maddesine g\u00f6re verilen \u00f6nergelerle, konunun \u00f6neminin da\u011f\u0131t\u0131lmas\u0131n\u0131, hakk\u0131n iyiye kullan\u0131lmas\u0131 olarak de\u011ferlendirmedi\u011fimi burada ifade etmek istiyorum.<\/p>\n Say\u0131n milletvekilleri, 11 Aral\u0131k 1994 g\u00fcn\u00fc Rus birlikleri \u00c7e\u00e7enistan’a girdiler. 2 saat i\u00e7erisinde Grozni’yi alacaklar\u0131n\u0131 iddia ediyorlard\u0131; ama Ruslar, \u00c7e\u00e7enistan’da peri\u015fan oldular. 30 g\u00fcnd\u00fcr \u00c7e\u00e7en direni\u015fi k\u0131r\u0131lamam\u0131\u015ft\u0131r; Kuzey Kafkasya’da, tarih \u00e2deta yeniden yaz\u0131lmaktad\u0131r; bu b\u00f6lgedeki insanlar destan yazmaktad\u0131rlar.<\/p>\n \u00c7ok kapsaml\u0131 sonu\u00e7lar\u0131 olan bir destand\u0131r bu; siyasal sonu\u00e7lar\u0131 vard\u0131r, ekonomik sonu\u00e7lar\u0131 vard\u0131r, diplomatik sonu\u00e7lan vard\u0131r, sosyolojik sonu\u00e7lar\u0131 vard\u0131r. Bu bak\u0131mdan olay\u0131, sadece b\u00f6lgede cereyan eden bir hadise olarak de\u011ferlendirmek yanl\u0131\u015f olur, eksik alg\u0131lamak olur. Ufuklar\u0131m\u0131z\u0131, d\u00fcnyada cereyan eden b\u00fct\u00fcn hadiselere kapsaml\u0131 bir \u015fekilde y\u00f6neltmek zorunday\u0131z, bu hadiselere hepsinden daha fazla duyarl\u0131 olmak zorunday\u0131z.<\/p>\n Grozni harek\u00e2t\u0131 Rusya i\u00e7in bir felaket, bir k\u00e2bus olmu\u015ftur. Grozni, bir Rus parlamenterin ifadesiyle, Rus z\u0131rhl\u0131 ara\u00e7lar\u0131n\u0131n \u00e2deta mezarl\u0131\u011f\u0131na d\u00f6n\u00fc\u015fm\u00fc\u015ft\u00fcr; y\u00fczlerce \u00f6l\u00fc ve esir b\u0131rakm\u0131\u015flard\u0131r.<\/p>\n Rus ordu komutan\u0131 bile, bu cephede \u00c7e\u00e7enler taraf\u0131ndan \u00f6ld\u00fcr\u00fclm\u00fc\u015ft\u00fcr; b\u00fcy\u00fck bir hezimet ya\u015fam\u0131\u015flar ve b\u00fcy\u00fck bir ba\u015far\u0131s\u0131zl\u0131k \u00f6rne\u011fi sergilemi\u015flerdir. Para\u015f\u00fctle \u00e7\u0131karma yapmak isteyen Rus askerlerini \u00c7e\u00e7en k\u00f6yl\u00fcleri bile esir alm\u0131\u015flar, Rus savunma hatlar\u0131n\u0131 yararak esirleri Grozni’ye, Cahar Dudayev’in kuvvetlerine teslim etmi\u015flerdir.<\/p>\n \u00d6MER EK\u0130NC\u0130 (Ankara) –<\/strong> \u00c7e\u00e7enistan Ruslara mezar olacak.<\/p>\n ABD\u00dcLLAT\u0130F \u015eENER (Devamla) – <\/strong>Kriz i\u00e7indeki Rus ekonomisi, \u00c7e\u00e7enistan harek\u00e2t\u0131n\u0131n maliyeti alt\u0131nda ezilmeye ba\u015flam\u0131\u015ft\u0131r ve daha \u015fimdiden 5 milyar dolarl\u0131k bir maliyetten s\u00f6z edilmektedir. Ama t\u00fcm bunlara kar\u015f\u0131l\u0131k, Rusya’daki demokratikle\u015fme beklentileri de tersine d\u00f6nm\u00fc\u015ft\u00fcr. Yeltsin, bir avu\u00e7 sava\u015f yanl\u0131s\u0131 askerin kuklas\u0131 haline gelmi\u015ftir. Savunma Bakan\u0131 Pavel Gra\u00e7ov’a s\u00f6z ge\u00e7irip ge\u00e7iremedi\u011fi bile tart\u0131\u015f\u0131l\u0131r olmu\u015ftur. Resm\u00ee g\u00f6r\u00fc\u015fe uygun yay\u0131n yap\u0131lmad\u0131\u011f\u0131 i\u00e7in, gazetelere sans\u00fcr koymu\u015flar, resm\u00ee radyo ve televizyon kurumu genel m\u00fcd\u00fcr\u00fcn\u00fc g\u00f6revden alm\u0131\u015flard\u0131r.<\/p>\n Tanklar\u0131n \u00fczerinde demokrasi havarisi kesilen Ycltsin, kendi parlamentosunu topa tutan bir diktat\u00f6r olarak, \u00c7e\u00e7enistan olaylar\u0131yla birlikte diktat\u00f6rl\u00fck yolunda ilerlemektedir. Bu y\u00fczdendir ki, Mihail Gorba\u00e7ov olaylar\u0131 de\u011ferlendirirken “Rusya’n\u0131n yava\u015f yava\u015f diktat\u00f6rl\u00fc\u011fe kayd\u0131\u011f\u0131n\u0131” s\u00f6ylemektedir.<\/p>\n Yeltsin’in dan\u0131\u015fman\u0131 da ayn\u0131 \u015fekilde, “Yeltsin’in demokratik niteli\u011fini kaybetti\u011finden” s\u00f6z etmektedir, “h\u00fck\u00fcmetin demokratik kanad\u0131n\u0131n zay\u0131flad\u0131\u011f\u0131n\u0131” ifade etmektedir. T\u00fcm bu olaylar, ayn\u0131 zamanda Rusya’da siyas\u00ee \u00e7alkant\u0131lara, i\u00e7 tepkilere yol a\u00e7maktad\u0131r; Rus milletvekilleri, ayd\u0131nlar, halk, \u00c7e\u00e7enistan’\u0131n i\u015fgaline kar\u015f\u0131 tepkilerini ortaya koymaktad\u0131r. Yap\u0131lan kamuoyu yoklamalar\u0131nda Rus halk\u0131n\u0131n y\u00fczde 74’\u00fc, \u00c7e\u00e7enistan’\u0131n ba\u011f\u0131ms\u0131zl\u0131\u011f\u0131n\u0131n tan\u0131nmas\u0131 y\u00f6n\u00fcnde g\u00f6r\u00fc\u015f bildirmi\u015flerdir.<\/p>\n Sava\u015f yap\u0131lmas\u0131 ve ba\u011f\u0131ms\u0131zl\u0131\u011fa ret g\u00f6r\u00fc\u015f\u00fcnde olanlar, Rus halk\u0131n\u0131n sadece y\u00fczde 5’idir. Harek\u00e2ta kar\u015f\u0131 gelen askerler, istifa eden generallerle ilgili haberler, bas\u0131nda yer almaktad\u0131r.<\/p>\n Rusya Parlamentosu alt kanad\u0131 Duma’n\u0131n Ba\u015fkan\u0131 \u0130van R\u0131bkin bile, siyasal \u00e7\u00f6z\u00fcm \u00f6nerilerinde bulunmaktad\u0131r. Bu ortam i\u00e7erisinde olay, sadece Kuzey Kafkasya’da cereyan eden bir olay olarak de\u011ferlendirilemez.<\/p>\n Moskova bile kendisini ate\u015f hatt\u0131nda hissetmeye ba\u015flam\u0131\u015ft\u0131r. Rusya Federasyonu, da\u011f\u0131lman\u0131n e\u015fi\u011fine gelmi\u015ftir. Kuzey Kafkasya’daki 6 \u00f6zerk cumhuriyet, i\u015fgale son verilmesi i\u00e7in, Rusya’y\u0131 uyarm\u0131\u015flard\u0131r.<\/p>\n T\u00fcm bu hadiseler d\u00fcnyay\u0131 yak\u0131ndan ilgilendirmektedir; ama, bu hadiseleri ortaya \u00e7\u0131karan g\u00fc\u00e7, 1,5 milyonluk n\u00fcfusa sahip \u00c7e\u00e7enlerin ortaya koydu\u011fu kararl\u0131l\u0131k, azim ve sava\u015fma g\u00fcc\u00fcd\u00fcr. Kar\u015f\u0131lar\u0131ndaki g\u00fc\u00e7, 150 milyonluk Rusya’d\u0131r; kendilerinden y\u00fczlerce de\u011fil, binlerce misli madd\u00ee g\u00fcce sahip Ruslara kar\u015f\u0131, \u00e2deta bir ba\u015far\u0131 sava\u015f\u0131d\u0131r bu. Ba\u011f\u0131ms\u0131zl\u0131k i\u00e7in, vatan i\u00e7in, onuru i\u00e7in \u00e7arp\u0131\u015fan 1,5 milyon insan\u0131n destan\u0131d\u0131r bu.<\/p>\n Asl\u0131nda, bu olay \u00c7e\u00e7enistan i\u00e7in oldu\u011fu kadar, ayn\u0131 zamanda b\u00fct\u00fcn Kuzey Kafkasya i\u00e7in, \u00f6nemli bir hadise olarak de\u011ferlendirilmelidir. \u00c7e\u00e7enistan olaylar\u0131, Kuzey Kafkasya’n\u0131n, birka\u00e7 y\u00fczy\u0131ld\u0131r s\u00fcren h\u00fcrriyet ve ba\u011f\u0131ms\u0131zl\u0131k m\u00fccadelesinin son a\u015famas\u0131d\u0131r, son merhalesidir. Bu y\u00fczden, Abhazalar, Adigeler, Kabartaylar, Kara\u00e7aylar, Malkarlar, Avarlar, Lezgiler t\u00fcm Kuzey Kafkasya Halklar\u0131n\u0131n g\u00f6n\u00fclleri \u00c7e\u00e7enistan’da atmaktad\u0131r.<\/p>\n Kuzey Kafkasya’daki m\u00fccadele, yaln\u0131zca, bir ayl\u0131k bir ba\u011f\u0131ms\u0131zl\u0131k m\u00fccadelesi de\u011fildir. Bir avU\u00e7 insan\u0131n, y\u0131lmadan, iki ikibu\u00e7uk as\u0131rd\u0131r, Ruslara kar\u015f\u0131 vermi\u015f oldu\u011fu bir m\u00fccadelenin son \u00f6rne\u011fidir.<\/p>\n Bu b\u00f6lge, Rusya’n\u0131n, \u00f6teden beri, s\u0131cak denizlere inme stratejisine kar\u015f\u0131 direnen bir \u015ferit olmu\u015ftur. Bu y\u00fczden, bu onurlu ve kararl\u0131 m\u00fccadele klasikle\u015fmi\u015ftir. Kuzey Kafkasya’n\u0131n \u00f6zg\u00fcrl\u00fck m\u00fccadelesi, Tolstoy’un eserlerine bile,konu olmu\u015f, klasikle\u015fmi\u015ftir. Tolstoy, burada ya\u015fayan insanlar\u0131n var olma ve h\u00fcrriyetlerini koruma m\u00fccadelelerini, bir devedikeninin, kendisine sald\u0131ranlar\u0131n ellerini par\u00e7alay\u0131\u015f\u0131n\u0131 tasvir ederek, dile getirmektedir.<\/p>\n Buradaki onurlu m\u00fccadele, Ruslar\u0131n, Kuzey Kafkasya’ya 1783 y\u0131l\u0131ndaki ilk sald\u0131r\u0131s\u0131yla ba\u015flam\u0131\u015ft\u0131r. \u0130mam Mansur’un \u00f6nderli\u011finde ba\u015flayan bu m\u00fccadele, Gazi Muhammed, \u0130mam Hamzat ve \u015eeyh \u015eamil d\u00f6nemleriyle s\u00fcrm\u00fc\u015ft\u00fcr. 1859 y\u0131l\u0131nda, \u015eeyh \u015eamil’in teslim olmas\u0131yla birlikte, Kuzey Kafkasya’n\u0131n tarihinde s\u00fcrg\u00fcnler, g\u00f6\u00e7ler ve soyk\u0131r\u0131m ya\u015fanmaya ba\u015flanm\u0131\u015ft\u0131r. B\u00fcy\u00fck bir g\u00f6\u00e7 dalgas\u0131 bu y\u0131llarda ya\u015fanm\u0131\u015f; Kuzey Kafkasya’dan, T\u00fcrkiye’ye, binlerce, y\u00fczbinlerce insan bu y\u0131llarda g\u00f6\u00e7 etmi\u015ftir; ama, Kafkasya’n\u0131n ba\u011f\u0131ms\u0131zl\u0131k m\u00fccadelesi durmam\u0131\u015f, son bulmam\u0131\u015f, 1877 ve 1878 y\u0131llar\u0131nda Ali Beg \u00f6nderli\u011finde, bu m\u00fccadele yine \u015fahlanm\u0131\u015f; 1917 Ekim Devriminin ard\u0131ndan, \u0130mam Necmettin ve \u015eeyh Uzun Hac\u0131 \u00f6nderli\u011finde, Sovyet rejimine kar\u015f\u0131 be\u015f y\u0131l sava\u015fm\u0131\u015flard\u0131r.<\/p>\n 1928, 1934, 1940 ve 1942 y\u0131llar\u0131 aras\u0131nda, Kuzey Kafkasya’daki \u00f6zg\u00fcrl\u00fck m\u00fccadelesi devam etmi\u015ftir; ama, bu m\u00fccadelenin hazin bir sayfas\u0131 vard\u0131r ki, bunu biraz aralamak istiyorum. 