Xurrice – Urartuca – Vaynaxça Benzerlik Gösteren Yer Adları
-A-
Abiani Orta Kafkasya’daki Xurri boyu.
Ai Urartu şarkısı.
Aia Ur. put tanrı adı.
Aiadu Urartularda diyar adı.
Aidamaniuni Xurri ve Urartuların Orta Kafkaslardaki ülke adı.
Akko Urartularda ülke adı. Çeç. oymak ve yr. a. Äqqiy, Äqqie.
Alalax Xurrilerin şehir adı; Çeçenya’da Lalax diye yer adı vardır. Alalax, İnanlililax, Sümer ve Asurlarda put tanrı adı.
Alana Xurri ve Urartularda bölge adı; Elana da diyar adı. Çeçenya’da da Ela Sa‘am adında yer adı vardır.
Alzi. Xurrilerde diyar adı. Subria denilen ülkenin sınır komşusu imiş bu topraklar. Asurlular buna Enzi, Enzit dermiş. Çeçencede Arzi yer adı, ‘Alaz kişi adı.
Alzirani. Orta Kafkaslarda Xurrilerde diyar adı. Bk. Alzi.
Amagu. Ülke. Çeçenya’da vaktiyle Amga köyü varmış; ‘Amgie ise yer adı.
Amedu. Ülke. Şimdiki Diyarbakır’ın bulunduğu yerin adı. Çeçencede isim: Ama, Amay [Amādi- TCK.]
Ammaš. Xurri kalesi. Vaynăxlarda şhs. a. Ammaš.
Andi. Urartularda diyar adı. ‘Andi yer adı.
Angana. Xurri şehir adı. Çeçenlerde Enganóy boy adı.
Arapxa. Urartu ülkesinde şehir adı. Çeç. şhs. a. ‘Arapxa.
Ararti. Xabxa’da şehir adı. Arardi, Urartularda boy adı. Krş. Çeçenlerde ‘Alaroy boy adı ile.
Araštua. Şehir. Urartu kralının adı. Çeç. şhs.a.
Alaštu: ēla + stu “kraliçe, hanım ağa.”
Arcaxe (=Artsaxe). Xurrice Fırat nehrinin adı.
Karabağ’ın da eskiden adı Arnaxe imiş. Krş. Arca-xi (Artsa-xi: Artsa nehri)
Ardina. Asurlular ona Ardini (Musasir) dermiş.
Urartuların bir boy adı da Aradi.imiş. Vaktiyle Vaynăx oymağı: Artoy.
Arguxi. Nehir adı. Çeçenya’da Orgaxi [Argun nehri-TCK.]
Arin-Berd. Müstahkem kale. Çeç. Arie-Berd, Ari-Berd yer adı.
Ariši. Kale, Oršie yer adı. Vaktiyle Vaynăx oymağı: Aršoy boyu varmış.
Armar-ili. Ülke. Krş. Ar-mar-ili (prens.)
Arme. Subria ülkesi içinde Xurrillerin toprak parçası, Naxiri de şehir imiş.
Arnxe. Van gölü yakınındaki kale. Krş. Ari-xi.
Arpada. Xurrilere ait ülke. Krş. Ar-pxheda.
Arpuini. Müstahkem. Çeç. yr.a. Ärbal-kuorta, Arp-xi.
Arta-šes. Müstahkem. Prens adı. Vaktiyle Vaynăx oymağı: Artoy.
Arzašku. Urartuların ilk kralı Arami’nin kurduğu kale adı. Çeçncedeki Ärzu “kartal” ile karşılaştırınız.
Assiri. Yer adları: Aššurie, Assıra xhävsa.
Aşkenaz. Urartuların Skytler verdiği ad. Vaynăx masallarında Aškenaz kahraman adıdır.
Ašurdan. Xurrilere ait ülke adı. krş. Çeç. şhs. a. Šurdi. Hanım adı: ‘Ašur.
