![\"\"](\"http:\/\/www.waynakh.com\/tr\/wp-includes\/js\/tinymce\/plugins\/wordpress\/img\/trans.gif\" "\\"Daha"){kind=spacer}
<\/p>\nT\u00fcrkiye B\u00fcy\u00fck Millet Meclisi 21.D\u00f6nem\u2019de (18 Nisan 1999 \u2013 14 Kas\u0131m 2002) g\u00f6rev yapm\u0131\u015f Fazilet Partisi Grup Ba\u015fkanvekili ve Sivas Milletvekili Abd\u00fcllatif \u015eener’in \u00c7e\u00e7enistan ve Kuzey Kafkasya’ya y\u00f6nelik izlenen d\u0131\u015fpolitika konusunda bir genel g\u00f6r\u00fc\u015fme a\u00e7\u0131lmas\u0131na ili\u015fkin \u00f6nergesi ve bu \u00f6nergeye ili\u015fkin meclis g\u00f6r\u00fc\u015fmesi.<\/p>\n
BA\u015eKAN – <\/strong>H\u00fck\u00fcmet haz\u0131r m\u0131 efendim? H\u00fck\u00fcmet haz\u0131r.<\/em><\/p>\n \u0130\u00e7t\u00fcz\u00fc\u011f\u00fcm\u00fcze g\u00f6re, genel g\u00f6r\u00fc\u015fme a\u00e7\u0131l\u0131p a\u00e7\u0131lmamas\u0131 hususunda, s\u0131ras\u0131yla h\u00fck\u00fcmete, siyas\u00ee parti gruplar\u0131na ve \u00f6nergedeki birinci imza sahibine veya onun g\u00f6sterece\u011fi bir di\u011fer imza sahibine s\u00f6z verilecektir.<\/em><\/p>\n Konu\u015fma s\u00fcreleri h\u00fck\u00fcmet ve gruplar i\u00e7in 20’\u015fer dakika, \u00f6nerge sahibi i\u00e7in 10 dakikad\u0131r.<\/em><\/p>\n \u0130lk s\u00f6z h\u00fck\u00fcmetindir.<\/em><\/p>\n H\u00fck\u00fcmet ad\u0131na konu\u015facak var m\u0131 efendim?<\/em><\/p>\n \u00c7EVRE BAKANI FEVZ\u0130 AYKET\u0130N (Tekirda\u011f)<\/strong> – Konu\u015fmayaca\u011f\u0131m Say\u0131n Ba\u015fkan.<\/p>\n BA\u015eKAN<\/strong> – Peki efendim.<\/em><\/p>\n Gruplar ad\u0131na…<\/em><\/p>\n ABD\u00dcLLAT\u0130F \u015eENER (Sivas) –<\/strong> Say\u0131n Ba\u015fkan, burada \u00f6nemli bir konuda, d\u00fcnyay\u0131 ve T\u00fcrkiye’yi \u00e7ok yak\u0131ndan ilgilendiren bir konuda genel g\u00f6r\u00fc\u015fme \u00f6nergesinin \u00f6ng\u00f6r\u00fc\u015fmelerini yap\u0131yoruz. Konu, topluma mal olmu\u015ftur, uluslararas\u0131 camiada tart\u0131\u015f\u0131lmaktad\u0131r. \u0130steriz ki, bu konuda, h\u00fck\u00fcmet s\u00f6z hakk\u0131n\u0131 kullans\u0131n, gelsin, bilgi versin. Yani, h\u00fck\u00fcmetin konu\u015fma s\u0131ras\u0131n\u0131 atlamas\u0131, benim bu konuda s\u00f6yleyecek hi\u00e7bir s\u00f6z\u00fcm yoktur demesi Meclisin kabul edece\u011fi bir durum de\u011fildir efendim. (FP ve DYP s\u0131ralar\u0131ndan alk\u0131\u015flar)<\/p>\n BA\u015eKAN<\/strong> – Te\u015fekk\u00fcr ediyorum.<\/em><\/p>\n \u00c7EVRE BAKANI FEVZ\u0130 AYTEK\u0130N (Tekirda\u011f)<\/strong> – Say\u0131n Ba\u015fkan, s\u00f6z istiyorum.<\/p>\n BA\u015eKAN – <\/strong>H\u00fck\u00fcmet ad\u0131na, \u00c7evre Bakan\u0131 Say\u0131n Fevzi Aytekin Bey konu\u015facaklard\u0131r. Buyurun efendim. S\u00fcreniz 20 dakika.<\/em><\/p>\n \u00c7EVRE BAKANI FEVZ\u0130 AYTEK\u0130N (Tekirda\u011f) –<\/strong> Say\u0131n Ba\u015fkan, de\u011ferli milletvekilleri; uzun zamandan beri, maalesef, Rusya, \u00c7e\u00e7enistan \u00fczerindeki hegemonyas\u0131n\u0131 s\u00fcrd\u00fcrmeye devam etmektedir.<\/p>\n Tabi\u00ee ki, gerek televizyonlardan gerekse h\u00fck\u00fcmetimize bildirilen \u00c7e\u00e7enistan’la ilgili \u00e7e\u015fitli olumsuz geli\u015fmeleri yak\u0131ndan takip etmekteyiz. \u00d6zellikle, \u00e7oluk \u00e7ocu\u011fun, insanlar\u0131n peri\u015fan olmas\u0131, g\u00f6\u00e7e zorlanmas\u0131, y\u0131llarca ya\u015fad\u0131klar\u0131 topraklardan s\u00fcr\u00fclmesi, bir insanl\u0131k ay\u0131b\u0131 olarak, maalesef, bu \u00e7a\u011fda, bug\u00fcn, g\u00f6zler \u00f6n\u00fcne serilmektedir. \u00d6zellikle, ya\u015fad\u0131klar\u0131 topraklardan s\u00f6k\u00fclerek ba\u015fka \u00fclkelere g\u00f6\u00e7 eden bu insanlar\u0131n da\u011flarda, ta\u015flarda, olumsuz hava ko\u015fullar\u0131nda s\u00fcr\u00fcnmeleri, bir insanl\u0131k ay\u0131b\u0131 olarak g\u00f6zler \u00f6n\u00fcne serilmektedir. Her zaman seyretti\u011fimiz gibi, gerek d\u00fcnyadaki gerek \u00fclkemizdeki h\u00fck\u00fcmetimizdeki tepkileri yakinen g\u00f6rmektesiniz.<\/p>\n \u00c7e\u00e7enistan’daki bu insanl\u0131k ay\u0131b\u0131n\u0131n g\u00fcndeme getirilmesi fevkalade iyi olmu\u015ftur. Burada, h\u00fck\u00fcmetimiz ad\u0131na, \u00c7e\u00e7enistan’daki vah\u015fetin bir an \u00f6nce durdurulmas\u0131n\u0131, Rusya’n\u0131n bu insanl\u0131k ay\u0131b\u0131n\u0131 bir an \u00f6nce durdurmas\u0131n\u0131, \u00f6zellikle Rusya’n\u0131n yetkililerinden bekliyoruz. Bu, hepimiz biliyoruz ki, Avrupa Birli\u011finde de g\u00fcndeme getirildi, k\u0131nand\u0131; ancak, T\u00fcrkiye Cumhuriyeti h\u00fck\u00fcmetinin bir \u00fcyesi olarak, \u00fcz\u00fcnt\u00fclerimizi burada belirtmek istiyorum. Gerek \u00c7e\u00e7enistan’daki insanl\u0131k d\u0131\u015f\u0131 olaylar\u0131 gerek d\u00fcnyan\u0131n neresinde olursa olsun bu gibi olaylar\u0131 \u015fiddetle k\u0131n\u0131yoruz.<\/p>\n Bu vesileyle, bizlere, g\u00fcndem konusu blan bu olay hakk\u0131nda konu\u015fma f\u0131rsat\u0131n\u0131 veren, g\u00fcndeme getiren de\u011ferli arkada\u015flar\u0131m\u0131za te\u015fekk\u00fcr ediyor; hepinize sayg\u0131lar sunuyorum. (Alk\u0131\u015flar)<\/p>\n BA\u015eKAN –<\/strong> \u00c7evre Bakan\u0131m\u0131z Say\u0131n Aytekin’e te\u015fekk\u00fcr ediyorum.<\/em><\/p>\n ABD\u00dcLLAT\u0130F \u015eENER (Sivas) –<\/strong> Say\u0131n Ba\u015fkan, g\u00f6r\u00fc\u015fmelerin ak\u0131\u015f\u0131n\u0131 bozma niyetiyle yerimden m\u00fcdahele etmiyorum. \u0130zniniz olursa, Say\u0131n Bakana -\u015fahs\u0131 ad\u0131na- te\u015fekk\u00fcr ediyorum. \u00c7evre Bakan\u0131 Say\u0131n Fevzi Aytekin Bey \u015fahsen duyarl\u0131k g\u00f6stermi\u015ftir ve konuyla ilgili \u00f6zet bir de\u011ferlendirme yapm\u0131\u015ft\u0131r; ama, konu, bir d\u0131\u015fpolitika konusudur. B\u00f6ylesine \u00f6nemli bir d\u0131\u015fpolitika konusunda, D\u0131\u015fi\u015fleri Bakanl\u0131\u011f\u0131n\u0131n konuya bak\u0131\u015f a\u00e7\u0131s\u0131n\u0131, perspektifini g\u00f6sterecek -D\u0131\u015fi\u015fleri Bakanl\u0131\u011f\u0131n\u0131n elindeki envanterlerle birlikte- Genel Kurulda, k\u00fcrs\u00fcden, milletvekillerine bilgi verilmesi laz\u0131md\u0131. Maalesef, D\u0131\u015fi\u015fleri Bakan\u0131 yok ve bu konuda da, D\u0131\u015fi\u015fleri Bakanl\u0131\u011f\u0131n\u0131n konuya ilgi duymad\u0131\u011f\u0131, b\u00f6yle bir haz\u0131rl\u0131\u011f\u0131, Meclisteki herhangi bir bakana, sunulmak \u00fczere de g\u00f6ndermedi\u011fi anla\u015f\u0131lmaktad\u0131r. Ben, D\u0131\u015fi\u015flerinin, bu tutumunun yanl\u0131\u015f oldu\u011funu, T\u00fcrkiye B\u00fcy\u00fck Millet Meclisine gereken sayg\u0131y\u0131 g\u00f6stermedi\u011fini ifade etmek istiyorum. Te\u015fekk\u00fcr ediyorum. (FP ve DYP s\u0131ralar\u0131ndan alk\u0131\u015flar)<\/p>\n BA\u015eKAN –<\/strong> Te\u015fekk\u00fcr ederim.<\/em><\/p>\n Her ne kadar, \u0130\u00e7t\u00fcz\u00fc\u011f\u00fcm\u00fcz, H\u00fck\u00fcmetin ilk konu\u015fmay\u0131 yapaca\u011f\u0131n\u0131 s\u00f6yl\u00fcyorsa da, belirtti\u011finiz anlamda yeniden bir konu\u015fma arzusu olursa, kendilerine s\u00f6z verece\u011fim.<\/em><\/p>\n Do\u011fru Yol Partisi Grubu ad\u0131na, Mu\u015f Milletvekili Say\u0131n M\u00fcmtaz Yavuz; buyurun efendim. (DYP s\u0131ralar\u0131ndan alk\u0131\u015flar)<\/em><\/p>\n S\u00fcreniz 20 dakikad\u0131r.<\/em><\/p>\n DYP GRUBU ADINA M\u00dcMTAZ YAVUZ (Mu\u015f) –<\/strong> Say\u0131n Ba\u015fkan, de\u011ferli milletvekilleri; \u00c7e\u00e7enistan’da ya\u015fanan olaylarla ilgili olarak verilen genel g\u00f6r\u00fc\u015fme \u00f6nergesi \u00fczerinde, Do\u011fru Yol Partisi Grubu ad\u0131na s\u00f6z alm\u0131\u015f bulunmaktay\u0131m.<\/p>\n S\u00f6zlerime ba\u015flarken, elim bir trafik kazas\u0131 sonucu kaybetti\u011fimiz de\u011ferli milletvekili arkada\u015f\u0131m\u0131z S\u0131tk\u0131 Turan’a Cenab\u0131 Allah’tan rahmet dilerken, kederli ailesine ve de\u011ferli partili arkada\u015flar\u0131na da taziyelerimi sunar\u0131m. M\u00fcbarek Ramazan\u0131n hay\u0131rlara vesile olmas\u0131 dile\u011fiyle, Y\u00fcce Heyetinizi sayg\u0131yla selamlar\u0131m.