{"id":14109,"date":"2026-06-29T00:45:26","date_gmt":"2026-06-28T21:45:26","guid":{"rendered":"https:\/\/www.waynakh.com\/tr\/?p=14109"},"modified":"2026-06-29T00:45:26","modified_gmt":"2026-06-28T21:45:26","slug":"kelin-ilaci-ve-illuzyonun-anatomisi","status":"publish","type":"post","link":"http:\/\/www.waynakh.com\/tr\/2026\/06\/kelin-ilaci-ve-illuzyonun-anatomisi\/","title":{"rendered":"Kelin \u0130lac\u0131 ve \u0130lluzyonun Anatomisi"},"content":{"rendered":"\n

Eski \u00c7ardak Belediye Ba\u015fkanlar\u0131ndan Hami \u00d6zdil<\/strong> bir sosyal medya platformu \u00fczerinden son iki ay i\u00e7erisinde \u00f6zellikle T\u00fcrkiye\u2019deki \u00c7e\u00e7en diasporas\u0131 \u00f6zelinde devam eden tart\u0131\u015fmalara farkl\u0131 bir bak\u0131\u015f a\u00e7\u0131s\u0131 ile m\u00fcdahil oldu ve konunun asl\u0131n\u0131n kaybolmakta olan \u00c7e\u00e7en dili oldu\u011funu dile getirdi\u011fi samimi g\u00f6r\u00fc\u015flerini payla\u015ft\u0131<\/a>. G\u00f6r\u00fc\u015flerini payla\u015f\u0131rken faili ve failin c\u00fcr\u00fcmlerini a\u00e7\u0131kca anmasa da Rusya Federasyonu\u2019nu sorunun merkezine koydu\u011fu ama Rus eliyle kurulan i\u015fbirlik\u00e7i rejimin elinde imkan olsa sorunu \u00e7\u00f6zebilecek bir yap\u0131ya sahip oldu\u011funa dair bir durum tespiti yapt\u0131\u011f\u0131 i\u00e7in, konu \u00fczerinde yo\u011fun bir mesai harcam\u0131\u015f bir karde\u015finiz olarak ben de birka\u00e7 kelam etmek ihtiyac\u0131 duyuyorum.<\/p>\n\n\n\n

Say\u0131n \u00d6zdil\u2019in iyiniyetli ve k\u0131ymetli bu g\u00f6r\u00fc\u015f\u00fc temelde ve esasta baz\u0131 eksiklikler ve yanl\u0131\u015f bilgiler i\u00e7ermektedir. Konuyu ele al\u0131rken \u00f6ncelikle bir durum tespiti yapmak ve terminolojiyi yerli yerinde kullanmak gerekir, malum yanl\u0131\u015f at\u0131lan ilmek koca bir \u00f6rg\u00fcy\u00fc bozabilir. \u00d6zdil\u2019in dile getirdi\u011fi “E\u011fer Rusya Federasyonu dil konusunu tam yetki ile (Rus destekli \u2013 Rusya kontrol\u00fc ve denetimi alt\u0131ndaki<\/em>) \u00c7e\u00e7enya y\u00f6neticilerine b\u0131rak\u0131rsa \u00e7\u00f6z\u00fcm\u00fc zor olmayacakt\u0131r” tezi, ne yaz\u0131k ki bug\u00fcn\u00fcn \u00c7e\u00e7enyas\u0131ndaki mevcut Rus destekli rejiminin do\u011fas\u0131n\u0131 yanl\u0131\u015f okuyan, iyi niyetli bir yan\u0131lsamadan ibarettir. Oysa sosyolojik ve hukuki realite \u015fudur: Bug\u00fcn \u00c7e\u00e7enya, iddia edildi\u011fi ya da y\u00fcr\u00fct\u00fclen PR kampanyalar\u0131nda sunuldu\u011fu gibi “ileri d\u00fczeyde \u00f6zerk” bir cumhuriyet de\u011fil, do\u011frudan Kremlin\u2019in kontrol\u00fc alt\u0131nda varl\u0131\u011f\u0131n\u0131 s\u00fcrd\u00fcren bir s\u00f6m\u00fcrge aparat\u0131d\u0131r.  Halihaz\u0131rda bu g\u00f6revi yerine getirmek \u00fczere atanm\u0131\u015f Kad\u0131rov y\u00f6netimi, ba\u011f\u0131ms\u0131z bir siyasi iradeye de\u011fil, Moskova\u2019n\u0131n \u00e7izdi\u011fi s\u0131n\u0131rlara ba\u011f\u0131ml\u0131 bir totaliter yap\u0131ya sahiptir. Dolay\u0131s\u0131yla, (Rus destekli<\/em>) \u00c7e\u00e7en y\u00f6netiminin elinde “kendi ba\u015f\u0131na s\u00fcrecek bir ila\u00e7” yoktur; \u00e7\u00fcnk\u00fc bu i\u015fbirlik\u00e7i rejimin varl\u0131k sebebi, ilac\u0131 \u00fcretecek olan toplumsal ve ulusal bilinci Rusla\u015ft\u0131rma politikalar\u0131 potas\u0131nda eritmektir.<\/p>\n\n\n\n