Ata. Xurrilerde kral adı ve müstahkem; Çeç. şhs. a. Āta, yr. a. Ātuoyñ körtie.
Atune. Urmiye gölü yakınındaki kale. Çeç. şhs. a. Āta, Çeçen oymak adı: Ātuoy.
Axšeri. Manuoların üssü (Karargāhı), kral adı.
Vaktiyle Vaynăx oymağı: Axşuoy.
Ayduyni Xurrilerde ülke adı., ayrıca Axunoy, Ayxanoy adını taşıyan boyunun adı. Çeçenya’da da “Ay-A” adlı yer adı vardır. ‘Adoy diye de boy adı bulunmaktaymış.boy
Ayka-Berd Urartularda kale adı. Çeçenlerde yer adı olarak Axoyn-Berd vardır.
Aza Xur. boy adı. Çeç. şhs. a. Āza; yr. a. Arzie,
Azdoy; vaktiyle Vaynăx oymağı: Asoy.
Aznaurtep Ur. kale; Çeç. krş. Aznauran tup (tep Türkçede “tepe” demektir.).
Azzi-Assi Xurrilerin boy ve diyar adı; Vaktiyle Vaynăx oymağı: Azdoy – Assoy.
-B-
Babxi. Xurrilere ait ülke adı, krş. Çeç. Bobin irzie “Boa’un tarlası.” Çeç. yr. a. Bābanaxi.
Babanaxi. Assurlular Babxi dermiş. Xurrice Bab “dağ; dağlık ülke”, Çeç. yr. a. Boba-ghāla
Baltuxi (Balturxi). Şehir ve ülke adı. Balt “müstahkem”, Çeç. yr. a. Bilta, oymak adı: Biltuoy, Vaktiyle Vaynăx oymağı: Bartuoy, Bartluoy.
Bani, Beyni, Beynilya. (Urartu.) Yer adları: İbana, İebana, Biena; Çeç. boy adı: Biena.
Barşua. Ülke. Çeç. yr. a. Bürši ţie.
Bisia. Xur. Ülke adı; Çeç. şhs. a. Bisi.
Bit-Šalli. Şehir; krş. Çeç. Šali.
Bit-Zamani. Ur. Şehir. Çeç. şhs. a. Z‘ama
Burgana. Müstahkem kale. Çeç. köy a. Borghanie, yerleşim merkezi: Buri-Ghāla.
Buxari. Urartu topraklarının sınırındaki ülke. Çeç. şhs. a. Buxari.
Buştu. Ülke ve prens adı. Çeç. şhs. a. Buştu, krş.
Bu·stu; o topraklarda Meişta adını taşıyan şehir varmış; orada da Çeçenlerin M‘ästuoy oymağı yaşamaktadır.
Bušše. Ülke; Çeç. şhs. a. Bušu.
-C = TS (Rs. Ц; Alm. Z)
Ceirda (Tseirda) . Orta Kafkaslarda Xurri-Urartu kalesi ve şehri.
-D-
Daina-litipi. Çay, ırmak. Çeç. yr. a. Danqēli; şhs. a. Leţip.
Diauxi. Orta Kafkasya’da Xurri-Urratu ülkesi ve şehri. Çeç. oymak adı: Sand‘axuoy; yer adları: Dierxie,
Duokin borzie; Vaynăx oymağı: D‘ayxuoy.
Dil’mun. Sümer ve Akkad kalesi. Krş. Dil’na yurt “Dilna köyü.”
Dirgu. Ülke; krş. Çeç. yr. a. Därgha.
Duanie. Üke. Çeç. yr. a. Duon Basie, Duon-xhēra; şhs. a. Dou. Dünie “dünya” kelime, Tr.de de dünya.
Durduk. Manna (Matie.). devletinde kale adı. Krş. Çeç boy adları: Durtsuk (Dzurdzuk), Albazduqhuoy, Ghunduqhuoy.
