Oturumda, Azerbaycan \u0130nsan Haklar\u0131 Merkezi<\/a>‘nin Azerbaycan’daki duruma ili\u015fkin Uluslararas\u0131 \u0130nsan Haklar\u0131 Federasyonu<\/a> ile birlikte haz\u0131rlad\u0131\u011f\u0131 rapor da komiteye sunuldu. Sunulan raporun baz\u0131 b\u00f6l\u00fcmleri ise Azerbaycan’daki \u00c7e\u00e7en s\u0131\u011f\u0131nmac\u0131lar ve m\u00fclteciler ile ilgiliydi:<\/span><\/p>\n “\u0130\u015fkenceye kar\u015f\u0131 BM s\u00f6zle\u015fmesinin \u00dc\u00e7\u00fcnc\u00fc maddesi s\u00f6zle\u015fmeye taraf olan devletlere, -Hi\u00e7bir Taraf Devlet bir \u015fahs\u0131, i\u015fkenceye tabi tutulaca\u011f\u0131 tehlikesinde oldu\u011funa dair esasl\u0131 sebeplerin bulundu\u011fu kanaatini uyand\u0131ran ba\u015fka devlete geri g\u00f6ndermeyecek, s\u0131n\u0131rd\u0131\u015f\u0131 etmeyecek veya iade etmeyecektir. Bu gibi esasl\u0131 sebeplerin bulunup bulunmad\u0131\u011f\u0131n\u0131 tayin maksad\u0131yla, yetkili merciler, s\u00f6z konusu devlette m\u00fcmk\u00fcn oldu\u011fu kadar sistemli bi\u00e7imde yayg\u0131n, a\u00e7\u0131k se\u00e7ik ve kitlevi insan haklar\u0131 ihlalleri bulunup bulunmad\u0131\u011f\u0131 dahil t\u00fcm ilgili hususlar\u0131 g\u00f6z \u00f6n\u00fcnde tutacakt\u0131r- demektedir. Ancak Azerbaycan h\u00fck\u00fcmet yetkililerinin \u00f6rne\u011fin \u00c7e\u00e7enleri Rusya’ya ve K\u00fcrtleri T\u00fcrkiye’ye s\u0131n\u0131rd\u0131\u015f\u0131 etti\u011fi olaylarda bu madde a\u00e7\u0131k\u00e7a ihlal edilmi\u015ftir. Bu tip durumlarda Azerbaycan’\u0131n Avrupa anla\u015fmalar\u0131ndan ziyade ikili anla\u015fmalar\u0131na \u00f6nem verdi\u011fi g\u00f6zlemlenmektedir.<\/span><\/p>\n Azerbaycan’daki binlerce \u00c7e\u00e7en s\u0131\u011f\u0131nmac\u0131 stat\u00fclerinin tescili hususunda ciddi problemlerle kar\u015f\u0131 kar\u015f\u0131ya bulunmakta. Azerbaycan’\u0131n M\u00fclteciler ve \u00dclkesinde Yerinde Edilenler (IDP) ile Devlet \u00c7al\u0131\u015fma Komitesi, bu s\u0131\u011f\u0131nma grubuna stat\u00fc vermeyi reddediyor ve bu konuda adres olarak Birle\u015fmi\u015f Milletler M\u00fclteciler Y\u00fcksek Komiserli\u011fi (BMMYK)’nin Bak\u00fc’de ofisini g\u00f6steriyor.<\/span><\/p>\n BMMYK taraf\u0131ndan \u00c7e\u00e7en s\u0131\u011f\u0131nmac\u0131lar\u0131n durumu genellikle standart bir mektupla inceleniyor ve bu da s\u0131\u011f\u0131nmac\u0131lar\u0131n zorla s\u0131n\u0131rd\u0131\u015f\u0131 edilmelerini engelliyor. Ancak bu incelemenin \u00fczerinden 3-4 y\u0131l ge\u00e7mesine ra\u011fmen, resmi stat\u00fc sahibi olam\u0131yorlar. Hatta \u00c7e\u00e7en Cumhuriyeti \u0130\u00e7kerya’n\u0131n ilk Devlet Ba\u015fkan\u0131 Cohar Dudaev’in dul e\u015fi Alla Dudaeva ve \u00fc\u00e7\u00fcnc\u00fc Devlet Ba\u015fkan\u0131 Aslan Maskhadov’un ailesi de bu prosed\u00fcrde stat\u00fc verilmeyerek, Azerbaycan’\u0131 terk etmeye zorland\u0131lar. Her ne kadar Azerbaycan yetkilileri resmi uygulamalarda \u00c7e\u00e7enleri s\u0131n\u0131rd\u0131\u015f\u0131 etmiyorsa da, \u00c7e\u00e7enlerin ortadan kaybolmas\u0131na ve Rusya’ya g\u00f6t\u00fcr\u00fclmelerine g\u00f6z yumuyorlar. 