1944 y\u0131l\u0131nda \u00c7e\u00e7en-\u0130ngu\u015flar, Kara\u00e7aylar, Malkarlar topyek\u00fbn, b\u00fct\u00fcn bir halk olarak, sadece bir k\u0131sm\u0131 de\u011fil, yar\u0131s\u0131 de\u011fil, tamam\u0131, Sibirya ve Kazakistan’a s\u00fcr\u00fclm\u00fc\u015flerdir. D\u00fcnya bu olay\u0131, ancak 1947 y\u0131l\u0131nda \u00f6\u011frenebilmi\u015ftir; ama, bu s\u00fcrg\u00fcn olaylar\u0131 s\u0131ras\u0131nda da direnmeler ve bu direnmelere kar\u015f\u0131 Rus emperyalizminin katliamlar\u0131 olmu\u015ftur. Kad\u0131nlar, \u00e7ocuklar, ihtiyarlar, gen\u00e7ler, ellerinde 40 kilograml\u0131k bavullarla tren vagonlar\u0131na y\u00fcklennilerek bu vagonlar\u0131n kap\u0131lar\u0131 m\u00fch\u00fcrlenmi\u015f, canh\u0131ra\u015f h\u0131\u00e7k\u0131r\u0131klara kar\u0131\u015fan tekerlek g\u00fcr\u00fclt\u00fcleri aras\u0131nda, Sibirya’ya g\u00f6nderilmi\u015flerdir. \u00d6nlerinde cellatlar kadar zalim bir istikbal, gerilerinde sevgili vatan, da\u011flar, ovalar, cedlerinin mezarlar\u0131, camiler, k\u00f6yler, a\u00e7 k\u00f6pekler ve kediler b\u0131rakarak…<\/p>\n B\u00f6ylesine bir toplu, zorunlu g\u00f6\u00e7 neticesinde, b\u00fct\u00fcn mallan ve topraklar\u0131 Ruslara b\u0131rak\u0131lm\u0131\u015ft\u0131r, Ruslar taraf\u0131ndan el konulmu\u015ftur, yerlerine Rus k\u00f6yl\u00fcleri yerle\u015ftirilmi\u015ftir; ama, bu Kuzey Kafkasya insan\u0131n\u0131n, onur m\u00fccadelesi, haysiyet ve ba\u011f\u0131ms\u0131zl\u0131k m\u00fccadelesi son bulmam\u0131\u015ft\u0131r. Sibirya’da direnmeye devam etmi\u015flerdir. Sibirya’daki direnmelerde, yar\u0131m milyon insan hayat\u0131n\u0131 kaybetmi\u015ftir.<\/p>\n Kur\u015funa dizilenler veya yaln\u0131z temerk\u00fcz kamplar\u0131nda can veren din adamlar\u0131n\u0131n say\u0131s\u0131n\u0131n, 25 binden fazla oldu\u011fu ifade edilmektedir. 13 y\u0131l Sibirya’da ge\u00e7mi\u015ftir ve 1957 y\u0131l\u0131nda vatanlar\u0131na d\u00f6nmeye ba\u015flam\u0131\u015flard\u0131r. Bu y\u00fczdendir ki, 37-51 ya\u015f aras\u0131ndaki \u00c7e\u00e7enlerin hemen tamam\u0131, Sibirya do\u011fumludur. Sibirya’dan d\u00f6nerken de, vatanlar\u0131na duyduklar\u0131 \u00f6zlem i\u00e7erisinde, Sibirya’da \u00f6len yak\u0131nlar\u0131n\u0131n kemiklerini bile \u00c7e\u00e7enistan’a ta\u015f\u0131m\u0131\u015flard\u0131r. (RP ve DYP s\u0131ralar\u0131ndan alk\u0131\u015flar)<\/p>\n Bu 1,5 milyon insan\u0131n onurlu m\u00fccadelesi kar\u015f\u0131s\u0131nda Soljenitsin, “Gulag Tak\u0131madalar\u0131” adl\u0131 kitab\u0131nda, \u015fu s\u00f6zleri s\u00f6ylemekten kendisini alamam\u0131\u015ft\u0131r: “asla boyun e\u011fmemi\u015f bir halk vard\u0131; birisi, ikisi de\u011fil, b\u00fct\u00fcn bir halk vard\u0131 ve bunlar \u00c7e\u00e7enlerdi…”<\/p>\n Sibirya’da meydana gelen, Kuzey Kafkasya halklar\u0131na y\u00f6nelik bu soyk\u0131nm, zaman zaman uluslararas\u0131 platformlara ta\u015f\u0131nm\u0131\u015ft\u0131r. Yugoslavya’n\u0131n y\u0131llarca diktat\u00f6rl\u00fc\u011f\u00fcn\u00fc yapm\u0131\u015f olan Tito bile, Sovyet y\u00f6neticilerine, her f\u0131rsatta b\u00fcy\u00fck hakaretler yapm\u0131\u015ft\u0131r “ve her toplant\u0131da, onlara kar\u015f\u0131: “Ey sap\u0131k vah\u015filer, \u00c7e\u00e7en Ulusu nerede, onlara ne yapt\u0131n\u0131z” demekten \u00e7ekinmemi\u015ftir. B\u00f6ylesine bir toplu soyk\u0131r\u0131m, bir katliam ve zorunlu g\u00f6\u00e7 olay\u0131, Kafkasya tarihi a\u00e7\u0131s\u0131ndan unutulmamas\u0131 gereken bir hadisedir.<\/p>\n \u0130kinci D\u00fcnya Sava\u015f\u0131 sonras\u0131nda, 1946 y\u0131l\u0131nda, ortaya bir milletin, topyek\u00fbn katliama tabi tutulamayaca\u011f\u0131, yok edilemeyece\u011fiyle ilgili, bir Birle\u015fmi\u015f Milletler doktrini ortaya at\u0131lm\u0131\u015ft\u0131r. Bunun neticesinde, Hitler Almanyas\u0131nda Yahudilere yap\u0131lan soyk\u0131r\u0131m, katliam sebebiyle N\u00fcrnbcrg Mahkemeleri kurulmu\u015ftur ve Yahudileri katleden Naziler y\u0131llarca yarg\u0131lanm\u0131\u015ft\u0131r; ama, buna benzer bir mahkeme, katledilen Kuzey Kafkasya halklar\u0131 i\u00e7in, maalesef, kurulmam\u0131\u015ft\u0131r.<\/p>\n 1948 y\u0131l\u0131nda, Birle\u015fmi\u015f Milletler Te\u015fkilat\u0131 Genel Konseyi, milletlerin yok edilmesini \u00f6nlemek gayesiyle bir anla\u015fma kabul etmi\u015ftir. Bu anla\u015fmay\u0131 Sovyetler de imzalam\u0131\u015ft\u0131r; ama, maalesef bu, nazar\u00ee bir karar olarak kalm\u0131\u015ft\u0131r. Kafkasya i\u00e7in N\u00fcrnberg mahkemelerine benzer bir mahkeme kurulamam\u0131\u015ft\u0131r; ama, bunun takip\u00e7isi olmak da b\u00fct\u00fcn insanl\u0131\u011f\u0131n g\u00f6revidir.<\/p>\n \u015eimdi, Kuzey Kafkasya insan\u0131, bu iki asr\u0131 a\u015fk\u0131n m\u00fccadelenin arkas\u0131ndan, topra\u011f\u0131na yap\u0131\u015fm\u0131\u015f devedikeni gibi, g\u00fc\u00e7l\u00fc bir var olma m\u00fccadelesi veriyor. \u0130ki saatlik i\u015f olarak g\u00f6rd\u00fc\u011f\u00fc Grozni’ye bir ayd\u0131r giremeyen bir Rusya vard\u0131r; girse bile, art\u0131k, cephelerin geni\u015fleyece\u011fini biliyor; Moskova’n\u0131n ve di\u011fer Rus kentlerinin bir sava\u015f alan\u0131na d\u00f6nece\u011fini biliyor. O takdirde, sava\u015f alan\u0131, \u00c7e\u00e7enistan’dan \u00e7ok, Rusya Federasyonunun her noktas\u0131 olacakt\u0131r; bunu, yakinen biliyor ve hissediyor. Bir batakl\u0131\u011fa sapland\u0131\u011f\u0131n\u0131n da fark\u0131ndad\u0131r.<\/p>\n \u00c7e\u00e7enistan’daki geli\u015fmeler, T\u00fcrkiye a\u00e7\u0131s\u0131ndan fevkalade \u00f6nemlidir. \u00c7e\u00e7enistan’a, T\u00fcrkiye’nin, elinden gelen her t\u00fcrl\u00fc yard\u0131m\u0131 yapmas\u0131 gerekmektedir; ancak, bu yard\u0131m\u0131, o b\u00f6lgede sava\u015fan, onurunu ve \u00f6zg\u00fcrl\u00fc\u011f\u00fcn\u00fc korumaya \u00e7al\u0131\u015fan insanlar\u0131 kurtarmak i\u00e7in yapmamal\u0131d\u0131r; \u00e7\u00fcnk\u00fc, orada m\u00fccadele veren insanlar\u0131n yard\u0131ma, deste\u011fe ihtiya\u00e7lar\u0131 yoktur; tek bir g\u00fcvendikleri merci vard\u0131r, o da, \u00e2lemlerin Rabbi’dir. (RP s\u0131ralar\u0131ndan “Bravo” sesleri, alk\u0131\u015flar) T\u00fcrkiye’nin, o b\u00f6lgedeki insanlara yard\u0131m etme zorunlulu\u011fu vard\u0131r; ama, bu yard\u0131m\u0131, T\u00fcrkiye, kendi ihtiya\u00e7lar\u0131 i\u00e7in yapmal\u0131d\u0131r, yoksa, \u00c7e\u00e7enleri kurtarmak i\u00e7in de\u011fil.<\/p>\n Bu, m\u00fcthi\u015f bir direni\u015ftir; ger\u00e7ekten, d\u00fcnya dengelerini bozacak bir direni\u015f olmu\u015ftur; koca “Rusya efsanesi” 1,5 milyonluk \u00c7e\u00e7en direni\u015fiyle y\u0131k\u0131lm\u0131\u015ft\u0131r. Bu direni\u015f, \u00c7e\u00e7enlerin, T\u00fcrkiye’ye, yeni bir strateji hediyesidir. Onlar, bize, yeni bir strateji hediye etmi\u015flerdir. Biz, T\u00fcrkiye olarak, bu yeni stratejiye sahip \u00e7\u0131kmak zorunday\u0131z.<\/p>\n Rusya’n\u0131n yak\u0131n \u00e7evre politikas\u0131, T\u00fcrkiye i\u00e7in \u00f6nemli bir tehditti. Yeltsin, -Gra\u00e7ov- Kozirev \u00fc\u00e7l\u00fcs\u00fcn\u00fcn, Jirinovski taraf\u0131ndan takdis edilen bu polikas\u0131n\u0131n, art\u0131k, Avrupa ve Amerika Birle\u015fik Devletleri taraf\u0131ndan destek bulmas\u0131 kolay de\u011fil; \u00e7\u00fcnk\u00fc, Rusya’n\u0131n bir kartondan kaplan oldu\u011funu, Kuzey Kafkasya’daki bu direni\u015f ortaya \u00e7\u0131karm\u0131\u015ft\u0131r ve Rusya’n\u0131n yak\u0131n \u00e7evre politikas\u0131 iflas etmek \u00fczeredir; ama -bu noktada hemen Say\u0131n H\u00fck\u00fcmetin hat\u0131rlamas\u0131n\u0131,diliyorum- bu yak\u0131n \u00e7evre politikas\u0131yla Rusya, akl\u0131na geldik\u00e7e Kuzey Kafkasya’ya m\u00fcdahale etmi\u015ftir. Avrupa Konvansiyonel Kuvvetler Antla\u015fmas\u0131 (AKKA) konusunda, s\u00fcrekli yeni talepler dile getirmi\u015f; yay\u0131lmac\u0131 davran\u0131\u015flarda bulunmu\u015ftur. Bu politika y\u00fcz\u00fcnden Ortadoks S\u0131rplar, ba\u015flar\u0131 her s\u0131k\u0131\u015ft\u0131\u011f\u0131nda, Moskova’n\u0131n meydan okumas\u0131n\u0131 sa\u011flam\u0131\u015flar ve Bosna-Hersek’te, Bat\u0131’n\u0131n geri ad\u0131m atmas\u0131na sebep olmu\u015flard\u0131r.<\/p>\n E\u011fer, bug\u00fcn Bosna-Hersek’te katliam ya\u015fan\u0131yorsa; y\u00fczlerce binlerce \u00e7ocuk katledilmi\u015f,” kad\u0131nlar\u0131n \u0131rz\u0131na ge\u00e7ilmi\u015fse, i\u015fte bu, Rusya’n\u0131n yak\u0131n \u00e7evre politikas\u0131n\u0131n Bat\u0131 taraf\u0131ndan destek g\u00f6rmesi y\u00fcz\u00fcndendir; ama, bug\u00fcn, Kuzey Kafkasya’daki \u00c7e\u00e7en direni\u015fi, Rusya’n\u0131n bu politikas\u0131n\u0131 ve efsanesini y\u0131kmak \u00fczeredir. Bu y\u0131k\u0131ld\u0131\u011f\u0131 takdirde, Bosna-Hersek’teki insanlar da \u00f6zg\u00fcrl\u00fck kazanacaklard\u0131r, Sadece Bosna-Hersek’e tan\u0131nan bir h\u00fcrriyet ve \u00f6zg\u00fcrl\u00fck i\u00e7in de\u011fil bu direni\u015f; ayn\u0131 zamanda, Azerbaycan-Ermenistan aras\u0131ndaki Karaba\u011f ihtilaf\u0131 bile, Ruslar\u0131n g\u00fcc\u00fc b\u00fcy\u00fct\u00fcld\u00fc\u011f\u00fc i\u00e7in adil bir \u00e7\u00f6z\u00fcme kavu\u015fturulamam\u0131\u015ft\u0131r. Bu konuda T\u00fcrkiye’nin \u00e7ekingen tav\u0131rlar i\u00e7erisine girmesinin sebebi, Rusya fobisidir, Rusya’n\u0131n yak\u0131n \u00e7evre politikas\u0131d\u0131r; ama, Kuzey Kafkasya’da direnen g\u00fc\u00e7ler, o 1,5 milyon insan\u0131n direnci, Rusya’n\u0131n, Azerbaycan’daki bu yak\u0131n \u00e7evre politikas\u0131n\u0131 da y\u0131kmak \u00fczeredir.