\u015e\u00fcphesiz bir toplumun entelekt\u00fcel ve dilsel s\u00fcreklili\u011fi ancak okullar eliyle sa\u011flanabilir. Oysa 2003\u2019ten bu yana \u00c7e\u00e7enya\u2019da in\u015fa edilen altyap\u0131 incelendi\u011finde, rasyonel ve pedagojik bir niyetin de\u011fil, teokratik bir toplumsal kontrol mekanizmas\u0131n\u0131n kuruldu\u011fu a\u00e7\u0131k\u00e7a g\u00f6r\u00fclmektedir. \u0130kinci Rus-\u00c7e\u00e7en Sava\u015f\u0131\u2019n\u0131n ba\u015flad\u0131\u011f\u0131 1999 y\u0131l\u0131 sonbahar\u0131nda \u00c7e\u00e7en Cumhuriyeti \u0130\u00e7kerya topraklar\u0131nda e\u011fitim veren tam 450 okul bulunmaktayd\u0131. Rus i\u015fgalinin ilk hedefleri aras\u0131nda askeri binalar de\u011fil okullar ve k\u00fct\u00fcphaneler vard\u0131. Akhmat-Hac\u0131 Kad\u0131rov\u2019un Putin taraf\u0131ndan atand\u0131\u011f\u0131 2003 y\u0131l\u0131ndan bu yana devam eden yeniden in\u015fa edilen \u00c7e\u00e7enya tiyatrosunda ka\u00e7 tane yeni okul in\u015fa edildi biliyor musunuz? S\u00f6yleyeyim: Sadece 81 yeni okul. Peki bu kadar az say\u0131daki okul in\u015faas\u0131 imkans\u0131zl\u0131ktan dolay\u0131 m\u0131? Elbette ki hay\u0131r! 1999 y\u0131l\u0131 sonbahar\u0131na kadar \u00c7e\u00e7enya\u2019daki cami say\u0131s\u0131 yakla\u015f\u0131k 300 tane kadard\u0131 ve b\u00fcy\u00fck bir k\u0131sm\u0131 da Rus ordusu taraf\u0131ndan i\u015fgalle birlikte ya tamamen y\u0131k\u0131lm\u0131\u015ft\u0131 ya da tahrip edilmi\u015fti. 2003 y\u0131l\u0131ndan bu yana in\u015fa edilen cami say\u0131s\u0131 ise 1450 tanedir. \u0130\u00e7inde bulundu\u011fumuz Haziran ay\u0131n\u0131n bu son g\u00fcnlerinde Rus i\u015fgali alt\u0131ndaki \u00c7e\u00e7enya topraklar\u0131nda ayn\u0131 anda devam eden cami in\u015faat\u0131 say\u0131s\u0131 90\u2019d\u0131r. Elhamdulillah, ama bu asimetri, masum bir dindarl\u0131k g\u00f6stergesi de\u011fildir elbette. Rus kontrol\u00fc alt\u0131ndaki Rus destekli rejim, dili ve sek\u00fcler entelekt\u00fcel haf\u0131zay\u0131 \u00fcretecek olan okullar\u0131 arka plana iterek, n\u00fcfusu camiler eliyle kontrol alt\u0131nda tutmay\u0131, dinsel rit\u00fceller \u00fczerinden toplumsal muhalefeti pasifize etmeyi ama\u00e7lamaktad\u0131r. Tek neden de bu de\u011fildir tahmin edece\u011finiz \u00fczere. Devasa cami in\u015faatlar\u0131 ve l\u00fcks g\u00f6kdelen projeleri, federal b\u00fct\u00e7eden \u00c7e\u00e7enya\u2019ya aktar\u0131lan Rus fonlar\u0131n\u0131n \u00e7al\u0131nmas\u0131 ve Akhmat-Hac\u0131 Kad\u0131rov Vakf\u0131 \u00fczerinden i\u015fbirlik\u00e7i rejimin yaratt\u0131\u011f\u0131 elitler ve Kad\u0131rov klan\u0131 aras\u0131nda payla\u015ft\u0131r\u0131lmas\u0131 i\u00e7in paravan olarak kullan\u0131lmaktad\u0131r. \u015eeffafl\u0131ktan uzak ihale s\u00fcre\u00e7leri, hayali ta\u015feron firmalar ve in\u015faat maliyetlerinin fahi\u015f g\u00f6sterilmesi yoluyla milyarlarca rublelik bir s\u00f6m\u00fcrge rant\u0131 yarat\u0131lmaktad\u0131r. E\u011fitim yat\u0131r\u0131mlar\u0131 bu rant \u00e7ark\u0131n\u0131n yap\u0131sal olarak d\u0131\u015f\u0131ndad\u0131r ve bu nedenle okul in\u015faatlar\u0131n\u0131 \u00c7e\u00e7enya\u2019da pek g\u00f6remezsiniz.<\/p>\n\n\n\n