<\/p>\n Say\u0131n milletvekilleri, Ruslar, uluslararas\u0131 hukuktan kaynaklanan y\u00fck\u00fcml\u00fcl\u00fckleri ve t\u00fcm ahlak\u00ee \u00f6l\u00e7\u00fcleri bir kenara b\u0131rakarak, 250 y\u0131ld\u0131r Kafkaslarda yapt\u0131\u011f\u0131 mezalimi, \u00e7ok daha ac\u0131mas\u0131z bir \u015fekilde, \u00c7e\u00e7enlere yeniden ya\u015fatmaktad\u0131r.<\/p>\n Bir avu\u00e7 M\u00fcsl\u00fcman \u00c7e\u00e7ene yap\u0131lan bu katliam ve soyk\u0131r\u0131m\u0131n\u0131 d\u00fcnya kay\u0131ts\u0131z kalarak seyrederken, Y\u00fcce T\u00fcrk Devleti olarak bizler de d\u00fcnyaya uymu\u015f, bu vah\u015feti, Ruslar\u0131n i\u00e7 meselesidir diye, sessiz sedas\u0131z seyretmekteyiz. Asl\u0131nda, seyreden, sa\u011fduyu sahibi Y\u00fcce T\u00fcrk Milleti de\u011fil, sadece 57 nci cumhuriyet h\u00fck\u00fcmetidir. (DYP ve FP s\u0131ralar\u0131ndan “Bravo” sesleri, alk\u0131\u015flar)<\/p>\n D\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcn ki, d\u00fcnyada “benim i\u00e7 meselem” deyip de vatanda\u015flar\u0131n\u0131 katleden, k\u00f6y, kasaba ve \u015fehirlerine kilometrelerce uzaktan bomba ya\u011fd\u0131r\u0131p sivil, asker ay\u0131r\u0131m\u0131 yapmadan top at\u0131\u015f\u0131na tutan, ta\u015f \u00fcst\u00fcne ta\u015f koymayarak “ter\u00f6rle m\u00fccadele ediyorum” diyen bir ba\u015fka \u00fclke daha var m\u0131?<\/p>\n D\u00fcnya g\u00f6recek; bu sava\u015f da 1994-1996 sava\u015f\u0131ndan farkl\u0131 olmayacak. Yine, bu sava\u015f da, kahraman \u00c7e\u00e7enlerin zaferiyle sonu\u00e7lanacakt\u0131r; \u00e7\u00fcnk\u00fc, davalar\u0131 tarih\u00ee, hukuk\u00ee ve vicdan\u00ee a\u00e7\u0131dan hakl\u0131d\u0131r.<\/p>\n Ruslar\u0131n, \u00f6nce \u00c7arl\u0131k Rusya’s\u0131yla ba\u015flay\u0131p sonra sosyalist Rusya’yla devam eden federasyonunun ise bir tek arzular\u0131 vard\u0131r; o da, \u00c7e\u00e7enistan’\u0131 \u00c7e\u00e7ensiz yapmak.<\/p>\n \u00c7e\u00e7enler, \u00c7e\u00e7enistan i\u00e7in 250 y\u0131ldan bu yana Ruslarla sava\u015fmaktalar. Bu 250 y\u0131ll\u0131k sava\u015f s\u00fcreci i\u00e7erisinde 200 milyon n\u00fcfuslu Ruslar ne zaman ki 1 milyon n\u00fcfuslu \u00c7e\u00e7enlere kar\u015f\u0131 galip gelseler, mutlaka \u00c7e\u00e7enleri, ya Sibirya’ya s\u00fcrm\u00fc\u015fler ya da m\u00fclteci durumuna d\u00fc\u015f\u00fcrm\u00fc\u015flerdir. Ruslar \u00e7ok iyi biliyorlar ki, Kafkasya’ya kay\u0131ts\u0131z \u015farts\u0131z h\u00e2kim olabilmek i\u00e7in \u00c7e\u00e7enlerin yok edilmesi \u015fartt\u0131r.<\/p>\n \u0130\u015fte, Ruslar, kafalar\u0131na koyduklar\u0131 bu ger\u00e7ekten hareket ederek her seferinde \u00c7e\u00e7enlere kar\u015f\u0131 soyk\u0131r\u0131m\u0131n\u0131 uygulamaktalar. Bu nedenledir ki, \u00c7e\u00e7enlerin n\u00fcfusu 250 y\u0131ldan bu yana hi\u00e7 artmay\u0131p 1 milyon olarak kalmaktad\u0131r.<\/p>\n Ruslar, 1864 y\u0131l\u0131nda \u00c7e\u00e7en mill\u00ee m\u00fccadele hareketini kanl\u0131 bir \u015fekilde bast\u0131rarak Kafkasya’y\u0131 tahakk\u00fcm\u00fc alt\u0131na alm\u0131\u015flard\u0131. Rus \u00c7ar\u0131 \u0130kinci Aleksandr, bir ay i\u00e7inde Kafkasya terkedilmedi\u011fi takdirde, b\u00fct\u00fcn yerli halk\u0131n harp esiri olarak Rusya’n\u0131n \u00e7e\u015fitli b\u00f6lgelerine s\u00fcr\u00fclece\u011fini ilan eder. O tarihte milyonlarca insan a\u00e7, sefil halde yollara d\u00fc\u015ferler. Ruslar, bir bayram bahanesiyle toplad\u0131klar\u0131 \u00c7e\u00e7enleri vagonlara bindirerek Sibirya ve Kazakistan’a s\u00fcrm\u00fc\u015flerdir.<\/p>\n Ruslar\u0131n ister \u00c7arl\u0131k ister sosyalist ister federasyon d\u00f6nemlerinde fikirleri hi\u00e7 de\u011fi\u015fmemi\u015f. Ruslara Kafkasya denince, ak\u0131llar\u0131na ilk olarak \u00c7e\u00e7enleri yok etmek geliyor. Kahraman \u00c7e\u00e7enler de, Ruslar\u0131n bu fikirlerini \u00e7ok iyi bildiklerinden dolay\u0131, tarihten silinmeyip \u00c7e\u00e7enistan’\u0131 \u00c7e\u00e7ensiz b\u0131rakmamak i\u00e7in, \u0130mam Mansur’la ba\u015flay\u0131p Gazi Muhammed, \u0130mam Hamzat, \u015eeyh \u015eamil ve Cahar Dudayev’le devam eden bu m\u00fccadelede tek \u00c7e\u00e7en sava\u015f\u00e7\u0131 kal\u0131ncaya kadar vatanlar\u0131 i\u00e7in sava\u015facaklar\u0131na ant i\u00e7mi\u015flerdir. Her milletin vatan\u0131n\u0131 savunma hakk\u0131 oldu\u011fu gibi, \u00c7e\u00e7enistan’\u0131 savunmakda \u00c7e\u00e7enlerin hakk\u0131d\u0131r.<\/p>\n Sovyetler Birli\u011fi d\u00f6neminde, 5 Aral\u0131k 1936 tarihinde \u00c7c\u00e7en-\u0130ngu\u015f otonom cumhuriyeti olarak kurulan \u00c7e\u00e7enistan Cumhuriyeti, Sovyetler Birli\u011finin da\u011f\u0131lma s\u00fcrecinde, 9 Kas\u0131m 1991 ‘de ba\u011f\u0131ms\u0131zl\u0131\u011f\u0131n\u0131 ilan etmi\u015ftir.<\/p>\n Ba\u015fta Amerika Birle\u015fik Devletleri olmak \u00fczere pek \u00e7ok devletin, \u00c7e\u00e7enistan’in ba\u011f\u0131ms\u0131zl\u0131k ilan\u0131n\u0131 ve sonradan ya\u015fanan geli\u015fmeleri Rusya’n\u0131n i\u00e7 sorunu olarak nitelendirmesi, \u00f6nemli bir soruyu g\u00fcndeme getirmektedir: Ba\u011f\u0131ms\u0131zl\u0131k ilan\u0131n\u0131n hukuk\u00ee dayana\u011f\u0131 var m\u0131?<\/p>\n Say\u0131n milletvekilleri, Ba\u011f\u0131ms\u0131z Devletler Toplulu\u011funu olu\u015fturan antla\u015fmay\u0131, o tarihte, Tataristan ve \u00c7e\u00e7en-\u0130ngu\u015f Cumhuriyetleri imzalamad\u0131lar ve yine bu iki cumhuriyet, 12 Aral\u0131k 1993 tarihinde yap\u0131lan Rusya Federasyonunun yeni anayasa oylamas\u0131na ve parlamento se\u00e7imlerine de kat\u0131lmad\u0131lar. Daha sonra, Tataristan Cumhuriyeti anla\u015farak; \u0130ngu\u015flar ise, referanduma gidip \u00c7e\u00e7enlerden ayr\u0131larak \u0130ngu\u015fistan Cumhuriyeti ad\u0131yla Rusya Federasyonuna kat\u0131ld\u0131lar. 9 Kas\u0131m 1991’de ba\u011f\u0131ms\u0131zl\u0131\u011f\u0131n\u0131 ilan eden, Federasyona kat\u0131lmayan tek cumhuriyet \u00c7e\u00e7enistan oldu. \u00c7e\u00e7enistan’in Rusya Federasyonuna ba\u011fl\u0131 oldu\u011funu belirten, hi\u00e7bir antla\u015fma ve hukuk\u00ee metin yoktur.<\/p>\n \u00c7e\u00e7enler, Ba\u011f\u0131ms\u0131z Devletler Toplulu\u011funun antla\u015fmas\u0131na kat\u0131lmamaya gerek\u00e7e olarak 1924 Anayasas\u0131n\u0131 g\u00f6stermi\u015flerdir. Bu Anayasaya g\u00f6re ba\u011f\u0131ms\u0131zl\u0131\u011f\u0131n\u0131 ilan eden cumhuriyetler gibi, \u00c7e\u00e7enistan’da ba\u011f\u0131ms\u0131zl\u0131\u011f\u0131n\u0131 ilan etmi\u015ftir; bu nedenle, \u00c7e\u00e7enistan sorununun Rusya’n\u0131n toprak b\u00fct\u00fcnl\u00fc\u011f\u00fc i\u00e7inde \u00e7\u00f6z\u00fclmesi yolundaki \u00f6nerilerin hi\u00e7bir yasal dayana\u011f\u0131 yoktur. Bat\u0131 \u00fclkeleri, Sovyetler Birli\u011finden, eski Yugoslavya’dan ve eski \u00c7ekoslovakya’dan ayr\u0131larak ba\u011f\u0131ms\u0131zl\u0131klar\u0131n\u0131 ilan eden \u00fclkeleri hemen tan\u0131mad\u0131lar m\u0131?!<\/p>\n Milletlerin kaderlerini serbest\u00e7e tayin etme hakk\u0131, 20 nci Y\u00fczy\u0131l\u0131n ba\u015flar\u0131nda yayg\u0131nla\u015farak kabul g\u00f6ren, 1945 Birle\u015fmi\u015f Milletler \u015eart\u0131, 1948 \u0130nsan Haklar\u0131 Evrensel Bildirgesi, 1975 Helsinki Niha\u00ee Senedi, 1990 Paris \u015eart\u0131 gibi uluslararas\u0131 s\u00f6zle\u015fmelerde a\u00e7\u0131k\u00e7a tan\u0131nan bir hakt\u0131r. Buna ra\u011fmen, \u00c7e\u00e7enistan’in ba\u011f\u0131ms\u0131zl\u0131\u011f\u0131n\u0131 tan\u0131mayan Bat\u0131 \u00fclkelerinin \u00e7ifte standart uygulad\u0131klar\u0131 da ac\u0131 bir ger\u00e7ektir.<\/p>\n De\u011ferli milletvekilleri, Ruslar her zaman yapt\u0131klar\u0131 gibi, 11 Aral\u0131k 1994 tarihinde Cahar Dudayev \u00f6nderli\u011finde kurulan \u00c7e\u00e7enistan Cumhuriyetini yok etmek i\u00e7in \u00fc\u00e7 koldan \u00c7e\u00e7enistan’a sald\u0131rd\u0131lar. \u015eamil Basayev’den Budenosk, Salman Radoyev’den K\u0131z\u0131lyar bask\u0131n\u0131n\u0131 yiyen Rus Ordusu, Grozni kapan\u0131yla \u00e7ok b\u00fcy\u00fck kay\u0131plar verdi. 