-E-
Edi “şehir adı.” Bk. Biena.
Elaini. Orta Kafkasya’da Xur-Ur. ülkesi. Krş. Çeç. ēla “prens” ini (?)
Elam. Devlet adı. Çeç. yr. a. İelaman xhiex.
Elamunna. Xabxa’da ülke. Bk. ēla Muni “Prens Muni; Prens Manua
Elula. Xurri ülkesi. Çeç. şhs. a. Elula, Alula.
Eriaxi. Orta Kafkasya’da Xur-Ur. ülkesi. Çeç. şhs. a. Elixo
Erisinni. Xur. Prens. Krş. Çeç. Ersana yurt.
Ero – buni. Urartu kalesi. Orada Eroy adlı bir oymak yaşamıştır. Vaktiyle de ‘Aroy bir Vaynăx oymağı vardı.
Etiuni. Ülke. Çeç. şhs. a. Ata; Çeç. yr. a. Ertina.
-G-
Gargari. Ülke, boy. Krş. Çeç. Ghalghay, Ghorghay, Garbadan, kale. Bk. Ghördala “köy adı”, vaktiyle Vaynăx oymağı: Garduoy.
-İ-
İga(ni). Kale ve ırmak adı. Çeç. yr. a. Alkun.
İšala. Xur. kale adı. Çeç. yr. a. İšašie; išala “bataklık.”
İrdui. tanrı adı.
-K-
Kinax. Xurriler, Arapların atalarına böyle dermiş. Vaktiyleki Vaynăx oymakları: Nartnăx, Baynăx, Martnăx, Txanăx; Qinăx “komşu halklar, yabancı halklar.”
Kirsa. Xur. ülke ve şehir adı- Durubani.. Çeç. şhs. adları: Kesira, Kisira, Kulua; İsim: Kulu. Krş. Kulxa, Kalxida.
Kirxu (Kilxu). Kalenin ortası. — Çeç. Kirxha “tahkim edilmiş bölge.”
Kulxda. Xur. ülke ve şehir adı: İldamuš. Bk. Kulda.
Kumaxa. Xur. ülke. Onun sınırında Vita (Vietaš) adını taşıyan ülke varmış. Adlar: Vita, Vütuš; kuma “ad.”
Kuraitaše. Orta Kafkasya’da Xurri ülkesi. Sonra Urartular ele geçirdi. Krş. Kura tašoy “mağrur, kudretli Tašoy.” Tašoy: Vaktiyleki Vaynăx oymağı.
Kutmuxi. Xur. ülke. Bu ülkede bulunan kaleler: Tilubi, Kibaku, Matiatu.
-L-
Lagaš. (Sümer prenslerinin ve Assurluların kaleleri); Çeç. yr. adları: Laghaš, Laghanie.
Lueru. Ülke. Çeç. yr. a. Lielie.
-M-
Madar. Nirbu ülkesi. Çeç. şhs. a. Madal.
Madiyat. Xabxa’daki kale. Çeç. şhs. a. Mada, Madi; Vaktiyleki Vaynăx oymağı: Medoy-adoy.
Malati Urartular Melite dermiş. Vaktiyleki Vaynăx oymağı: M‘aloy
Mana (Manu). Ur. şhs. a.; Çeç. yr. a. Manuoyñ irzie “Manaların ormanda açtığı tarla”, Zirta “Mana’nın şehri.”, Vaktiyleki Vaynăx oymağı: Sartuoy.
Marxaši. Elam kalesi. Çeç. yr. a. Maxaš, Marxaš.
Matnani. Xurri devlet adı; Mata isim, Matoy boy adı. Krş. Çeç. Metta mott, Metta metta.
Meisita. Ülke. Çeç. yr. a. M ‘aistie, M ‘aysţa, Mištin irzū.
Melitea. Miyla yanacı. Krş. Çeç. Meli-Ťie, Maliñ ќoga (?).