\u00c7e\u00e7ence e\u011fitiminin tarihsel seyrini pedagojik metotlar ve dil alan\u0131nda yap\u0131lan \u00e7al\u0131\u015fmalar ve bu \u00e7al\u0131\u015fmalar\u0131n sonu\u00e7lar\u0131 a\u00e7\u0131s\u0131ndan inceledi\u011fimizde, \u00c7e\u00e7en Cumhuriyeti \u0130\u00e7kerya d\u00f6nemi ile bug\u00fcnk\u00fc Rus destekli rejim aras\u0131nda ontolojik bir u\u00e7urumun mevcut oldu\u011fu g\u00f6r\u00fclmektedir.<\/p>\n\n\n\n

Sovyet d\u00f6neminde \u00c7e\u00e7ence sadece k\u00f6ylerde konu\u015fulan, okullarda ise haftada birka\u00e7 saat g\u00f6sterilen “ikinci s\u0131n\u0131f” bir dil konumundayd\u0131. \u00c7e\u00e7en Cumhuriyeti \u0130\u00e7kerya y\u00f6netimi ise ba\u011f\u0131ms\u0131zl\u0131\u011f\u0131n ilan edildi\u011fi 1991 y\u0131l\u0131ndan itibaren siyasi bir vizyon olarak Sovyetler d\u00f6neminde \u00f6zellikle 1944 s\u00fcrg\u00fcn\u00fcyle birlikte yasaklarla bask\u0131lanan \u00c7e\u00e7enceyi birinci plana koyan bir yakla\u015f\u0131m\u0131 kendisine prensip edindi. Dil, s\u00f6m\u00fcrge kar\u015f\u0131t\u0131 direni\u015fin ve ulusal egemenli\u011fin asli unsuru olarak kabul edilerek bu \u00e7al\u0131\u015fmalara bir de felsefi bir altyap\u0131 sa\u011fland\u0131. 1991 y\u0131l\u0131 sonunda \u00c7e\u00e7en Cumhuriyeti \u0130\u00e7kerya Parlamentosu akademisyenler, yazarlar ve \u015fairlerden olu\u015fan bir \u00e7al\u0131\u015fma grubu kurdu. Bu \u00f6zel komisyonun titiz bir \u00e7al\u0131\u015fmas\u0131 neticesinde haz\u0131rlanan modern \u00c7e\u00e7en Latin Alfabesi, \u00c7e\u00e7en Parlamentosu taraf\u0131ndan kabul edildi. Alfabenin kabul\u00fcn\u00fcn ard\u0131nda da, e\u011fitim sisteminde pedagojik bir devrim yap\u0131ld\u0131. Rusya’dan ba\u011f\u0131ms\u0131z bir e\u011fitim sistemi kurmak i\u00e7in \u00c7e\u00e7en Cumhuriyeti \u0130\u00e7kerya Milli E\u011fitim Bakanl\u0131\u011f\u0131 akademisyenleri toplad\u0131. Bu akademik komisyon Sovyet ideolojisinden ar\u0131nd\u0131r\u0131lm\u0131\u015f, \u00f6zg\u00fcn milli bir m\u00fcfredat haz\u0131rlad\u0131. \u00c7e\u00e7en tarihini, Kafkasya da\u011fl\u0131lar\u0131n\u0131n k\u00fclt\u00fcr\u00fcn\u00fc ve s\u00f6zl\u00fc edebiyat\u0131n\u0131 merkeze alan yeni ders kitaplar\u0131 yaz\u0131ld\u0131. Tarihte ilk kez, \u00c7e\u00e7en topraklar\u0131nda ilkokullarda t\u00fcm derslerin tamamen \u00c7e\u00e7ence okutulmas\u0131 kararla\u015ft\u0131r\u0131ld\u0131 ve bu ba\u015far\u0131yla da uyguland\u0131. \u00c7e\u00e7en \u00e7ocuklar \u00c7e\u00e7ence okumaya ve yazmaya ba\u015flad\u0131lar. Ortaokul ve liselerde ise matematik ve fen bilimleri gibi derslerde Rus\u00e7a kitaplar kullan\u0131lmaya devam etse de, ders anlat\u0131m dilinin \u00c7e\u00e7ence olmas\u0131 te\u015fvik edildi. Ayn\u0131 d\u00f6nemde bir \u00e7eviri seferberli\u011fi ba\u015flat\u0131ld\u0131 ve Rus\u00e7a olan temel bilim kitaplar\u0131 \u00c7e\u00e7ence\u2019ye terc\u00fcme edilmeye ba\u015fland\u0131. \u00c7e\u00e7en dili, edebiyat\u0131 ve tarihi derslerinin saatleri dramatik \u015fekilde art\u0131r\u0131ld\u0131. Bununla yetinilmedi, devlet dairelerinin tabelalar\u0131, resmi belgeler, pasaport taslaklar\u0131 ve \u0130\u00e7kerya gazetesi gibi ulusal bas\u0131ndaki pek \u00e7ok