1999 y\u0131l\u0131ndan bu yana en az 24 \u00c7e\u00e7en s\u0131\u011f\u0131nmac\u0131 yasa d\u0131\u015f\u0131 yollardan Rusya’ya iade edildi ve bu \u00c7e\u00e7enler de Rusya’da i\u015fkence g\u00f6rd\u00fc. En me\u015fhur olay, BMMYK’da 6032 numarayla kay\u0131tl\u0131 olan \u00c7e\u00e7en m\u00fclteci Ruslan Eliyevich Eliyev<\/a>‘in ba\u015f\u0131na gelenler oldu. 9 Kas\u0131m 2006 tarihinde Bak\u00fc’de ka\u00e7\u0131r\u0131lan Ruslan, Mart 2007’de v\u00fccudunda i\u015fkence izleriyle \u00c7e\u00e7enya’n\u0131n Samashki kentinde \u00f6l\u00fc olarak bulundu<\/a>. G\u00f6rg\u00fc tan\u0131klar\u0131n\u0131n ifadelerine g\u00f6re Ruslan bir helikopterden bagaj i\u00e7erisinde a\u015fa\u011f\u0131ya at\u0131ld\u0131. Nusup Nagayev<\/a>, Nisan 2008 Rusya’ya iade edilmek \u00fczere tutukland\u0131. Yusup, 2002 y\u0131l\u0131nda BMMYK’dan 4338 numaras\u0131yla bir m\u00fclteci olarak kay\u0131t edilmi\u015fti. 7 \u015eubat 2009 Rusya’ya iade edildi<\/a>. BMMYK’nin Bak\u00fc ofisinde 6024 numaras\u0131yla kay\u0131tl\u0131 olan sakat \u00c7e\u00e7en m\u00fclteci Suleyman Ayubov’da Haziran 2008<\/a>‘de zorla Rusya’ya iade edildi. <\/span><\/p>\n Bunlar\u0131n yan\u0131 s\u0131ra en az 18 \u00c7e\u00e7en s\u0131\u011f\u0131nmac\u0131 gizlice Rusya’ya iade edildi ve Rusya’da yarg\u0131s\u0131z infaza u\u011frad\u0131lar. May\u0131s 2008’de \u00c7e\u00e7en direni\u015f\u00e7iler taraf\u0131ndan isimleri a\u00e7\u0131klanan \u00c7e\u00e7en s\u0131\u011f\u0131nmac\u0131lar da ayn\u0131 ak\u0131bete u\u011frad\u0131: Azimov Kyuri, Aziyev Rasul, Bogayev Hampash, Chuchayeva Aset Zhavazhbaudinovna, Demelkhanov Zelimkhan Hamzatovich, Dikayev Mussa Vakhaevich, Edilov Ruslan Muslimovich, Eskiyev Aslan Mogomed-Eminovich, Gadayev Bislan, Gaziyev Imran, Marayev Dokka Lechiyevich, Mazhidov Ramazan, Mezhidov Abubakar, Oybuyev Ruslan, Shaipov Shamil Shamsudinovich, Tsulayeva Zara, and Yandarbiyev Salam.<\/span><\/p>\n Azerbaycan Cumhuriyeti, onlarca yabanc\u0131 k\u00f6kenliyi orjin \u00fclkelerinde i\u015fledi\u011fi iddia edilen su\u00e7lardan dolay\u0131 iade etti. Bu iade i\u015flemlerinin baz\u0131lar\u0131 \u0130\u015fkenceye Kar\u015f\u0131 BM s\u00f6zle\u015fmesinin 4.maddesinin (Madde 4. Her Taraf Devlet, t\u00fcm i\u015fkence eylemlerinin kendi ceza kanununa g\u00f6re su\u00e7 olmas\u0131n\u0131 sa\u011flayacakt\u0131r. Ayn\u0131 \u015fekilde, i\u015fkence yapmaya te\u015febb\u00fcs ve i\u015fkenceye i\u015ftirak veya su\u00e7 ortakl\u0131\u011f\u0131 yapan \u015fahs\u0131n fiili su\u00e7 say\u0131lacakt\u0131r. Her Taraf Devlet, fiilleri a\u011f\u0131rl\u0131klar\u0131n\u0131 dikkate alarak uygun m\u00fceyyidelerle cezaland\u0131r\u0131lacakt\u0131r) uygulan\u0131\u015f\u0131 olarak d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fclebilir. Bununla birlikte, i\u015fkencenin uygulan\u0131\u015f\u0131n\u0131n k\u00f6t\u00fc \u00f6rneklerinin oldu\u011fu \u00fclkelere iadeden \u00f6nce