{"id":6638,"date":"2009-12-15T23:45:52","date_gmt":"2009-12-15T21:45:52","guid":{"rendered":"http:\/\/www.waynakh.com\/tr\/?p=6638"},"modified":"2009-12-29T19:29:56","modified_gmt":"2009-12-29T17:29:56","slug":"jonathan-lithell-iste-kadirovun-cecenyasi","status":"publish","type":"post","link":"http:\/\/www.waynakh.com\/tr\/2009\/12\/jonathan-lithell-iste-kadirovun-cecenyasi\/","title":{"rendered":"Jonathan Littell: “\u0130\u015fte Kadirov’un \u00c7e\u00e7enyas\u0131…”"},"content":{"rendered":"

\u201c\u00c7e\u00e7enya Y\u0131l III\u201d isimli kitab\u0131n yazar\u0131 Jonathan Littell ile yap\u0131lan bir r\u00f6portaj\u0131 sizlerle payla\u015f\u0131yoruz. Littell kitab\u0131nda, kukla Ramzan Kadirov\u2019un Kremlin\u2019in emri ile g\u00f6reve geldi\u011fi g\u00fcnden bu yana ge\u00e7en s\u00fcre\u00e7 ele al\u0131n\u0131yor. Littell r\u00f6portaj\u0131nda, Kadirov\u2019un \u00c7e\u00e7enyas\u0131\u2019ndaki i\u015fkence, adam ka\u00e7\u0131rma, yarg\u0131s\u0131z infaz ve yolsuzluklara dikkat \u00e7ekiyor.<\/p>\n

<\/strong><\/p>\n

Le Nouvel Observateur : Neden bu d\u00f6nemde \u00c7e\u00e7enya hakk\u0131nda bir kitap yazd\u0131n\u0131z? <\/strong>
\nJonathan Littell:<\/strong> 2001 y\u0131l\u0131n\u0131n ba\u015f\u0131na kadar, birinci ve ikinci sava\u015f d\u00f6neminde Action Contre la Faim (A\u00e7l\u0131\u011fa Kar\u015f\u0131 Aksiyon) isimli sivil toplum organizasyonun bir \u00fcyesi olarak \u00c7e\u00e7enya\u2019da \u00e7al\u0131\u015fm\u0131\u015ft\u0131m. Rusya yanl\u0131s\u0131 Ramzan Kadirov\u2019un y\u00f6netimin ba\u015f\u0131na ge\u00e7mesiyle<\/a> son \u00fc\u00e7 y\u0131ld\u0131r pek \u00e7ok tezatl\u0131kla kar\u015f\u0131la\u015ft\u0131m. \u00c7e\u00e7enya\u2019dan i\u015flerin yoluna girdi\u011fi ve \u00fclkede yeniden yap\u0131lanman\u0131n ba\u015flad\u0131\u011f\u0131 haberleri geliyordu. Hatta baz\u0131 \u00c7e\u00e7en dostlar\u0131m\u0131n bile Ramzan Kadirov\u2019a bak\u0131\u015f\u0131 olumluydu. Avrupa\u2019ya yerle\u015fmi\u015f tan\u0131d\u0131\u011f\u0131m baz\u0131 \u00c7e\u00e7en direni\u015f\u00e7iler bile geri d\u00f6nmeye ba\u015flam\u0131\u015ft\u0131. \u00c7e\u00e7enya\u2019da neler olup bitti\u011fini merak ettim ve gidip g\u00f6rmek istedim.<\/p>\n

Le Nouvel Observateur: Grozny\u2019desiniz ve neredeyse sava\u015ftan iz kalmad\u0131\u011f\u0131n\u0131, hayat\u0131n normale d\u00f6nd\u00fc\u011f\u00fcn\u00fc g\u00f6r\u00fcyorsunuz. <\/strong>
\nJonathan Littell:<\/strong> Y\u00fczeysel bir normalle\u015fme g\u00f6rd\u00fcm evet. On y\u0131l zarf\u0131nda Grozny, Stalingrad\u2019\u0131n 1945 y\u0131l\u0131ndaki halinden tamamen yenilenmi\u015f bir \u015fehre d\u00f6n\u00fc\u015fm\u00fc\u015f. Ancak ba\u015fka ba\u015fka hisler has\u0131l oluyor. \u00c7ok hassas bir durum. G\u00f6zle g\u00f6r\u00fclmeyen, gizli bir ter\u00f6r yayg\u0131n. \u0130nsanlar b\u00fcy\u00fck bir korku i\u00e7erisinde. Ama kimse bunun hakk\u0131nda konu\u015fmuyor, en yak\u0131n arkada\u015flar\u0131n\u0131z bile.<\/p>\n