yay\u0131n modern Latin alfabesine ge\u00e7irildi. Bu b\u00fcy\u00fck dil ve e\u011fitim reformu ne yaz\u0131k ki 1994-1996 y\u0131llar\u0131 aras\u0131ndaki I. Rus-\u00c7e\u00e7en Sava\u015f\u0131 ve 1999 y\u0131l\u0131nda ba\u015flayan yeni Rus i\u015fgali nedeniyle baltaland\u0131. Cumhuriyet genelindeki okullar\u0131n, matbaalar\u0131n ve k\u00fct\u00fcphanelerin ezici bir \u00e7o\u011funlu\u011fu Rus bombard\u0131manlar\u0131nda yerle bir oldu ya da hasar g\u00f6rd\u00fc. Kitap basacak matbaa, ders i\u015fleyecek s\u0131n\u0131f kalmad\u0131. Sava\u015f d\u00f6neminde y\u00fcz binlerce \u00c7e\u00e7en, kom\u015fu \u0130ngu\u015fetya’ya veya da\u011fl\u0131k b\u00f6lgelerdeki k\u00f6ylerine gitmek zorunda kald\u0131. \u00c7e\u00e7en \u00f6\u011fretmenler, \u00e7ad\u0131rlarda ve s\u0131\u011f\u0131naklarda, ellerinde hi\u00e7bir kitap olmadan, tahta par\u00e7alar\u0131 \u00fczerine \u00e7ocuklara modern \u00c7e\u00e7en Latin alfabesini ve dillerini \u00f6\u011fretmeye devam ederek destans\u0131 bir direni\u015f g\u00f6sterdiler.<\/p>\n\n\n\n

2003 y\u0131l\u0131nda Akhmat-Hac\u0131 Kad\u0131rov ile ba\u015flayan ama a\u011f\u0131rl\u0131kl\u0131 olarak 2007 y\u0131l\u0131 itibariyle h\u0131zlanan \u00c7e\u00e7enya\u2019da sava\u015f\u0131n sona erdi\u011fi propagandas\u0131n\u0131 g\u00fc\u00e7lendirmek \u00fczere \u00fclkenin yeniden in\u015fa edildi\u011fi g\u00fcncel d\u00f6nemde ise, fiziki ve maddi imkanlar olmas\u0131na ra\u011fmen hukuki ve siyasi olarak \u00c7e\u00e7ence\u2019nin Rus\u00e7a kar\u015f\u0131s\u0131nda geriledi\u011fi, \u00c7e\u00e7encenin e\u011fitim ve \u00f6\u011fretimi i\u00e7in \u00e7aba sarf edilmedi\u011fi bir d\u00f6nem oldu. Esas\u0131nda, Rus destekli rejimin \u00f6zerk b\u00f6lge anayasas\u0131nda \u00c7e\u00e7ence, Rus\u00e7a\u2019n\u0131n yan\u0131s\u0131ra anadil olarak belirtildi\u011fi i\u00e7in, \u00c7e\u00e7ence\u2019nin e\u011fitim ve \u00f6\u011fretimi, dilin geli\u015ftirilmesi ve \u00c7e\u00e7ence eserlerin bas\u0131lmas\u0131 i\u00e7in Rus yanl\u0131s\u0131 rejimin elinde bir imkan vard\u0131. Ancak Rus yanl\u0131s\u0131 rejimin b\u00f6yle bir kayg\u0131s\u0131 olmad\u0131\u011f\u0131 i\u00e7in bu d\u00f6nem de hakk\u0131yla de\u011ferlendirilmedi ve i\u015fin \u015fov k\u0131sm\u0131na yat\u0131r\u0131m yap\u0131ld\u0131. Nitekim, 2007 y\u0131l\u0131nda 25 Nisan g\u00fcn\u00fc \u201c\u00c7e\u00e7en Dili G\u00fcn\u00fc\u201d ilan edildi ama ger\u00e7ekten dil e\u011fitimi ve dil ile ilgili \u00e7al\u0131\u015fmalar yap\u0131lmas\u0131 te\u015fvik edilmektense, rejim \u00fcyelerinin geleneksel k\u0131yafetleri giyerek dans etti\u011fi, \u00e7e\u015fitli e\u011flenceler d\u00fczenledi\u011fi bir ba\u015fka PR \u00e7al\u0131\u015fmas\u0131 yap\u0131ld\u0131. Yine bu d\u00f6nemde \u0130\u00e7kerya\u2019n\u0131n t\u00fcm izlerini silmek \u00fczere okul kitaplar\u0131 yeniden tasarland\u0131. \u00c7e\u00e7en dili, edebiyat\u0131 ve \u00c7e\u00e7en tarihi \u00fczerine ilk \u00f6\u011fretimden lise son s\u0131n\u0131fa kadar Rus yanl\u0131s\u0131 rejime ve Putin\u2019e methiyeler d\u00fczen, Rusya\u2019n\u0131n \u00e7\u0131karlar\u0131na uygun yeniden yaz\u0131lm\u0131\u015f tarihi bilgileri i\u00e7eren yeni ders kitaplar\u0131 bas\u0131ld\u0131 