<\/p>\n O bak\u0131mdan, diyoruz ki, bu direni\u015f asl\u0131nda yard\u0131ma muhta\u00e7 de\u011fil; bu direni\u015f Bosna-Hersek’e yard\u0131m etmektedir; bu direni\u015f Azerbaycan’a yard\u0131m etmektedir. El\u00e7ibey’i yerinden eden -Bak\u00fc’deki- ayaklanmaya ve petrol anla\u015fmas\u0131na T\u00fcrkiye’nin tepkisizli\u011finin sebebi de ayn\u0131 Rus fobisiydi; bir\u00e7ok ulusal sorun “Rusya ne der” endi\u015fesine kurban ediliyordu.<\/p>\n Say\u0131n Ba\u015fbakan \u00c7iller’in Rusya gezisini hepimiz hat\u0131rl\u0131yoruz. Say\u0131n Ba\u015fbakan “d\u00fcnya olaylar\u0131na ayn\u0131 pencereden bak\u0131yoruz” diyerek, T\u00fcrkiye’nin Orta Asya \u00e7\u0131karlar\u0131n\u0131, Moskova’da feda ediyordu; ama, Kuzey Kafkasya’daki 1,5 milyon insan\u0131n direni\u015fi, Say\u0131n Ba\u015fbakana, bu Rusya fobisinin (korkusunun) ge\u00e7ersiz oldu\u011funu in\u015fallah \u00f6\u011fretmi\u015ftir. (RP s\u0131ralar\u0131ndan “Bravo” sesleri, alk\u0131\u015flar)<\/p>\n T\u00fcrkiye -kim ne derse desin- Rusya ile, Tuna boylar\u0131ndan, Balkanlardan ba\u015flayarak Kafkasya’dan, Hazar’dan ge\u00e7ip Tanr\u0131 Da\u011flar\u0131na, Orta Asya’ya ula\u015fan bir yay ekseni \u00fczerinde, jeostratejik bir \u00e7eki\u015fmenin, istemese de taraf\u0131d\u0131r. Balkanlar da, Rusya ile jeopolitik, jeostratejik \u00e7eki\u015fmenin i\u00e7indedir; Kafkasya da i\u00e7indedir; Orta Asya T\u00fcrk Cumhuriyetleri de bu \u00e7eki\u015fmenin i\u00e7indedir. \u0130\u015fte, \u00c7e\u00e7en direni\u015fi, T\u00fcrkiye’nin \u00f6n\u00fcne m\u00fckemmel bir strateji imk\u00e2n\u0131 ortaya \u00e7\u0131karmaktad\u0131r. T\u00fcrkiye, bunu, de\u011ferlendirmek zorundad\u0131r; D\u0131\u015fi\u015fleri bunu, de\u011ferlendirmek zorundad\u0131r; fakat, \u00f6ng\u00f6r\u00fc\u015fmede oldu\u011fu gibi, bug\u00fcn de maalesef, D\u0131\u015fi\u015fleri b\u00fcrokrasisi burada yoktur. Ayn\u0131 zamanda bu direni\u015fin, T\u00fcrkiye’nin, Kuzey Kafkasya’daki, Azerbaycan’daki petrol menfaatllanyla da yakinen ilgilisi bulundu\u011funu H\u00fck\u00fcmetin bilmesi ve izlemesi gerekmektedir.<\/p>\n \u00c7e\u00e7enistan olaylar\u0131, Rusya’n\u0131n petrol boru hatt\u0131 politikas\u0131n\u0131 da \u00e2deta alt\u00fcst etmi\u015ftir. Herkesin yakinen izledi\u011fi bir ger\u00e7ek vard\u0131r: Orta Asya, Hazar hatta Hazar’\u0131n do\u011fusundaki do\u011falgaz ve petrol kaynaklar\u0131 \u00fczerinde Bat\u0131 ile Rusya’n\u0131n, T\u00fcrkiye ile Rusya’n\u0131n aras\u0131nda, ad\u0131 konmam\u0131\u015f bir \u00e7eki\u015fme vard\u0131r. Azerbaycan petrol\u00fcn\u00fcn, Novorossisk’ten Karadcnize veya T\u00fcrkiye \u00fczerinden Akdenize indirilerek pazarlanmas\u0131 konusu, T\u00fcrkiye ile Sovyet Rusya aras\u0131nda, Rusya Federasyonu aras\u0131nda \u00f6nemli bir \u00e7eki\u015fmenin, ad\u0131 konmam\u0131\u015f rekabetin kendisidir ve Novorossisk’e ula\u015fmas\u0131 i\u00e7in, yolun temizlenmesi laz\u0131md\u0131r; \u00c7e\u00e7enistan engelinin ortadan kald\u0131r\u0131lmas\u0131 laz\u0131md\u0131r; \u00e7\u00fcnk\u00fc, b\u00fct\u00fcn yollar, petrol hatlar\u0131 Grozni’den ge\u00e7mektedir. \u0130\u015fte, burada meydana gelen Kuzey Kafkasya direnci, petrol politikas\u0131 konusunda T\u00fcrkiye’ye yeni bir ufuk a\u00e7maktad\u0131r; T\u00fcrkiye’ye, Azerbaycan petrollerinin yolunu a\u00e7maktad\u0131r; Hazar petrollerinin yolunu a\u00e7maktad\u0131r. Orada m\u00fccadele eden, \u00f6zg\u00fcrl\u00fc\u011f\u00fc i\u00e7in, onuru i\u00e7in, haysiyeti i\u00e7in sava\u015f veren 1,5 milyon insan, ayn\u0131 zamanda T\u00fcrkiye’nin petrol \u00e7\u0131karlar\u0131 i\u00e7in de m\u00fccadele vermektedir; (RP s\u0131ralar\u0131ndan alk\u0131\u015flar) ama, T\u00fcrkiye’nin bunu anlayabilmesi, idrak edebilmesi gerekmektedir; maalesef, t\u00fcm bu ger\u00e7eklere kar\u015f\u0131l\u0131k T\u00fcrkiye, trib\u00fcnden ma\u00e7 seyreder gibi olaylar\u0131 izlemektedir. Cesaretli ve aktif bir politika -hi\u00e7bir konuda olmad\u0131\u011f\u0131 gibi- Kuzey Kafkasya konusunda da ortaya konulamam\u0131\u015ft\u0131r; \u00e7ekinserlik ve uyuma politikalar\u0131, uyum politikalar\u0131 izlenmektedir. Bu uyum ve \u00e7ekingenlik politikalar\u0131 i\u00e7erisinde T\u00fcrkiye \u015fimdiye kadar ne elde etmi\u015ftir; d\u00fcnya siyasetinde aktif politika uygulayan \u00fclkeler kazanm\u0131\u015ft\u0131r, \u015fahsiyetli tav\u0131r alan \u00fclkeler kazanm\u0131\u015ft\u0131r…<\/p>\n \u00d6rne\u011fin, son on y\u0131l\u0131n olaylar\u0131n\u0131 kom\u015fular\u0131m\u0131za bir bakarak de\u011ferlendirin. D\u00fcne kadar Rus politikas\u0131n\u0131n ma\u015fal\u0131\u011f\u0131n\u0131 yapan Suriye, bug\u00fcn Amerika Birle\u015fik Devletlerinin himayesinden c\u00f6mert\u00e7e yararlan\u0131yor; ama, d\u00fcn Rus politikas\u0131n\u0131n ma\u015fal\u0131\u011f\u0131n\u0131 yapt\u0131\u011f\u0131 i\u00e7in Amerika ve di\u011fer Bat\u0131 \u00fclkeleri Suriye’yi cezaland\u0131rm\u0131yor. Say\u0131n Ba\u015fbakan, Amerikan Ba\u015fkan\u0131 Clinton’la Washington’da 10 dakikal\u0131\u011f\u0131na g\u00f6r\u00fc\u015febilmek i\u00e7in T\u00fcrkiye’de u\u011fra\u015f\u0131r, didinir dururken; Suriye Ba\u015fbakan\u0131 Haf\u0131z Esad, \u00fcstelik Amerika’ya gitmeden, Cenevre’de, Clinton’la 3,5 saat konu\u015fuyor ve pazarl\u0131k yap\u0131yor. Ama, Suriye’nin \u015fimdiye kadar uygulad\u0131\u011f\u0131 Rusya g\u00fcd\u00fcm\u00fcndeki politikalar\u0131, bug\u00fcn, Amerika taraf\u0131ndan himayeye mazhar \u00fclke haline getirilmesine engel olmam\u0131\u015ft\u0131r.<\/p>\n Di\u011fer bir \u00f6rnek Yunanistan. NATO’nun askeri kanad\u0131ndan \u00e7ekilme pervas\u0131zl\u0131\u011f\u0131n\u0131 g\u00f6steren Yunanistan, Avrupa Birli\u011finin bug\u00fcn en \u00e7ok kaynak aktard\u0131\u011f\u0131 \u00fclke haline gelmi\u015ftir.<\/p>\n Bir ba\u015fka \u00f6rnek Bulgaristan. So\u011fuk sava\u015fta Sovyet Sosyalist Cumhuriyetler Birli\u011finin resm\u00ee politikas\u0131ndan k\u0131l pay\u0131 ayr\u0131lmayan, dolay\u0131s\u0131yla, ma\u011fluplar\u0131n cezaya en m\u00fcstahak olan\u0131 diye g\u00f6r\u00fclmesi gereken Bulgaristan’\u0131n, \u00fczerindeki y\u00fckleri de, bug\u00fcn nas\u0131l T\u00fcrkiye’nin \u00fczerine att\u0131\u011f\u0131n\u0131 hep birlikte izliyoruz.<\/p>\n Y\u0131llar s\u00fcren \u00e7ekingenlik ve Bat\u0131’ya uyum politikalar\u0131 sonucunda T\u00fcrkiye hangi noktaya gelmi\u015ftir. T\u00fcrkiye bug\u00fcn, bu \u00e7ekingenlik politikalar\u0131 y\u00fcz\u00fcnden, b\u00fct\u00fcn kom\u015fular\u0131yla gerginlik i\u00e7inde olman\u0131n s\u0131k\u0131nt\u0131s\u0131n\u0131 \u00e7ekiyor, ba\u015f\u0131ndan beri d\u00fcnya satran\u00e7 turnuvas\u0131nda oyuna sokulamam\u0131\u015f olman\u0131n \u015fa\u015fk\u0131nl\u0131\u011f\u0131n\u0131 ya\u015f\u0131yor. \u0130\u015fte \u00f6n\u00fcm\u00fczdeki \u00f6rnekler duruyor. Aktif politika sergileyen \u00fclkelerle T\u00fcrkiye’nin \u00e7ekingen politikalar\u0131n\u0131n ortaya \u00e7\u0131kard\u0131\u011f\u0131 sonu\u00e7lar, hep birlikte izledi\u011fimiz ger\u00e7ekleri ortaya \u00e7\u0131kar\u0131yor; i\u015fte Bulgaristan, i\u015fte Yunanistan, i\u015fte Suriye ve T\u00fcrkiye’nin i\u00e7ine d\u00fc\u015ft\u00fc\u011f\u00fc yaln\u0131zl\u0131k.<\/p>\n Bu noktada diyoruz ki: Yeter art\u0131k, her \u015fey aya\u011f\u0131m\u0131za gelmi\u015ftir. \u00d6ng\u00f6r\u00fc\u015fmeden beri, pek \u00e7ok hadise cereyan etmi\u015f; Kuzey Kafkasya’da otuz g\u00fcnd\u00fcr bir m\u00fccadele devam ederken, T\u00fcrkiye’nin \u00f6nemli bir ad\u0131m att\u0131\u011f\u0131n\u0131 s\u00f6yleyebilmek m\u00fcmk\u00fcn de\u011fildir.<\/p>\n \u0130nsan\u00ee yard\u0131m konusunda, yaln\u0131zca, m\u00fctevaz\u0131 bir ad\u0131m at\u0131labildi\u011fini s\u00f6yleyebiliriz. Polemik konusu yapmak istemiyorum; ama, bu yard\u0131mlar\u0131n da, yerine ne kadar ula\u015ft\u0131\u011f\u0131 konusunda endi\u015felerim oldu\u011funu belirtmek istiyorum.<\/p>\n Say\u0131n Cindoruk’un, Azerbaycan’daki g\u00f6r\u00fc\u015fmelerdeki ifadelerini, Say\u0131n Yasin Hatibo\u011flu Beyin, Meclis Ba\u015fkanvekili olarak, \u0130slam \u00fclkeleri meclis ba\u015fkanlar\u0131na g\u00f6nderdi\u011fi mektuplar\u0131, olumlu geli\u015fmeler olarak burada zikretmek; ancak, T\u00fcrkiye’nin, \u00f6zellikle de H\u00fck\u00fcmetin, d\u00fcnyan\u0131n g\u00f6sterdi\u011fi duyarl\u0131l\u0131\u011f\u0131 dahi g\u00f6stermedi\u011fini belirtmek istiyorum. Amerikan Kongresi bile, Rusya’ya verilecek d\u0131\u015f yard\u0131mlar\u0131 g\u00f6zden ge\u00e7irmeyi d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcrken, Uluslararas\u0131 Af \u00d6rg\u00fct\u00fc, insan haklar\u0131 ihlallerinden kayg\u0131 duydu\u011funu dile getirirken, Avrupa Birli\u011fi, Rusya ile yap\u0131lacak ticaret ve ortakl\u0131k anla\u015fmas\u0131n\u0131n imzalanmas\u0131n\u0131 erteleme karar\u0131 al\u0131rken, T\u00fcrkiye’nin bu sessizli\u011fine bir anlam verebilmek m\u00fcmk\u00fcn de\u011fildir; hem de 1,5 milyonluk Kuzey Kafkasya insan\u0131, T\u00fcrkiye’nin menfaatlar\u0131 i\u00e7in, hayat\u0131n\u0131, varl\u0131\u011f\u0131n\u0131, neslini ortaya koydu\u011fu halde. Norve\u00e7, Rusya’y\u0131 k\u0131n\u0131yor, protesto ediyor. Estonya, \u00fcstelik, Rusya’n\u0131n koltu\u011funun alt\u0131nda bir \u00fclke oldu\u011fu halde, Rusya’y\u0131 k\u0131n\u0131yor; \u00c7e\u00e7en Halk\u0131n\u0131n, kendi kaderini tayin etme hakk\u0131 oldu\u011funu ilan ediyor; ama, T\u00fcrkiye’deki sessizlik devam ediyor.