<\/p>\n
\u00dcnl\u00fc \u00c7e\u00e7en cerrah Khassan Baiev\u2019in \u201cYemin:\u0130ki Ate\u015f Aras\u0131nda Bir \u00c7e\u00e7en Doktor\u201d isimli kitab\u0131nda yer alan ve Baiev\u2019in kaleminden 23 \u015eubat 1944 s\u00fcrg\u00fcn\u00fcne dair bu vah\u015fetin tan\u0131\u011f\u0131 babas\u0131ndan dinledi\u011fi ger\u00e7ekler…<\/p>\n
\u201c\u2026D\u00f6n\u00fcp bakt\u0131\u011f\u0131mda Dada\u2019n\u0131n hikayeleri anlatmak i\u00e7in H\u00fcseyin ve benim gerekli bilgileri alabilecek ya\u015fa gelmemizi bekledi\u011fini g\u00f6r\u00fcyorum. H\u00fcseyin ve ben s\u0131k s\u0131k ondan bizi evimizden g\u00f6r\u00fcnen terk edilmi\u015f k\u00f6ye g\u00f6t\u00fcrmesini isterdik; ama o hep \u00e7ok me\u015fgul oldu\u011funu s\u00f6ylerdi. Sonra bir sabah kahvalt\u0131m\u0131z\u0131 \u00e7abucak bitirmemizi s\u00f6yledi, bizi o hayalet k\u00f6ye g\u00f6t\u00fcrecekti. Evin \u00f6n\u00fcndeki patikadan inmeye ba\u015flad\u0131k, toprak yolu ge\u00e7tik ve da\u011f\u0131n yakla\u015f\u0131k sekiz y\u00fcz metre a\u015fa\u011f\u0131s\u0131na indik. Da\u011fda t\u00fcm renklerin \u00fczerimize s\u0131\u00e7rad\u0131\u011f\u0131 g\u00fcnlerden biriydi. Patika boyunca kenardaki uzun otlar bacaklar\u0131n\u0131za dolan\u0131yordu ve d\u00fc\u011f\u00fcn \u00e7i\u00e7ekleri, papatyalar, laleler ve minik beyaz \u00e7i\u00e7ekler ayaklar\u0131n\u0131zda a\u00e7\u0131yordu.<\/p>\n
K\u00f6ye ula\u015ft\u0131\u011f\u0131m\u0131zda, boyumuz kadar otlar\u0131n ve \u0131s\u0131rgan otu yataklar\u0131n aras\u0131ndan ge\u00e7ip meydana ula\u015ft\u0131k. Is\u0131rganlar pantolonumun \u00fczerinden bacaklar\u0131ma batm\u0131\u015ft\u0131; ama \u015fikayet etmeye cesaret edememi\u015ftim. Evlerin mimari yap\u0131s\u0131 bizimkileri \u00e7a\u011fr\u0131\u015ft\u0131r\u0131yordu; fakat duvarlar\u0131n\u0131n \u00e7o\u011fu y\u0131k\u0131lm\u0131\u015ft\u0131. Evlerin arka bah\u00e7elerini a\u011fa\u00e7lar ve uzun otlar basm\u0131\u015ft\u0131.<\/p>\n
\u201c\u00c7e\u00e7enistan\u2019daki tek terk edilmi\u015f k\u00f6y\u00fcn buras\u0131 oldu\u011funu mu san\u0131yorsunuz?\u201d dedi Dada durup eliyle vadiyi i\u015faret ederken. \u201c\u015euraya bir bak\u0131n!\u201d dedi. \u201cNe g\u00f6r\u00fcyorsunuz?\u201d<\/p>\n
Ba\u015fta yaln\u0131zca bir koyun s\u00fcr\u00fcs\u00fc g\u00f6rd\u00fcm. Sab\u0131rs\u0131zland\u0131. \u201cDikkatli bak\u0131n! Da\u011f\u0131n s\u0131rt\u0131ndaki ev k\u00fcmesini g\u00f6rm\u00fcyor musunuz?\u201d O anda kayal\u0131klar\u0131n yamac\u0131na dizilmi\u015f eve benzeyen \u015feyleri fark ettim.<\/p>\n
\u201cB\u00fct\u00fcn \u00c7e\u00e7enistan terk edilmi\u015f k\u00f6ylerle dolu\u201d dedi Dada. \u201cS\u00fcrg\u00fcnden sonra k\u00f6ylerde kalan tek \u015fey hayvanlard\u0131. Makazhoy terk edilmi\u015fti. Biz oray\u0131 terk ettikten sonra insanlar gelip b\u0131rakt\u0131\u011f\u0131m\u0131z her \u015feyi ald\u0131lar.\u201d<\/p>\n
Dada sessizle\u015fti, bir s\u00fcre vadiye dal\u0131p gitti. Tekrar konu\u015ftu\u011funda sesi \u00e7atalla\u015ft\u0131. Onu ilk kez b\u00f6yle g\u00f6r\u00fcyordum.<\/p>\n