1 milyon n\u00fcfuslu minik \u00c7e\u00e7enistan’m kahraman sava\u015f\u00e7\u0131lar\u0131 kar\u015f\u0131s\u0131nda neye u\u011frad\u0131\u011f\u0131n\u0131 \u015fa\u015f\u0131ran Rus Ordusu, perperi\u015fan bir vaziyette \u00e7ekilmek zorunda kald\u0131. Yakla\u015f\u0131k iki y\u0131l s\u00fcren bu sava\u015f, \u00c7e\u00e7enlerin zaferiyle sonu\u00e7lanm\u0131\u015ft\u0131r. Bu sava\u015f\u0131n sonunda, Rus G\u00fcvenlik Konseyi Genel Sekreteri Lcbed, Ba\u015fbakan \u00c7ernomirdin, Devlet Ba\u015fkam Yeltsin, \u00c7e\u00e7en Ba\u015fbakan\u0131 ve sonra Cumhurba\u015fkan\u0131 olan Aslan Mashadov’la bir dizi antla\u015fma imzalam\u0131\u015flard\u0131r. 31 A\u011fustos 1996 tarihinde Rusya Federasyonu ad\u0131na Lebed ile Aslan Mashadov aras\u0131nda imzalanan m\u00fc\u015fterek beyanata g\u00f6re “biz bu belgeyi imzalayanlar, herkes\u00e7e tan\u0131nm\u0131\u015f t\u00fcm milletlerin kendi mukadderat\u0131n\u0131 kendi tayin etme hakk\u0131n\u0131 g\u00f6z \u00f6n\u00fcnde bulundurarak ve beraberlik, g\u00f6n\u00fcll\u00fcl\u00fck ve irade \u00f6zg\u00fcrl\u00fc\u011f\u00fc, uluslararas\u0131 bar\u0131\u015f\u0131n sa\u011flanmas\u0131 ve milletlerin g\u00fcvenli\u011fi prensiplerine g\u00f6re hareket ederek, bu temeller esas\u0131nda sonraki g\u00f6r\u00fc\u015fmeler d\u00fczenlenecektir” diye, AG\u0130T Yard\u0131m Grubu Ba\u015fkan\u0131n\u0131n huzurunda ortaya koymu\u015flard\u0131r.<\/p>\n 12 Temmuz 1997 tarihinde Rusya Ba\u015fbakan\u0131 \u00c7ernomirdin ile \u00c7e\u00e7enistan Ba\u015fbakan\u0131 Aslan Mashadov aras\u0131nda g\u00fcmr\u00fck, havayollar\u0131 ve petrol boru hatlar\u0131yla ilgili bir dizi anla\u015fma yap\u0131lm\u0131\u015ft\u0131r.<\/p>\n Yine, Yeltsin ile Aslan Mashadov aras\u0131nda imzalanan, bar\u0131\u015f ve karde\u015flik ili\u015fkileri hakk\u0131ndaki antla\u015fmaya g\u00f6re “ihtilaflar\u0131n \u00e7\u00f6z\u00fclmesinde kuvvet ve kuvvet kullanma tehdidinden ebed\u00ee olarak vazge\u00e7ilecektir; taraflar, kendi aralar\u0131ndaki ili\u015fkileri herkes\u00e7e tan\u0131nm\u0131\u015f uluslararas\u0131 normlara uygun olarak kurmay\u0131 kabul ve taahh\u00fct etmektedir…”<\/p>\n Ruslar bu antla\u015fmalar\u0131 uymak i\u00e7in de\u011fil, zorunda olduklar\u0131 i\u00e7in imzalad\u0131lar; hi\u00e7bir zaman da, imzalad\u0131klar\u0131 bu antla\u015fmalara sad\u0131k kalmad\u0131lar. Bunlar, Ruslar\u0131n s\u00f6zlerine ne kadar g\u00fcvenilebilirli\u011fin en somut \u00f6rnekleridir.<\/p>\n De\u011ferli milletvekilleri, bir avu\u00e7 \u00c7e\u00e7en kar\u015f\u0131s\u0131nda d\u00fcnyaya rezil r\u00fcsva olan Ruslar, bu antla\u015fmalar\u0131 yapt\u0131klar\u0131 g\u00fcnden itibaren, \u00c7e\u00e7enistan’dan intikam almak i\u00e7in ve her zaman oldu\u011fu gibi, \u00c7e\u00e7enistan’\u0131 \u00c7e\u00e7ensiz yapmak i\u00e7in yeniden kollar\u0131 s\u0131vad\u0131; bir s\u00fcr\u00fc entrikayla d\u00fcnya kamuoyunda \u00c7e\u00e7enleri, mafya, adam ka\u00e7\u0131ran, ter\u00f6rist, fundamentalist ve Vahabi diye g\u00f6stermeye ba\u015flad\u0131lar. Sava\u015ftan \u00e7\u0131kan \u00c7e\u00e7enlerin d\u00fcnya kamuoyunda bunlar\u0131 yalanlamak i\u00e7in hi\u00e7bir imk\u00e2n\u0131 yoktu.<\/p>\n Ruslar, bir yandan \u00c7e\u00e7enleri d\u00fcnya kamuoyuna yanl\u0131\u015f tan\u0131t\u0131rken, bir yandan da \u00c7e\u00e7enistan’a s\u0131n\u0131r olan Da\u011f\u0131stan b\u00f6lgesine asker, silah ve m\u00fchimmat y\u0131\u011fmaya ba\u015flad\u0131; kendi ajanlanna bir\u00e7ok de\u011fi\u015fik yerde bombalama eylemleri yapt\u0131r\u0131p, d\u00fcnya kamuoyunu yan\u0131ltarak, bu ter\u00f6rist eylemleri \u00c7e\u00e7enlerin yapt\u0131\u011f\u0131n\u0131 g\u00f6stermeye \u00e7al\u0131\u015ft\u0131lar. Bir eylemde yakalanan Ruslar “\u00c7e\u00e7enlere kar\u015f\u0131 g\u00fcvenlik \u00f6nlemi al\u0131yoruz” diye d\u00fcnyay\u0131 yan\u0131ltmaya kalkm\u0131\u015flard\u0131r.<\/p>\n Ruslar\u0131n bu sava\u015f\u0131 ba\u015flatmalar\u0131n\u0131n as\u0131l sebepleri :<\/p>\n 1-<\/strong> Rus y\u00f6neticileri, 19 Aral\u0131k 1999’da yap\u0131lacak olan Parlamento ve Duma se\u00e7imlerine yakla\u015f\u0131l\u0131rken, siyas\u00ee prim sa\u011flamak, 7 A\u011fustos 1999’da ba\u015flat\u0131lan bu sava\u015f\u0131n ger\u00e7ek nedeni, \u00c7e\u00e7enistan’da olmayan ter\u00f6ristleri yok etmek de\u011fil, her zaman kafalanna koymu\u015f olduklar\u0131 \u00c7e\u00e7en Halk\u0131n\u0131 yok etme plan\u0131m uygulamaya koymakt\u0131r.<\/p>\n De\u011ferli milletvekilleri, bizler, di\u011fer \u00fclkeler gibi, Ruslar\u0131n bu vah\u015fetine seyirci kalamay\u0131z. \u00c7e\u00e7enler, bizlerin \u0131rkda\u015f\u0131, dinda\u015f\u0131 ve \u00e7ok k\u00f6kl\u00fc tarih ba\u011flar\u0131m\u0131z olan karde\u015flerimizdir. Tarih boyunca, zalime ve zulme kar\u015f\u0131 olan \u015fanl\u0131 T\u00fcrk Devleti, Kosova’da, Bosna-Hersek’te, Afganistan’da, d\u00fcnya kamuoyunu olu\u015fturarak, vah\u015fetlere “dur” demesini bilmi\u015f ve bu vah\u015fetlerin durmas\u0131 i\u00e7in, gerekti\u011finde Birle\u015fmi\u015f Milletlerden karar \u00e7\u0131kararak, bilfiil T\u00fcrk Ordusunun da i\u00e7inde bulund\u011fu NATO m\u00fcdahalelerini sa\u011flam\u0131\u015ft\u0131r.<\/p>\n Soruyorum size: \u00c7e\u00e7enler, Kosoval\u0131lardan, Bosna-Herseklilerden, Afganistanl\u0131lardan bize daha m\u0131 uzak? Bunlar bizim karde\u015flerimiz de\u011filler mi? Ruslar, tankla, topla, u\u00e7ak ve helikopterle, \u00c7e\u00e7en k\u00f6y ve kasabalar\u0131n\u0131 bombalarken, \u015fehirlerine att\u0131\u011f\u0131 bombalar topra\u011f\u0131n 8 metre alt\u0131nda patlayarak, bodrum ve s\u0131\u011f\u0131naklar\u0131 da yerle bir etmektedir.<\/p>\n Kahraman \u00c7e\u00e7enler, yurtlar\u0131n\u0131, m\u00fcnferiden kullan\u0131lan kala\u015fnikofla korumaya \u00e7al\u0131\u015f\u0131rken, Rusya, \u00c7e\u00e7enistan’da yapt\u0131\u011f\u0131 insanl\u0131kd\u0131\u015f\u0131 uygulamalar\u0131na bir yenisi daha eklemi\u015ftir; o da, 6 Aral\u0131k sabah\u0131, Grozni’de kimyasal silah kullanarak, bu insanl\u0131kd\u0131\u015f\u0131 vah\u015feti doru\u011fa \u00e7\u0131karm\u0131\u015ft\u0131r. At\u0131lan kimyasal bomba sonucu y\u00fczlerce sivilin \u00f6ld\u00fc\u011f\u00fc, ba\u011f\u0131ms\u0131z kaynaklarca d\u00fcnyaya duyurulmu\u015ftur. Ruslar\u0131n, Ba\u015fkent Grozni’de kalan \u00e7o\u011fu ya\u015fl\u0131, hasta, \u00e7ocuk olmak \u00fczere, yakla\u015f\u0131k 30 000 ki\u015finin, \u015fehri terk etmedikleri takdirde ter\u00f6rist muamelesine tabi tutulacaklar\u0131n\u0131 ilan etmeleri, ger\u00e7ek niyetlerini ortaya koymaktad\u0131r.<\/p>\n De\u011ferli milletvekilleri, hep beraber, elli y\u0131ldan bu yana “\u015eamil, Kafkaslar\u0131n kartal\u0131; \u015eamil, \u00f6zg\u00fcrl\u00fck g\u00fcne\u015fi; \u015eamil, Atat\u00fcrk’\u00fcn \u00f6zbe\u00f6z karde\u015fi; \u015eamil’i tan\u0131mayan atas\u0131n\u0131 tan\u0131maz” demedik mi?! (Alk\u0131\u015flar) Nerede kald\u0131 bu s\u00f6zlerimiz?! \u00c7e\u00e7enler, \u015eeyh \u015eamil’in torunlar\u0131, bizlerin de karde\u015fleri de\u011filler mi?!<\/p>\n Kafkaslar\u0131n omurgas\u0131n\u0131 olu\u015fturan \u00c7e\u00e7enler, tarih boyunca Ruslarla sava\u015fm\u0131\u015flard\u0131r. Ruslar\u0131n iddialar\u0131n\u0131n aksine, Vahabili\u011fin d\u00fcnyada en son girebilece\u011fi yer \u00c7e\u00e7enistan’d\u0131r; \u00e7\u00fcnk\u00fc, Vahabilik, tarikatlara, Sufili\u011fe ve tasavvufa \u015fiddetle kar\u015f\u0131d\u0131r. \u00c7e\u00e7enler, \u0130mam Mansur’la ba\u015flay\u0131p, Gazi Muhammet, \u0130mam Hamzat ve \u015eeyh \u015eamil ile devam eden, din\u00ee d\u00fc\u015f\u00fcnce ile vatan fikrini birle\u015ftiren miiridizm hareketini g\u00fcn\u00fcm\u00fcze kadar ta\u015f\u0131m\u0131\u015flard\u0131r.<\/p>\n Kafkaslar\u0131n efsanev\u00ee lideri \u015eeyh \u015eamil 1870 y\u0131l\u0131nda Hacca giderken \u0130stanbul’a u\u011frad\u0131\u011f\u0131nda, \u0130stanbul tarih\u00ee bir g\u00fcn ya\u015fam\u0131\u015ft\u0131r. Padi\u015fah AbdUlaziz Han Dolmabah\u00e7e Saray\u0131n\u0131n kap\u0131s\u0131nda \u015eeyh \u015eamil’i kar\u015f\u0131lay\u0131p kucaklarken duygular\u0131n\u0131 “Babam kabirden kalksayd\u0131 ancak bu kadar sevinebilirdim” diye ifade etmi\u015ftir. (Alk\u0131\u015flar) \u015eeyh \u015eamil ise, Sultan Abd\u00fclaziz Han’a “Cihan Padi\u015fah\u0131m, bu karde\u015f elini uzatmakta \u00e7ok ge\u00e7 kald\u0131n\u0131z” demi\u015ftir.