<\/p>\n Bu sessizli\u011fe bir anlam vermenin m\u00fcmk\u00fcn oldu\u011fu kanaatinde de\u011filim.<\/p>\n T\u00fcrkiye, ne yapabilir; belki, somut \u00f6neriler beklenebilir; ama, ne yap\u0131labilir konusunda, T\u00fcrkiye’nin yapabilece\u011fi somut baz\u0131 durumlar vard\u0131r. Bunun, sa\u011fl\u0131kl\u0131 bir \u015fekilde de de\u011ferlendirilmesi, yerine getirilmesi laz\u0131md\u0131r.<\/p>\n Her \u015feyden \u00f6nce birinci madde olarak, T\u00fcrkiye, insan haklar\u0131 ihlalleri sebebiyle Rusya’y\u0131 k\u0131namal\u0131d\u0131r. Bu konuda, T\u00fcrkiye yaln\u0131z de\u011fildir; d\u00fcnyan\u0131n \u00e7e\u015fitli kurulu\u015flar\u0131 ve devletleri, insan haklar\u0131 ihlalleri sebebiyle Rusya’y\u0131 k\u0131nam\u0131\u015ft\u0131r. Herkesten \u00f6nce k\u0131namas\u0131 gereken T\u00fcrkiyenin, bu denli gecikmi\u015f olmas\u0131na hi\u00e7bir anlam veremiyorum.<\/p>\n Grozni bombalanm\u0131\u015ft\u0131r; sivillerin ka\u00e7t\u0131\u011f\u0131, sakland\u0131\u011f\u0131, yerle\u015fti\u011fi k\u00f6yler bombalanm\u0131\u015ft\u0131r. Ald\u0131\u011f\u0131m\u0131z bilgilere g\u00f6re, 4 k\u00f6y yerle bir edilerek imha edilmi\u015ftir. 4 bin metrenin \u00fczerinden bile bomba at\u0131lmas\u0131 uluslararas\u0131 sava\u015f kurallar\u0131na g\u00f6re ayk\u0131r\u0131 iken, 10 bin metre y\u00fckseklikten, serseri bombalar sivil yerle\u015fim b\u00f6lgelerine at\u0131lmaktad\u0131r.<\/p>\n Rusya, Mozdok’a kimyasal silah y\u0131\u011f\u0131na\u011f\u0131 yapmaktad\u0131r. \u00c7e\u00e7enistan D\u0131\u015fi\u015fleri Bakan\u0131 \u015eemseddin Yusuf un verdi\u011fi baz\u0131 bilgilere g\u00f6re Rusya taraf\u0131ndan, kimyasal silahlar bile kullan\u0131lmaktad\u0131r. Hatta, Moskova’da, Rusya’n\u0131n di\u011fer vilayetlerinde, \u00c7e\u00e7enlere y\u00f6nelik yarg\u0131s\u0131z infazlar yap\u0131ld\u0131\u011f\u0131na dair duyumlar, bilgiler almaktay\u0131z; ama, bug\u00fcn, T\u00fcrkiye’de, bunlar\u0131n hi\u00e7birini k\u0131namayan, \u00e7ekingen, \u00fcrkek ve trib\u00fcnden ma\u00e7 seyreder gibi Kuzey Kafkasya’y\u0131 seyreden bir D\u0131\u015fi\u015fleri ve bir d\u0131\u015fi\u015fleri politikas\u0131 vard\u0131r (RP s\u0131ralar\u0131ndan “Bravo” sesleri, alk\u0131\u015flar)<\/p>\n MUSTAFA BA\u015e (\u0130stanbul) – <\/strong>Trib\u00fcnden de\u011fil, televizyondan seyrediyorlar.<\/p>\n ABD\u00dcLLAT\u00ceF \u015eENER (Devamla) – <\/strong>Ba\u015fka ne yap\u0131labilir; T\u00fcrkiye, \u00c7e\u00e7enistan’\u0131n ba\u011f\u0131ms\u0131zl\u0131\u011f\u0131n\u0131 tan\u0131yabilir, tan\u0131mal\u0131d\u0131r; T\u00fcrkiye, bu konuda herkesten \u00f6nce olumlu bir ad\u0131m atmal\u0131d\u0131r.<\/p>\n Paris \u015eart\u0131, \u0130nsan Haklar\u0131 Evrensel Bildirgesi, Helsinki Senedi, AG\u0130K \u0130lkeleri gibi b\u00fct\u00fcn uluslararas\u0131 hukuk\u00ee metinler, bir ulusun kendi kaderini tayin etme hakk\u0131ndan; yani, selfdeterminasyondan bahsediyor. \u00d6ng\u00f6r\u00fc\u015fmeler s\u0131ras\u0131nda da belirtti\u011fim gibi, bu hak, \u0130kinci D\u00fcnya Sava\u015f\u0131ndan sonraki y\u0131llarda, Bat\u0131’da ve d\u00fcnyada, s\u00f6m\u00fcrgeler i\u00e7in kullan\u0131lan bir hak olarak kabul edilmi\u015ftir ; ama, bug\u00fcn, federasyonlar i\u00e7erisindeki federe devletler i\u00e7in de tan\u0131nan bir hak olarak kabul edilmektedir; Bat\u0131 taraf\u0131ndan da kabul edilmektedir; Amerika Birle\u015fik Devletleri taraf\u0131ndan da kabul edilmektedir. Bundan dolay\u0131d\u0131r ki, Yugoslavya Federasyonuna dahil Slovenya, H\u0131rvatistan, Bosna-Hersek, Makedonya, bu ilkeden hareketle, d\u00fcnya taraf\u0131ndan ba\u011f\u0131ms\u0131zl\u0131\u011f\u0131 tan\u0131nm\u0131\u015f \u00fclkelerdir.<\/p>\n Di\u011fer taraftan, Sovyet Sosyalist Cumhuriyetler Birli\u011fini olu\u015fturan cumhuriyetlerin, 1990’larda Birlikten ayr\u0131lmas\u0131yla, Sovyet Sosyalist Cumhuriyetler Birli\u011fi ve Anayasas\u0131 de facto ve de jure olarak, fiilen ve hukuken ortadan kalkm\u0131\u015ft\u0131r. O y\u00fczden, Sovyet Sosyalist Cumhuriyetler Birli\u011fini olu\u015fturan baz\u0131 devletler, yeni bir anla\u015fma temelinde, Ba\u011f\u0131ms\u0131z Devletler Toplulu\u011funu olu\u015fturmu\u015flard\u0131r.<\/p>\n Ayn\u0131 konu, Rusya Federasyonu i\u00e7in de ge\u00e7erlidir. Rusya Federasyonu, Parlamentosunu kapatm\u0131\u015ft\u0131r, Yeltsin, bombalam\u0131\u015ft\u0131r; devlet, yeniden \u00f6rg\u00fctlenmi\u015ftir, Sovyet Rusya’dan kalma b\u00fct\u00fcn yasalar y\u00fcr\u00fcrl\u00fckten kald\u0131r\u0131lm\u0131\u015ft\u0131r ve Rusya Federasyonunu olu\u015fturan federe birimler, yani \u00f6zerk cumhuriyetler aras\u0131nda ili\u015fkilerin yasal \u00e7er\u00e7evesini olu\u015fturmak i\u00e7in, 31 Mart 1992’de, Rusya Federasyonu Anla\u015fmas\u0131 yap\u0131lm\u0131\u015ft\u0131r ve bu anla\u015fmaya g\u00f6re Rusya Federasyonu kurulmu\u015ftur; ama, bu anla\u015fmaya, \u00c7e\u00e7enistan, hi\u00e7bir zaman imza atmam\u0131\u015ft\u0131r ve ba\u011f\u0131ms\u0131z oldu\u011funu, s\u00fcrekli, ilan etmi\u015ftir.<\/p>\n \u00c7e\u00e7enistan ile birlikte Tataristan da \u00f6nce imza atmam\u0131\u015ft\u0131 ve o d\u00f6nemlerde demokrasi havarisi kesilen Yeltsin, Tataristan’a “ne kadar istiyorsan\u0131z o kadar egemensizin” demi\u015fti; ama, daha sonra, baz\u0131 anla\u015fmalar \u00e7er\u00e7evesinde, Tataristan, di\u011fer bir anla\u015fmayla Rusya Federasyonuna girdi.<\/p>\n (Mikrofon otomatik cihaz taraf\u0131ndan kapat\u0131ld\u0131)<\/p>\n BA\u015eKAN – <\/strong>Say\u0131n \u015eener, l\u00fctfen ba\u011flay\u0131n\u0131z.<\/p>\n ABDULLAT\u0130F \u015eENER (Devamla) – <\/strong>Fakat, \u00c7e\u00e7enistan, hi\u00e7bir zaman, Rusya Federasyonu Anla\u015fmas\u0131na imza atmam\u0131\u015ft\u0131r; Rusya Parlamentosu se\u00e7imlerine de kat\u0131lmam\u0131\u015ft\u0131r. \u00c7e\u00e7enistan’da, halk taraf\u0131ndan se\u00e7ilmi\u015f bir Meclis ve halk taraf\u0131ndan se\u00e7ilmi\u015f Devlet Ba\u015fkan\u0131 Cahar Dudayev vard\u0131r; me\u015fru Devlet Ba\u015fkan\u0131 budur. E\u011fer aralar\u0131nda baz\u0131 ihtilaflar varsa, Rusya, halk\u0131n iradesiyle se\u00e7ilmi\u015f me\u015fru devlet, ba\u015fkan\u0131yla diplomatik g\u00f6r\u00fc\u015fmelerde bulunmal\u0131d\u0131r.<\/p>\n Bu konuda, yani, \u00c7e\u00e7enistan’\u0131n ba\u011f\u0131ms\u0131zl\u0131\u011f\u0131n\u0131n tan\u0131nmas\u0131 konusunda, T\u00fcrkiye’nin \u00e7ekingen politika izlemesi yanl\u0131\u015ft\u0131r. T\u00fcrkiye, bu konuda tek \u00f6rnek de\u011fildir. Bak\u0131n, Estonya, \u00c7e\u00e7en Halk\u0131n\u0131n kendi kaderini tayin hakk\u0131n\u0131n garanti alt\u0131na al\u0131nmas\u0131n\u0131 istemektedir. Estonya, Rusya’n\u0131n burnunun dibinde ve Rusya kar\u015f\u0131s\u0131nda g\u00fc\u00e7s\u00fcz g\u00f6r\u00fcn\u00fcmde bir \u00fclke oldu\u011fu halde, b\u00f6ylesine bir karar alabilirken, bunu, d\u00fcnyaya deklare edebilirken, T\u00fcrkiye’nin bu konuda \u00e7ekingen davranmas\u0131n\u0131 gerektirebilecek hi\u00e7bir \u015fey yoktur.<\/p>\n Say\u0131n Bakan, \u00f6ng\u00f6r\u00fc\u015fmeler s\u0131ras\u0131nda, milletvekillerine, \u00c7e\u00e7enistan olay\u0131yla ilgili bir bilgi notu g\u00f6nderildi\u011fini s\u00f6ylemi\u015fti. Bu bilgi notunu sonradan ald\u0131k, inceledik. Bu bilgi notundaki notlardan birisine dikkatlarinizi \u00e7ekmek istiyorum. Deniliyor ki: “\u00c7e\u00e7enistan’\u0131n ba\u011f\u0131ms\u0131zl\u0131\u011f\u0131n\u0131 hi\u00e7bir devlet tan\u0131mam\u0131\u015ft\u0131r.”<\/p>\n Muhterem arkada\u015flar\u0131m, \u00c7e\u00e7enistan ile Kuzey K\u0131br\u0131s T\u00fcrk Cumhuriyeti, kar\u015f\u0131l\u0131kl\u0131 olarak birbirlerinin ba\u011f\u0131ms\u0131zl\u0131klar\u0131n\u0131 tan\u0131m\u0131\u015flard\u0131r. Peki, Say\u0131n D\u0131\u015fi\u015fleri Bakan\u0131n\u0131n milletvekilerine g\u00f6nderdi\u011fi…<\/p>\n (Mikrofon otomatik cihaz taraf\u0131ndan kapat\u0131ld\u0131)<\/p>\n SAL\u0130H KAPUSUZ (Kayseri) –<\/strong> K\u0131br\u0131s\u0131 tan\u0131d\u0131 m\u0131, K\u0131br\u0131s\u0131?<\/p>\n BA\u015eKAN – <\/strong>Buyurun.