\u201cB\u00fct\u00fcn k\u00f6yde hayvan sesleri yank\u0131lan\u0131yordu: K\u00f6pek ulumalar\u0131 ve sa\u011f\u0131lmay\u0131 bekleyen ineklerin m\u00f6lemeleri. Memeleri patlay\u0131ncaya kadar s\u00fctle dolmu\u015flard\u0131 ve sonunda \u00f6ld\u00fcler.\u201d Hayvanlar\u0131n ba\u015f\u0131na gelenleri dinlemek beni deh\u015fete d\u00fc\u015f\u00fcrd\u00fc ve evdeki ineklerin ayn\u0131 ac\u0131lar\u0131 \u00e7ekti\u011fini d\u00fc\u015f\u00fcnd\u00fcm bir an.<\/p>\n
Dada bizi b\u00fcy\u00fck mezarl\u0131\u011fa g\u00f6t\u00fcrd\u00fc. Kar\u015f\u0131 k\u00f6\u015fede, \u00fczerlerinde gizemli semboller, daireler ve sopa gibi \u015fekiller olan ta\u015flar vard\u0131. Bunlar\u0131n, \u00c7e\u00e7enistan\u2019a \u0130slamiyet gelmeden \u00e7ok \u00f6nce, insanlar\u0131n g\u00fcne\u015fe ve aya tapt\u0131\u011f\u0131 \u00e7ok tanr\u0131l\u0131 d\u00f6nemlere ait oldu\u011funu s\u00f6yledi. B\u00fcy\u00fck mezarl\u0131\u011f\u0131n yan\u0131nda, ortas\u0131nda bir s\u00fctun olan telle \u00e7evrili bir de k\u00fc\u00e7\u00fck mezarl\u0131k vard\u0131. \u201cDerede \u00f6len insanlar buraya g\u00f6m\u00fcl\u00fcyorlard\u0131\u201d dedi.<\/p>\n
Derenin ne oldu\u011funu sorduk; Stalin polislerinin 1944 s\u00fcrg\u00fcn\u00fc s\u0131ras\u0131nda i\u015fe yaramayan g\u00fc\u00e7s\u00fcz insanlar\u0131 \u00f6lmeleri i\u00e7in kayal\u0131ktan a\u015fa\u011f\u0131ya att\u0131klar\u0131n\u0131 s\u00f6yledi. Daha sonra Dada bizi o kayal\u0131\u011fa g\u00f6t\u00fcrd\u00fc; o g\u00fcn haf\u0131zamda bug\u00fcn gibi canl\u0131d\u0131r hala. Uzak tepelerde kar par\u0131ld\u0131yordu; vadi yumu\u015fac\u0131k g\u00fcne\u015f \u0131\u015f\u0131\u011f\u0131yla y\u0131kan\u0131yordu. Yukar\u0131 bakt\u0131m ve iki kartal\u0131n, mavili\u011fi g\u00f6z\u00fcm\u00fc ac\u0131tan g\u00f6ky\u00fcz\u00fcnde daireler \u00e7izdi\u011fini g\u00f6rd\u00fcm.<\/p>\n
Dada u\u00e7uruma vard\u0131\u011f\u0131m\u0131zda bize uyar\u0131larda bulunuyordu. \u201cA\u015fa\u011f\u0131ya bak\u0131n; ama kayal\u0131\u011f\u0131n kenar\u0131na fazla yakla\u015fmay\u0131n ve sak\u0131n aya\u011fa kalkmay\u0131n! Ba\u015f\u0131n\u0131z d\u00f6ner!\u201d H\u00fcseyin ve ben kayal\u0131\u011f\u0131n k\u0131y\u0131s\u0131na kadar otlar\u0131n aras\u0131ndan emekledik. Ben \u00f6ne e\u011filip u\u00e7uruma bakarken H\u00fcseyin beni ayak bileklerimden tuttu. Yakla\u015f\u0131k y\u00fcz seksen metre a\u015fa\u011f\u0131da, nehir, vadinin \u00fczerinde k\u0131vr\u0131larak ak\u0131yor, g\u00fcr\u00fclt\u00fcs\u00fc kayalar\u0131 titretiyordu; bu y\u00fczden Dada 23 \u015eubat 1944\u2019te neler oldu\u011funu anlat\u0131rken onu g\u00fc\u00e7l\u00fckle duyabiliyordum.<\/p>\n
\u201cYa\u015fl\u0131lar\u0131 ve sakatlar\u0131 u\u00e7urumdan att\u0131lar, b\u00f6ylece onlardan kolayca kurtulacaklard\u0131!\u201d dedi. \u201c\u0130\u00e7lerinde kuzenlerimiz Karim ve Uzum da vard\u0131 ve birka\u00e7 uzak akraba\u2026 Sa\u011flam olanlar, s\u0131\u011f\u0131rlar gibi bir yere doldurulup Kazakistan\u2019a g\u00f6nderilmek \u00fczere, y\u00fcr\u00fcyerek zorla yakla\u015f\u0131k otuz kilometre do\u011fudaki Vedeno\u2019ya g\u00f6nderildi. Biz buna \u201c\u00d6l\u00fcm Yolu\u201d ad\u0131n\u0131 vermi\u015ftik.\u201d<\/p>\n