<\/p>\n De\u011ferli milletvekilleri, yak\u0131n tarihte Moskova’y\u0131 ziyaret eden Say\u0131n Ba\u015fbakan\u0131m\u0131z\u0131, Rusya Federasyonu bir Ba\u015fbakan Yard\u0131mc\u0131s\u0131yla kar\u015f\u0131lam\u0131\u015ft\u0131r. Ba\u015fbakan\u0131m\u0131z\u0131n g\u00f6r\u00fc\u015fme talep etti\u011fi Devlet Ba\u015fkan\u0131 Yeltsin, ayn\u0131 saatte Ermenistan Devlet Ba\u015fkan\u0131 Petrosyan ile g\u00f6r\u00fc\u015f\u00fcrken, Ba\u015fbakan\u0131m\u0131za randevu vermeyi\u015fine neden olarak sa\u011fl\u0131k durumunu g\u00f6stermesi ne kadar d\u00fc\u015f\u00fcnd\u00fcr\u00fcc\u00fcd\u00fcr!<\/p>\n Bu kadar ac\u0131 tarih\u00ee ger\u00e7eklere ra\u011fmen, birtak\u0131m ki\u015filerin \u00e7\u0131kar ve menfaatlar\u0131 u\u011fruna, ger\u00e7ekle\u015fmesi hayal olan projelerde Rusya ile ortak olmak i\u00e7in \u00c7e\u00e7enistan meselesine “Rusya’n\u0131n i\u00e7 meselesi” dememiz ne kadar do\u011fru olur?!<\/p>\n Say\u0131n milletvekilleri, T\u00fcrk insan\u0131 sava\u015fa giderken “Ya Allah Bismillah” der; radyolar kahramanl\u0131k t\u00fcrk\u00fcleri ve mar\u015flar \u00e7alar; analar babalar, o\u011fullar\u0131na “git Allah i\u00e7in, vatan i\u00e7in \u015fehit” ol demez mi?! \u00c7e\u00e7enler bunlardan farkl\u0131 bir \u015fey mi s\u00f6ylediler?!<\/p>\n Ulu \u00d6nder, Kurtulu\u015f Sava\u015f\u0131n\u0131 19 May\u0131s 1919’da ba\u015flatm\u0131\u015ft\u0131. T\u00fcrkiye Cumhuriyeti 29 Ekim 1923 tarihinde kuruldu. Halifelik 1 Kas\u0131m 1924’te kald\u0131r\u0131ld\u0131. Laiklik anayasaya uzun y\u0131llar sonra girdi. \u00c7e\u00e7enlerden, iki y\u0131l gibi k\u0131sa bir s\u00fcrede, hem devlet olmalar\u0131n\u0131 hem de bunlar\u0131n hepsini ba\u015farmalar\u0131n\u0131 istemek, haks\u0131zl\u0131k olmaz m\u0131?!<\/p>\n Bak\u0131n, 1996 \u00c7e\u00e7en zaferinden sonra yap\u0131lan \u00c7e\u00e7en Anayasas\u0131na g\u00f6re :<\/p>\n “Madde 21.<\/strong> – \u00c7e\u00e7en Cumhuriyeti vatanda\u015ftan kanun ve mahkeme kar\u015f\u0131s\u0131nda e\u015fittir. Milletinden, \u0131rk\u0131ndan, sosyal men\u015feinden, cinsiyetinden, dilinden, dine bak\u0131\u015f\u0131ndan, ikamet etti\u011fi yerden, me\u015fguliyetinden, mal varl\u0131\u011f\u0131ndan, siyas\u00ee ve di\u011fer g\u00f6r\u00fc\u015flerinden ve di\u011fer durumlardan ba\u011f\u0131ms\u0131z olarak e\u015fit derecede korunma hakk\u0131na sahiptir.<\/em>“<\/p>\n “Madde 43.<\/strong> – Vicdan \u00f6zg\u00fcrl\u00fc\u011f\u00fc teminat alt\u0131ndad\u0131r. \u00c7e\u00e7en Cumhuriyeti vatanda\u015f\u0131, herhangi bir dine inanmak veya hi\u00e7bir dine inanmamak, din\u00ee ibadetlerini yerine getirmek veya yasalara ters d\u00fc\u015fmeyen herhangi di\u011fer bir din\u00ee faaliyette bulunma hakk\u0131na sahiptir.<\/em>“<\/p>\n Say\u0131n milletvekilleri, 94-96 sava\u015f\u0131nda \u00c7e\u00e7enlere yenilen Ruslar, o g\u00fcn, \u00c7e\u00e7enlerin her iste\u011fini kabul edip bir\u00e7ok antla\u015fma yapt\u0131lar. D\u00fcnya kamuoyunun g\u00f6z\u00fc \u00f6n\u00fcnde imzalad\u0131klar\u0131 antla\u015fmalar\u0131, iki y\u0131l gibi k\u0131sa s\u00fcre sonra hi\u00e7e say\u0131p, \u00c7e\u00e7enlere sava\u015f a\u00e7t\u0131lar.<\/p>\n \u015eimdi, biz, Rusya’dan gaz alaca\u011f\u0131z. Kritik zamanda gaz\u0131 kesmeyeceklerine nas\u0131l g\u00fcvenebiliriz!<\/p>\n Say\u0131n milletvekilleri, \u00c7e\u00e7enistan, f\u00fczeyle, tankla, topla, u\u00e7ak ve helikopterle yerle bir edildi. \u00c7e\u00e7enlerin ya\u015fl\u0131, \u00e7ocuk ve kad\u0131nlar\u0131 topyek\u00fbn m\u00fclteci durumuna d\u00fc\u015f\u00fcr\u00fcld\u00fc. Bu m\u00fclteciler yollarda top at\u0131\u015f\u0131na tutuluyor. Bu insanlar\u0131 m\u00fclteci olarak sadece \u0130ngu\u015fistan kabul etmektedir. Bu minik \u00fclkenin, 300 binden fazla m\u00fclteciye, sadece ekmek bulmas\u0131 m\u00fcmk\u00fcn de\u011fil. (Mikrofon otomatik cihaz taraf\u0131ndan kapat\u0131ld\u0131)<\/p>\n BA\u015eKAN<\/strong> – Say\u0131n Yavuz, l\u00fctfen, 2 dakika i\u00e7erisinde toparlay\u0131n\u0131z.<\/em><\/p>\n M\u00dcMTAZ YAVUZ (Devamla)<\/strong> – Bu insanlar, bu a\u011f\u0131r k\u0131\u015f ko\u015fullar\u0131nda b\u0131rak\u0131n bar\u0131nmay\u0131, bir lokma ekmek bulamamaktad\u0131r; hepsi a\u00e7, sefil ve hastad\u0131r.<\/p>\n D\u00fcnya, g\u00f6z\u00fcn\u00fc a\u00e7\u0131p bu ac\u0131 ger\u00e7e\u011fi g\u00f6rm\u00fcyorsa, biz de mi g\u00f6zlerimizi kapat\u0131p bu insanl\u0131k d\u0131\u015f\u0131 vah\u015feti g\u00f6rmeyece\u011fiz! Bu insanlar karde\u015fimiz, bunlar dinda\u015f\u0131m\u0131z de\u011filler mi?!<\/p>\n T\u0131pk\u0131, Necip Faz\u0131l’\u0131n dedi\u011fi gibi:<\/p>\n “Vicdan azab\u0131na e\u015f kayna kayna Sakarya, \u0130\u015fte, say\u0131n milletvekilleri, Ruslar, \u00c7e\u00e7enlere “11 Aral\u0131\u011fa kadar Grozni’yi bo\u015falt\u0131n” diyorlard\u0131; \u00c7e\u00e7enlere bir kez daha “yurdunuzu yuvan\u0131z\u0131 terk edin” bir kez daha “yurtsuz yuvas\u0131z kal\u0131n” diyorlar. \u00c7\u00fcnk\u00fc, Ruslar \u015funu \u00e7ok iyi biliyorlar: E\u011fer \u00c7e\u00e7enistan’daki sava\u015f\u0131 kaybederlerse, federasyon tekrar bir da\u011f\u0131lma s\u00fcrecine girecek, ayr\u0131ca, kaybettikleri bir sava\u015f\u0131n sonunda yapt\u0131klar\u0131 insanl\u0131k d\u0131\u015f\u0131 uygulamalar i\u00e7in sava\u015f su\u00e7lusu olarak yarg\u0131lanmaktan korkmaktad\u0131rlar.<\/p>\n De\u011ferli milletvekilleri, T\u00fcrk Milleti, ayn\u0131 k\u00f6kten gelen, ayn\u0131 de\u011ferlerle beslenen, tasada, k\u0131van\u00e7ta ortak, b\u00fcy\u00fck bir \u00e7\u0131nard\u0131r. Bizim kolumuzu kanad\u0131m\u0131z\u0131 kesmeye \u00e7al\u0131\u015f\u0131rlarken, Y\u00fcce Meclisin konuyu bu hassasiyetle de\u011ferlendirece\u011fine olan inanc\u0131m tamd\u0131r. 57 nci h\u00fck\u00fcmetin de bu hassasiyeti dikkate alarak, \u00c7e\u00e7enistan’da ya\u015fanan soyk\u0131r\u0131m\u0131n bu aziz ramazan g\u00fcn\u00fcnde durdurulmas\u0131 i\u00e7in \u00fczerine d\u00fc\u015feni yapmas\u0131 dile\u011fiyle, Y\u00fcce Heyetinizi sayg\u0131yla selamlar\u0131m. (Alk\u0131\u015flar)<\/p>\n BA\u015eKAN<\/strong> – Te\u015fekk\u00fcr ederim Say\u0131n Yavuz.<\/em><\/p>\n Gruplar ad\u0131na ikinci konu\u015fma, Anavatan Partisi Grubu ad\u0131na istanbul Milletvekili Say\u0131n Ahat Andican’a ait (ANAP s\u0131ralar\u0131ndan alk\u0131\u015flar)<\/p>\n Say\u0131n Andican, s\u00fcreniz 20 dakikad\u0131r. Buyurun efendim.<\/p>\n ANAP GRUBU ADINA A. AHAT AND\u00ceCAN (\u0130stanbul)<\/strong> – Say\u0131n Ba\u015fkan, de\u011ferli milletvekilleri; T\u00fcrkiye’ye, her y\u00f6n\u00fcyle, \u00e7ok uzak olmayan Kafkasya’da yakla\u015f\u0131k d\u00f6rt ayd\u0131r, ger\u00e7ekten, b\u00fcy\u00fck bir insanl\u0131k dram\u0131 ya\u015fan\u0131yor. Bunu “insanl\u0131k dram\u0131” olarak tan\u0131mlamak, asl\u0131nda, biraz hafifletmek. Orada bir jenosit, bir soyk\u0131r\u0131m ya\u015fan\u0131yor ve b\u00fct\u00fcn d\u00fcnyan\u0131n g\u00f6zleri \u00f6n\u00fcnde. \u00eensan haklan, AGlT, Paris \u015eart\u0131, ne derseniz deyin, bug\u00fcne kadar yaz\u0131lm\u0131\u015f \u00e7izilmi\u015f t\u00fcm hukuk kurallar\u0131n\u0131n d\u0131\u015f\u0131nda bir uygulama, kanl\u0131 bir \u015fekilde devam ediyor. Hatta o kadar ki, son d\u00f6nemde, bu b\u00f6lgede vakum bombalar\u0131n\u0131n kullan\u0131ld\u0131\u011f\u0131, yani, kimi \u00f6ld\u00fcrd\u00fc\u011f\u00fc kesinlikle ayr\u0131lamayacak, geni\u015f bir b\u00f6lgeyi tamamen mahvedecek bomba tipi kullan\u0131ld\u0131\u011f\u0131 noktas\u0131nda iddialar var ve Rus Genelkurmay\u0131ndan yay\u0131mlanan bir bildiride de, bunun, b\u00f6yle bir patlaman\u0131n oldu\u011fu \u015feklinde, ay\u0131n 10’unda Anadolu Ajans\u0131’n\u0131n Intertass’a ba\u011fl\u0131 olarak ge\u00e7ti\u011fi haberler var.