Le Nouvel Observateur: Bu ter\u00f6r yine de fark edilebiliyor mu?<\/strong>
\n\"JonathanJonathan Littell:<\/strong> \u015eahsen ben kar\u015f\u0131la\u015fmad\u0131m. Ancak ter\u00f6r var. \u0130spat\u0131: oraya seyahatimden iki ay sonra Natalya Estemirova \u00f6ld\u00fcr\u00fcld\u00fc<\/a>. \u0130nsan haklar\u0131 konular\u0131 ile ilgilenmeyen ve bu konuda endi\u015fe duymayan insanlarla konu\u015ftum. Daha ziyade yolsuzluktan \u015fikayet ediyorlard\u0131. T\u0131p sekt\u00f6r\u00fcnde \u00e7al\u0131\u015fan dostlar\u0131m var. \u0130\u015fkence yaralar\u0131 ile acil servise gelenler oldu\u011funu bilmelerine ra\u011fmen bana bunlar\u0131 anlatmad\u0131lar. \u00c7e\u00e7enlerin ger\u00e7ekte ne d\u00fc\u015f\u00fcnd\u00fcklerini bilmek \u00e7ok zor.<\/p>\n

Le Nouvel Observateur: \u00dclkenin yeniden in\u015faas\u0131 da bir g\u00f6z boyamas\u0131 m\u0131 sizce?<\/strong>
\nJonathan Littell:<\/strong> Emlak ve altyap\u0131 sekt\u00f6r\u00fcnde ciddi bir yap\u0131lanma oldu. \u00d6zellikle Grozny\u2019de ve belli \u00f6l\u00e7\u00fclerde k\u00f6ylerde bile \u00e7ok say\u0131da apartman yap\u0131ld\u0131. Kamu hizmetlerinde -okul, hastane, yol, elektrik, gaz- g\u00f6zle g\u00f6r\u00fcl\u00fcr bir geli\u015fme var. Ancak \u00c7e\u00e7enya\u2019da \u00fcretim ekonomisi ad\u0131na hi\u00e7bir faaliyet yok. \u00d6rne\u011fin hi\u00e7bir fabrika tamir edilmedi. Para kazanmak i\u00e7in ya Moskova destekli y\u00f6netimde g\u00f6rev alacaks\u0131n\u0131z ya da k\u00fc\u00e7\u00fck bir i\u015f kuracaks\u0131n\u0131z. Bu sadece Ramzan Kadirov\u2019un su\u00e7u de\u011fil. Kan\u0131mca, \u00c7e\u00e7enya\u2019da ciddi bir ekonomik sekt\u00f6r\u00fcn olu\u015fmas\u0131n\u0131 Rusya istemiyor. B\u00f6ylelikle daimi bir \u015fekilde Moskova taraf\u0131ndan her an sonland\u0131r\u0131labilecek bir yolsuzluk k\u0131skac\u0131na ba\u011f\u0131ml\u0131 olsun isteniliyor.<\/p>\n

Le Nouvel Observateur: Peki, yolsuzluk dikkat \u00e7ekici bir boyutta m\u0131?<\/strong>
\nJonathan Littell:<\/strong> Paran\u0131n bir k\u0131sm\u0131 halka da\u011f\u0131t\u0131lsa bile, sistem tam anlam\u0131yla bir le\u015f kargas\u0131 gibi. Moskova\u2019dan sunulan ve ya\u011fmalanm\u0131\u015f paralardan olu\u015fan korkun\u00e7 boyutta bir fonla i\u015fliyor. Faturas\u0131n\u0131 Moskova\u2019n\u0131n \u00f6dedi\u011fi bir hastaneyi \u00e7eyrek fiyat\u0131na in\u015faa ettirmek, bir k\u0131sm\u0131n\u0131 da\u011f\u0131t\u0131p geri kalan\u0131n\u0131 kendine ay\u0131rmak \u00e7ok kolay. Bir ba\u015fka \u00f6rnekte ise bir bayram m\u00fcnasebetiyle Kadirov helikopterden halk\u0131n \u00fczerine 5.000\u2019er rubleler (takriben 250 TL) sa\u00e7t\u0131.<\/p>\n