ve okullara da\u011f\u0131t\u0131ld\u0131. Okullarda haftal\u0131k 4 \u2013 5 saatlik s\u00fcrelerde verilen \u00c7e\u00e7ence derslerinin ak\u0131beti 2017 y\u0131l\u0131nda son Rus \u00c7ar\u0131 Vladimir Putin\u2019in yapt\u0131\u011f\u0131 bir konu\u015fmayla de\u011fi\u015fti. S\u00f6z gelimi bu konu\u015fmada Putin, \u00f6zerk b\u00f6lgelerde ya\u015fayan etnik Ruslar\u0131n ya\u015fad\u0131klar\u0131 \u00f6zerk cumhuriyetin b\u00f6lgesel dillerini \u00f6\u011frenmeye zorlanmas\u0131n\u0131n kabul edilemez oldu\u011funu ve Rus\u00e7an\u0131n \u00fclkenin tek “manevi \u00e7er\u00e7evesi” oldu\u011funu savunmu\u015ftu. Bu durumdan kendilerine pay \u00e7\u0131karan Rusya Dumas\u0131\u2019ndaki Rus milliyet\u00e7i milletvekilleri de dil e\u011fitimi \u00fczerine yeni bir yasa teklifi haz\u0131rlad\u0131. Tasar\u0131n\u0131n amac\u0131, Rusya genelinde Rus\u00e7ay\u0131 tek egemen dil k\u0131lmak ve \u00f6zerk cumhuriyetlerin milliyet\u00e7i reflexlerini t\u00f6rp\u00fclemekti. Rus i\u015fgali alt\u0131ndaki \u00c7e\u00e7enya topraklar\u0131nda Rus destekli rejimin ba\u015f\u0131ndaki Kad\u0131rov \u00f6nce bu yasa teklifine \u015fiddetle kar\u015f\u0131 \u00e7\u0131ksa da, Kremlin yasa konusunda geri ad\u0131m atmayaca\u011f\u0131n\u0131 netle\u015ftirince, Kad\u0131rov ve s\u00f6zumona \u00c7e\u00e7enya’y\u0131 Moskova’da temsil eden milletvekilleri (ba\u015fta \u015eamsail Saraliyev ve Adam Delimhanov olmak \u00fczere<\/em>) siyasi pozisyonlar\u0131n\u0131 tamamen de\u011fi\u015ftirdiler. Rus i\u015fgali alt\u0131ndaki \u00c7e\u00e7enya’dan Rusya Devlet Dumas\u0131’na giren atanm\u0131\u015f \u00c7e\u00e7en milletvekilleri, yasa oylamaya sunuldu\u011funda Kremlin’e sadakatlerini g\u00f6stermek ad\u0131na tasar\u0131ya “Kabul” oyu verdiler. Peki bu yasa ile ne oldu? T\u0131pk\u0131 Sovyet d\u00f6neminde oldu\u011fu gibi, okullar\u0131n ana e\u011fitim dili Rus\u00e7a olarak belirlendi. Rus\u00e7a d\u0131\u015f\u0131ndaki “yerel dillerin” zorunlu e\u011fitimi kald\u0131r\u0131ld\u0131 ve se\u00e7meli hale getirildi. Yani, Rus i\u015fgali alt\u0131ndaki \u00c7e\u00e7en topraklar\u0131nda Ruslar eliyle atanm\u0131\u015f rejimin kontrol\u00fcnde \u00c7e\u00e7en halk\u0131n\u0131n evlatlar\u0131 haftada sadece 45 dakikal\u0131k se\u00e7meli bir derste \u00c7e\u00e7ence e\u011fitimi alabilmektedir. Malum oldu\u011fu \u00fczere \u00c7e\u00e7en alfabesinde Kiril harflerinin yan yana gelmesiyle olu\u015fan ve Rus\u00e7ada olmayan \u00e7ok say\u0131da zor \u00e7ift ses vard\u0131r (\u00f6rne\u011fin: \u043a\u0445, \u043a\u044a, \u0445\u044c, \u0445\u04c0, \u0446\u04c0, \u0447\u04c0<\/em>). Bu 45 dakikal\u0131k s\u00fcrenin \u00f6nemli bir b\u00f6l\u00fcm\u00fc, \u00e7ocuklar\u0131n bu sesleri do\u011fru \u00e7\u0131karabilmesi ve yazarken kar\u0131\u015ft\u0131rmamas\u0131 i\u00e7in harcan\u0131r. S\u0131n\u0131fta \u00e7ok k\u0131sa bir hikaye, masal veya \u015fiir okunur. \u00d6\u011frencilerin birbirleriyle basit diyaloglar kurmas\u0131na y\u00f6nelik g\u00fcnl\u00fck konu\u015fma kal\u0131plar\u0131 papa\u011fanvari \u015fekilde tekrarland\u0131r\u0131l\u0131r. Yani birileri i\u00e7in \u00c7e\u00e7ence\u2019nin kurtulu\u015f re\u00e7etesi olarak g\u00f6r\u00fclen insanlar kendi