Menuaxinili. Orta Kafkaslarda Urartu kalesi. Bilim adamları “Menua’ya ait olan” şeklinde mânâlandırmışlardır. Krş. Çeç. Menua xillanie “Menua’ya ait olan.”
Mesi. Xurri ülkesi. Çeç. şhs. a. Mesi, Masa, Masoy; İanduba: Xurri ülkesi ve kale; Çeç. şhs. a. Duba, yr. a. Duba Yurt.
Midi. Urartulara komşu devlet. Vaktiyleki Vaynăx oymağı: Meda Āruoy, şhs. a. Midi. [ayrıca Medi-TCK.]
Murattaš. Xabxa’da ülke. Çeç. şhs. a. Murad. Vaktiyleki Vaynăx oymakları: Maratoy, Martnăx
Muške. Xurri ülkesi, bu ülkede Mita adlı da bir kral varmış. Çeç. şhs. a. Miţa.
-N-
Nairi (Naxiria). Urartu devletinin ikinci adı. Krş. Çeç. Naxmatyanaš (Nuxaššiy, (Našxa ?)
Namru. Diyela ırmağı vadisindeki ülke. Bu ülkede Xurrilerin Xamban kabilesi meskûnmuş. Çeç. şhs. a. Xambi, Xambiñ nieqhiy “Xambi sülâlesi.”
Nartun-tep. Urartu köyü. Tep “tepe veya müstahkem” anlamında. Krş. Çeç. Närttup; Vaktiyleki Vaynăx oymağı: Närtnăx.
Nairbu. Xabxa’da müstahkem kale. Naxiri ile karşılaştırınız.
Nixiriani. Urmie’deki Urartu ülkesinin şehri. Vaktiyleki Vaynăx oymağı: Arvanuoy.
Niši (ni). Çivi yazılı tablette açıkça okunamıyor.
Krş. Çeç. şhs. a. Nesi, Nasa; Çeç. oymak adı:
Nižaluoy, Našuoy, Çeç. yr. a. Našaxe, Našax ќag.
Nuba, Naša. Xurrri ülkesi. Çeç. şhs. a. Nabi, Naša. Bk. Niši (ni).
Nuze. Elam kalesi. Vaktiyleki Vaynăx oymağı:
Nuzaruoy; Çeç. şhs. a. Nuzra, Nuzara.
Nur-Adad. Xurrice Lulubilerin ülkesi. Nur-Adad: Xurri kral adı. Nur: “ışık, ziya, aydınlık, parlaklık.”. Adad “yönetici, kral.” [Çeçence ‘Adõd, şhs. a.-TCK]
Nuxaššiy. Hurri prensliği. Krş. Çeç. Nõxčiy,
Nuoxčiy. Urartuların Naxiri kalesinde Naxč
adını verdikleri para üretirmiş. Vaktiyle de Vaynăx oymağı varmış: Naxaš
-P-
Piruani. Orta Kafkasya’da Xurri ülkesi. Krş. Çeç. Pir‘un “Firavun”. Pir‘unie.
-R-
Rašacu (Rašatsu). İli. Çeç. şhs. a. Ražap isimdir.
-S-
Sabini. Xurri kalesi. Çeç. şhs. a. Sebi, Sabi.
Sangibutu. Urartuların ilk şehri. Çeç. Sangin-butu “tahkim edilmiş kale.”
Saradauš. Xabxa’da ülke. Vaktiyleki Vaynăx oymağı: Sarguoy
Sarara. Ülke. Muhtemelen Šēra ārie “engebesiz step” olmalı. Çeç. şhs. a. Šaru, Sala, Sara; Sär-ba sona > Särbala.
Sasine. Orta Kafkasya’da Xurri-Urartu kalesi. Çeç. yr. a. Sẽsana.