<\/p>\n Tabi\u00ee, bu olay, aysberkin su \u00fczerinde kalan y\u00fcz\u00fc; derine bakmam\u0131z laz\u0131m ve T\u00fcrkiye, maalesef, bu olay\u0131, kendi g\u00f6zleriyle de\u011fil, kitlesel medyam\u0131z\u0131n Bat\u0131 kaynakl\u0131 yakla\u015f\u0131m\u0131yla g\u00f6zledi\u011fi i\u00e7in, onlara da b\u00fcy\u00fck \u00f6l\u00e7\u00fcde, haberler, Rus merkezli olarak gitti\u011fi i\u00e7in, mesele, bir \u00c7e\u00e7en-Rus \u00e7at\u0131\u015fmas\u0131 olarak de\u011fil -alt\u0131n\u0131 \u00e7izerek vurguluyorum- k\u00f6kten dinci ter\u00f6rist ve modern, \u00e7a\u011fda\u015f Rus \u00e7at\u0131\u015fmas\u0131 \u015feklinde anlat\u0131lmaktad\u0131r. T\u00fcrkiye’de de kamuoyunun b\u00fcy\u00fck bir k\u0131sm\u0131 -ne yaz\u0131k ki, buna, biricisini entelekt\u00fcellerimiz, siyaset\u00e7ilerimiz de dahildir- olay\u0131 bu \u015fekilde alg\u0131lamakta ve g\u00f6sterdikleri refleksi de ideolojik yakla\u015f\u0131mlar\u0131n\u0131n \u0131\u015f\u0131\u011f\u0131 i\u00e7erisinde yapmaktad\u0131rlar; yanl\u0131\u015f buradad\u0131r. (ANAP s\u0131ralar\u0131ndan alk\u0131\u015flar)<\/p>\n Meseleyi netle\u015ftirmek bak\u0131m\u0131ndan, izin verirseniz, biraz geriye gitmemiz gerekir. Biliyorum, t\u00fcm arkada\u015flar\u0131m gelecekler, \u015eeyh Mahsur’dan ba\u015flayan ikiy\u00fczelli y\u0131ll\u0131k \u00c7e\u00e7enistan-Rus m\u00fccadelesini burada g\u00fcndeme getirecekler. Yaln\u0131z burada \u00e7ok \u00f6nemli bir nokta var, bunu ortaya koymam\u0131z laz\u0131m; tarih, tarihtir; de\u011fi\u015ftiremeyiz.<\/p>\n Evet, \u015eeyh Mansur, bir Nak\u015fibendi \u015feyhi; onunla ba\u015fl\u0131yor i\u015f ve bu Nak\u015fibendi \u015feyhinin \u00f6nderli\u011finde \u00c7e\u00e7enler yirmi otuz y\u0131l s\u00fcren bir m\u00fccadele veriyorlar; sonra, onun sonu geliyor.<\/p>\n Aradan k\u0131sa bir s\u00fcre ge\u00e7tikten sonra, hepimizin T\u00fcrkiye’de \u00e7ok yak\u0131ndan tan\u0131d\u0131\u011f\u0131 \u015eeyh \u015eamil geliyor; o da bir Nak\u015fibendi \u015feyhi. Onun da sonucu…<\/p>\n Tabi\u00ee, burada sadece “Nak\u015fibendi \u015feyhi” diyerek ge\u00e7iyorum; temelde onlar\u0131n olu\u015fturdu\u011fu organizasyon, bir suf\u0131 dayan\u0131\u015fmas\u0131. \u00c7e\u00e7enistan’daki durumu iyi anlamam\u0131z laz\u0131m; k\u00f6kten dincilik ba\u011flam\u0131nda olup olmad\u0131\u011f\u0131n\u0131 iyi de\u011ferlendirmemiz laz\u0131m; yoksa, yanl\u0131\u015f \u015fablonlara oturtmu\u015f oluruz, onun i\u00e7in anlat\u0131yorum bunlar\u0131; yoksa, size tarihi tekrar nakletmek i\u00e7in de\u011fil.<\/p>\n Sonra, Nak\u015fibcnd\u00eelerin sonu geliyor. Hac\u0131 Kuntay’la beraber -1850’lerdir bunlar- Kadiri tarikat\u0131 \u00f6nderleri hadiseye sahip \u00e7\u0131k\u0131yor ve yine suf\u00ee dayan\u0131\u015fmas\u0131 i\u00e7erisinde “imamlar d\u00f6nemi” denilen -elli y\u0131l neredeyse- bir m\u00fccadele s\u00fcrd\u00fcr\u00fcl\u00fcyor. Her on y\u0131lda bir isyan, bu \u015fekilde tan\u0131mlayabiliriz.<\/p>\n Birinci D\u00fcnya Sava\u015f\u0131n\u0131n hemen akabinde, devrim y\u0131llar\u0131na geldi\u011fimizde, bu kez bir ba\u015fka Kadiri \u015feyhi, \u015eeyh Uzun’un \u00f6nderli\u011finde, sekiz y\u0131l s\u00fcren -1925’e kadar- bir m\u00fccadele var.<\/p>\n Bunlar, hep tarihsel ger\u00e7ekler; fakat, bir \u015feyi aktaraca\u011f\u0131m ve onu yorumlayaca\u011f\u0131z beraberce, o da \u015fudur: Daha sonraki d\u00f6nemde, 1944’te -biliyorsunuz, bu tarih de her yerde yaz\u0131l\u0131r- Stalin, Nazilerle i\u015fbirli\u011fi yapt\u0131klar\u0131 gerek\u00e7esiyle, 5 ulusu yerlerinden s\u00f6ker, bir ki\u015fi kalmamacas\u0131na b\u00f6lgelerini bo\u015falt\u0131r. Bunlardan bir tanesi, Volga Almanlar\u0131; H\u0131ristiyand\u0131r, kalanlar ise, T\u00fcrk, M\u00fcsl\u00fcman ve o tip gruplard\u0131r; Kara\u00e7aylar, Balkarlar, \u00c7e\u00e7enler ve K\u0131r\u0131ml\u0131lar.<\/p>\n Aradan bir s\u00fcre daha ge\u00e7er, 1957’de, Stalin’in \u00f6l\u00fcm\u00fcnden sonraki Kremlin m\u00fccadelesinden ba\u015far\u0131yla \u00e7\u0131kan Kru\u015f\u00e7ev, deStalinizasyon s\u00fcrecinin bir gere\u011fi olarak da, bu uluslar\u0131n, K\u0131r\u0131ml\u0131lar hari\u00e7, yurtlar\u0131na d\u00f6nmesine izin verir ve i\u015fte bug\u00fcn tarih sahnesinde cidd\u00ee bir m\u00fccadele veren \u00c7e\u00e7en-\u0130ngu\u015f Cumhuriyeti, daha do\u011frusu \u00c7e\u00e7en yap\u0131lanmas\u0131, bu \u015fekilde ortaya \u00e7\u0131kar.<\/p>\n \u015eimdi, burada bir \u015feyin alt\u0131n\u0131 \u00e7izmek istiyorum. Bu Stalin taraf\u0131ndan \u00fclkelerinden \u00e7\u0131kar\u0131l\u0131p s\u00fcr\u00fcld\u00fckleri d\u00f6nemde, yar\u0131ya yak\u0131n n\u00fcfuslar\u0131n\u0131 kaybederler, bu, tarihsel ac\u0131 bir ger\u00e7ek; ama; bir \u015fey daha var: S\u00fcr\u00fcld\u00fckleri b\u00f6lgelerde varl\u0131klar\u0131n\u0131 ve devamlar\u0131m, o m\u00fccadele azimlerini sa\u011flamak bak\u0131m\u0131ndan bir ba\u015fka \u00d6nder ortaya \u00e7\u0131kar; Hac\u0131 \u00dcveys; o da bir tarikat \u015feyhidir -Vis Hac\u0131; \u00f6yle derler onlar- bu Vis Hac\u0131n\u0131n \u00f6rg\u00fctledi\u011fi model, \u00c7e\u00e7enlerin s\u00fcrg\u00fcnde varl\u0131klar\u0131n\u0131 s\u00fcrd\u00fcrmelerini sa\u011flar, d\u00f6nd\u00fckten sonra da, \u00fclkelerinde h\u0131zla organize olmalar\u0131n\u0131 sa\u011flar.<\/p>\n \u015eimdi, de\u011ferli arkada\u015flar\u0131m, bu kadar \u015feyi niye anlat\u0131m; \u015funun i\u00e7in: T\u00fcrkiye’nin ger\u00e7e\u011fiyle, T\u00fcrkiye’nin dinsel ger\u00e7e\u011fiyle \u00c7e\u00e7enistan’\u0131n ger\u00e7e\u011fi farkl\u0131. Bir anlamda, T\u00fcrkiye’de tarihsel s\u00fcre\u00e7, belki, \u00e7e\u015fitli odaklar\u0131n \u00fczerine \u015fekillenerek geli\u015fti; ama, \u00c7e\u00e7enistan’da tarihsel, toplumsal s\u00fcre\u00e7te, i\u015fte biraz \u00f6nce s\u00f6yledi\u011fim suf\u00ee dayan\u0131\u015fmas\u0131 ve tarikat liderleri \u00e7ok \u00f6nemli rol oynad\u0131lar, h\u00e2l\u00e2 oynamaya devam ediyorlar. Ayr\u0131\u015fma noktam\u0131z, i\u015fte burada ortaya \u00e7\u0131k\u0131yor. Bu insanlar, normal ya\u015fam\u0131 alg\u0131lad\u0131klar\u0131, kendi inan\u00e7lar\u0131n\u0131 alg\u0131lad\u0131klar\u0131 bi\u00e7imde ya\u015fad\u0131lar ve \u015fimdi de ya\u015famaya devam ediyorlar; ama, bunu, medeniyetler \u00e7at\u0131\u015fmas\u0131 mant\u0131\u011f\u0131 i\u00e7erisinde, yani, O Huntington’un me\u015fhur teorisi i\u00e7erisinde, bir k\u00f6kten dincilik anlay\u0131\u015f\u0131 olarak al\u0131rsan\u0131z, onlar\u0131 yanl\u0131\u015f yarg\u0131lam\u0131\u015f olursunuz, yanl\u0131\u015f de\u011ferlendirmi\u015f olursunuz. Bunun i\u00e7in bu kadar anlatt\u0131m. Bunda, kendi d\u00fc\u015f\u00fcncemizi, kendi projeksiyonumuzu, bak\u0131\u015f a\u00e7\u0131m\u0131z\u0131 do\u011fru oturtmam\u0131z laz\u0131m.<\/p>\n \u015eimdi, geliyorum bug\u00fcne: Bilinen \u00f6yk\u00fc; 1990 Sovyetler’in dezentegrasyonu, ard\u0131ndan cumhuriyetlerin ortaya \u00e7\u0131k\u0131\u015f\u0131 ve Sovyet Anayasas\u0131 ortadan kalkt\u0131\u011f\u0131 i\u00e7in, \u00c7e\u00e7enlerin de bir anayasal ba\u011f\u0131ml\u0131l\u0131k hissetmeyerek ba\u011f\u0131ms\u0131zhklann\u0131 ilan edi\u015fleri; i\u015fte, kimilerinin Cahar, kimilerinin Cevher dedi\u011fi me\u015fhur Cahar Dudayev olay\u0131; ondan sonra; 1994’te bir \u00c7e\u00e7en-Rus Sava\u015f\u0131n\u0131n ba\u015flamas\u0131; onun \u015fehit olmas\u0131, ondan sonra da, bug\u00fcnk\u00fc liderin, Aslan Mashadov’un se\u00e7ilmesi…<\/p>\n \u015eimdi, burada, bu m\u00fccadelenin sonu… Ki, o d\u00f6nemde \u00e7e\u015fitli fakt\u00f6rler var, bunlara da de\u011finece\u011fim k\u0131saca; \u00e7\u00fcnk\u00fc, olay\u0131 alg\u0131lamak i\u00e7in, olaya, sadece \u00c7e\u00e7enler a\u00e7\u0131s\u0131ndan bakmak yeterli de\u011fil. Bu m\u00fccadelenin sonunda “Khasavyurt Anla\u015fmas\u0131” ad\u0131 alt\u0131nda bir anla\u015fma yap\u0131l\u0131yor; benden \u00f6nce konu\u015fan arkada\u015f\u0131m da s\u00f6yledi. Bu anla\u015fmada \u00f6ng\u00f6r\u00fclen \u015fey \u015fuydu -bunu anlamam\u0131z laz\u0131m, hat\u0131rlamam\u0131z laz\u0131m- deniliyordu ki: “2001 y\u0131lma kadar \u00c7e\u00e7enistan’\u0131n hukuk\u00ee stat\u00fcs\u00fc ask\u0131da kalacakt\u0131r; 2001 y\u0131l\u0131nda, Rusya ve \u00c7e\u00e7enistan, kar\u015f\u0131l\u0131kl\u0131 oturarak, \u00c7e\u00e7enistan’\u0131n hukuk\u00ee stat\u00fcs\u00fcn\u00fc niha\u00ee olarak belirleyeceklerdir.” Khasavyurt Anla\u015fmas\u0131n\u0131n -sayfalarca yaz\u0131lan anla\u015fman\u0131n- \u00f6zeti bu.