koltuklar\u0131n\u0131 ve Kremlin’den gelen finansal fonlar\u0131 korumak ad\u0131na, \u00c7e\u00e7en dilinin kurumsal olarak bitirilmesine yol a\u00e7an bu federal yasaya kar\u015f\u0131 durmad\u0131lar. \u00c7e\u00e7en halk\u0131na kar\u015f\u0131 ekranlarda “b\u00fcy\u00fck lider, dinin, \u00c7e\u00e7encenin ve k\u00fclt\u00fcr\u00fcn koruyucusu<\/em><\/strong>” imaj\u0131 \u00e7izerken, fiiliyatta kendilerinden beklendi\u011fi \u00fczere Moskova’n\u0131n dil k\u0131r\u0131m\u0131 politikas\u0131n\u0131n sad\u0131k birer uygulay\u0131c\u0131s\u0131 oldular.<\/p>\n\n\n\n

\u0130\u015fbirlik\u00e7i rejim topu ailelere at\u0131p \u00c7e\u00e7ence\u2019nin \u00f6\u011frenilmesi ve konu\u015fulmas\u0131 gerekti\u011fini s\u00f6ylese de, Rusya Federasyonu genelinde lise son s\u0131n\u0131fta \u00fcniversiteye giri\u015f i\u00e7in zorunlu olan EGE (Devlet Birle\u015fik S\u0131nav\u0131<\/em>) federal d\u00fczeyde sadece Rus\u00e7a olarak tasarland\u0131\u011f\u0131ndan, mevcut sistem \u00f6\u011frencileri de pragmatik olarak az\u0131nl\u0131k dillerinden uzakla\u015fmaya zorlamaktad\u0131r. Zaten \u00e7ocuklar\u0131n\u0131n iyi bir gelece\u011fe sahip olmas\u0131n\u0131 isteyen ailelerde \u00e7ocuklar\u0131n\u0131n t\u00fcm e\u011fitim hayat\u0131n\u0131 Rus\u00e7a temelinde planlamaktad\u0131r. Yani, \u00c7e\u00e7en halk\u0131 kendi vatan\u0131nda kendi dilini konu\u015famamakta, \u00f6\u011frenememekte ve \u00f6\u011fretememektedir. \u0130lac\u0131 olmayan keller, Ruslar\u0131n eliyle Ruslar ad\u0131na Ruslar\u0131n \u00e7\u0131karlar\u0131 i\u00e7in o koltuklarda oturanlard\u0131r asl\u0131nda.<\/p>\n\n\n\n

G\u00fcn\u00fcm\u00fcz \u00c7e\u00e7enyas\u0131nda \u00c7e\u00e7ence \u00fczerine \u00e7al\u0131\u015fmalar yapmas\u0131 gereken fak\u00fclteler, bilim kurullar\u0131, akademisyenler ve yazarlar-\u00e7izerler ise Sovyet d\u00f6neminden kalma eserlerin yeniden bask\u0131lar\u0131n\u0131 yapmakla me\u015fgullerdir. Yeni d\u00f6nem eserlerinin ekseriyat\u0131 Sovyet d\u00f6nemindeki kuralc\u0131, ezberci ve hiyerar\u015fik e\u011fitim materyallerinin renkli ku\u015fe ka\u011f\u0131da bas\u0131lm\u0131\u015f basit birer taklididir. \u0130\u00e7erikte pedagojik bir devrim ya da dilin modern felsefesine dair hi\u00e7bir yenilik yoktur. Say\u0131n \u00d6zdil\u2019in uzun oldu\u011fundan bahisle de\u011finmedi\u011fi, \u00c7e\u00e7en diasporalar\u0131nda \u00c7e\u00e7ence kullan\u0131m\u0131 ve \u00f6\u011frenimine ili\u015fkin problemlerin temelinde de Sovyet-Rus ideolojisi yatmaktad\u0131r. Rus i\u015fgali alt\u0131ndaki g\u00fcn\u00fcm\u00fcz \u00c7e\u00e7enyas\u0131nda, \u00c7e\u00e7en dili \u00fczerine akademik \u00e7al\u0131\u015fmalar y\u00fcr\u00fctmesi gereken ki\u015filer, s\u00f6m\u00fcrgeci pedagojinin bir dayatmas\u0131 neticesinde paradoksal bir \u015fekilde t\u00fcm \u00e7al\u0131\u015fmalar\u0131n\u0131 sadece “Rus\u00e7a bilenlere” \u00c7e\u00e7ence \u00f6\u011fretmeyi hedefleyen hatal\u0131 bir metot \u00fczerine kurmu\u015flard\u0131r ve bu metot son 100 y\u0131ld\u0131r da de\u011fi\u015fmemi\u015ftir. Dilbilgisi kurallar\u0131 Rus\u00e7a terminoloji \u00fczerinden a\u00e7\u0131klanmakta; d\u00fcnyadaki di\u011fer dillerin pedagojik \u00f6\u011fretim metotlar\u0131ndan, g\u00fcn\u00fcm\u00fcz teknolojisinden tamamen uzak durulmaktad\u0131r. Rus\u00e7a bilmeyen bir diasporal \u00f6znenin bu materyallerle dil \u00f6\u011frenmesi imkans\u0131zd\u0131r.<\/p>\n\n\n\n