O konu\u015ftuk\u00e7a, g\u00f6z\u00fcm\u00fcn \u00f6n\u00fcne bo\u015flu\u011fa f\u0131rlat\u0131lan, havada d\u00f6nen, takla atan canl\u0131 bedenler, h\u0131zla a\u015fa\u011f\u0131 d\u00fc\u015ferken r\u00fczgarda u\u00e7u\u015fan giysiler geliyordu. Kayalara \u00e7arpt\u0131klar\u0131ndan v\u00fccutlar\u0131n\u0131n tan\u0131n\u0131r halde olup olmad\u0131\u011f\u0131n\u0131 merak etmi\u015ftim. D\u00fc\u015ferken bir dala tak\u0131lan olmu\u015f muduydu? Hayatta kal\u0131p bu gaddarl\u0131\u011f\u0131 kim anlatm\u0131\u015ft\u0131?<\/p>\n
Otlara tutunarak tekrar ileri uzan\u0131p boynumu uzatt\u0131m; ama hi\u00e7 \u00e7al\u0131l\u0131k g\u00f6remedim. Karanl\u0131ktan ve g\u00fcne\u015fte parlayan nehirden ba\u015fka bir \u015fey g\u00f6r\u00fcnm\u00fcyordu. Ba\u015f\u0131m d\u00f6nd\u00fc; midem bulanarak kendimi emniyete almak i\u00e7in geri \u00e7ekildim ve Dada\u2019n\u0131n devam etmesini bekledim.<\/p>\n
\u201cVedeno\u2019da insanlar\u0131 kamyon kasalar\u0131na doldurdular.\u201d Dada bir an sustu ve daha sonranehrin g\u00fcr\u00fclt\u00fcs\u00fcnden sesini duyurabilmek i\u00e7in daha y\u00fcksek sesle konu\u015fmaya ba\u015flad\u0131. \u201cBizi en yak\u0131n tren istasyonuna g\u00f6t\u00fcrd\u00fcler. Hayvanm\u0131\u015f\u0131z gibi bizleri tren vagonlar\u0131na bindirdiler. Kad\u0131nlar ve erkekler tek s\u0131ra halinde, ayakta, bal\u0131k istifi gibi dizilmi\u015ftik. Bebekleri ve \u00e7ocuklar\u0131 ezilmemeleri i\u00e7in kuca\u011f\u0131m\u0131za alm\u0131\u015ft\u0131k.\u201d<\/p>\n
\u201cG\u00fcnler ge\u00e7tik\u00e7e d\u0131\u015fk\u0131 ve kusmuk kokusu nefesimizi t\u0131kamaya ba\u015flad\u0131. G\u00fc\u00e7l\u00fckle nefes alabiliyorduk. Sonra teker teker insanlar \u00f6lmeye ba\u015flad\u0131. Bir \u015fey s\u00f6ylemek i\u00e7in kafan\u0131 \u00e7eviriyordun ve yan\u0131ndaki insan\u0131n \u00f6lm\u00fc\u015f oldu\u011funu g\u00f6r\u00fcyordun. Erkekler cesetleri vagonun k\u00f6\u015fesine ta\u015f\u0131y\u0131p onlar\u0131 istiflenmi\u015f odunlar gibi \u00fcst \u00fcste y\u0131\u011f\u0131yorlard\u0131. Tren bir yerde durana kadar cesetler \u00e7\u00fcr\u00fcm\u00fc\u015f oluyordu. Can \u00e7eki\u015fen insanlar\u0131n iniltileri ve kad\u0131nlar\u0131n \u00e7ocuklar\u0131n\u0131n ac\u0131lar\u0131na dayanamay\u0131p feryat figan ba\u011f\u0131r\u0131\u015flar\u0131 tekerleklerin g\u00fcr\u00fclt\u00fcs\u00fcne kar\u0131\u015f\u0131yordu.\u201d Dada i\u00e7 \u00e7ekti. \u201cBir ay sonra Kazakistan\u2019a ula\u015ft\u0131\u011f\u0131m\u0131zda vagonlar\u0131n yar\u0131s\u0131 bo\u015ftu. Yolda yar\u0131m milyon insan \u00f6lm\u00fc\u015ft\u00fc.\u201d<\/p>\n
Dada her \u015feyin Sovyet yetkililerce ne kadar iyi organize edildi\u011fini ve operasyonun nas\u0131l \u00f6nceden planland\u0131\u011f\u0131n\u0131 anlatt\u0131. Yol boyunca her durakta, Rus g\u00f6stericiler vagonlar\u0131 kar\u015f\u0131lam\u0131\u015flar. \u201cVatan hainleri! Vatan hainleri!\u201d Babam\u0131n sesindeki \u00f6fkeyi hissedebiliyordum. \u201cBize vatan haini dediler!\u201d Sonra Dada sessizli\u011fe g\u00f6m\u00fcld\u00fc.<\/p>\n