<\/p>\n \u0130\u015fte bu noktada, \u00c7e\u00e7enistan’daki, maalesef, \u00c7e\u00e7enistan a\u00e7\u0131s\u0131ndan yap\u0131lan bir yanl\u0131\u015f ortaya \u00e7\u0131kt\u0131; o da \u015fudur: Mashadov’un \u00f6nderli\u011finde \u00c7e\u00e7enistan…<\/p>\n Biz n\u00f6tr bakmal\u0131y\u0131z, ger\u00e7ekleri buraya yat\u0131rmal\u0131y\u0131z; yoksa, yaln\u0131zca edeb\u00ee olmak u\u011fruna, yaln\u0131zca duygusal olmak u\u011fruna ger\u00e7ekleri g\u00f6zard\u0131 edersek, meseleyi analiz etmek, meseleye y\u00f6nelik yakla\u015f\u0131mlar\u0131m\u0131z\u0131, do\u011fru yakla\u015f\u0131mlar\u0131 ortaya koymaktan uzakla\u015f\u0131r\u0131z diye d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcyorum. Onun i\u00e7in, n\u00f6tr kalmaya ve meseleyi oldu\u011fu gibi masaya yat\u0131rmaya \u00f6zen g\u00f6sterelim diyorum.<\/p>\n \u0130\u015fte bu noktada, Mashadov, kendisinden beklenen \u015feyi ger\u00e7ekle\u015ftiremedi; yani, \u00c7e\u00e7enistan’da bir homojenizasyonu ve \u00c7e\u00e7enistan’\u0131n kendi i\u00e7erisinde, kendi ayaklar\u0131 \u00fczerinde durabilen bir \u00c7e\u00e7enistan i\u00e7in, asl\u0131nda, \u00c7e\u00e7en karde\u015flerimizin \u00f6nlerinde be\u015f y\u0131l vard\u0131.<\/p>\n Ne oldu; T\u00fcrkiye’de \u00e7ok iyi tan\u0131nan bir ba\u015fka fig\u00fcr, \u015eamil Basayev ve Salman Raduyev, bu arkada\u015flar\u0131m\u0131z -sak\u0131n kimse yanl\u0131\u015f anlamas\u0131n, sadece tan\u0131mlama yap\u0131yorum- sava\u015f lordlar\u0131 gibi, olay\u0131 b\u00fct\u00fcn Kuzey Kafkasya’ya yayma amac\u0131yla, \u00c7e\u00e7enistan’\u0131n kom\u015fusu olan Da\u011f\u0131stan’da bir \u0130slam\u00ee devlet kurma anlay\u0131\u015f\u0131 i\u00e7erisinde, Rus kontrol\u00fc alt\u0131nda olan bu b\u00f6lgede bir harek\u00e2t ba\u015flatt\u0131lar ve bir devlet ilan ettiler. \u00c7e\u00e7en dostlar\u0131m\u0131z\u0131n yanl\u0131\u015f\u0131 da burada ba\u015fl\u0131yor. Bu, Rusya’n\u0131n eline \u00e7ok cidd\u00ee bir koz verdi. Nedir o; i\u00e7g\u00fcvenlik kozu, kendisinden par\u00e7alanma s\u00fcrecini ba\u015flatt\u0131klar\u0131 kozu ve i\u015fte, biraz \u00f6nce s\u00f6yledi\u011fimiz, ter\u00f6rizmle su\u00e7lama kozu.<\/p>\n Tam bu s\u0131rada da, Rusya’n\u0131n \u00e7e\u015fitli yerlerinde bombalama olaylar\u0131 -ki, KGB taraf\u0131ndan yap\u0131lm\u0131\u015f olma ihtimali \u00e7ok kuvvetlidir -bunlar da \u00c7e\u00e7enlerin s\u0131rt\u0131na y\u00fcklendi. Sonu\u00e7; Putin’in verdi\u011fi emir, Rus Genelkurmay\u0131n\u0131n da b\u00fcy\u00fck bir azmiyle -\u00f6yle demek laz\u0131m- Da\u011f\u0131stan’daki bu g\u00fc\u00e7ler geriletildi, daha sonra da olay orada durmad\u0131; \u00e7\u00fcnk\u00fc, harek\u00e2t ba\u015flad\u0131\u011f\u0131nda, Rusya yakalad\u0131\u011f\u0131 f\u0131rsat\u0131 anlam\u0131\u015ft\u0131. Putin’in a\u011fz\u0131ndan ifade edeyim -s\u00f6zleri, kelimeleri tam olmayabilir- “Evet, bu olay, \u00c7e\u00e7enistan’daki sorun \u00e7\u00f6z\u00fcmleninceye kadar devam edecektir.” Putin’in a\u011fz\u0131ndan ifade edilen \u015feydir bu.<\/p>\n Sonu\u00e7: Bug\u00fcn Grozni sar\u0131lm\u0131\u015f durumda, binlerce m\u00fclteci, yan \u00fclkelerde ya da \u00f6ld\u00fc; kad\u0131n, \u00e7oluk \u00e7ocuk demeden, bu katliam devam ediyor ve \u00f6n\u00fcm\u00fczdeki d\u00f6nemde de muhtemelen bu s\u00fcre\u00e7 devam edecek. Bu da meselenin \u00c7e\u00e7en taraf\u0131.<\/p>\n Rus taraf\u0131n\u0131 ise, birka\u00e7 noktada \u00f6zetlemek m\u00fcmk\u00fcn :<\/p>\n Birincisi, bunu bilmek i\u00e7in \u00e2lim olmaya falan gerek yok; ama, milliyetler problemi a\u00e7\u0131s\u0131ndan Sovyetler Birli\u011finde ge\u00e7erli olan i\u00e7 dinamikler, Rusya i\u00e7in de ge\u00e7erli olmaya devam ediyor ve \u00f6zellikle o co\u011frafyaya bakarsan\u0131z, Karadeniz’den ba\u015flay\u0131p Hazar’a kadar devam eden bir boyun g\u00f6r\u00fcrs\u00fcn\u00fcz; o boyun, Adige’den ba\u015flar, Kara\u00e7ay, Balkar, \u00c7e\u00e7en, \u0130ngu\u015f, Osetya, Da\u011f\u0131stan gibi, devam eder gider… Bu boyun, eskiden nas\u0131l “Sovyet Ortaasyas\u0131” diye tan\u0131mlanan b\u00f6lge, Sovyetlerin yumu\u015fak karn\u0131 olarak tan\u0131mlan\u0131yor idiyse, bug\u00fcn de bu boyun, Ruslar\u0131n, Rus Federasyonunun Kafkasya’daki yumu\u015fak boynu olarak tan\u0131mlanabilir.<\/p>\n \u0130\u015fte bu noktada, Rusya, bu refleksi, ikinci bir dezentegrasyona gitmemek ve b\u00f6lgedeki emperyal emellerini, o yak\u0131n \u00e7evre veya “Near Abroad” diye bilinen doktrini s\u00fcrd\u00fcrebilmek amac\u0131yla, bu hadiseyi sfonland\u0131rmakla kendisini muhakkak y\u00fck\u00fcml\u00fc hissetmi\u015ftir.<\/p>\n Bir ba\u015fka boyutu, pisikolojik boyutudur. 1994-1996 Sava\u015f\u0131nda ba\u015far\u0131l\u0131 olamayan Rus asker\u00ee y\u00f6neticileri- ki, bunlardan, \u015fu anda Genelkurmay Ba\u015fkan\u0131 olan Anatoli Kva\u015fnin, o harek\u00e2tta da y\u00f6neticiydi; \u015fu anda Kafkasya’daki 58 inci Ordunun Komutan\u0131 olan Vladimir Semyonov, yine o harekatta komutand\u0131- onlar, bu meseleyi, bir onur meselesi haline d\u00f6n\u00fc\u015ft\u00fcrm\u00fc\u015flerdir. Semyonov “e\u011fer \u00c7enenistan harekat\u0131 sonland\u0131r\u0131l\u0131rsa, i\u00e7sava\u015f \u00e7\u0131kar” diyebilecek kadar meseleyi ciddiye almaktad\u0131r, Kva\u015fnin de istifa edece\u011fini s\u00f6ylemektedir ve i\u015fin bu boyutu, bilmemiz gereken pisikolojik ve asker\u00ee boyutu tabi\u00ee.<\/p>\n Bir ba\u015fka boyutu da, art\u0131k, \u00c7e\u00e7enistan meselesi, Rusya’n\u0131n i\u00e7 siyaset malzemesi haline d\u00f6n\u00fc\u015fm\u00fc\u015ft\u00fcr. Vladimir Putin, \u00f6n\u00fcm\u00fczdeki y\u0131l yap\u0131lacak olan cumhurba\u015fkanl\u0131\u011f\u0131 se\u00e7imlerinde, art\u0131k gelece\u011fi olmad\u0131\u011f\u0131 belli olan Rus liderinin yerine adayd\u0131r ve \u00c7e\u00e7enistan sorununu \u00e7\u00f6z\u00fcmledi\u011fi takdirde, ki, \u015fu ana kadar geldi\u011fi nokta bile, ona, pop\u00fclaritede y\u00fczde 46 civar\u0131nda bir taban sa\u011flam\u0131\u015ft\u0131r. Dolay\u0131s\u0131yla, o da, bunu, bu noktada kullanmak istemektedir.<\/p>\n B\u00fct\u00fcn bunlara ek olarak, Rusya a\u00e7\u0131s\u0131ndan ve \u00c7e\u00e7enistan a\u00e7\u0131s\u0131ndan bir \u015feyi daha s\u00f6ylememiz gerekiyor. Biliyorsunuz, Bak\u00fc-Novorosiisk hatt\u0131, Da\u011f\u0131stan ve \u00c7e\u00e7enistan \u00fczerinden ge\u00e7er. Bu hat, erken petrol\u00fcn ge\u00e7ece\u011fi hat olarak tan\u0131mlanm\u0131\u015ft\u0131r ve g\u00fcnde yakla\u015f\u0131k 80 bin varil civar\u0131nda petrol, bu hattan pompalanmaktayd\u0131. Ne zamana kadar; bu y\u0131l\u0131n nisan ay\u0131na kadar. Fakat, burada, o Hasavyurt Anla\u015fmas\u0131na g\u00f6re, o b\u00f6lge i\u00e7in, Ruslar\u0131n, \u00c7e\u00e7enlere g\u00fcmr\u00fck vergisi \u00f6demeleri gerekiyordu; bunu \u00f6demediler. Bunun \u00fczerine, \u00c7e\u00e7enler, nisan ay\u0131nda vanay\u0131 kapatt\u0131 ve b\u00f6ylece, Rusya’n\u0131n Azerbaycan’dan Novorosiisk’e nakletti\u011fi erken petrol t\u0131kanm\u0131\u015f oldu. Buna \u00e7\u00f6z\u00fcm olarak, Rus Transneft \u015eirketi, petrol\u00fc, Da\u011f\u0131stan’\u0131n ba\u015fkenti olan Maha\u00e7kale’ye getirip, oradan tren yoluyla Tihoretsk \u015fehrine ta\u015f\u0131y\u0131p, oradan yine boruyla pompalama yolunu denedi; ama, bu, kapasiteyi d\u00f6rtte 1’e d\u00fc\u015f\u00fcrd\u00fc\u011f\u00fc gibi, maliyeti de \u00e7ok y\u00fckseltmekteydi. Ayr\u0131ca, b\u00fct\u00fcn bunlara bir de \u00c7e\u00e7enistan’daki sorunun, \u00f6zellikle, Bak\u00fc-Ceyhan gibi, Rusya’y\u0131, T\u00fcrk cumhuriyetlerinin ve Hazar havzas\u0131 kaynaklar\u0131n\u0131n kendi i\u00e7erisinden d\u0131\u015f d\u00fcnyaya a\u00e7\u0131lmas\u0131n\u0131 ama\u00e7layan politikas\u0131n\u0131 devred\u0131\u015f\u0131 b\u0131rakacak bir zemin yaratt\u0131\u011f\u0131n\u0131 da g\u00f6r\u00fcnce -AG\u0130T Zirvesiyle beraber imzalanan Bak\u00fc-Ceyhan anla\u015fmas\u0131n\u0131 da g\u00f6z\u00fcn\u00fcz\u00fcn \u00f6n\u00fcne getirirseniz- Rusya’n\u0131n kendi a\u00e7\u0131s\u0131ndan, bu konuda neden bu denli, neredeyse canavarca davran\u0131yor oldu\u011funu daha do\u011fru, daha yerinde anlam\u0131\u015f olma imk\u00e2n\u0131n\u0131 yakalar\u0131z diye d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcyorum.<\/p>\n D\u0131\u015f d\u00fcnya boyutunu da de\u011ferlendirmemiz laz\u0131m. De\u011ferli arkada\u015flar, ne yaz\u0131k ki, 1994’te, Birinci \u00c7e\u00e7en-Rus Sava\u015f\u0131 diyebilece\u011fimiz s\u00fcre\u00e7te, \u00c7e\u00e7enistan harek\u00e2t\u0131, d\u0131\u015f d\u00fcnya taraf\u0131ndan bir ba\u011f\u0131ms\u0131zl\u0131k harek\u00e2t\u0131 olarak g\u00f6r\u00fcld\u00fc; ama, daha sonraki y\u0131llar i\u00e7erisinde, Ruslar\u0131n k\u00f6kten dincilik meselesini \u00f6nplana \u00e7\u0131kararak, ter\u00f6rizm ve k\u00f6kten dincili\u011fi \u00e7ok iyi i\u015flemeleri sonucunda, bu ikinci sava\u015fta, Bat\u0131 d\u00fcnyas\u0131 da -ki, konu\u015fmam\u0131n ba\u015flang\u0131c\u0131nda vurgulad\u0131m, maalesef, T\u00fcrkiye de buna k\u0131smen dahil oldu- bunu, bir k\u00f6kten dinci ve Rusya sava\u015f\u0131 olarak alg\u0131lad\u0131; fakat, zaman i\u00e7erisinde geli\u015fen olaylar o noktaya getirdi ki, Bat\u0131 d\u00fcnyas\u0131 da, meselenin art\u0131k bir jenosit meselesi oldu\u011funu g\u00f6rmeye ba\u015flam\u0131\u015ft\u0131r. Neler yapt\u0131lar; i\u015fte, \u015fu anda AG\u0130T’in Ba\u015fkan\u0131 Knut Volebaek, zannediyorum, bug\u00fcn veya yar\u0131n \u00c7e\u00e7enistan’da olacak. Bizden -de\u011ferli arkada\u015f\u0131m\u0131za te\u015fekk\u00fcr ediyorum ger\u00e7ekten- bizim Meclisimizden \u0130nsan Haklar\u0131 Komisyonu da oraya bir ziyaret yapm\u0131\u015flar -\u00c7e\u00e7enistan’in i\u00e7erisine de\u011filse de G\u00fcrcistan’a en az\u0131ndan- bu da \u00e7ok \u00f6nemli bir \u015feydir diye d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcyorum; sa\u011folsunlar.<\/p>\n Ayr\u0131ca IMF, Rusya’ya verdi\u011fi kredinin bu taksidini -640 milyon dolar- dondurdu\u011funu s\u00f6yledi. Bir ba\u015fka geli\u015fme, biliyorsunuz Clinton ile Yeltsin aras\u0131nda ya\u015fand\u0131; Clinton “bunu pahal\u0131ya \u00f6deyecekler” dedi ve Yeltsin “n\u00fckleer bombalar\u0131n\u0131” hat\u0131rlatt\u0131; ama bu s\u00f6z d\u00fcellosunun pozitif bir sonucu olma \u015fans\u0131 yok. \u00c7\u00fcnk\u00fc, Amerika Birle\u015fik Devletleri D\u0131\u015f \u0130li\u015fkiler Komisyonu Ba\u015fkan\u0131n\u0131n verdi\u011fi bir deme\u00e7 \u00e7ok a\u00e7\u0131k ve net ortaya \u00e7\u0131kar\u0131yor “bizim Rusya’ya yard\u0131m\u0131m\u0131z devam edecektir; \u00e7\u00fcnk\u00fc bu yard\u0131m n\u00fckleer potansiyelin durdurulmas\u0131yla ilgili bir yard\u0131md\u0131r, Rusya’n\u0131n demokratikle\u015ftirilmesiyle ilgili bir yard\u0131md\u0131r, \u00c7e\u00e7enistan meselesiyle ilgili de\u011fildir” diyerek olay\u0131n devam edece\u011fini s\u00f6ylemi\u015ftir; ama alt\u0131n\u0131 \u00e7izece\u011fim bir \u015fey daha var, en az\u0131ndan bir \u015feydir. Yine Clinton’un direktifiyle K\u0131z\u0131lha\u00e7a 3 milyon dolar \u00c7e\u00e7enistan’a harcanmak \u00fczere ve yine Birle\u015fmi\u015f Milletlere de 3.3 milyon dolar Clinton para aktar\u0131lmas\u0131 sa\u011flanm\u0131\u015ft\u0131r.<\/p>\n B\u00fct\u00fcn bunlarda, Bat\u0131 d\u00fcnyas\u0131n\u0131n, tabi\u00ee \u0130ngiliz Ba\u015fbakan\u0131n\u0131n s\u00f6yledi\u011fi \u015feyler var, \u0130sve\u00e7 Ba\u015fbakan\u0131n\u0131n s\u00f6yledi\u011fi \u015feyler var, bunlar\u0131n hepsini burada s\u00f6ylemenin anlam\u0131 yok; ama sonu\u00e7ta onlar bir refleks vermi\u015flerdir.<\/p>\n \u015eimdi, geliyorum bir de T\u00fcrkiye boyutuna. T\u00fcrkiye boyutunu bu de\u011ferlendirmenin d\u0131\u015f\u0131nda b\u0131rakamay\u0131z ku\u015fkusuz, bizim i\u00e7in en \u00f6nemli boyut bu.<\/p>\n De\u011ferli arkada\u015flar\u0131m, gerek biraz \u00f6nce s\u00f6yledi\u011fim 250 y\u0131ll\u0131k tarih boyunca ve gerekse bir\u00e7ok d\u00f6nemlerde, T\u00fcrkiye’de, bir diaspora, Kuzey Kafkasya diasporas\u0131 var. Bunlar\u0131n bu konuya koyduklar\u0131 cidd\u00ee tepkiler var ve meselenin bir vahabilik meselesi olmad\u0131\u011f\u0131n\u0131 anlatmaya \u00e7al\u0131\u015ft\u0131lar ise de maalesef ba\u015far\u0131l\u0131 olamad\u0131lar; ama, bug\u00fcn, bu \u00f6nergeyi veren arkada\u015flar\u0131ma te\u015fekk\u00fcr ediyorum, Meclisten, bunun ne oldu\u011funu anlatma imk\u00e2n\u0131n\u0131 bulabildik; bu \u00e7ok \u00f6nemli, toplumumuzun bunu alg\u0131lamas\u0131 laz\u0131m.<\/p>\n Siyas\u00ee a\u00e7\u0131dan T\u00fcrkiye’nin bu konuda \u00e7ok \u00f6zenli davrand\u0131\u011f\u0131n\u0131 s\u00f6yleyemeyiz, maalesef s\u00f6yleyemeyece\u011fiz. \u00c7\u00fcnk\u00fc, AG\u0130T’e \u00fcye olan her \u00fclkenin, insan haklar\u0131yla ilgili konularda, imza koyan \u00fclkelerin i\u00e7 sorunu olmayaca\u011f\u0131n\u0131 kabul ettikleri ger\u00e7e\u011fini hat\u0131rlarsak, bu meselenin Rusya’n\u0131n i\u00e7 meselesi oldu\u011funu s\u00f6ylemek, \u00f6zenli bir siyas\u00ee yakla\u015f\u0131m de\u011fildir diye d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcyorum. (ANAP, MHP, FP ve DYP s\u0131ralar\u0131ndan alk\u0131\u015flar) Bunu s\u00f6yleyecek en son \u00fclkenin de T\u00fcrkiye olmas\u0131 gerekti\u011fini d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcyorum (ANAP, MHP, FP ve DYP s\u0131ralar\u0131ndan alk\u0131\u015flar) ve maalesef, bir ba\u015fka \u00f6zensiz yakla\u015f\u0131m -bunu da burada ifade etmemiz gerekir biz milletvekilleri olarak- Moskova’n\u0131n, neredeyse t\u00fcm \u00c7e\u00e7en halk\u0131n\u0131 ter\u00f6rist ilan etti\u011fi bir noktada, bir ortamda… Asl\u0131nda \u00e7ok teknik olan bir konu, Ter\u00f6rizme Kar\u015f\u0131 \u0130\u015fbirli\u011fi Anla\u015fmas\u0131, T\u00fcrkiye bir\u00e7ok \u00fclkeyle imzal\u0131yor bunu, hi\u00e7bir anlam\u0131 da yok asl\u0131nda, prensip olarak, neredeyse rutin bir i\u015flem; ama, bunu, \u00c7e\u00e7enistan’da katliam\u0131n devam etti\u011fi bir d\u00f6nemde imzalamak, sanki, T\u00fcrkiye, Kafkasya’daki geli\u015fmelerde Rusya’y\u0131 hakl\u0131 g\u00f6r\u00fcyormu\u015f gibi bir izlenim ortaya \u00e7\u0131kmas\u0131n\u0131 sa\u011flam\u0131\u015ft\u0131r maalesef (ANAP, MHP, FP ve DYP s\u0131ralar\u0131ndan alk\u0131\u015flar) ve bu izlenim, tamamen teknik bir konu olan bir olay, zamanlama hatas\u0131 nedeniyle ve \u00fcst d\u00fczey bir ziyaret s\u0131ras\u0131nda imzaland\u0131\u011f\u0131 i\u00e7in, maalesef, olmamas\u0131 gereken yere gelmi\u015ftir, siyasal bir anlam y\u00fcklenmi\u015ftir ve b\u00fct\u00fcn bunlar\u0131n \u00f6tesinde, yavuz h\u0131rs\u0131z evsahibini bast\u0131r\u0131r misali…<\/p>\n (Mikrofon otomatik cihaz taraf\u0131ndan kapat\u0131ld\u0131)<\/p>\n BA\u015eKAN<\/strong> – L\u00fctfen tamamlay\u0131n\u0131z efendim.<\/em><\/p>\n A. AHAT AND\u0130CAN (Devamla)<\/strong> – Tamaml\u0131yorum Say\u0131n Ba\u015fkan… Rusya, T\u00fcrkiye’de \u00c7e\u00e7en kamplar\u0131 oldu\u011funu iddia etmi\u015ftir, b\u00f6yle bir \u015fey olmad\u0131\u011f\u0131 halde ve daha da ac\u0131s\u0131, b\u00fct\u00fcn bunlardan bir hafta sonra, Rusya’da, Konsomolskaya tesislerinde, PKK’n\u0131n -dikkatinizi \u00e7ekiyorum, iki hafta olmad\u0131, birbu\u00e7uk hafta- kurulu\u015f y\u0131ld\u00f6n\u00fcmleri kutlanm\u0131\u015ft\u0131r.<\/p>\n B\u00fct\u00fcn bunlar bize, neyi, nas\u0131l d\u00fc\u015f\u00fcnmemiz gerekti\u011fini umar\u0131m d\u00fc\u015f\u00fcnd\u00fcr\u00fcr.