Say\u0131n Hami \u00d6zdil\u2019in de bahsetti\u011fi ilk a\u00e7\u0131k mektup \u00c7e\u00e7ence kaleme al\u0131nm\u0131\u015ft\u0131<\/a><\/strong>, zira o mektup bana \u00c7e\u00e7ence ula\u015ft\u0131. Ama bu seyahatleri organize edenler, dahil olanlar, dahil olmasalar dahi bu isimleri destekleyenler ele\u015ftirilerini T\u00fcrk\u00e7e dile getirdi\u011fi i\u00e7in de cevaplar hep T\u00fcrk\u00e7e devam ediyor. Benim yaz\u0131m\u0131n da sizlere T\u00fcrk\u00e7e ula\u015facak olmas\u0131n\u0131n ana sebebi budur.<\/p>\n\n\n\n

Hami \u00d6zdil, Kafkasya\u2019ya yap\u0131lan seyahatleri ve sonras\u0131ndaki tart\u0131\u015fmalar\u0131 demokratik bir tahamm\u00fcls\u00fczl\u00fck ba\u011flam\u0131nda ele al\u0131rken, akt\u00f6rlerin niyetini fazlas\u0131yla idealize etmektedir. \u00d6zdil\u2019in h\u00fcsn\u00fcniyeti, seyahati organize edenlerin pragmatizmini \u00f6rtmeye yetmemektedir.\u00a0 Bu seyahatlerin as\u0131l derdi asla \u00c7e\u00e7en dilinin ihyas\u0131 olmam\u0131\u015ft\u0131r. Yolculuk \u00f6ncesindeki gizli ajandalar, seyahat \u00f6ncesinde ve seyahat boyunca ticaret yapmal\u0131y\u0131z sohbetleri, seyahat esnas\u0131ndaki l\u00fcks a\u011f\u0131rlamalar ve verilen mesajlar dikkatle incelendi\u011finde, bu i\u015fin ba\u015f\u0131n\u0131 \u00e7ekenlerin temel motivasyonunun para, makam ve ki\u015fisel network elde etmek oldu\u011fu g\u00fcn \u0131\u015f\u0131\u011f\u0131 gibi ortadad\u0131r. S\u00f6m\u00fcrgeci Rus y\u00f6netimi alt\u0131ndaki i\u015fbirlik\u00e7i Kad\u0131rov rejimi, diaspora fig\u00fcrlerini fonlayarak ve onlara sahte itibarlar (makamlar, \u00f6d\u00fcller<\/em>) da\u011f\u0131tarak kendi uluslararas\u0131 me\u015fruiyet krizini a\u015fmaya \u00e7al\u0131\u015fmaktad\u0131r. Diasporadaki akt\u00f6rlerin as\u0131l vurgular\u0131 dil pedagojisi \u00fczerine de\u011fil, rejimin g\u00fcc\u00fc, finansal kapasitesi ve kendilerine a\u00e7\u0131lacak kap\u0131lar \u00fczerinedir. Yap\u0131lan \u015fey, dil ve k\u00fclt\u00fcr maskesi tak\u0131lm\u0131\u015f ucuz bir siyasi PR \u00e7al\u0131\u015fmas\u0131ndan ibarettir.<\/p>\n\n\n\n

Hami \u00d6zdil\u2019in “kelin ilac\u0131” metaforu da \u00e7ok do\u011fru bir te\u015fhistir fakat adres yanl\u0131\u015ft\u0131r. Kel olan ve ilac\u0131 bulunmayan yer, Rus s\u00f6m\u00fcrge idaresi alt\u0131ndaki Grozny y\u00f6netimidir. Dilin ve k\u00fclt\u00fcr\u00fcn ger\u00e7ek ne\u015fteri, s\u00f6m\u00fcrgecinin l\u00fctfunda aranamaz. Bug\u00fcn ba\u015fta Avrupa olmak \u00fczere d\u00fcnyan\u0131n d\u00f6rt bir yan\u0131nda Rus i\u015fgalinden ve zulm\u00fcnden ka\u00e7an 500.000\u2019e yak\u0131n \u00c7e\u00e7en ya\u015famaktad\u0131r. Fransa, Almanya, Avusturya, Bel\u00e7ika, Hollanda gibi \u00fclkelerde, hi\u00e7bir devlet deste\u011fi olmaks\u0131z\u0131n, tamamen kendi \u00f6z kaynaklar\u0131yla \u00c7e\u00e7ence kurslar\u0131 a\u00e7an, dijital platformlar kuran, dergiler \u00e7\u0131karan ve \u00e7ocuklar\u0131na anadillerini aktarmak i\u00e7in entelekt\u00fcel bir direni\u015f sergileyen yeni ve dinamik bir diaspora do\u011fmu\u015ftur.