B\u00fcy\u00fcrken elbette s\u00fcrg\u00fcnle ilgili hikayeler dinledim. Dinlememek m\u00fcmk\u00fcn de\u011fildi. Herkes bir akrabas\u0131n\u0131 kaybetmi\u015fti. Herkesin bir hikayesi vard\u0131; ama Sovyet d\u00f6neminde s\u00fcrg\u00fcn hakk\u0131nda ancak kapal\u0131 kap\u0131lar ard\u0131nda ve al\u00e7ak sesle konu\u015fabilirdiniz. Sovyet tarihinde \u00f6rtbas edilen olaylardan biri de buydu. O korkun\u00e7 olay hakk\u0131nda, bildiklerimin \u00e7o\u011funu mutfak masam\u0131z\u0131n etraf\u0131nda toplanan ya\u015fl\u0131 kad\u0131nlardan duymu\u015fumdur. Bir keresinde, benim dinlemedi\u011fimi zannettikleri bir anda, Nana, en b\u00fcy\u00fck ablalar\u0131m Raya ve Tamara\u2019ya, kad\u0131nlar\u0131n vagonlar\u0131nda erkeklerin kar\u015f\u0131s\u0131nda tuvaletlerini yapmaktan utand\u0131klar\u0131 i\u00e7in nas\u0131l mesanelerini patlay\u0131p \u00f6ld\u00fcklerini anlatm\u0131\u015ft\u0131. Ya\u015fl\u0131 kad\u0131nlar s\u0131k s\u0131k, \u00f6l\u00fclerini g\u00f6memediklerinden, onlar\u0131 k\u00f6peklerin ve \u00e7akallar\u0131n yemesi i\u00e7in trenden att\u0131klar\u0131ndan bahsederlerdi. \u00d6l\u00fcleri yirmi d\u00f6rt saat i\u00e7inde g\u00f6mememek bizim i\u00e7in dine kar\u015f\u0131 yap\u0131lm\u0131\u015f bir sayg\u0131s\u0131zl\u0131kt\u0131r.<\/p>\n
\u201cCesetleri g\u00f6mmek i\u00e7in dereden nas\u0131l \u00e7\u0131kar\u0131yorlard\u0131?\u201d diye sordum.<\/p>\n
Dada\u2019n\u0131n y\u00fcz\u00fc bulutland\u0131. \u201cYakla\u015f\u0131k olarak iki y\u00fcz ceset vard\u0131\u201d dedi. \u201cAbrekler, Sovyetler ba\u015fa ge\u00e7tikten sonra da\u011flarda kanun ka\u00e7a\u011f\u0131 olarak ya\u015fayan insanlard\u0131, onlar \u00e7\u0131kard\u0131lar. Cesetleri atlara y\u00fcklediler. Bu olay d\u00f6rt g\u00fcn s\u00fcrd\u00fc.\u201d<\/p>\n
\u201cBa\u015ftan ba\u015fla\u201d dedim. \u201cSize ne oldu?\u201d<\/p>\n
Dada, \u0130kinci D\u00fcnya Sava\u015f\u0131 s\u0131ras\u0131nda kuzeydo\u011fu cephesinde yaraland\u0131ktan sonra hastaneden taburcu edilip \u00c7e\u00e7enistan\u2019a geri g\u00f6nderildi\u011fini s\u00f6yledi. Yaralar\u0131 hala a\u00e7\u0131km\u0131\u015f, baca\u011f\u0131ndaki ve kal\u00e7a kemi\u011findeki \u015farapnel par\u00e7alar\u0131 y\u00fcz\u00fcnden de \u00e7ok ac\u0131 \u00e7ekiyormu\u015f. Bir g\u00fcn Makazhoy\u2019un arkas\u0131ndaki da\u011fl\u0131k b\u00f6lgede \u00e7ad\u0131rlar oldu\u011fu dikkatini \u00e7ekmi\u015f. \u00d6nce bir \u00e7ad\u0131r, bir \u00e7ad\u0131r daha, hepsinin ba\u015f\u0131nda da \u0130\u00e7i\u015fleri Bakanl\u0131\u011f\u0131\u2019n\u0131n polis \u00fcniformas\u0131n\u0131 giyen askerler varm\u0131\u015f. \u00dcniformalar onu huzursuz etmi\u015f. Seyahatleri s\u0131ras\u0131nda yok olmalarla, insanlar\u0131n geceleri bir daha g\u00f6r\u00fclmemek \u00fczere nas\u0131l ortadan kaybolduklar\u0131yla ilgili s\u00f6ylentiler duymu\u015f.<\/p>\n