Le Nouvel Observateur: Kadirov\u2019un belli bir siyasi \u00e7izgisi var m\u0131?<\/strong>
\nJonathan Littell:<\/strong> Tamamen \u00e7\u0131lg\u0131n bir neo-\u0130slamla\u015fma durumu var. Denetim ve kad\u0131nlar\u0131n k\u00f6le s\u0131n\u0131f\u0131na indirilmesi \u00e7ok i\u011fren\u00e7. Ama \u00f6zellikle ter\u00f6r var. \u0130nsanlara sistematik bir \u015fekilde i\u015fkence uygulayan ve hatta onlar\u0131 \u00f6ld\u00fcren bir ter\u00f6r. Ve yapabilece\u011finiz hi\u00e7bir \u015fey yok. Daha birka\u00e7 zaman \u00f6ncesine kadar y\u00fczleri maskeli adamlar geceleri insanlar\u0131 ka\u00e7\u0131r\u0131yordu. \u015eimdi ise, insanlar g\u00fcnd\u00fcz g\u00f6z\u00fc ile y\u00fczlerinde maske olmayan ki\u015filerce alenen ka\u00e7\u0131r\u0131l\u0131yor, A\u011fustos ay\u0131nda Zarema Sadulayeva ve e\u015fine yapt\u0131klar\u0131 gibi. Bu iki sivil toplum organizasyonu \u00fcyesinin ofisine gelen polisler ikisini birden al\u0131p g\u00f6t\u00fcrd\u00fcler. Ertesi g\u00fcn ikisinin de cesedi<\/a> arabalar\u0131n\u0131n bagaj\u0131nda bulundu, Zarema\u2019n\u0131n v\u00fccudunda i\u015fkence izleri vard\u0131<\/a>. Bunu kimin yapt\u0131\u011f\u0131n\u0131 biliyoruz. Zaten saklanm\u0131yorlar bile. Kitab\u0131m\u0131 bitirdi\u011fimden beri Memorial \u00e7al\u0131\u015fanlar\u0131 \u00fczerindeki bask\u0131 artt\u0131. S\u00fcrekli tehdit ediliyorlar, silahl\u0131 ki\u015filerce izleniliyor, geceleri evlerinin \u00f6n\u00fcnde dikilip git yoksa seni de \u00f6ld\u00fcr\u00fcr\u00fcz diyorlar. \u00c7e\u00e7enya\u2019y\u0131 terk etmekten ba\u015fka \u00e7\u0131kar yollar\u0131 yok art\u0131k. Herkes biliyor ki i\u00e7eride ya\u015fan\u0131lanlar\u0131 bildirecek haber kayna\u011f\u0131 olmazsa, Rus insan haklar\u0131 organizasyonlar\u0131n\u0131n \u00e7al\u0131\u015fanlar\u0131 da etkili olamaz.<\/p>\n

Le Nouvel Observateur: Durumun bu kadar k\u00f6t\u00fcye gitmesini nas\u0131l a\u00e7\u0131kl\u0131yorsunuz?<\/strong>
\nJonathan Littell:<\/strong> Temmuz ay\u0131n\u0131n ba\u015f\u0131nda Ramzan Kadirov\u2019un bir yak\u0131n\u0131 uluslararas\u0131 kurulu\u015flar\u0131 ve insan haklar\u0131 savunucular\u0131n\u0131 a\u00e7\u0131k\u00e7a tehdit etmi\u015fti<\/a>. O g\u00fcnden bu yana bu tehditler art\u0131k uygulamaya ge\u00e7iriliyor. \u0130leri g\u00f6r\u00fc\u015fl\u00fc olmayan Kadirov, Natalya Estemirova\u2019n\u0131n \u00f6ld\u00fcr\u00fclmesinin bu kadar tepki \u00e7ekece\u011fini tahmin etmemi\u015fti. D\u00fcnya \u00e7ap\u0131nda y\u00fckselen tepki \u00fczerine tak\u0131nd\u0131\u011f\u0131 tav\u0131r ise pozisyonunu sertle\u015ftirmek oldu. Zira Ruslar\u0131n ciddi ve faal bir soru\u015fturma olaca\u011f\u0131na dair s\u00f6z vermelerine ra\u011fmen hala bir \u015fey yap\u0131ld\u0131\u011f\u0131 yok. Moskova destekli \u00c7e\u00e7en yetkililer ise bunu bir ye\u015fil \u0131\u015f\u0131k olarak alg\u0131lad\u0131. Art\u0131k ayaklar\u0131na dolanan herkesi yok edebilecekler, nas\u0131lsa kimse gelip onlardan hesap sormuyor. Moskova\u2019da her ne kadar insan haklar\u0131 savunucular\u0131na az da olsa bir tolerans tan\u0131n\u0131yorsa da, \u00f6zellikle Devlet Ba\u015fkan\u0131 Medvedev liberalizm program\u0131n\u0131 takdim edebilsin diye \u00c7e\u00e7enya\u2019da temizlik yap\u0131l\u0131yor. Grozny\u2019den d\u00f6nd\u00fc\u011f\u00fcmde her \u015fey m\u00fckemmel olmasa bile yine de iyi \u015feyler var diye d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcyordum. Ancak Natalya Estemirova\u2019n\u0131n \u00f6ld\u00fcr\u00fclmesi ile durum tamamen de\u011fi\u015fti. Stalin d\u00f6neminde de geceleri insanlar kaybolurken, yollar ve fabrikalar yap\u0131l\u0131yordu.<\/p>\n

