-A-
Bin ilili (ili: tanrı) Xurriler kendilerine “İki Nehir Yurdu” dermiş. Urartularda da 79 ili (tanrı) varmış. Hayrete şayan da olsa, Vaynăx ülkesinde Xurri-Urartu tanrılarının adlarıyla uyuşan kelimeler kalmıştır. Meselâ:
Aaia – Ana. (İli “tanrı”) Çeç. yr. a. Ay-A, Oyin irzie “Oy’un tarlası”, Āna ‘inču, Ānin berd “Āna’nın müstahkemi.” Vaktiyle Vaynăxların Ānoy adlı bir oymağı da varmış.
Alaptušina. İli. Çeç. şhs. a. Albi; tuš “yuva, ocak, aile ocağı.”
Ara. İli. Çeç. Ārie “tarla, dışarısı, step, yazı.”
Arapxa. İli. Çeç. şhs. a. ‘Arapxa; yr.a. ‘Arapxan qa “Arapha’nın tarlası.”
Araza. İli. Çeç. şhs. a. Araza; yr.a. Erzuax, Arzaškie
Arcibedini ( > Artsibedini). İli. Krş. Arzi “kartal”, Çeç. Ärzu “kartal”; arc ( > arts) “tepe.”
Arcova berd ( > Artsova berd). İli. Çeç. yr. a. Arcin berd ( > Artsin berd) “muhtemelen tepedeki müstahkem (arts + berd).
Arcu – niuni. İli. Çeç. yr. a. Atsulgan xhiex; Çeç. şhs. a. Artsu (Ortsu). Urartuların kralı Manua’nın atının adı Artsubini imiş. Manua’nın bir yazıtında bu atın 11 metre 20 cm. sıçradığı zikredilir.
Ardi. İli, (artie: şehir.) Çeç. yr.a. Orta čuö “Orta’nın içi”; Çeç. şhs. a. Elti. Aynı zamanada Elti vaktiyleki Vaynăxlarda put tanrıdır. [Çeçencede Erda > < İerda kelimesi, tek tanrılı inanca geçmeden önce çok tanrılı dönemde “kutsal tanrı” anlamında kullanılmıştır. Meselâ Gal-erda veya Gal-ierda “kutsal güneş tanrısı” anlamındadır. Tqhaba-erda > < Tqhaba-ierda “Kutsal tanrı tapınağı” adıyla tarihi bir kilisenin varlığı da hatırlanmalıdır.- TCK.]
Ardina. İli. Çeç. köy a. Ertina
Arin Berd. İli. “Ari müstahkemi.” Çeç. Ārin berd. Berd “tahkimat.” Örnek: Ťexula berd bieš yo sērix kiert “Siyeç çit üstten pekiştirilerek yapılır.”
Arsimela. İli. Çeç. şhs. a. Ersi, Üorzam; yr.a. Ars lam “Ars dağı”, Esmara tsana “Esmara mer’ası.”
Artua – rasau. İli. Çeç. yr. a. Rusuy; Çeç. şhs. a. Arsta, Rasa.
Arubaini. İli. Krş. Aru + baini “güzel ülkeler.” Çeç. şhs. a. Bayani; bk. yr. a. Aruxan šovdanaš “Aruhan’ın pınarları.”
Atbi. İli. Çeç. şhs. a. Ātabi; yr. a. Apin irzie “Api’nin tarla yeri.”
Aun. İli. Uy (ili: “dai”); Krş. Üy-ţie “avlu”; yr. a. Üyta.

-B-
Bel. Bäila’da en üst düzeydeki tanrı. Krş. Dēla [Dēla: Modern Çeçencede Tanrı karşılığındadır. -TCK.]
Batig – Šerta. Çeç. şhs. a. Gilgameş destanında adı geçen kahraman. Vaynăx masallarında da Botaqha – Širta adı bulunmaktadır.

-C = TS (Rs. Ц; Alm. Z)
Capanu ( > Tsapanu). İli. Akkadcada Xazi. Krş. Çeç. xaza “işitmek”. Tevrat’ta Tsafon. Capanu (Tsapanu) “Evren, kâinat, dünya, âlem”, krş. ċa (ċiy, ċe, ċu = ţsa, ţsiy, ţse, ţsu); pāna “kuş uşmaz, kervan geçmez yer, ıssız yer.”
Cinuardi ( > Tsinuardi). İli. İnceleyiniz: ċiy , ċe, ċu, ċienuoš (= ţsiy, ţse, ţsu, ţsienuoš) “kan, ateş, put, evler.”
-D-
Diduani. İli. Krş. Dedal xhañ “Olmayacak şeyle uğraşana hayret ifaedesi olarak söylenir”, Çeç. şhs. a. Dadal.