<\/p>\n ABDULLAT\u0130F \u015eENER (Devamla) – <\/strong>…bu bilgi notundaki, okudu\u011fum ifadelerin anlam\u0131 nedir? Bir taraftan Kuzey K\u0131br\u0131s T\u00fcrk Cumhuriyetini ba\u011f\u0131ms\u0131z devlet ilan edeceksiniz, i\u00e7eriye kar\u015f\u0131 “ilan ettik” diyeceksiniz; sonra, d\u0131\u015far\u0131da, uluslararas\u0131 g\u00f6r\u00fc\u015fmelerde b\u00fct\u00fcn devletlere “biz bunu bl\u00f6f olsun diye ilan ettik, sak\u0131n tan\u0131may\u0131n” diyeceksiniz ve ondan sonra da “Kuzey K\u0131br\u0131s T\u00fcrk Cumhuriyetini niye tan\u0131m\u0131yorlar, niye kimse tan\u0131m\u0131yor” diye, zaman zaman, bu k\u00fcrs\u00fcden, tarizk\u00e2r ifadelerde bulunacaks\u0131n\u0131z…<\/p>\n Bu yaz\u0131ya g\u00f6re, H\u00fck\u00fcmet bile, D\u0131\u015fi\u015fleri Bakanl\u0131\u011f\u0131 bile, Kuzey K\u0131br\u0131s T\u00fcrk Cumhuriyetini ba\u011f\u0131ms\u0131z bir devlet olarak tan\u0131mad\u0131\u011f\u0131n\u0131 ifade etmektedir. Arkada\u015flar, bu, T\u00fcrkiye i\u00e7in, T\u00fcrk d\u0131\u015fi\u015fleri politikas\u0131 a\u00e7\u0131s\u0131ndan b\u00fcy\u00fck bir skandaldir. O bak\u0131mdan, Kuzey K\u0131br\u0131s T\u00fcrk Cumhuriyetinin ve \u00c7e\u00e7enistan’\u0131n, birbirlerinin ba\u011f\u0131ms\u0131zl\u0131klar\u0131n\u0131 kar\u015f\u0131l\u0131kl\u0131 olarak tan\u0131d\u0131klar\u0131n\u0131, buradan ifade etmek istiyorum.<\/p>\n \u0130nsan\u00ee yard\u0131mlar konusunda da, T\u00fcrkiye, daha aktif davranabilir. Ba\u011f\u0131ms\u0131z Devletler Toplulu\u011fu \u00fclkeleri; \u00f6zellikle T\u00fcrk cumhuriyetleri ve \u0130slam \u00fclkeleriyle, bu konudaki ili\u015fkileri, diyalogu geli\u015ftirerek, daha aktif bir politika sa\u011flanmas\u0131n\u0131 temin edebilir; ama, bunu temin edebilmesi i\u00e7in, \u00f6nce kendisinin daha aktif politika ortaya koymas\u0131 laz\u0131m. S\u00fcrekli “\u0130slam \u00fclkeleri…” diyorsunuz; “onlar\u0131n politikalar\u0131nda ne var, i\u015fte bir \u015fey \u00e7\u0131km\u0131yor” gibi ifadelerde bulunuluyor. Onlar\u0131n politikalar\u0131 da, sizin politikalar\u0131n\u0131za benziyor. Gelin, onlara “bizim politikalar\u0131m\u0131z da yanl\u0131\u015ft\u0131r, sizin politikalar\u0131n\u0131z da yanl\u0131\u015ft\u0131r. Hep birlikte, olmas\u0131 gerekti\u011fi gibi olal\u0131m” deyin. (RP s\u0131ralar\u0131ndan alk\u0131\u015flar)<\/p>\n BA\u015eKAN-<\/strong>L\u00fctfen ba\u011flayal\u0131m, Say\u0131n \u015eener.<\/p>\n ABDULLAT\u0130F \u015eENER (Devamla) – <\/strong>Bitiriyorum Say\u0131n Ba\u015fkan.<\/p>\n D\u0131\u015fi\u015fleri Bakanl\u0131\u011f\u0131, insan haklar\u0131 ihlalleri konusunda, ba\u015fta AG\u0130K olmak \u00fczere, Rusya’n\u0131n y\u00fck\u00fcml\u00fcl\u00fckleri, ihlalleri ve hangi mekanizmalar\u0131n i\u015fletilebilece\u011fiyle ilgili bir envanter \u00e7\u0131karmal\u0131d\u0131r. Bu envanter \u00e7er\u00e7evesinde, hangi merci nezdinde, hangi giri\u015fim yap\u0131lacaksa bunu yapmal\u0131d\u0131r, suskunlu\u011funu terk etmelidir; \u00e7evre kurulu\u015flar\u0131n\u0131 dahi harekete ge\u00e7irmelidir. Rusya’n\u0131n, Birle\u015fmi\u015f Milletler G\u00fcvenlik Konseyinden \u00e7\u0131kar\u0131lmas\u0131 i\u00e7in gerekli d\u00fcnya kamuoyunu olu\u015fturmak da, bu \u0130ktidar\u0131n D\u0131\u015fi\u015flerinin vazifesi olmal\u0131d\u0131r; hatta, Rusya’n\u0131n 100 y\u0131ll\u0131k soyk\u0131r\u0131m\u0131 i\u00e7in, asl\u0131nda yeni bir N\u00fcrnberg mahkemesinin kurulmas\u0131 i\u00e7in d\u00fcnya kamuoyunu aya\u011fa kald\u0131rmas\u0131 laz\u0131md\u0131r. (RP s\u0131ralar\u0131ndan alk\u0131\u015flar)<\/p>\n Daha somut, yap\u0131lacak \u015feyler de var tabi\u00ee: T\u00fcrkiye’de 350 civar\u0131nda \u00c7e\u00e7en \u00f6\u011frenci vard\u0131r. \u00c7e\u00e7enistan’\u0131n, T\u00fcrkiye’de, bu \u00f6\u011frencilerle ilgili bir temsilcilik a\u00e7mas\u0131 sa\u011flanabilir. Bu konuda somut bir ad\u0131m at\u0131lm\u0131\u015f olur b\u00f6ylece.<\/p>\n (Mikrofon otomatik cihaz taraf\u0131ndan kapat\u0131ld\u0131)<\/p>\n BA\u015eKAN – <\/strong>Efendim, l\u00fctfen… L\u00fctfen…<\/p>\n ABD\u00dcLLAT\u0130F \u015eENER (Devamla) – <\/strong>Say\u0131n Ba\u015fkan, on dakika konu\u015fma hakk\u0131 olanlara yar\u0131m saat s\u00fcre verdiniz; iki dakikada bitirece\u011fim. BA\u015eKAN – <\/strong>Siz biliyor musunuz size ne kadar s\u00fcre tan\u0131d\u0131\u011f\u0131m\u0131? ABD\u00dcLLAT\u0130F \u015eENER (Devamla) – <\/strong>Evet. BA\u015eKAN – <\/strong>Peki, 2 dakika daha s\u00fcre veriyorum.<\/p>\n ABD\u00dcLLAT\u0130F \u015eENER (Devamla) –<\/strong> T\u00fcm bunlar\u0131, T\u00fcrkiye, ni\u00e7in yapmal\u0131d\u0131r; T\u00fcrkiye, t\u00fcm bunlar\u0131, \u00c7e\u00e7enistan’\u0131 kurtarmak i\u00e7in yapmamal\u0131d\u0131r. 1,5 milyon insan, orada, T\u00fcrkiye’nin \u00f6n\u00fcne yeni bir stratejik ufuk a\u00e7m\u0131\u015ft\u0131r. T\u00fcrkiye, Kuzey Kafkasya’daki bu direni\u015f sayesinde \u00f6n\u00fcne a\u00e7\u0131lan – Kuzey Kafkas insan\u0131n\u0131n can\u0131 pahas\u0131na, nesli pahas\u0131na a\u00e7t\u0131\u011f\u0131- stratejik imk\u00e2nlar\u0131 ve yolu kullanmak i\u00e7in, Kuzey Kafkasya’ya ve \u00c7e\u00e7enistan’a yard\u0131m etmelidir. Oradaki m\u00fccadele, sadece T\u00fcrkiye’yi kurtarm\u0131yor, sadece T\u00fcrkiye’nin \u00f6n\u00fcne yeni stratejik ufuklar a\u00e7m\u0131yor; oradaki m\u00fccadele, ayn\u0131 zamanda Orta Asya’daki T\u00fcrk cumhuriyetlerini Sovyet Rusya’n\u0131n arka bah\u00e7esi olmaktan kurtar\u0131yor, n\u00fcfuz alan\u0131 olmaktan kurtar\u0131yor, Azerbaycan’\u0131 kurtar\u0131yor, Bosna-Hersek’i kurtar\u0131yor.<\/p>\n Bu anlam\u0131n\u0131, bu manas\u0131n\u0131 ve bu ruhunu de\u011ferlendirerek, T\u00fcrkiye’nin, tekrar kendisine d\u00f6nmesi gerekti\u011fini ifade eder, hepinize sayg\u0131lar sunar\u0131m. (RP ve ANAP s\u0131ralar\u0131ndan alk\u0131\u015flar)<\/p>\n BA\u015eKAN – <\/strong>Te\u015fekk\u00fcr ederim Say\u0131n \u015eener.<\/p>\n Say\u0131n milletvekilleri, bu konunun bitimine kadar \u00e7al\u0131\u015fma s\u00fcresinin uzat\u0131lmas\u0131n\u0131 oylar\u0131n\u0131za sunuyorum: Kabul edenler… Etmeyenler… Kabul edilmi\u015ftir.<\/p>\n Anavatan Partisi Grubu ad\u0131na Say\u0131n Mehmet \u00c7evik; buyurun. (ANAP s\u0131ralar\u0131ndan alk\u0131\u015flar)<\/p>\n Say\u0131n \u00c7evik, konu\u015fma s\u00fcreniz 20 dakikad\u0131r.<\/p>\n ANAP GRUBU ADINA MEHMET \u00c7EV\u0130K (Ankara)<\/strong> – Say\u0131n Ba\u015fkan, say\u0131n milletvekilleri; Rusya’n\u0131n \u00c7e\u00e7enistan’\u0131 i\u015fgal etmesiyle ilgili genel g\u00f6r\u00fc\u015fme \u00fczerinde, Anavatan Partisi Grubunun g\u00f6r\u00fc\u015flerini arz etmek \u00fczere huzurlar\u0131n\u0131zday\u0131m; Y\u00fcce Meclisi, \u015fahs\u0131m ve Grubum ad\u0131na, sayg\u0131yla selamlar\u0131m.<\/p>\n De\u011ferli miletvekilleri, s\u00f6zlerime ba\u015flamadan evvel, 60 milyon insan\u0131n heyecanla takip etti\u011fi \u00c7e\u00e7enistan olaylar\u0131yla ilgili bu genel g\u00f6r\u00fc\u015fmede, Y\u00fcce Mecliste bu kadar az say\u0131da de\u011ferli milletvekilinin bulunmas\u0131n\u0131 yad\u0131rgad\u0131\u011f\u0131m\u0131 belirtiyorum. En az\u0131ndan genel ba\u015fkanlar\u0131n\u0131n -Anavatan Partisi Genel Ba\u015fkan\u0131 Say\u0131n Mesut Y\u0131lmaz gibi- burada bulunmas\u0131n\u0131 beklerdim.<\/p>\n \u0130BRAH\u0130M TEZ (Ankara) <\/strong>– SHP’nin Genel Ba\u015fkan\u0131 burada.<\/p>\n MEHMET \u00c7EV\u0130K (Devamla) – <\/strong>G\u00f6revi itibariyle burada.<\/p>\n De\u011ferli milletvekilleri, bilindi\u011fi gibi, d\u00fcnyam\u0131z, 1989 Kas\u0131m\u0131nda Berlin duvar\u0131n\u0131n y\u0131k\u0131lmas\u0131yla birlikte h\u0131zl\u0131 bir de\u011fi\u015fim s\u00fcrecine girmi\u015ftir. Bu tarihten itibaren, kom\u00fcnist sistemin \u00e7\u00f6kmesinden sonra, olaylar b\u00fcy\u00fck bir h\u0131zla geli\u015fmi\u015f, Do\u011fu Bloku \u00e7\u00f6z\u00fclm\u00fc\u015ft\u00fcr.<\/p>\n 1991 y\u0131l\u0131nda, Sovyetler Birli\u011fi da\u011f\u0131lm\u0131\u015f; bir\u00e7ok cumhuriyet, ba\u011f\u0131ms\u0131zl\u0131\u011f\u0131n\u0131 ilan etmi\u015f, Do\u011fu Avrupa \u00fclkeleri ve ba\u011f\u0131ms\u0131zl\u0131\u011f\u0131n\u0131 ilan eden bu cumhuriyetler, demokratikle\u015fmeye, insan haklar\u0131na ve hukukun \u00fcst\u00fcnl\u00fc\u011f\u00fc prensiplerine sayg\u0131l\u0131, serbest pazar ekonomisine inanan demokrasiler olma yolunda \u00f6nemli geli\u015fmeler g\u00f6stermi\u015ftir.<\/p>\n Bug\u00fcn, eski Var\u015fova Pakt\u0131 \u00fcyeleri, 1991 Kas\u0131m\u0131nda, Roma’da, NATO zirvesinde kabul edilen Kuzey Atlantik Konferans\u0131 \u00e7er\u00e7evesinde, NATO \u00fclkeleriyle yak\u0131n bir i\u015fbirli\u011fine girmi\u015f bulunmaktad\u0131rlar; Avrupa G\u00fcvenlik ve \u0130\u015fbirli\u011fi Te\u015fkilat\u0131n\u0131 meydana getiren 53 \u00fclke aras\u0131nda yer almaktad\u0131rlar.<\/p>\n B\u00fct\u00fcn bu geli\u015fmelere ra\u011fmen, \u00f6zellikle son birka\u00e7 y\u0131lda, Rusya Federasyonunun, bir taraftan, Balkanlarda b\u00fcy\u00fck bir S\u0131rbistan fikrini desteklerken, di\u011fer taraftan, Kafkaslardaki n\u00fcfuzunu art\u0131rma \u00e7abalar\u0131n\u0131, endi\u015feyle izlemekteyiz. Rusya Federasyonu, tekrar, eski \u00c7arl\u0131k ve Sovyetler Birli\u011fi emperyalizmine geri d\u00f6nmektedir; bunun en belirgin \u00f6rne\u011fi, \u00c7e\u00e7enistan’\u0131n i\u015fgalidir.