Sirakaš. Sarmatların-Ċarmat boyu. Eskiden Vaynăxların da şu boyları vardı: Saqquoy, Ċērasaqquoy
Sod. Urartu devleti yıkıldıktan sonra, topraklarında kurulan Urartu bölgesi. Çeç. oymak a. Sadoy.
Subare. Ülke. Çeç. yr. a. Šuöbanan irzie, Subanie, Çeç. şhs. a. Subara; Vaktiyleki Vaynăx oymağı: Subrõy, Suberõy. Xurriler de kölelerine Suberei dermiş.
Sugi. Xabxa’da ülke. Çeç. yr. a. Soghunţie.
-Š-
Šarvan. Saroyñ kalesi. Vaktiyleki bir Vaynăx oymağı adı: Širvanuoy.
Šartale. M.S. Yy.da Dzurdzuketi sınırındaki Vaynăx oymağı adıdır. Šaxišera’da Sargoy oymağı varmış. Šaxišera Xurri ülkesi. — Çeç. şhs. a. Soxu (Šaxi, Šoxu); šare (?) “Orman açıklığındaki düzlük.”
Šebetirna Ülke. Çeç. yr. a. Šerbeta.
Šerabeli Xur. ülke; Krş. Çeç. šera “düz, doğru, pürüzsüz”
Šeraše. Ülke. Krş. Çeç. šera “düz, doğru, pürüzsüz”; Çeç. yr. a. Šuorša ‘in “Şuorşa oyuğu”, Šerien dünie “dümdüz dünya.”
Šeše. Ülke. Çeç. yr. a. Šašen nieqh, Šešen ārie; Vaktiyleki bir Vaynăx oymağı adı: Šešoy
Šešeti (Čečeti, Çitati) Xur.-Ur. ülkesi. Krş. Çeç. Čečana; Gürcü bilim adamları Šešeti ülkesinde Vaynăx boylarının yaşadığını belirlemişlerdir.
Šilay. Ülke. Krş. Çeç. Šiela. Šumer Üç bin yıl yaşayan devlet adı. Çeç. yr. a. Šomeraču.
Šupria (Subria). Türkiye’de şimdiki Muş şehrinin bulunduğu yerde Xurri ülkesi. 1865 senesinde emperyalist Rusya , şayan-i hayret ki, Çeçenleri öncelikle oraya tehcir ettirmiş. Subariler Xurrilerin ataları olmaktadır. Çeç. şhs. a. “Subura” (Subara). Vaktiyleki bir Vaynăx oymağı adı: Subariy
Šura. Bilim adamları Urartu ülkesini Širokiy şeklinde tercüme etmişlerdir. Çeç. yr. a. Šüyra, Šuörçie. Šuše (Zoze) Yr. a. Šuše.
-T-
Tabal. Xurri ülkesi. Tevrat’ta. Şhs. a. Tabala, Tapal (Turpàl ?)
Tagraš. Bk. Tegeram.
Taše. Orta Kafkasya’da Xurri-Urartu ülkesi. Şhs. a.
Taše: Vaktiyleki Vaynăx oymağı: Tašoy.
Tegeram. Ülke adı. Yr. a. Targim.
Tela. Xabxa’da kale. Krş. Çeç. Dēla
Terka. Ülke, nehir. Çeç. Terk nehri.
Termodont. Halep’te nehir adı. — Strabon, ülkemizdeki Terek Nehri’ni Mermod olarak yazmıştır. Krş. Mel-modu (?)
Toaxi. Xurri-Urartu ülkesi.Diaxõların neslinden Diššó oymağı. Zamanımıza erişmeden beş yüz yıl önce Greklerle olan savaşlarda, tutsak düşmemei için çocuklarını uçurumdan atmışlardır. Vaktiyleki Vaynăx oymağı: Taxõy.
Tuali. Ülke. Çeç. yr. a. Tulayñ basie, Tulayču; Çeç. şhs. a. Ťula.