\u00a0 E\u011fer as\u0131l ama\u00e7 propaganda de\u011fil de ger\u00e7ekten dili ya\u015fatmak, \u00f6\u011frenmek ve geli\u015ftirmekse; Rus eliyle kurulmu\u015f, haftada 45 dakikal\u0131k \u00c7e\u00e7enceye dahi tahamm\u00fcl edemeyen totaliter bir s\u00f6m\u00fcrge y\u00f6netimine ve onun PR seyahatlerine ihtiya\u00e7 yoktur. \u00c7e\u00e7en dili, s\u00f6m\u00fcrgecinin g\u00f6lgesinde de\u011fil, Avrupa\u2019dan T\u00fcrkiye\u2019ye uzanan bu yeni, \u00f6zg\u00fcr ve sivil diasporan\u0131n entelekt\u00fcel eme\u011fiyle kendi k\u00fcllerinden yeniden do\u011facakt\u0131r. \u00c7e\u00e7ence\u2019nin kurtulu\u015fu bu yeni diaspora eliyle olacakt\u0131r. Bu ba\u011flamda, Rus i\u015fgalcilerin atad\u0131\u011f\u0131 i\u015fbirlik\u00e7ilerden medet ummaktansa Avrupa\u2019daki gen\u00e7 ve dinamik yeni diaspora ile ili\u015fkiler kurulmal\u0131, var olan ili\u015fkiler g\u00fc\u00e7lendirilmeli, ortak projelere imza at\u0131lmal\u0131d\u0131r. T\u00fcrkiye \u00f6zelinde ise kendi emek ve \u00e7abalar\u0131yla dil i\u00e7in bir\u015feyler yapmaya \u00e7al\u0131\u015fan gen\u00e7 karde\u015flerimiz desteklenmelidir<\/a><\/strong>.<\/p>\n\n\n\n

Akhmed Magomadov<\/strong><\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

Eski \u00c7ardak Belediye Ba\u015fkanlar\u0131ndan Hami \u00d6zdil bir sosyal medya platformu \u00fczerinden son iki ay i\u00e7erisinde \u00f6zellikle T\u00fcrkiye\u2019deki \u00c7e\u00e7en diasporas\u0131 \u00f6zelinde devam eden tart\u0131\u015fmalara farkl\u0131 bir bak\u0131\u015f a\u00e7\u0131s\u0131 ile m\u00fcdahil oldu ve konunun asl\u0131n\u0131n kaybolmakta olan …<\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":0,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"ngg_post_thumbnail":0,"footnotes":""},"categories":[1],"tags":[],"class_list":["post-14109","post","type-post","status-publish","format-standard","hentry","category-haberler"],"views":344,"_links":{"self":[{"href":"http:\/\/www.waynakh.com\/tr\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/14109","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"http:\/\/www.waynakh.com\/tr\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"http:\/\/www.waynakh.com\/tr\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"http:\/\/www.waynakh.com\/tr\/wp-json\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"http:\/\/www.waynakh.com\/tr\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=14109"}],"version-history":[{"count":1,"href":"http:\/\/www.waynakh.com\/tr\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/14109\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":14110,"href":"http:\/\/www.waynakh.com\/tr\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/14109\/revisions\/14110"}],"wp:attachment":[{"href":"http:\/\/www.waynakh.com\/tr\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=14109"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"http:\/\/www.waynakh.com\/tr\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=14109"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"http:\/\/www.waynakh.com\/tr\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=14109"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}