<\/p>\n De\u011ferli milletvekilleri, Kuzey Kafkasya’da ya\u015fayan \u00c7e\u00e7enler, b\u00f6lgenin yerli halklar\u0131ndand\u0131r; Ruslara kar\u015f\u0131, tarih boyunca b\u00fcy\u00fck m\u00fccadeleler vermi\u015flerdir. \u00c7e\u00e7en-Rus sava\u015flar\u0131 \u00fc\u00e7y\u00fcz y\u0131l s\u00fcrm\u00fc\u015ft\u00fcr ve \u00c7e\u00e7enler, y\u00fczotuz y\u0131l Rus s\u00f6m\u00fcrgesinde kalm\u0131\u015flard\u0131r. \u00c7e\u00e7enistan, \u00c7arl\u0131k d\u00f6neminden \u00f6nce de \u00c7arl\u0131k d\u00f6neminde de, hi\u00e7bir zaman Rusya’n\u0131n topra\u011f\u0131 olmam\u0131\u015ft\u0131r. 18 inci Y\u00fczy\u0131l sonlar\u0131nda, Ruslar, Kuzey Kafkasya’y\u0131 i\u015fgale’ba\u015flad\u0131klar\u0131nda \u0130mam Mansur.Gazi Muhammed, \u0130mam Hamza liderli\u011finde 1832 y\u0131l\u0131na kadar direndiler. Arkas\u0131ndan, “Otuzy\u0131l Sava\u015flar\u0131” olarak bilinen sava\u015fta, \u015eeyh \u015eamil’in \u00f6nderli\u011findeki b\u00fct\u00fcn Kuzey Kafkas halklar\u0131, 1859 y\u0131l\u0131na kadar sava\u015ft\u0131lar. Bu tarihten sonra, Kafkas halklar\u0131n\u0131n b\u00fcy\u00fck bir k\u0131sm\u0131, Osmanl\u0131 topraklar\u0131na s\u0131\u011f\u0131nd\u0131lar. 1917 Devriminden sonra, b\u00f6lgede, Birle\u015fik Kafkas Devleti kuruldu. Osmanl\u0131 \u0130mparatorlu\u011fu, kurulan bu devlete yard\u0131m etmek maksad\u0131yla, \u0130smail Berkok Pa\u015fa kumandas\u0131nda, Da\u011f\u0131stan’a ordu g\u00f6ndermi\u015ftir; fakat, bu ordu, Mondros M\u00fctarekesi \u015fart\u0131 gere\u011fince, Osmanl\u0131 Devleti taraf\u0131ndan geri \u00e7ekilmi\u015ftir. Bu, g\u00f6steriyor ki, Osmanl\u0131, tarih\u00ee, din\u00ee ve-k\u00fclt\u00fcrel ba\u011flan olan Kuzey Kafkas halklar\u0131yla ilgilenmi\u015f, onlar\u0131n sorumlulu\u011funu ta\u015f\u0131m\u0131\u015ft\u0131r; fakat, yeterli olmam\u0131\u015ft\u0131r.<\/p>\n \u0130kinci D\u00fcnya Sava\u015f\u0131ndan sonra, 700 bin \u00c7e\u00e7en, Sibirya’ya, Orta Asya’ya s\u00fcrg\u00fcne g\u00f6nderilmi\u015ftir; b\u00fcy\u00fck bir b\u00f6l\u00fcm\u00fc yollarda hayat\u0131n\u0131 kaybetmi\u015ftir. Bu olay, tarihe, soyk\u0131r\u0131m\u0131 olarak ge\u00e7mi\u015ftir. Stalin’in \u00f6l\u00fcm\u00fcnden sonra, \u00c7e\u00e7enlere, anayurtlar\u0131na d\u00f6nme hakk\u0131 tan\u0131nd\u0131; ancak, bu d\u00f6nemde, y\u00fczde 50’si yurtlar\u0131na d\u00f6nebildiler.<\/p>\n De\u011ferli milletvekilleri, 1991 y\u0131l\u0131nda da\u011f\u0131lan Sovyetler Birli\u011fi, 1976 Anayasas\u0131n\u0131 ortadan kald\u0131rm\u0131\u015ft\u0131r. Rusya Federasyonu, kendi Anayasas\u0131n\u0131 yeniden d\u00fczenlemi\u015f ve referanduma sunmu\u015ftur. \u00c7e\u00e7enler anayasa referandumunda da federasyona ba\u011flanma konusunda da iradelerini beyan etmemi\u015flerdir, yani, se\u00e7imlere kat\u0131lmam\u0131\u015flard\u0131r. Ayr\u0131ca, Federasyonun Meclisine de temsilci g\u00f6ndermemi\u015flerdir. Ba\u011f\u0131ms\u0131zl\u0131\u011f\u0131n\u0131 kazanan 15 cumhuriyet gibi, \u00c7e\u00e7enleri de ba\u011flayan anayasa ortadan kalkm\u0131\u015ft\u0131r. Dolay\u0131s\u0131yla, Estonya, Letonya ve di\u011fer cumhuriyetler, Yugoslavya Federasyonunun da\u011f\u0131lmas\u0131ndan sonra meydana gelen ve Birli\u015fmi\u015f Milletler taraf\u0131ndan tan\u0131nan devletler gibi, \u00c7e\u00e7enistan’\u0131n da ba\u011f\u0131ms\u0131zl\u0131k ilan etme hakk\u0131 do\u011fmu\u015ftur; bu hakk\u0131n\u0131 kullanarak, 1991 y\u0131l\u0131nda ba\u011f\u0131ms\u0131zl\u0131\u011f\u0131n\u0131 ilan etmi\u015ftir. Bu nedenlerle, y\u00fcr\u00fcrl\u00fckteki Rus Federasyonu Anayasas\u0131, \u00c7e\u00e7en Halk\u0131n\u0131 ba\u011flayan bir anayasa de\u011fildir.<\/p>\n T\u00fcm bu tarih\u00ee ve hukuk\u00ee ger\u00e7eklere ra\u011fmen, 11 Aral\u0131k 1994’ten beri, Rus ordular\u0131, \u00c7e\u00e7enistan’\u0131 i\u015fgal etmek i\u00e7in sivil halk\u0131 bombalamaya devam etmektedir. Rus Savunma Bakan\u0131, sava\u015f\u0131n ba\u015flad\u0131\u011f\u0131 g\u00fcn “iki g\u00fcn i\u00e7inde \u00c7e\u00e7enlerin i\u015fini bitiririz” diye beyanda bulunmas\u0131na ra\u011fmen, bug\u00fcn, bir ay olmu\u015ftur; 40 bin asker, 500 tank, u\u00e7ak ve helikopterlerle sald\u0131rmaktad\u0131r; ancak, \u00c7e\u00e7enistan Halk\u0131 sald\u0131rgan Rus ordular\u0131na kar\u015f\u0131 kahramanca direnmektedir.<\/p>\n Rusya, 1991 y\u0131l\u0131nda ba\u011f\u0131ms\u0131zl\u0131k ilan etmi\u015f olan \u00c7e\u00e7enistan \u00fc\u00e7 sene bekledikten sonra, neden m\u00fcdahale ihtiyac\u0131 duydu? Bu sorunun cevab\u0131n\u0131 vermek i\u00e7in, Rusya’n\u0131n i\u00e7 yap\u0131s\u0131n\u0131 ve tarihini iyi bilmek gerekir. Sovyetler Birli\u011finin da\u011f\u0131lmas\u0131yla, 15 cumhuriyet meydana geldi. Rusya, bu cumhuriyetledeki yeralt\u0131, yer\u00fcst\u00fc kaynaklan kaybetme tela\u015f\u0131 i\u00e7erisindedir. \u00c7e\u00e7enistan hadisesiyle, Rusya, federasyonun yeniden par\u00e7alanmas\u0131ndan endi\u015fe duymaktad\u0131r.<\/p>\n T\u00fcrkiye, Ermenistan’\u0131n, Azerbaycan topraklar\u0131n\u0131n y\u00fczde 25’ini Rusya’n\u0131n yard\u0131m\u0131yla i\u015fgal etmesine, 1 milyon insan\u0131n g\u00f6\u00e7ebe durumuna d\u00fc\u015fmesine seyirci kalm\u0131\u015ft\u0131r, hat|a, sald\u0131rgan Ermenistan’a elektrik ve bu\u011fday yard\u0131m\u0131 yapma gafletinde bulunmu\u015ftur. Bosna-Hersek’teki vah\u015fete, Azerbaycan’\u0131n y\u00fczde 25’ini i\u015fgale a\u00e7\u0131k destek veren Rusya Federasyonunun Avrupa Konseyi \u00fcyeli\u011fine Avrupa Konseyinin tam destek verme karar\u0131 almas\u0131, kana doymayan Rusya’y\u0131 cesaretlendirmi\u015f ve \u00c7e\u00e7enistan’\u0131 i\u015fgal karar\u0131 almas\u0131na yard\u0131mc\u0131 olmu\u015ftur. B\u00fct\u00fcn bu ger\u00e7eklere ra\u011fmen “\u00c7e\u00e7enistan, Rusya’n\u0131n b\u00fct\u00fcnl\u00fc\u011f\u00fcd\u00fcr” diye yapt\u0131\u011f\u0131 talihsiz a\u00e7\u0131klamalar, H\u00fck\u00fcmetin, Kafkasya ile ilgili mill\u00ee bir politikas\u0131n\u0131n olmad\u0131\u011f\u0131n\u0131 ortaya \u00e7\u0131karmaktad\u0131r.<\/p>\n De\u011ferli milletvekilleri, Kuzey Kafkas halklar\u0131, yak\u0131n tarihte neden s\u00fcrg\u00fcne g\u00f6nderildiler, neden soyk\u0131r\u0131ma tabi tutuldular; Stalin, \u0130kinci D\u00fcnya Sava\u015f\u0131ndan hemen sonra bize muht\u0131ra veriyor; Kars’\u0131, Ardahan’\u0131 ve Bo\u011fazlar\u0131 istiyor; muhtemel bir Rus-T\u00fcrk sava\u015f\u0131na kar\u015f\u0131 kendilerini g\u00fcvenlik alt\u0131na almak i\u00e7in, bu s\u00fcrg\u00fcnleri yapm\u0131\u015flard\u0131r. Kuzey Kafkas halklar\u0131, \u00c7arl\u0131k d\u00f6neminde de, Sovyetler Birli\u011fi d\u00f6neminde de, hep, Osmanl\u0131’n\u0131n ve T\u00fcrkiye’nin yan\u0131nda yer alm\u0131\u015flard\u0131r. Ah\u0131ska T\u00fcrklerinin 4 bin yerle\u015fim b\u00f6lgesine s\u00fcr\u00fclmelerinin nedeni de budur.<\/p>\n Buradan, \u015fu neticeyi \u00e7\u0131karmak gerekir: T\u00fcrkiye olarak, bu geli\u015fmelere seyirci kalamay\u0131z. Bu b\u00f6lge, tarih boyunca, \u00e7ok hassas bir b\u00f6lge olmu\u015ftur ve \u015fimdi de g\u00fcvenli\u011fimiz bak\u0131m\u0131ndan \u00e7ok hassas bir b\u00f6lgedir. Rusya, yay\u0131lmac\u0131 emelleri a\u00e7\u0131s\u0131ndan, kendi g\u00fcvenli\u011fine ne kadar \u00f6nem veriyorsa, bizim de, kendi g\u00fcvenli\u011fimiz a\u00e7\u0131s\u0131ndan, \u00f6nem vermek hakk\u0131m\u0131zd\u0131r. Verdi\u011fi s\u00f6z\u00fc hi\u00e7 bir zaman yerine getirmeyen, bir ayd\u0131r “bombalamay\u0131 durdurdum” demesine ra\u011fmen, s\u00fcrekli, \u00c7e\u00e7en sivil yerle\u015fim b\u00f6lgelerini bombalayan Rusya’n\u0131n hi\u00e7 bir s\u00f6z\u00fcne g\u00fcvenmek m\u00fcmk\u00fcn de\u011fildir.<\/p>\n De\u011ferli milletvekilleri, Kafkasya ve \u00c7e\u00e7enistan, Ruslar i\u00e7in, stratejik \u00f6neme sahip bir b\u00f6lgedir. Grozni’deki petrol rezervleri d\u0131\u015f\u0131nda, Kafkasya’ya giden t\u00fcm yollar buradan ge\u00e7mektedir. Rusya’n\u0131n, Orta Asya, Baku petrol boru hatlar\u0131n\u0131 ve do\u011falgaz\u0131n\u0131 kendi limanlar\u0131na getirebilmesi i\u00e7in, \u00c7e\u00e7enistan’dan ge\u00e7irmek mecburiyeti vard\u0131r. \u00c7e\u00e7enistan, ba\u011f\u0131ms\u0131zl\u0131\u011f\u0131na kavu\u015fursa, di\u011fer Kuzey Kafkas halklar\u0131 da ba\u011f\u0131ms\u0131zl\u0131klar\u0131n\u0131 alacaklard\u0131r ve bu b\u00f6lge de Rus s\u00f6m\u00fcrgesinden kurtulacakt\u0131r, Rus emperyalizminin izi kalmayacakt\u0131r. Ayr\u0131ca, Sovyetler Birli\u011finden ayr\u0131lan T\u00fcrk cumhuriyetleri tam ba\u011f\u0131ms\u0131zl\u0131klar\u0131na kavu\u015facaklard\u0131r. Orta Asya, Baku ve \u00c7e\u00e7enistan petrol, do\u011falgaz boru hatlar\u0131, T\u00fcrkiye \u00fczerinden Akdeniz’e ba\u011flanacakt\u0131r. \u0130\u015fte, o zaman, T\u00fcrkiye ve T\u00fcrk d\u00fcnyas\u0131 Kuzey Kafkasya ile kucakla\u015facakt\u0131r. T\u00fcrkiye, Kafkasya ve Ortado\u011fu co\u011frafyas\u0131nda g\u00fc\u00e7l\u00fc bir ittifak olu\u015fturacakt\u0131r. Bunu bilen Amerika, Avrupa ve Yeltsin, \u00c7e\u00e7enistan’\u0131n ba\u011f\u0131ms\u0131zl\u0131\u011f\u0131n\u0131 elbette tan\u0131mayacakt\u0131r.