\u201cYerel Konsey Ba\u015fkan\u0131\u2019na gidip b\u00fct\u00fcn bu askerlerin neden orada topland\u0131klar\u0131n\u0131 sordum. Sovyet ordusunun dinlenmeye ihtiyac\u0131 oldu\u011funu s\u00f6yledi. S\u00fcrg\u00fcn s\u00f6zc\u00fc\u011f\u00fcn\u00fc kulland\u0131m, o ise sanki \u00e7\u0131lg\u0131nca bir \u015fey s\u00f6ylemi\u015fim gibi g\u00fcld\u00fc.\u201d Konsey \u00fcyesi eklemi\u015f, \u201cEminim ki birlikler cumhuriyetimize temiz hava alabilmeleri ve Berlin\u2019deki son g\u00f6revden \u00f6nce dinlenebilmeleri i\u00e7in yerle\u015ftirilmi\u015flerdir.\u201d<\/p>\n
\u201cOnun ve benim bilmedi\u011fimiz \u015fey ise benzer \u00e7ad\u0131rlar\u0131n \u00c7e\u00e7enistan\u2019\u0131n d\u00f6rt bir yan\u0131ndaki da\u011flarda kurulmakta oldu\u011fuydu. \u00dcstelik yaln\u0131zca \u00c7e\u00e7enistan\u2019da de\u011fil, \u0130ngu\u015fetya, Kabardey-Balkar, Kara\u00e7ay-\u00c7erkes ve daha uzaktaki kom\u015fu cumhuriyetlere de yay\u0131lmaktayd\u0131. Stalin, Volga nehri k\u0131y\u0131s\u0131nda ya\u015fayan Alman kolonilerini ve K\u0131r\u0131m\u2019daki Tatarlar\u0131 s\u00fcrm\u00fc\u015ft\u00fc bile.\u201d<\/p>\n
23 \u015eubat 1944 sabah\u0131, i\u00e7erideki birlikleri y\u00f6neten NKVD gizli polisi b\u00fct\u00fcn erkekleri meydana toplam\u0131\u015f. Ba\u015fta insanlar askerlerin yemek yard\u0131m\u0131 istediklerini d\u00fc\u015f\u00fcnm\u00fc\u015f; ancak daha sonra resmi binalar\u0131n yak\u0131nlar\u0131na konu\u015flanm\u0131\u015f korumalar\u0131 ve makinal\u0131 t\u00fcfekleri g\u00f6r\u00fcnce , bunun 23 \u015eubat\u2019a denk gelen Sovyet Ordu G\u00fcn\u00fc\u2019n\u00fc kutlamak i\u00e7in yap\u0131ld\u0131\u011f\u0131n\u0131 zannetmi\u015fler.<\/p>\n
B\u00fct\u00fcn erkekler topland\u0131ktan sonra sarho\u015f bir NKVD yetkilisi meydandaki bir platformun merdivenlerinden sendeleyerek \u00e7\u0131km\u0131\u015f, megafonu kald\u0131rm\u0131\u015f ve kalabal\u0131\u011fa seslenmi\u015f. Herkes sessizle\u015fmi\u015f. \u00c7e\u00e7en-\u0130ngu\u015f Cumhuriyeti\u2019nin da\u011f\u0131t\u0131ld\u0131\u011f\u0131n\u0131 bildirmi\u015f. B\u00fct\u00fcn halk Nazilerle i\u015fbirli\u011fi yapt\u0131\u011f\u0131 i\u00e7in Hazar Havzas\u0131\u2019n\u0131n \u00f6teki taraf\u0131na g\u00f6nderiliyormu\u015f. Bir dakikal\u0131\u011f\u0131na kalabal\u0131k ta\u015f kesilip sessizle\u015fmi\u015f; kar\u015f\u0131 \u00e7\u0131kan u\u011fultular y\u00fckselmi\u015f. Neden? Neden? Meydanlarda bu soru yank\u0131lanm\u0131\u015f.<\/p>\n
\u201cSizler katilsiniz, vatan hainisiniz ve Almanlara yard\u0131m ettiniz!\u201d yetkili megafondan bu s\u00f6zleri tekrarl\u0131yormu\u015f.<\/p>\n
Kalabal\u0131ktaki \u00f6fke b\u00fcy\u00fcm\u00fc\u015f. Bir \u00c7e\u00e7en\u2019e vatan haini demek onu \u00f6dleklikle su\u00e7lamak demektir. K\u0131\u015fk\u0131rt\u0131c\u0131 s\u00f6zler\u2026 Bu insanlar\u0131 Almanlara yard\u0131m etmekle su\u00e7lamak \u00e7\u0131lg\u0131ncaym\u0131\u015f; \u00e7\u00fcnk\u00fc pek \u00e7o\u011fu bir sava\u015f\u0131n oldu\u011fundan bile habersizmi\u015f. Okuma yazmalar\u0131 yokmu\u015f. Elektrikleri, gazeteleri yokmu\u015f ve neredeyse da\u011flardan hi\u00e7 inmezlermi\u015f.<\/p>\n