\"\u00c7e\u00e7enyaLe Nouvel Observateur: Ramzan Kadirov halk taraf\u0131ndan destekleniyor mu?<\/strong>
\nJonathan Littell:<\/strong> Moskova Kadirov\u2019a verdi\u011fi deste\u011fi \u00e7ekerse, \u015fu an etraf\u0131nda olanlar\u0131n %80\u2019i de duman gibi u\u00e7up kaybolacakt\u0131r. \u0130ttifakta olan gaziler, paran\u0131n g\u00fcc\u00fcne itaat edenler, mevkilerini kaybetmekten korkanlar Kadirov\u2019u terk edecektir. En fazla 200-300 ki\u015fi sad\u0131k kal\u0131p Kadirov i\u00e7in canlar\u0131n\u0131 feda edebilir. Ancak Kadirov\u2019u terk etme te\u015febb\u00fcs\u00fc ile \u0130slami direni\u015fe girme iste\u011fi aras\u0131nda \u00e7ok fark var. Direni\u015f o kadar \u00e7ok \u0130slamile\u015ftirildi ve o kadar \u00e7ok k\u00fc\u00e7\u00fcld\u00fc ki 1990\u2019l\u0131 y\u0131llarda milli duygularla m\u00fccadele eden halk eskisi kadar destek vermiyor. \u0130nsanlar\u0131n \u00e7o\u011fu halen ba\u011f\u0131ms\u0131zl\u0131k hayalleri kursa bile, g\u00fc\u00e7lerini tekrar ger\u00e7ek m\u00fccadele imkan\u0131 oldu\u011fu zaman kullanacaklar\u0131n\u0131 s\u00f6yl\u00fcyor.<\/p>\n

Le Nouvel Observateur: Moskova ni\u00e7in \u00c7e\u00e7en rejimine \u0130slam rol\u00fcn\u00fc, \u00f6zellikle radikal bir \u0130slam rol\u00fcn\u00fc kullanmas\u0131na m\u00fcsaade ediyor?<\/strong>
\nJonathan Littell:<\/strong> Ruslar\u0131n bu tutumu \u0130slam dinine kar\u015f\u0131 tarihi tav\u0131rlar\u0131d\u0131r: ba\u011fnaz radikal dinci rol\u00fcn\u00fc oynat\u0131rlar ki ilerici ve modernle\u015ftirici olanlar\u0131n \u00f6nlerine set \u00e7ekebilsinler. \u00c7e\u00e7enya\u2019da yerle\u015febilecek yerel radikal \u0130slam Rusya\u2019y\u0131 rahats\u0131z etmiyor, yeter ki ana iktidara boyun e\u011fsin. Kadirov\u2019un yerle\u015ftirdi\u011fi fundamentalizm, salafist ve vahabist olan \u0130slami direni\u015fe kar\u015f\u0131 koymak i\u00e7indir. Ruslar\u0131n Kuzey Kafkasya\u2019da herhangi bir ilerlemeyi, ekonomik geli\u015fmeyi, kad\u0131n haklar\u0131n\u0131 umursad\u0131klar\u0131 falan yok. Tek istedikleri \u015fey, bu b\u00f6lgedeki siyasi ve askeri kontrol\u00fc daim k\u0131lmak.<\/p>\n