<\/p>\n De\u011ferli milletvekilleri, Amerika Birle\u015fik Devletleri Kongresi, Rusya Federasyonunun yapt\u0131\u011f\u0131 soyk\u0131r\u0131ma kar\u015f\u0131, Rusya’ya ekonomik yard\u0131m\u0131 kesme e\u011filiminde oldu\u011funu bildiriyor; Danimarka, asker\u00ee i\u015fbirli\u011fini ask\u0131ya ald\u0131\u011f\u0131n\u0131 bildiriyor, \u00f6zellikle, Rusya Genelkurmay Ba\u015fkanl\u0131\u011f\u0131 ile demokrasi hakk\u0131ndaki g\u00f6r\u00fc\u015fmeyi iptal etti\u011fini vurguluyor. Norve\u00e7, Rusya’n\u0131n \u00c7e\u00e7enistan’\u0131 i\u015fgalini resmen k\u0131n\u0131yor. Letonya ve Estonya, sorunun bar\u0131\u015f\u00e7\u0131 y\u00f6ntemlerle \u00e7\u00f6z\u00fclmesini savunuyor ve gayret g\u00f6steriyor. Libya, \u0130slam Konferans\u0131 \u00d6rg\u00fct\u00fcn\u00fcn d\u0131\u015fi\u015fleri bakanlar\u0131n\u0131, \u00c7e\u00e7enistan sorununu g\u00f6r\u00fc\u015fmek \u00fczere, toplant\u0131ya \u00e7a\u011f\u0131r\u0131yor; Hollanda, Rusya B\u00fcy\u00fckel\u00e7isini, \u00c7e\u00e7enistan’daki durumu protesto etmek i\u00e7in, D\u0131\u015fi\u015fleri Bakanl\u0131\u011f\u0131na \u00e7a\u011f\u0131r\u0131yor ve Ruslara, \u00c7e\u00e7enistan’daki sava\u015f\u0131n derhal durdurulmas\u0131, siyas\u00ee bir \u00e7\u00f6z\u00fcm i\u00e7in m\u00fczakerelerin ba\u015flat\u0131lmas\u0131 \u00e7a\u011fr\u0131s\u0131nda bulunuyor. Almanya, Rusya Devlet Ba\u015fkan\u0131 Boris Yeltsin’den, \u00c7e\u00e7enistan b\u00f6lgesine y\u00f6nelik asker\u00ee m\u00fcdahaleye son vermesini ve siyas\u00ee bir \u00e7\u00f6z\u00fcm bulmas\u0131n\u0131 istiyor; ayr\u0131ca, Yeltsin’e, Rus ordusu \u00fczerindeki iradesini kullanmas\u0131n\u0131 ve ordunun kendi direktiflerine uymas\u0131n\u0131n sa\u011flanmas\u0131.y\u00f6n\u00fcnde \u00e7a\u011fr\u0131da bulunuyor. Rusya Federasyonuna ba\u011fl\u0131 bir\u00e7ok cumhuriyet, \u00c7e\u00e7enistan’daki sava\u015f\u0131 protesto ediyor; bu sava\u015f\u0131n, \u00c7e\u00e7en halk\u0131 i\u00e7in bir trajedi oldu\u011fu kadar, ayn\u0131 zamanda, Rusya’n\u0131n \u00e7okuluslu halk\u0131 i\u00e7in de trajedi oldu\u011funu vurguluyor. Rusya’daki siyas\u00ee partilerin y\u00f6neticileri -fa\u015fist Jirinovsk\u0130 hari\u00e7- \u00c7e\u00e7enistan meselesinin demokratik yollardan halledilmesi i\u00e7in tav\u0131r koyuyor; \u0130nsan Haklan Komisyonu Ba\u015fkan\u0131, Rus liderlerin, \u00c7e\u00e7enistan’\u0131n i\u015fgali hakk\u0131nda sistemli olarak yalan s\u00f6ylediklerini ifade ederek, g\u00f6revinden istifa ediyor. Fransa’daki S\u0131n\u0131r Tan\u0131mayan Doktorlar \u00d6rg\u00fct\u00fc, Rus sava\u015f u\u00e7aklar\u0131n\u0131n hastaneleri bile bombalad\u0131klar\u0131n\u0131, 30 ki\u015finin hayat\u0131n\u0131 kaybetti\u011fini ve 150 ki\u015finin yaraland\u0131\u011f\u0131n\u0131 rapor ederek, olay\u0131 \u015fiddetle k\u0131n\u0131yor. K\u0131z\u0131lha\u00e7, \u00c7e\u00e7enistan’daki durumun, a\u00e7\u0131k\u00e7a, k\u00f6t\u00fcye gitmesinden endi\u015fe duyuyor ve uluslararas\u0131 kurulu\u015flardan, \u00c7e\u00e7enistan’a g\u00f6nderilecek insan\u00ee yard\u0131m i\u00e7in destek olunmas\u0131n\u0131 istiyor.<\/p>\n De\u011ferli milletvekilleri, d\u00fcnyadaki devletler ve kurulu\u015flar bu t\u00fcr gayretler i\u00e7erisindeyken, T\u00fcrkiye H\u00fck\u00fcmeti ve K\u0131z\u0131lay\u0131 ne yapmaktad\u0131r?! T\u00fcrkiye ile tarih\u00ee, k\u00fclt\u00fcrel, din\u00ee ve akrabal\u0131k ba\u011flar\u0131 olan, tanklarla, toplarla, u\u00e7aklarla, sivil halka bir ayd\u0131r bomba ya\u011fd\u0131ran, tarih boyu s\u00f6m\u00fcrgesi alt\u0131na ald\u0131\u011f\u0131 T\u00fcrk ve Kuzey Kafkas halklar\u0131n\u0131n kan\u0131na doymayan canavar Yeltsin’e, bu H\u00fck\u00fcmet, hangi tepkiyi g\u00f6stermi\u015ftir?! B\u0131rakal\u0131m Kuzey Kafkas halklar\u0131yla olan tarih\u00ee, din\u00ee ve k\u00fclt\u00fcrel ve akrabal\u0131k ba\u011flar\u0131n\u0131 ve mill\u00ee \u00e7\u0131karlar\u0131n\u0131, demokrasi ad\u0131na, insan haklar\u0131 ad\u0131na, insanl\u0131k ad\u0131na d\u00fcnyadaki hangi \u00f6rg\u00fctlere m\u00fcracaat etmi\u015ftir?!<\/p>\n Say\u0131n milletvekilleri, Ermenistan ile kurdu\u011fu \u00f6zel ili\u015fkiler, yapt\u0131\u011f\u0131 savunma ve i\u015fbirli\u011fi antla\u015fmas\u0131yla G\u00fcrcistan ve Ermenistan’\u0131n T\u00fcrk s\u0131n\u0131r\u0131na, Rusya Federasyonunun, askerlerini yerle\u015ftirmesi, bug\u00fcnk\u00fc H\u00fck\u00fcmeti hi\u00e7 d\u00fc\u015f\u00fcnd\u00fcrm\u00fcyor mu? Bu, Rusya’mn yay\u0131lmac\u0131 emelinin devam etti\u011finin i\u015faretleri de\u011fil mi? \u00c7e\u00e7enistan’\u0131 i\u015fgale kalk\u0131\u015fmas\u0131, g\u00fcney s\u0131n\u0131rlar\u0131na asker y\u0131\u011fmas\u0131 AKKA’ya ayk\u0131r\u0131 de\u011fil mi? T\u00fcrkiye, neden g\u00fcvenli\u011fimiz a\u00e7\u0131s\u0131ndan NATO’yu harekete ge\u00e7irmiyor?<\/p>\n Rusya Federasyonu AG\u0130T’e, uluslararas\u0131 kurulu\u015flara imza atm\u0131\u015ft\u0131r, silah kullan\u0131lmas\u0131n\u0131 yasaklayan Paris \u015eart\u0131n\u0131n imzalay\u0131c\u0131s\u0131d\u0131r. H\u00fck\u00fcmetin, bu kurulu\u015flar\u0131 harekete ge\u00e7irmesi laz\u0131md\u0131r.<\/p>\n Soruyorum: G\u00f6revi, insan haklar\u0131 ve demokrasi olan Avrupa Konseyi, neredesiniz?!.<\/p>\n Soruyorum: \u0130slam karde\u015fli\u011fini a\u011fz\u0131ndan d\u00fc\u015f\u00fcrmeyen, \u0130slam devletleri \u00f6rg\u00fctleri-, neredesiniz?!.<\/p>\n Soruyorum d\u00fcnyaya: Bu soyk\u0131r\u0131ma h\u00e2l\u00e2 seyirci kalacak m\u0131s\u0131n\u0131z?!.<\/p>\n Soruyorum Say\u0131n Tansu \u00c7iller’e: Moskova’dan, Yeltsin’le birlikte, d\u00fcnyaya h\u00e2l\u00e2 ayn\u0131 pencereden bak\u0131yor musunuz?!. (ANAP s\u0131ralar\u0131ndan “Bravo”sesleri, alk\u0131\u015flar)<\/p>\n H\u00fck\u00fcmetimize soruyorum: D\u00fcnyay\u0131 harekete ge\u00e7irmek i\u00e7in, zaten 1,5 milyon olan \u00c7e\u00e7en Halk\u0131n\u0131n tamam\u0131n\u0131n katledilmesini mi bekliyorsunuz?!<\/p>\n De\u011ferli milletvekilleri, H\u00fck\u00fcmet, Rusya’n\u0131n \u00c7e\u00e7enistan’\u0131 i\u015fgalinde, g\u00f6r\u00fc\u015f\u00fcn\u00fc net bir \u015fekilde a\u00e7\u0131klamal\u0131 ve k\u0131sa zamanda uygulamaya koymal\u0131d\u0131r. H\u00fck\u00fcmetin bug\u00fcne kadar yapt\u0131\u011f\u0131 a\u00e7\u0131klamalar, 60 milyonluk T\u00fcrk Milletini tatmin etmemi\u015ftir.<\/p>\n H\u00fck\u00fcmet, Rusya’n\u0131n sald\u0131rgan emeller pe\u015finde oldu\u011funu, ABD’ye ve Avrupa’ya anlatmal\u0131; d\u00fcnyan\u0131n, Rusya’ya yapt\u0131\u011f\u0131 ekonomik yard\u0131mlar\u0131 durdurmas\u0131 i\u00e7in harekete ge\u00e7melidir. \u0130nsan\u00ee yard\u0131m\u0131n, \u00f6zellikle ila\u00e7 ve g\u0131da yard\u0131m\u0131n\u0131n muntazam yap\u0131labilmesi i\u00e7in, gerekli tedbirler al\u0131nmal\u0131, \u00c7e\u00e7enistan’\u0131n ba\u011f\u0131ms\u0131zl\u0131\u011f\u0131n\u0131 kazanmas\u0131 i\u00e7in gerekli deste\u011fi vermelidir. .<\/p>\n T\u00fcrkiye B\u00fcy\u00fck Millet Meclisinde yap\u0131lan bu genel g\u00f6r\u00fc\u015fme sonucunda, Meclisimiz, bir temenni karar\u0131 alarak, siyas\u00ee parti gruplar\u0131n\u0131n belirleyecekleri birer ki\u015fiden olu\u015fan bir heyetin \u00c7c\u00e7enistan’a gitmesi i\u00e7in gerekli giri\u015fimlerde bulunmal\u0131 ve H\u00fck\u00fcmet de gerekli deste\u011fi vermelidir veya T\u00fcrkiye B\u00fcy\u00fck Millet Meclisi \u0130nsan Haklar\u0131 Komisyonu, bir karar alarak, \u00c7e\u00e7enistan’a, oradaki insan haklar\u0131 ihlallerini yerinde g\u00f6rmek ve tespit etmek \u00fczere, bir heyet g\u00f6ndermelidir.<\/p>\n Say\u0131n milletvekilleri, H\u00fck\u00fcmet, \u00c7e\u00e7enistan’da d\u00f6k\u00fclen kan\u0131 ve \u015fiddeti durdurmak i\u00e7in hemen harekete ge\u00e7meli, sorunun bar\u0131\u015f\u00e7\u0131 yollardan \u00e7\u00f6z\u00fcm\u00fc i\u00e7in uluslararas\u0131 kurulu\u015flar nezdinde etkin giri\u015fimlerde bulunmal\u0131d\u0131r.<\/p>\n De\u011ferli milletvekilleri, \u00fcz\u00fclerek ifade etmek isterim ki, H\u00fck\u00fcmet, bug\u00fcne kadar, Rusya’n\u0131n toprak b\u00fct\u00fcnl\u00fc\u011f\u00fcn\u00fc koruma a\u00e7\u0131klamalar\u0131nda bulunmak ve g\u00f6stermelik 11 ton insan\u00ee yard\u0131m\u0131 Rusya Federasyonuna g\u00f6ndermekten ba\u015fka hi\u00e7bir \u015fey yapmam\u0131\u015ft\u0131r. De\u011ferli milletvekilleri, s\u00f6zlerimi, \u00c7e\u00e7enistan Mill\u00ee Mar\u015f\u0131ndan al\u0131nan iki k\u0131tayla tamamlamak istiyorum:<\/p>\n (Mikrofon otomatik cihaz taraf\u0131ndan kapat\u0131ld\u0131)<\/p>\n MEHMET \u00c7EV\u0130K (Devamla) – “Tun\u00e7tan da\u011flar kur\u015fun gibi eri\u015fe de<\/p>\n Hayattan ve sava\u015ftan onursuz \u00e7\u0131kmay\u0131z<\/p>\n Lailahe illallah (Alk\u0131\u015flar)<\/p>\n Gece kurt kuzlarken \u00e7\u0131kt\u0131k d\u00fcnyaya<\/p>\n Halka, vatana ve Allah’a sad\u0131\u011f\u0131z biz<\/p>\n Lailahe illallah”<\/p>\n Sayg\u0131lar sunar\u0131m. (Alk\u0131\u015flar)<\/p>\n BA\u015eKAN – <\/strong>Say\u0131n \u00c7evik, te\u015fekk\u00fcr ederim.