G\u00f6\u011fs\u00fcnde madalyalar ve \u015fapkas\u0131nda k\u0131rm\u0131z\u0131 bir y\u0131ld\u0131z olan \u00c7e\u00e7en bir kumandan kalabal\u0131\u011f\u0131 yar\u0131p platforma gelmi\u015f. \u201cSen ne diyorsun?\u201d diye ba\u011f\u0131rm\u0131\u015f g\u00f6\u011fs\u00fcndeki madalyalar\u0131 g\u00f6stererek; \u00f6fkesi y\u00fcz\u00fcnden anla\u015f\u0131l\u0131yormu\u015f. \u201cBen vatan hainiyim ha? Ben Stalingrad\u2019da sava\u015f\u0131p gazi oldum! Anavatan ve Stalin i\u00e7in! \u00c7a\u011fr\u0131s\u0131na uydum.\u201d Sonra da NKVD yetkilisinin y\u00fcz\u00fcne bir yumruk indirmi\u015f.<\/p>\n
\u201cBen vatan hainiyim ha?\u201d Sesi \u00e7atlak \u00e7\u0131k\u0131yormu\u015f ve elinin tersiyle g\u00f6zlerindeki ya\u015flar\u0131 siliyormu\u015f.<\/p>\n
\u0130ki koruma platforma f\u0131rlay\u0131p adam\u0131 kolundan k\u0131v\u0131rm\u0131\u015f ve onu s\u00fcr\u00fckleyerek uzakla\u015ft\u0131rm\u0131\u015f. \u201cGeneral dahi olsan umrumda de\u011fil!\u201d diye ba\u011f\u0131rm\u0131\u015f i\u00e7lerinden biri. \u201c\u00c7e\u00e7en olman vatan haini oldu\u011fun anlam\u0131na gelir.\u201d<\/p>\n
\u201cBizlere vatan haini damgas\u0131 vurdular!\u201d Dada sessizle\u015fti. S\u00f6zc\u00fcklerin arkas\u0131ndaki ac\u0131y\u0131 hissedebiliyordum. \u201cO kumandan\u0131 orac\u0131kta vurmu\u015f olmal\u0131lar\u201d dedi nihayet tekrar konu\u015ftu\u011funda. \u201cG\u00f6t\u00fcr\u00fclmesinden hemen sonra silah sesleri duydum.\u201d<\/p>\n
Dada, askerlerin ev ev dola\u015f\u0131p kad\u0131nlar\u0131 sa\u00e7lar\u0131ndan s\u00fcr\u00fcyerek evlerden \u00e7\u0131kard\u0131klar\u0131n\u0131 ve e\u015fyalar\u0131 sokaklara f\u0131rlatt\u0131klar\u0131n\u0131 anlatt\u0131. Para ya da m\u00fccevher bulma umuduyla par\u00e7alad\u0131klar\u0131 yast\u0131k y\u00fczleri ve yataklar\u0131n t\u00fcyleri havada u\u00e7u\u015fuyormu\u015f. K\u00f6y\u00fcn d\u00f6rt bir yan\u0131nda silah sesleri yank\u0131lan\u0131yormu\u015f. NKVD birlikleri \u00c7e\u00e7enistan\u2019\u0131n da\u011fl\u0131k kesiminde yol ge\u00e7meyen k\u00f6ylerde oturanlar\u0131 so\u011fukkanl\u0131l\u0131kla \u00f6ld\u00fcr\u00fcyor ve b\u00f6ylece, bu insanlar\u0131 vadiye nakletme derdinden de kurtulmu\u015f oluyorlarm\u0131\u015f. Dada\u2019n\u0131n bize anlatt\u0131\u011f\u0131na g\u00f6re, da\u011flar\u0131n tepesinde Haybah ad\u0131 verilen bir yerde birlikler kad\u0131n, erkek, \u00e7ocuk demeden alt\u0131 y\u00fcz ki\u015fiyi bir ah\u0131ra t\u0131k\u0131p i\u00e7eriyi gazla doldurduktan sonra ate\u015fe vermi\u015fler; en ya\u015fl\u0131 kurban y\u00fcz d\u00f6rt ya\u015f\u0131nda bir adamken en gen\u00e7 kurban bir g\u00fcnl\u00fck bebekmi\u015f. Ba\u015fka bir katliam da, s\u0131n\u0131rd\u0131\u015f\u0131 edilen be\u015f y\u00fcz vatanda\u015f\u0131 ta\u015f\u0131yan kamyonlar hava muhalefetine yenik d\u00fc\u015f\u00fcnce \u00c7e\u00e7enistan\u2019\u0131n bir ba\u015fka b\u00f6lgesinde, Galan\u00e7o\u2019da ger\u00e7ekle\u015ftirilmi\u015f. Sab\u0131rs\u0131zlanan korumalar sa\u011flam olanlar\u0131 vurmu\u015f, engellileri, \u00e7ocuklar\u0131 ve ya\u015fl\u0131lar\u0131 da y\u00fcksek bir tepeden Galan\u00e7o G\u00f6l\u00fc\u2019ne itmi\u015fler.<\/p>\n