Tulixu. Orta Kafkasya’da Xurri-Urartu kalesi. Onun civarında da ülkeler ve kaleler mevcutt: Luexie, Luexuxi, Uelikuxi, Lueruxi, Araxuni. Bu isimler Çeçence kelimelerle benzerlik gösteriyor. Tulnxu. Ülke. Çeç. yr. a. Tulaynču; Turkala išalš.
Tušpxha. Urartu şehri. Vaktiyleki bir Vaynăx oymağının adı da: Tašxuoy (Tuašxuoy). Bazı söyleyiş şekillerinde Turušpxa telaffuzu da vardır. Urartularda ayrıca Tušxa diye kale de vardır.
-U-
Ulibani (Ulluba). Xurri ülkesi. Çeç. şhs. a. Ullubi.
Urartu. Devlet kurmuş olan Xurri boyları birliği. Urartlar kendi dilinde kendileriene Ururdi demişlerdir. Ururdi Urartu devletinin kabilesidir. Bu adı, vaktiyleki Vaynăx oymağı Alarodi ile karşılaştrırınız. Şimdiki Çeçenlerde de ‘Alaruoy oymağı vardır.
Urcine. Xurri ülkesi. Çeç. şhs. a. Urci, Uci
Urmeuxi. Ülke. Çeç. yr. a. ‘Ärmxie.
-X-
Xabxi. Ülke. Çeç. yr. a. Xaybàx, Qayba kõrta.
Xaldi. Ünlü Urartu toponimi. Çeç. şhs. a. Xhalda, yr. a. Xhaldin irzie.
Xalib. Mitanni ülkesi. (Kolcidin yarısı.): Vaktiyleki bir Vaynăx oymağ adı: Ghayluoy.
Xanaan. Dünyanın ortasındaki deniz kıyısı. Krş. Çeç. Xinan an “kıyı, sahil.”
Xati. Xurri ülkesi. Çeç. şhs. a. Xhata, Xhata Çeçence “mevcut gözcü, mevcut nöbetçi.”
Xays. Urartu sınırında ülke. Çeç. oymak a. Xoy; xhovsu “râbıta?”
Xilarua-ade. Ülke. Çeç. yr. a. Xiylàx.
Ximme. Ülke. Çeç. oymak a. Himuoy; Çeç. yr. a. Hima.
Xinda. Xurri boy adı. Çeç. yr. a. Hinda (şimdiki Kabard köyü.), oymak a. Hinduoy.
Xurri. Devlet. Çeç. şhs. a. Xuray; yr. a. Huralči, ‘Üyrie šēraču.
-V-
Van, ‘am ( = Van, göl). Vaktiyle Vanuoy adlı
Vaynăx oymağı “Arvanuoy yurt” köyü varmış;
Varanda. Ülke. Çeç. yr. a. Varanda; oymak a. Varandoy; yr. a. Vanda-ghāla; vaktiyle Vaynăx oymağı: Vandluoy.
Vaššugane. Xurri şehri. Çeç. krş. Vašandara.
Vavilon. Şehir, ülke. Xurriler buraya Babil derlermiş. Bab “kapı, avlu”, veya “tanrı”, Delan kov: Tanrı’nın kapısı.”
-Y-
Yarane. Tanrı’nın , kale adı. Çeç. yr. a. Yüordigu.
-Z-
Zabaxae. Xur. Ülke. Çeç. şhs. adları: Zabay, Zabu.
Zazabuxa. Köy. Çeç. yr. adları: Zazie, bux “dip”, şhs. a. Zazie.
Zamua (Mezamua). Xur. Kale. Sonradan Lulubilerin egemenliğine geçti. Lulubiler Zagran dağlarında meskunlarmış. — Adlar: Z‘amo, Zakar, Zakray. Yr. a. Zāmanan irzū.
Ziukuni. Ülke. Krş. Çeç. Zuoknie, Vaktiyleki Vaynăx oymağı:Saqquoy