<\/p>\n Efendim, konu bitinceye kadar yay\u0131n\u0131n devam\u0131n\u0131 \u015fu ana kadar sa\u011flayamad\u0131k. Bu konu b\u00f6l\u00fcnmesin, haks\u0131zl\u0131k olmas\u0131n, di\u011fer iki grup da bu a\u00e7\u0131k yay\u0131n da-konu\u015fsun diye bir hayli gayret ettik, olmad\u0131; ama, yay\u0131n banda al\u0131n\u0131yor, sizlerin konu\u015fmalar\u0131 de\u011ferlendirilecek ve halka, Kanal 3’ten verilecektir.<\/p>\n Say\u0131n Kadir Bozkurt, buyurun efendim. BA\u015eKAN –<\/strong> Buyurun efendim. \u0130HSAN SARA\u00c7LAR (Samsun) <\/strong>– Efendim, iki grubun konu\u015fmas\u0131 naklen olmu\u015fken, di\u011fer gruplar\u0131n konu\u015fmalar\u0131… BA\u015eKAN – <\/strong>Efendim, iki grubun ve H\u00fck\u00fcmetin cevab\u0131 banttan olacakt\u0131r. \u015eu anda yay\u0131n kesilmi\u015f durumdad\u0131r. Yay\u0131n\u0131 kesen de biz de\u011filiz, TRT kesti.<\/p>\n \u0130HSAN SARA\u00c7LAR (Samsun) – <\/strong>Efendim, m\u00fcsaade eder misiniz…<\/p>\n BA\u015eKAN – <\/strong>Edeyim efendim, buyurun. . , .<\/p>\n \u0130HSAN SARA\u00c7LAR (Samsun) – <\/strong>Say\u0131n Ba\u015fkan, T\u00fcrk Milletini b\u00f6ylesine ilgilendiren \u00f6nemli bir konuda…( ANAP s\u0131ralar\u0131ndan ” Ka\u00e7 ki\u015fi var; arkana baksana!” sesleri, g\u00fcr\u00fclt\u00fcler) Siz bari yapmay\u0131n arkada\u015flar, l\u00fctfen…<\/p>\n \u015e\u00dcKR\u00dc Y\u00dcR\u00dcR (Ordu) –<\/strong> Biz, sizden daha kalabal\u0131\u011f\u0131z; arkana baksana; 12 ki\u015fi vars\u0131n\u0131z…<\/p>\n BA\u015eKAN –<\/strong> Efendim, bir dakika l\u00fctfen…<\/p>\n Say\u0131n Sara\u00e7lar, bitirdiniz mi?..<\/p>\n \u0130HSAN SARA\u00c7LAR (Samsun) – <\/strong>Hay\u0131r efendim, daha ba\u015flamad\u0131m.<\/p>\n BA\u015eKAN – <\/strong>Buyurun Say\u0131n Sara\u00e7lar, devam edin efendim.<\/p>\n \u0130HSAN SARA\u00c7LAR (Samsun) –<\/strong> Efendim, bu toplant\u0131da ileri s\u00fcr\u00fclen g\u00f6r\u00fc\u015flerin m\u00fctebaki k\u0131sm\u0131n\u0131 da, ayn\u0131 \u015fartlarda kamuoyuna intikal ettirebilmek i\u00e7in, e\u011fer m\u00fcmk\u00fcnse, g\u00f6r\u00fc\u015fmeleri, yar\u0131n saat 14.00’e veya 15.00’e tehir edelim; rica ediyorum.<\/p>\n BA\u015eKAN –<\/strong> Efendim, tehir etmemize imk\u00e2n yok hepiniz biliyorsunuz. Biz, bu g\u00f6r\u00fc\u015fmeler yay\u0131n s\u00fcresine s\u0131\u011fmayacak diye, bir saatten beri, bunun tela\u015f\u0131 i\u00e7erisinde, yay\u0131n\u0131 devam ettirebilir miyiz diye u\u011fra\u015ft\u0131k.<\/p>\n \u0130HSAN SARA\u00c7LAR (Samsun) –<\/strong> Hepsinin de s\u00f6z\u00fcn\u00fc uzatt\u0131n\u0131z; be\u015f dakika, on dakika fazla konu\u015fturdunuz Say\u0131n Ba\u015fkan. BA\u015eKAN – <\/strong>Efendim, m\u00fcsaade eder misiniz..<\/p>\n Evet, herkesi, be\u015f dakika, on dakika fazla konu\u015fturdum; siz, bu Mecliste, o balkonlar\u0131n bu saate kadar devaml\u0131 dolu durmas\u0131na \u015fahit misiniz? Ben, o himayeyi, arkada\u015flara yapmad\u0131m, konunun ehemmiyetine binaen yapt\u0131m.( ANAP s\u0131ralar\u0131ndan alk\u0131\u015flar)<\/p>\n \u015e\u00dcKR\u00dc Y\u00dcR\u00dcR (Ordu) –<\/strong> Oylay\u0131n Say\u0131n Ba\u015fkan.<\/p>\n BA\u015eKAN – <\/strong>Bu i\u015fi, birbirimizi itham ederek konu\u015fursak hi\u00e7bir sonu\u00e7 elde edemeyiz.<\/p>\n \u0130HSAN SARA\u00c7LAR (Samsun) – <\/strong>Sizin s\u00f6zlerinizin cevab\u0131 budur Say\u0131n Ba\u015fkan. Siz s\u00f6yledi\u011finiz i\u00e7in s\u00f6yl\u00fcyorum.<\/p>\n AHMET KAB\u0130L (Rize) –<\/strong> Genel Kurulda 13 DYP’li var Say\u0131n Ba\u015fkan.<\/p>\n BA\u015eKAN – <\/strong>Say\u0131n milletvekilleri, \u015fu anda yay\u0131n yok… Onun i\u00e7in oturun l\u00fctfen.<\/p>\n Birle\u015fime 10 dakika ara veriyorum.<\/p>\n Kapanma Saati: 19.03<\/strong><\/p>\n BA\u015eKAN – <\/strong>Genel g\u00f6r\u00fc\u015fmenin bir noktas\u0131nday\u0131z. Geldi\u011fimiz bu noktada, daha iki grup s\u00f6zc\u00fcs\u00fc konu\u015famam\u0131\u015ft\u0131r, H\u00fck\u00fcmet ad\u0131na konu\u015fma yap\u0131lmam\u0131\u015ft\u0131r ve iki de \u015fah\u0131slar\u0131 ad\u0131na s\u00f6z talebi vard\u0131r. Her ne kadar, konunun bitimine kadar toplant\u0131y\u0131 uzatma karan alm\u0131\u015f isek de, verdi\u011fimiz \u015fu arada Grup Ba\u015fkanvekilleriyle yapt\u0131\u011f\u0131m\u0131z temasta, konunun ehemmiyetinden dolay\u0131, g\u00f6r\u00fc\u015fmelerin yar\u0131n devam\u0131na ve bir de, \u015fu anda a\u00e7t\u0131\u011f\u0131m Mecliste, arkada\u015flar\u0131n b\u00fcy\u00fck bir k\u0131sm\u0131n\u0131n, konu bitmi\u015f gibi, gitmi\u015f olmalar\u0131ndan dolay\u0131…<\/p>\n EY\u00dcP A\u015eIK (Trabzon) <\/strong>– Bir de yay\u0131n kesildi\u011fi i\u00e7in… Onu da s\u00f6yleyin can\u0131m…<\/p>\n BA\u015eKAN <\/strong>– Tabi\u00ee, Say\u0131n A\u015fik, o da do\u011frudur.<\/p>\n B\u00f6yle m\u00fchim bir konuda, birk\u0131s\u0131m siyas\u00ee partilerin a\u00e7\u0131k yay\u0131nda konu\u015fmas\u0131, di\u011ferlerinin konu\u015famamas\u0131, bir adaletsizlik oluyor. Aynca, televizyonumuz, yar\u0131n, saat 14.00 il\u00e2 15.00 aras\u0131nda Grup Ba\u015fkanvekillerince yap\u0131lacak Anayasa de\u011fi\u015fikli\u011fi toplant\u0131s\u0131nda olacakt\u0131r.<\/p>\n Bu nedenlerle, konuya, kald\u0131\u011f\u0131m\u0131z yerden devam etmek ve g\u00fcndemdeki i\u015fleri s\u0131ras\u0131yla g\u00f6r\u00fc\u015fmek \u00fczere, 11 Ocak 1995 \u00c7ar\u015famba g\u00fcn\u00fc saat 15.00’te toplanmak \u00fczere, birle\u015fimi kapat\u0131yorum.<\/p>\n Kapanma Saati: 19.17<\/strong><\/p>\n TBMM Tutanak Dergisi- 10.01.1995 \u2013 Birle\u015fim:65 \u2013 Cilt:77 \u2013 Sayfa: 248-271<\/em><\/p>\n \u00a9Waynakh Online<\/strong><\/span><\/p>\n YASAL UYARI<\/span> T\u00fcrkiye B\u00fcy\u00fck Millet Meclisi 19.D\u00f6nem\u2019de (6 Kas\u0131m 1991 \u2013 24 Aral\u0131k 1995) g\u00f6rev yapm\u0131\u015f Refah Partisi Grubu ad\u0131na Grup Ba\u015fkanvekili ve Sivas Milletvekili Abdullatif \u015eener\u2019in, \u00c7e\u00e7enya ve Kuzey Kafkasya B\u00f6lgesinde meydana gelen son geli\u015fmeler konusunda …<\/p>\n","protected":false},"author":3,"featured_media":0,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"ngg_post_thumbnail":0,"footnotes":""},"categories":[2623],"tags":[],"class_list":["post-12526","post","type-post","status-publish","format-standard","hentry","category-arsiv-belgeleri"],"views":4368,"_links":{"self":[{"href":"http:\/\/www.waynakh.com\/tr\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/12526","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"http:\/\/www.waynakh.com\/tr\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"http:\/\/www.waynakh.com\/tr\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"http:\/\/www.waynakh.com\/tr\/wp-json\/wp\/v2\/users\/3"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"http:\/\/www.waynakh.com\/tr\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=12526"}],"version-history":[{"count":2,"href":"http:\/\/www.waynakh.com\/tr\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/12526\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":12528,"href":"http:\/\/www.waynakh.com\/tr\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/12526\/revisions\/12528"}],"wp:attachment":[{"href":"http:\/\/www.waynakh.com\/tr\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=12526"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"http:\/\/www.waynakh.com\/tr\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=12526"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"http:\/\/www.waynakh.com\/tr\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=12526"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}
\nkadar teklifsiz gider, g\u00f6r\u00fc\u015f\u00fcr.<\/p>\n
\nmil iddialar\u0131n\u0131 neticelendirmeye mecburdur. K\u0131br\u0131s meselesinde “art\u0131k gelin, federasyonu g\u00f6r\u00fc\u015felim” mant\u0131\u011f\u0131ndan ayr\u0131lmak ve daha \u00e7ok Kuzey K\u0131br\u0131s T\u00fcrk Cumhuriyetini g\u00fc\u00e7lendirmek ve d\u00fcnyaya tan\u0131tmak mecburiyetinde oldu\u011funu bilmek durumundad\u0131r.<\/p>\n
\nh\u00fcrriyet kazanacaklard\u0131r, onur kazanacaklard\u0131r, \u015fahsiyet kazanacaklard\u0131r.(RP s\u0131ralar\u0131ndan “Bravo” sesleri, alk\u0131\u015flar)<\/p>\n
\n<\/strong><\/p>\n
\n<\/strong><\/p>\n
\n<\/strong><\/p>\n
\n\u0130HSAN SARA\u00c7LAR (Samsun) <\/strong>– Say\u0131n Ba\u015fkan, m\u00fcsaade eder misiniz…
\n<\/strong><\/p>\n
\n<\/strong><\/p>\n
\n<\/strong><\/p>\n
\n<\/strong><\/p>\n
\nSitede yer alan materyallerin t\u00fcm haklar\u0131 Waynakh Online\u2019a aittir. Bu materyaller (haberden\/makaleden\/terc\u00fcme eserden sadece al\u0131nt\u0131 yap\u0131lsa dahi) ancak kaynak g\u00f6sterilerek ve aktif link verilerek kullan\u0131labilir.<\/em><\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"