Vadideki k\u00f6yl\u00fcler bile da\u011fdaki akrabalar\u0131n\u0131n kaderinden ka\u00e7amam\u0131\u015flar. S\u00fcrg\u00fcn g\u00fcn\u00fc, NKVD birlikleri Urus Martan y\u00f6resindeki hastaneye girip aralar\u0131nda \u00e7ocuklar\u0131n da bulundu\u011fu birka\u00e7 y\u00fcz hasta ve yaral\u0131y\u0131 \u00f6ld\u00fcrm\u00fc\u015f. Daha sonra bu cesetler, askerler taraf\u0131ndan hastanenin arka bah\u00e7esine alelacele kaz\u0131lan bir toplu mezara gizlice g\u00f6m\u00fclm\u00fc\u015f. Onlarca y\u0131l yerli halk bu mezarlardan habersiz ya\u015fam\u0131\u015f. Ancak 1990\u2019l\u0131 y\u0131llar\u0131n ba\u015f\u0131nda, o hastanede \u00e7al\u0131\u015fan bir Rus hem\u015firenin Grozny\u2019deki \u00e7e\u015fitli gazetelerden birine g\u00f6nderdi\u011fi mektup sayesinde \u00c7e\u00e7enler bu mezarl\u0131ktan haberdar olmu\u015f. Bunun \u00fczerine kal\u0131nt\u0131lar kaz\u0131l\u0131p M\u00fcsl\u00fcman geleneklerine uygun olarak yeniden g\u00f6m\u00fclm\u00fc\u015f.<\/p>\n
Dada, Makazhoy\u2019da kucaklar\u0131nda \u00e7ocuklar\u0131yla kad\u0131nlar\u0131n ve kimi at arabas\u0131 \u00fczerinde insanlar\u0131n olu\u015fturdu\u011fu bir milden daha uzun bir alan\u0131 kaplayan kalabal\u0131\u011f\u0131n nas\u0131l da\u011fdan a\u015fa\u011f\u0131ya indi\u011fini anlatt\u0131. \u0130nsanlar\u0131n y\u00fczleri, karla kapl\u0131 tepelerden esen dondurucu r\u00fczgardan maviye d\u00f6nm\u00fc\u015f. Ya\u015fl\u0131 adamlar yakar\u0131p dua ederken kad\u0131nlar a\u011fl\u0131yormu\u015f. Ka\u00e7maya \u00e7al\u0131\u015fan ve bitap d\u00fc\u015f\u00fcp geride kalan herkes vuruluyormu\u015f. \u201cErkeklerden baz\u0131lar\u0131 askerlere sald\u0131rm\u0131\u015ft\u0131\u201d dedi Dada. \u201cS\u00fcng\u00fclenip dereye f\u0131rlat\u0131ld\u0131lar.\u201d<\/p>\n
Dada, kad\u0131nlar\u0131n ve \u00e7ocuklar\u0131n \u00e7\u0131\u011fl\u0131klar\u0131n\u0131 ve erkeklerin yakar\u0131\u015flar\u0131n\u0131 bast\u0131rmak i\u00e7in birliklerin tren istasyonunda davul \u00e7ald\u0131klar\u0131n\u0131 hat\u0131rlad\u0131\u011f\u0131 s\u00f6yledi. Daha sonra Dada, tren yolunda do\u011furan bir kad\u0131nlar ilgili korkun\u00e7 bir hikaye anlatt\u0131. Kad\u0131n o kadar \u00e7ok utanm\u0131\u015f ki, erkeklerin neler oldu\u011funu g\u00f6rmemesi i\u00e7in ba\u015f\u0131ndan a\u015fa\u011f\u0131ya bir battaniye \u00f6rtm\u00fc\u015f. Do\u011fum s\u0131ras\u0131nda \u00f6lm\u00fc\u015f ve tabii bebekte. Kad\u0131nlar \u00fczerini a\u00e7t\u0131klar\u0131nda, ba\u011f\u0131rmamak i\u00e7in alt duda\u011f\u0131n\u0131 \u0131s\u0131r\u0131p par\u00e7alad\u0131\u011f\u0131n\u0131 g\u00f6rm\u00fc\u015fler.<\/p>\n
\u201c\u0130nsanlar vagonlardan indikten sonra \u00f6l\u00fcmlerin durdu\u011funu d\u00fc\u015f\u00fcnmeyin\u201d dedi Dada. \u201cKazakistan\u2019a ula\u015ft\u0131klar\u0131nda zaten \u00e7o\u011fu hasta olmu\u015ftu ve yetkililer b\u00f6lgedeki doktorlara biz \u2018vatan hainlerini\u2019 tedavi etmemelerini emretmi\u015fti. Ad\u0131n\u0131 siz koyun, \u00f6l\u00fcm sebeplerimiz \u015funlard\u0131: a\u00e7l\u0131k, so\u011fuk, dizanteri, akci\u011fer iltihab\u0131. \u2018\u00c7e\u00e7enlere i\u015f yok\u2019 dedi yetkililer, biz de a\u00e7l\u0131ktan \u00f6ld\u00fck.\u201d<\/p>\n