Le Nouvel Observateur: Kadirov\u2019un rejimine do\u011fal bir \u00f6zerklik veren Rusya \u00c7e\u00e7enya\u2019y\u0131 kaybetme riskinden korkmuyor mu?<\/strong>
\nJonathan Littell:<\/strong> Olduk\u00e7a kar\u0131\u015f\u0131k bir durum. Ne kazanan var, ne de kaybeden. Sadece karars\u0131zl\u0131k s\u00f6z konusu. Moskova klasik bir oyun sahneledi: Il\u0131ml\u0131 ba\u011f\u0131ms\u0131zlar grubuna kar\u015f\u0131 koymak ve onlar\u0131 yok etmek i\u00e7in k\u00f6kten dincileri kukla gibi kulland\u0131. \u015eu an \u00c7e\u00e7enler aras\u0131ndaki bir sivil sava\u015fla kar\u015f\u0131 kar\u015f\u0131yay\u0131z. Evet, Ruslar taraf\u0131ndan kontrol edilen k\u00fc\u00e7\u00fck \u00e7apl\u0131 bir sava\u015f olabilir. Ama yan etkileri \u0130ngu\u015fetya\u2019ya ve Da\u011f\u0131stan\u2019a bula\u015f\u0131yor. Kom\u015fu b\u00f6lgelerde aya\u011f\u0131 kayan Rusya, sorunlar\u0131n\u0131 \u00c7e\u00e7enya\u2019da \u00e7\u00f6z\u00fcmlemeye \u00e7al\u0131\u015f\u0131yor. Belli bir stratejileri olmad\u0131\u011f\u0131 gibi ayr\u0131ca bo\u015fa k\u00fcrek sall\u0131yorlar. Her zaman oldu\u011fu gibi Kuzey Kafkasya\u2019y\u0131 berbat bir \u015fekilde y\u00f6netiyorlar.<\/p>\n

Not:<\/strong> Jonathan Littell\u2019in \u201cTch\u00e9tch\u00e9nie an III\u201d (\u00c7e\u00e7enya Y\u0131l III) isimli 140 sayfal\u0131k kitap 26 Kas\u0131m\u2019da 6 Euro\u2019dan sat\u0131\u015fa sunuldu.<\/p>\n

19 Kas\u0131m 2009
\nHenri Guirchoun, Jean-Baptiste Naudet<\/strong><\/p>\n

Kaynak: Le Nouvel Observateur<\/a><\/strong><\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

\u201c\u00c7e\u00e7enya Y\u0131l III\u201d isimli kitab\u0131n yazar\u0131 Jonathan Littell ile yap\u0131lan bir r\u00f6portaj\u0131 sizlerle payla\u015f\u0131yoruz. Littell kitab\u0131nda, kukla Ramzan Kadirov\u2019un Kremlin\u2019in emri ile g\u00f6reve geldi\u011fi g\u00fcnden bu yana ge\u00e7en s\u00fcre\u00e7 ele al\u0131n\u0131yor. Littell r\u00f6portaj\u0131nda, Kadirov\u2019un \u00c7e\u00e7enyas\u0131\u2019ndaki …<\/p>\n","protected":false},"author":3,"featured_media":0,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"ngg_post_thumbnail":0,"footnotes":""},"categories":[131],"tags":[1549],"class_list":["post-6638","post","type-post","status-publish","format-standard","hentry","category-roportajlar","tag-jonathan-littell"],"views":8171,"_links":{"self":[{"href":"http:\/\/www.waynakh.com\/tr\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/6638","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"http:\/\/www.waynakh.com\/tr\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"http:\/\/www.waynakh.com\/tr\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"http:\/\/www.waynakh.com\/tr\/wp-json\/wp\/v2\/users\/3"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"http:\/\/www.waynakh.com\/tr\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=6638"}],"version-history":[{"count":10,"href":"http:\/\/www.waynakh.com\/tr\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/6638\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":6645,"href":"http:\/\/www.waynakh.com\/tr\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/6638\/revisions\/6645"}],"wp:attachment":[{"href":"http:\/\/www.waynakh.com\/tr\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=6638"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"http:\/\/www.waynakh.com\/tr\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=6638"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"http:\/\/www.waynakh.com\/tr\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=6638"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}