-E-
Ebu – Ana (İpuanade). İli. Çeç. şhs. a. Ana, Apa; Appa viga “Atta götür.”
Elani. İli. Çeç. yr. a. Elan moxk “bey toprakları”, İslan barz “İslan tepesi.”
Elia. Bk. Çeç.de ēli “prens”, ili “tanrı”. Ēli burada ili anlamındadır. Çeç. yr. a. Elia-a,
Eldapxha; şhs. a. Elda.
Elipri. İli. Çeç. yr. a. Alpi ţa, Alab ārie.
Epuš- Eliš. mit.de kahraman. Çeç. şhs. a. Anuš, Elišxa.
Erdini. İli. Çeç. yr. a. Ertina. Vaynăxların eski oymak adı: Ardoy.
Erina. İli. Çeç. yr. a. İnin evla, Ēr xoţie, Orta çuö; şhs. a. Elina (?)

-G-
Gora. Babil tanrısı. Kral ile halk arasındaki ilişkiyi kurarmış. Vaynăxlar da şöyle söylerler ve bu söyleyişlerde beğenme vardır: Gora mettig ya‘ “Ne güzel yer!”, gora ќant ya‘! “Bravo genç!”; ayrıca Çeç. Goru “büyük sinek.” Çeç. yr. a. Gura duqh, Guoruo.

-İ-
İiepi. İli. Çeç. yr. a. İeppal moxk “İeppal diyarı.”
İle, ili, illu. “Tanrı” anlamındadır. Çeç. yr. a.
İlli, İlin ќotàr, Tanrıya sızlanmaya da illi “türkü, şarkı, destan” denildiği bir gerçektir. Äqqiler, “yarın duruncadan sonraki gün”e illi derler.
İli, Tevratta El’.
İnanna. İli. “Ana tanrı”, “ana ilâhe.Çeç. nāna “ana.”
İnlila. (Assur tanrısı). Çeç. İnna li-la “şaşkınlık anında söylenen nida.” Çeç. yr. a. Kalax, İnal irzie, Allayxi.
İpxari. İli. Çeç. yr. a. Purax – Sielie. Siela’nın adı anılırken sızlanışlarında eskiden ya Puragh veya Purax derlermiş.
İsaxara. Tan tanrısı. Çeç. Sa xülu sa “Tan ağarıyor tan.”
İšxar. (Mitolojik kahraman.) Çeç. yr. a. İšxarie, İšxeţie.
İxa. İli. Çeç. İghara.

-K-
Kili – bani. İli. Çeç. şhs. a. Keli.
Kišbani. İli. Çeç. şhs. a. Kiši, Çeç. yr. a. Kišbar qa.
Koškuna. İli. Krş. Qhoškura “ense omuzlar arsı.”
Kuera. İli. Çeç. yr. a. Kuerin Bien “Kuera’nın
yuvası”, Çeç. şhs. a. Küyra. Çeç. oymak. a. Kiroy, Kiriy.

-M-
Mummie. İli. Çeç. mummi “hikmet, bigelik, akıllı olma”; mit. Kahraman adı; Çeç. yr. a. Mummay zhielie, mimmarie ču; Çeç. şhs. a. Mumma.

-N-
Naba. İli. Çeç.de Masal kahramanı; şhs. a. Nebi, Sebi.
Nana. İli. Çeç.de Ċe-nāna “büyük olan şey için söylenir.” Çeç. şhs. a. Nana, Nini; yr. a.
Nānin irzū.
Nanna. Sümerlerde “Güneş ve Ay tanrısı.” Çeç.de Ťur-nāna “anaç yönetici.”, xin nāna “Akar sular tanrısı.”

-S-
Sardi. Ad. Çeç. yr. a. Šurudu, Semalda, Saroy (oymak a.) toprakları Särbala. Sardan “ilençte bulunmak” Çeç. sardàm “ilençte bulunmak.”
Sar-panim. Eğlencedeki eşler tanrısı. Krş Çeç. yr. a. Dēla- Sieli.
Silia. İli. Çeç. Sieli “semavî dinler öncesinde Çeçenlerin inandıkları gök tanrısının adı”, şhs. a.
Sala, Siela (Sieli).
Susi. İli. Çeç. yr. a. Susin ‘in “Susa’nın oyuğu”,
Susuon ištta “Suson’a ait”, şhs. a. Suösa, Susirbi, Mo‘su, Susun.

-Š-
Šauška (Sauska) mit. kahraman. Krş. Çeç. Soska (Efsane kahramanının adı”; yr. a. Šaršaškie
Šelardi (Selardi). Ay tanrısı. Krş. Çeç. Siela “ilkel inanışlar zamanının gök tanrısı.”
Šilaini. İli. Çeç.de Sila – a “pek çok”, Siela “tanrı”, yr. a. Siela moxk, Šiela (?)
Šiniri. İli. Çeç. yr. a. Šimrin duqh; Šinira “Salı günü”.
Šivini, Šiuni. İli. ‘Aldi’den (Haldi) sonra Tešob, Tešob’dan sonra gelen tanrı. Šivini’nin onuruna bir kralın 4 öküz, 8 koyun kurban ettiği kayıtlıdır.
Šu . İli. “Tarla sınırı – sırt, tepe; yücelik, ululuk.” Çeç.de Šu suretindeymiş (Šu Çeç. “dağ keçisi”); yr. a. Šuona buossa, Šuöna (köy), Šüynan ārie; oymak a. Šuönoy, Šuonuoy; şhs. a. Šoy
(Šua). [Çeç.de Šū “tepenin sırtı” demektir. –TCK.]
Šuba (Suba). İli. Xur. Xeba. Çeç. yr. a. İšuba irzie,
Šabin xhayra; şhs. a. Sebi, Žobu, Šabi. Ċu-tode’ye benziyor ve bu kökten kaynaklanıyır. Grekçedeki Sabbaton (Subboya) ile karşılaştırınız.