Dada, Kazakistan\u2019da k\u00fc\u00e7\u00fck bir yerle\u015fim yeri olan, s\u0131cakl\u0131\u011f\u0131n k\u0131\u015f\u0131n on be\u015f derecenin alt\u0131na d\u00fc\u015ft\u00fc\u011f\u00fc, yaz\u0131n da otuz dereceye y\u00fckseldi\u011fini, r\u00fczgarlara a\u00e7\u0131k bozk\u0131rlar\u0131n oldu\u011fu Vasileka\u2019ya nas\u0131l geldi\u011fini anlatt\u0131. Ba\u015flarda d\u00fc\u015fmanca kar\u015f\u0131lanm\u0131\u015f; ancak sonunda devlete ait bir \u00e7iftlikte i\u015f bulup k\u00fc\u00e7\u00fck bir ev yapmay\u0131 ba\u015farm\u0131\u015f. \u0130\u015fte orada Nana\u2019yla tan\u0131\u015f\u0131p evlenmi\u015f. Nana, Tamara ve Raya\u2019y\u0131 d\u00fcnyaya getirmi\u015f. Daha sonra Razya ve Melike\u2019de Kazakistan\u2019da do\u011fmu\u015flar. Bu arada Nana \u00fc\u00e7\u00fcz do\u011furmu\u015f. D\u00f6rt ay boyunca bebekleri ya\u015fatmaya \u00e7al\u0131\u015fm\u0131\u015f; fakat so\u011fuk hava bebeklerin ci\u011ferlerine i\u015flemi\u015f ve solunum zorlu\u011fu ba\u015f g\u00f6stermi\u015f. Onlar\u0131 kom\u015fu k\u00f6ydeki hastaneye g\u00f6t\u00fcrmek tutuklanmak anlam\u0131na geliyormu\u015f. Kom\u015fu k\u00f6ye akrabalar\u0131n\u0131 ziyaret i\u00e7in bile olsa izinsiz gitmek yasakm\u0131\u015f; aksi halde on y\u0131l hapis cezas\u0131 veriliyormu\u015f. \u00d6nce k\u0131z bebeklerden birisi \u00f6lm\u00fc\u015f, bir saat sonra da di\u011feri. T\u00fcm gece Dada ve arkada\u015flar\u0131 \u00c7e\u00e7en mezarl\u0131\u011f\u0131n\u0131n bir k\u00f6\u015fesinde topra\u011f\u0131n mezar kazacak kadar eriyip yumu\u015famas\u0131 i\u00e7in ate\u015f yakm\u0131\u015flar. Erkek bebekse bir ay daha dayanm\u0131\u015f; ancak sonunda o da \u00f6lm\u00fc\u015f.<\/p>\n
\u201cPeki Kazakistan\u2019da kendine bir hayat kurmu\u015fken, bir i\u015f bulup bir ev yapm\u0131\u015fken, neden eve d\u00f6nmeye karar verdin?\u201d diye sordum Dada\u2019ya.<\/p>\n
\u201cB\u00f6yle bir soruyu nas\u0131l sorars\u0131n?\u201d diye \u00e7\u0131k\u0131\u015ft\u0131, sinirli g\u00f6r\u00fcn\u00fcyordu. \u201cDaimohk! Anavatan\u0131m\u0131z! On be\u015f y\u0131l boyunca her g\u00fcn eve geri d\u00f6nmemize izin verilmesini ve Makazhoy\u2019u yeniden g\u00f6rmeyi hayal ettim.\u201d<\/p>\n
O sabah uzun otlar\u0131n aras\u0131na oturmu\u015f, g\u00fcne\u015f s\u0131rt\u0131m\u0131z\u0131 \u0131s\u0131t\u0131rken, Dada\u2019n\u0131n hikayelerini dinlemek bir anlam ifade etmiyordu. B\u00f6ylesine korkun\u00e7 \u015feyler nas\u0131l ger\u00e7ek olabilirdi? \u201cNeden, e\u011fer o kadar \u00e7ok \u00c7e\u00e7en senin gibi sava\u015ft\u0131ysa\u201d diye sordum, \u201cneden vatan haini oldu\u011funuzu s\u00f6ylediler? Neden kafay\u0131 bize takm\u0131\u015flard\u0131?\u201d<\/p>\n
\u201cBunun cevab\u0131 Stalin ve onun gizli polis \u00f6rg\u00fct\u00fcyd\u00fc\u201d diye yan\u0131tlad\u0131 Dada. Cevab\u0131 beni tatmin etmemi\u015fti; ama ona daha fazla soru sormaya cesaret edemedim; \u00e7\u00fcnk\u00fc sesindeki duygu y\u00fck\u00fcn\u00fc fark etmi\u015ftim\u2026\u201d<\/p>\n
Khassan Baiev’in Yemin: \u0130ki Ate\u015f Aras\u0131nda Bir \u00c7e\u00e7en Doktor isimli kitab\u0131ndan al\u0131nt\u0131.<\/strong><\/p>\n <\/p>\n