s\u00f6zle\u015fmenin 3.maddesi \u0131\u015f\u0131\u011f\u0131nda gerekli inceleme yap\u0131lmal\u0131d\u0131r. \u00d6rne\u011fin yukar\u0131da bahsi ge\u00e7en \u00c7e\u00e7en k\u00f6kenli Rusya vatanda\u015f\u0131 Yusup Nagayev’in olay\u0131nda, Rus yetkililer Nagayev’in iadesini Rusya Federasyonu Ceza Yasas\u0131’n\u0131n 111. (Kasten Ciddi Yaralama) ve 126.2. (Adam Ka\u00e7\u0131rma) maddeleri gere\u011fi talep ettiler. Nagayev, tutukland\u0131\u011f\u0131 anda BMMYK’da 4338 numaras\u0131yla kay\u0131tl\u0131 olmas\u0131na ra\u011fmen tutukland\u0131. A\u0130HM, 9 May\u0131s 2008 tarihinde verdi\u011fi \u00f6nleyici karar ile s\u0131n\u0131rd\u0131\u015f\u0131 i\u015flemini durdurdu ve kesin karar i\u00e7in taraflardan ilgili belgelerin g\u00f6nderilmesini istedi. 13 Aral\u0131k’ta BMMYK, Nagayev’e m\u00fclteci stat\u00fcs\u00fc sa\u011flamamaya karar verdi. Bundan dolay\u0131 da 22 Aral\u0131k 2008 tarihinde Savc\u0131l\u0131k makam\u0131 Nagayev’in Rusya’ya s\u0131n\u0131rd\u0131\u015f\u0131 edilmesini talep etti. 23 Aral\u0131k 2008 tarihinde Yusup Nagayev ile ilgili karar mahkeme taraf\u0131ndan onayland\u0131 ve 7 \u015eubat 2009 tarihinde de Yusup’un karara itiraz etmesine f\u0131rsat verilmeden Rusya’ya teslim edildi.<\/span><\/p>\n
\n<\/span><\/p>\n![\"\"](\"http:\/\/www.waynakh.com\/tr\/wp-content\/uploads\/2009\/11\/un-com-against-torture-300x138.jpg\")
Bu nedenle, baz\u0131 \u00c7e\u00e7en s\u0131\u011f\u0131nmac\u0131lar Avrupa \u0130nsan Haklar\u0131 Mahkemesi (A\u0130HM)’nin ge\u00e7ici \u00f6nlemleriyle s\u0131n\u0131rd\u0131\u015f\u0131 edilmekten kurtulmay\u0131 denedi. \u00d6rne\u011fin, Rusya taraf\u0131ndan Kaspiysk’teki bir ter\u00f6rist eylemle ili\u015fkisi oldu\u011fu iddia edilen \u00c7e\u00e7en s\u0131\u011f\u0131nmac\u0131 Hadji Chankayev, avukat\u0131n\u0131n t\u00fcm ge\u00e7ici \u00f6nlem taleplerine ra\u011fmen Haziran 2006’da Rusya’ya iade edildi. Azerbaycan h\u00fck\u00fcmeti A\u0130HM’yi Rusya’n\u0131n iade y\u00f6n\u00fcnde bir karar\u0131 olmad\u0131\u011f\u0131 \u015feklinde yanl\u0131\u015f bilgilendirdi. A\u0130HM’nin olumsuz karar\u0131na ra\u011fmen, bu karar\u0131n \u00fczerinden sadece birka\u00e7 g\u00fcn ge\u00e7mi\u015fti ki Chankayev Rusya’ya s\u0131n\u0131rd\u0131\u015f\u0131 edildi. Bu durumda Rus yarg\u0131 makamlar\u0131 Hadji’yi ter\u00f6rizm ile su\u00e7layacak yasal dayanaklardan yoksun olunca, iade talebindeki su\u00e7lamay\u0131 de\u011fi\u015ftirdi. Sonu\u00e7 olarak Rus yetkililer, Hadji’yi eski tarihli h\u0131rs\u0131zl\u0131ktan ceza ald\u0131\u011f\u0131n\u0131 iddia ederek, iadesi i\u00e7in hakl\u0131 bir neden buldular. Bir di\u011fer olay 30 Hazira 2008 tarihinde ya\u015fand\u0131, 786\u201306c06036 numaras\u0131yla BMMYK’ta kay\u0131tl\u0131 bulunan Alikhan Khasuyev Azeri yetkililerce tutukland\u0131. A\u0130HM’ye ba\u015fvuru sayesinde (Khatuyeva ve Khasuyev ile Azerbaycan ve Rusya no.33810\/08) al\u0131nan ge\u00e7ici \u00f6nlem ile Khasuyev Rusya’ya iade edilmekten kurtuldu.<\/span><\/p>\n