-T-
Tammuz. (Mit.da kahraman adı.) Çeç. şhs. a. Taymaz.
Taraini. İli. Xur. Tara “kudret tanrısı.” Çeç. taruo “imkân, olabilirlik, hal”; yr. a. Tenin irzū,
Tarna buöra, Antara qier, Ťorin çurtie.
Tešoba. İli. Bir Urartu kıralı “onun için 6 öküz, 12 koyun kestim” diye kaydeder. Vaynăxlarda vaktiyle
Tešali (Tušoli) adındaki put tanrı.
Tuol. İli. Çeç. yr. a. Tuola “Kelime anlamı: Üstün gelmek.”
Turani. İli. Çeç. yr. a. Tuonin irzū,
Ťurunie, Tulay çu, Ťuoriyñ ghar; Çeç. şhs. a. Dulan (Dulani), [başka. şhs. a. Ťırni, Ťuru, Ťuri-TCK.]; krş. Çeç. Ťurnāna. Urartularda da, Vaynăxlarda da Turonoy oymak adıdır.
Tušpusa. İli. Kale adı. Tušpxa : Urartu şehir adı. Ona da Tušpuea derlermiş. Çeç.de tuş “yuva, ocak, aile ocağı”; pxha “yerleşim merkezi”; şhs. a. Ťašpar.

-U-
Ua. İli. Çeç. yr. a. Uaq-qelli, O moxka; Yaptığından pişman olan Çeçen şöyle der: Uo dina as iza. Krş. Çeç. şu yr. adlarıyla: Uy-dittie, Uy lättana buöra, Uoratl,
Uoraţin, Uo-qar buossa.
Ubur – Tutu. Mit.de kahraman, alp, bahadır. Çeç.de Ūbar vuola “kamburlaşmak”, Xurri mitolojisinde
Ubur – Tutu “kambur kadın.”
Uiyna (Unana). İli. Çeç. yr. a. Nānin irzū,
Uninan çuö, Enin irzū; şhs. a. Nāna, Nina, Nini; bu isimler anaç anlamında kullanılırmış. Şimdi de Çeçenler büyük şeyler için söylerler: Nāna boqqa ‘až “anaç büyük elma.”
Uors (Aors). İli. Çeç. yr. a. Aorsie.
Ur – Sanabi. Mit.de kahraman. Çeç. yr. a. Sanabi (Šanabi), şhs. a. Ulum, Nabi.
Ura. İli. Çeç. yr. a. Ura ghāla, Uorali xi; Çeç.de Ula “qāna, lama, ula: yarın, yarın değil öbür gün, öbürgünden sonraki gün”, yr. a. Ar – Siel; Vaynăx oymak adı: Arsaluoy.

-X- -ﺥ-
Xabxi. İli, isim, yer. Çeç. yr. a. Xhaybax (ﺥﺎﺑﻳ ﺎﺤ )
Xaldi. Baş ili. Ona övgü olarak bir Urartu kralının 20 öküz, 400 koyun, 6 keçi kurban ettiği kayıtlıdır. Çeç. yr. a. ‘Alda (köy), Aldan qielli, Xhäldi, Aldan šovdanaš.
Xammurapi. Kral adı. Çeç. yr. a. Xamburi (?)
Xara. Kaya ve mağara ili. Krş. Çeç. Xara “mağara”; yr.a. Xara ‘in “mağara oyuğu”. Xara kelimesi Xurri’ye benzemekte ve ondan kaynaklanmıştır.
Xuba. İli. Çeç. yr. a. Kubin evla, İšuba irzie,
Xum-bāba (mit.de kahraman; xum: orman). Krş. Çeç.
Xhün-Bāba “Orman perisi.”
Xutuni. İlli [bk. İle, ili, illu.- TCK.] Çeç.de Xhotu (ﻭﺗﻭﺤ ) “Arazi nöbetçisi,
alan nöbetçisi, sınır muhafızı” ve şhs. a. Xhotu (ﻭﺗﻭﺤ ); yr.a. Xottuna.

-V-
Vaššov. Hatti tanrı adı. Çeç. şhs. a. Vaššo. Ayrıca Çeçenler bir şeyi beğenmediklerinde Vašš-ov derler.

-Z-
Ziukuni. İli. Krş. Çeç. Uozqin büora, Zuoknie, Zaghie “kutsal mekân.”
Zudu – mare. İli. Çeç. yr. a. Mim – marie.
Znuvke. İli. Bk. zovq “zevk ü safa, zenginlik, ihtişam.”

-ZH- -Ž-
Žababu. (Masal. Kahraman); Çeç. Žañ Baba [Davarların koruyucu meleği, -TCK.]