<\/p>\n Ne yapmal\u0131 sorusu?.. Tabi\u00ee, T\u00fcrkiye fizik\u00ee olarak bir \u015feyler yaps\u0131n demiyoruz; ama, biraz \u00f6nce s\u00f6yledi\u011fimiz yanl\u0131\u015flar\u0131 yapmamal\u0131. Ba\u015fka; Kosova’da, Bosna’da ne yapt\u0131ysa; yani, bug\u00fcn G\u00fcrcistan’da ya da \u00e7evre \u00fclkelerde m\u00fclteci olarak bulunan \u00c7e\u00e7enler i\u00e7in, bana g\u00f6re, ya K\u0131z\u0131lay\u0131 oraya g\u00f6ndererek bir kamp kurup do\u011frudan katk\u0131da bulunmas\u0131 gerekiyor ya da oradan, sembolik de olsa, birk\u0131s\u0131m m\u00fclteciyi getirip burada onlara yard\u0131m etmek zorundad\u0131r diye d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcyorum. (DYP s\u0131ralar\u0131ndan Diyeceksiniz ki, “deprem ge\u00e7irmi\u015f bir \u00fclke, y\u00fczbinlerce insan a\u00e7\u0131kta, can\u0131m, \u015fimdi de bu olur mu!” Belki b\u00f6yle d\u00fc\u015f\u00fcnceler de akla gelebilir; ama, b\u00fcy\u00fck devlet olman\u0131n bir fiyat\u0131 vard\u0131r; b\u00fcy\u00fck devlet olmak da b\u00f6yle zamanlarda belli olur diye d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcyorum. (Alk\u0131\u015flar)<\/p>\n Gelecekte ne olur, sorusunun iki boyutu var. Tabi\u00ee, iyimser boyut, Ruslar bu katliam\u0131 durdururlar ve konu bar\u0131\u015f\u00e7\u0131l yollarla \u00e7\u00f6z\u00fcmlenir; ama, izin verirseniz ve e\u011fer Say\u0131n Ba\u015fkan da izin verirse, ikinci boyuta da de\u011finmek zorunday\u0131z diye d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcyorum; Grozni ku\u015fatmas\u0131 devam eder, vakum bombalan kullan\u0131l\u0131r, Grozni, i\u00e7erisinde 50 000-60 000 insanla birlikte veya \u00e7\u0131kar\u0131larak yerle bir edilir. Sonra, Da\u011f\u0131stan’a yak\u0131n Gudermes \u015fehri ba\u015fkent ilan edilir. Niye; Grozni, b\u00fct\u00fcn petrol rafinerilerinin, petrol hatlar\u0131n\u0131n, tren yolunun ge\u00e7ti\u011fi bir b\u00f6lgedir ve Grozni, \u00c7e\u00e7en ba\u015fkenti oldu\u011fu s\u00fcrece de, ne olursa olsun, \u00c7e\u00e7enler bu b\u00f6lgeye h\u00e2kim olacak demektir.<\/p>\n \u00c7e\u00e7enistan’\u0131n, ortaya koymam\u0131z gereken bir negatif taraf\u0131 da, maalesef, Rus Federal g\u00fc\u00e7leriyle beraber, \u00c7e\u00e7en paramiliter g\u00fc\u00e7leri de sava\u015fmaktad\u0131r. B\u00fct\u00fcn bu geli\u015fmelerden sonra, Bislan Gantemirov isimli bir anti-\u00c7e\u00e7en, o kurulacak kukla h\u00fck\u00fcmetin ba\u015f\u0131na ge\u00e7irilecektir. Tabi\u00ee, Kuzey Kafkasya da\u011flar\u0131na \u00e7\u0131kan \u00c7e\u00e7en g\u00fc\u00e7leri, ikiy\u00fczelli y\u0131ld\u0131r s\u00fcren -biraz \u00f6nce arkada\u015f\u0131m\u0131n da \u00f6zetledi\u011fi s\u00fcreci devam ettirecek ve bu m\u00fccadeleyi 21 inci Y\u00fczy\u0131la ta\u015f\u0131yacaklard\u0131r. Ama, daha \u00f6nemli bir \u015fey daha olacakt\u0131r; e\u011fer, bu s\u00fcre\u00e7 bu \u015fekilde devam ederse, Rusya, G\u00fcrcistan’\u0131, \u00c7e\u00e7en ter\u00f6ristlere destek vermekle ve onlar\u0131 muhafaza etmekle su\u00e7lar -nitekim su\u00e7lam\u0131\u015ft\u0131r- ve b\u00f6ylece G\u00fcrcistan, Ter\u00f6rle M\u00fccadele Genel Ba\u015fkan\u0131 veya Genel M\u00fcd\u00fcr\u00fc Mandaria’n\u0131n s\u00f6yledi\u011fi gibi, “Rusya, bizi, d\u00fcnya kamuoyuna, ter\u00f6ristlere s\u0131\u011f\u0131nma hakk\u0131 tan\u0131yan bir \u00fclke gibi g\u00f6stermeye \u00e7al\u0131\u015f\u0131yor” s\u00f6zleri hakl\u0131l\u0131k kazan\u0131r. G\u00fcrcistan’\u0131n i\u00e7erisinde -Sema Pi\u015fkins\u00fct arkada\u015f\u0131m\u0131n, giderek, yerinde g\u00f6rd\u00fc\u011f\u00fc gibi- Oset problemi vard\u0131r, Acara problemi vard\u0131r, Abaza problemi vard\u0131r; bu problemlerde e\u011fer, k\u00f6r\u00fcklenirse, bug\u00fcn, orada denge unsuru olan Shevardnadze’nin yeri ba\u015fka… \u0130n\u015fallah, b\u00f6yle olmaz; ama, e\u011fer b\u00f6yle bir \u015fey olursa da G\u00fcrcistan bir ge\u00e7i\u015f \u00fclkesi olma \u015fans\u0131n\u0131 kaybeder. \u0130n\u015fallah, b\u00f6yle olmaz.<\/p>\n \u0130n\u015fallah, Ruslar, akl\u0131 ba\u015f\u0131nda bir yakla\u015f\u0131mla, modern \u00e7a\u011fda, art\u0131k insan haklar\u0131n\u0131n \u00f6nplana \u00e7\u0131kt\u0131\u011f\u0131 \u00e7a\u011fda, \u00c7e\u00e7en halk\u0131n\u0131 yok etmeyi de\u011fil, kendi i\u00e7erisinde, kendisine gelecekte yeni zorlama s\u00fcre\u00e7lerini ortaya \u00e7\u0131karacak olan bu siyasetin yerine, kar\u015f\u0131l\u0131kl\u0131 uzla\u015fma siyasetini \u00f6nplana \u00e7\u0131kanr ve -T\u00fcrkiye’de tabi\u00ee, bunun b\u00f6yle olmas\u0131 i\u00e7in \u00e7aba sarf etmelidir- sonu\u00e7ta, bu s\u00f6yledi\u011fimiz s\u00fcre\u00e7, iyi y\u00f6nde sonlan\u0131r ve katliam biter.<\/p>\n De\u011ferli milletvekilleri, konu\u015fmam\u0131n sonunda, ben de bir iki g\u00fcn \u00f6nce kaybetti\u011fimiz MHP’li de\u011ferli arkada\u015f\u0131m\u0131za Tann’dan rahmet diliyor, ailesine ve t\u00fcm sevenlerine de ba\u015fsa\u011fl\u0131\u011f\u0131 diliyorum.<\/p>\n Bu konu\u015fmay\u0131 sab\u0131rla dinlediniz; Say\u0131n Ba\u015fkan\u0131m\u0131z da -g\u00f6r\u00fcyorum buradan- bana epey tolerans g\u00f6sterdi; kendisine de sayg\u0131lar\u0131m\u0131 sunuyor; hepinize te\u015fekk\u00fcr ediyorum. (Alk\u0131\u015flar)<\/p>\n BA\u015eKAN<\/strong> – Te\u015fekk\u00fcr ediyorum Say\u0131n Andican.<\/em><\/p>\n Demokratik Sol Parti Grubu ad\u0131na, Adana Milletvekili Say\u0131n Ali Tekin; buyurun efendim. (DSP s\u0131ralar\u0131ndan alk\u0131\u015flar)<\/em><\/p>\n S\u00fcreniz 20 dakikad\u0131r.<\/em><\/p>\n DSP GRUBU ADINA AL\u0130 TEK\u0130N (Adana) <\/strong>– Say\u0131n Ba\u015fkan, de\u011ferli milletvekilleri; \u00c7e\u00e7enistan ve Kafkasya’da ortaya \u00e7\u0131kan son olaylar \u00fczerinde Demokratik Sol Partinin g\u00f6r\u00fc\u015flerini a\u00e7\u0131klamak i\u00e7in s\u00f6z alm\u0131\u015f bulunuyorum; hepinizi sayg\u0131yla selamlar\u0131m.<\/p>\n \u00d6ncelikle, aram\u0131zdan ayr\u0131lan MHP \u00c7anakkale Milletvekili Say\u0131n S\u0131tk\u0131 Turan ve dan\u0131\u015fman\u0131na Tanr\u0131’dan rahmet, \u00c7ak\u0131nlar\u0131na ve arkada\u015flar\u0131na ba\u015fsa\u011fl\u0131\u011f\u0131 dileriz.<\/p>\n Say\u0131n Ba\u015fkan, de\u011ferli milletvekilleri; 1980 y\u0131l\u0131ndan beri d\u00fcnyay\u0131 sarsan global r\u00fczg\u00e2rlar, bir taraftan demokrasi ve piyasa ekonomisini \u00f6nplana \u00e7\u0131kar\u0131rken, di\u011fer yandan da, yerel ve b\u00f6lgesel at\u0131\u015fmalara zemin haz\u0131rlad\u0131.<\/p>\n Bilindi\u011fi gibi, 1917 y\u0131l\u0131nda kurulan Sovyetler Birli\u011fi 1989 y\u0131l\u0131nda \u00e7\u00f6kt\u00fc. B\u00f6ylece, \u0130kinci D\u00fcnya Sava\u015f\u0131n\u0131 izleyen y\u0131llarda ortaya \u00e7\u0131kan iki kutuplu d\u00fcnya d\u00fczeni son bulmu\u015f oldu. Bu, NATO Pakt\u0131n\u0131n, Var\u015fova Pakt\u0131n\u0131 a\u011f\u0131r bir yenilgiye u\u011fratmas\u0131 anlam\u0131na geliyordu. B\u00f6ylece, \u00fclkemizi de derinden etkileyen olumlu baz\u0131 geli\u015fmeler oldu. T\u00fcrkiye’nin, kuzeyden hissetti\u011fi asker\u00ee tehdit \u00f6nemli \u00f6l\u00e7\u00fcde azald\u0131. Ony\u0131llard\u0131r ve hatta y\u00fczy\u0131llard\u0131r \u00f6zlemini \u00e7ekti\u011fimiz T\u00fcrk\u00ee cumhuriyetler, birbiri arkas\u0131na ba\u011f\u0131ms\u0131zl\u0131klar\u0131na kavu\u015ftular. Azerbaycan’da oldu\u011fu gibi, baz\u0131 ac\u0131 olaylar da olmad\u0131 de\u011fil; ama, Rusya, ortaya \u00e7\u0131kan yeni durumu kabullenmek zorunda kald\u0131. Ancak, bu ba\u011f\u0131ms\u0131zla\u015ft\u0131r\u0131c\u0131 ve \u00f6zg\u00fcrle\u015ftirici geli\u015fmelerin yan\u0131nda, Do\u011fu Blokunun \u00e7\u00f6k\u00fc\u015f\u00fcnden bu yana on y\u0131l ge\u00e7mesine ra\u011fmen, h\u00e2l\u00e2 ortada pek \u00e7ok sorunun oldu\u011funu da biliyoruz. Ger\u00e7ekten de, Sovyetler’in \u00e7\u00f6k\u00fc\u015f s\u00fcreci, \u00f6zellikle Kafkasya’da \u00e7ok sanc\u0131l\u0131 oldu.<\/p>\n Sovyetlerin yerini alan yeni rejim, yani Rusya Federasyonu, Ba\u011f\u0131ms\u0131z Devletler Toplulu\u011fu form\u00fcl\u00fcyle, Kafkaslar’\u0131 ve Orta Asya’daki T\u00fcrk\u00ee cumhuriyetleri yeniden denetimi alt\u0131na almak istedi; ama, bu konuda b\u00fcy\u00fck g\u00fc\u00e7l\u00fcklerle kar\u015f\u0131la\u015ft\u0131. Do\u011fal kaynaklar bak\u0131m\u0131ndan zengin olan bu topraklan elinden \u00e7\u0131karmak istemeyen Rusya, eski Sovyet cumhuriyetleri bir bir ba\u011f\u0131ms\u0131zl\u0131klar\u0131n\u0131 ilan ettik\u00e7e, \u015fiddete ba\u015fvurarak, bu kopmalar\u0131 \u00f6nlemeye \u00e7al\u0131\u015ft\u0131.<\/p>\n Say\u0131n Ba\u015fkan, de\u011ferli milletvekilleri; bildi\u011finiz gibi, ba\u011f\u0131ms\u0131zl\u0131k ilan eden cumhuriyetlere, son olarak, 1991 Kas\u0131m\u0131nda \u00c7e\u00e7enistan Cumhuriyeti de eklendi. \u00c7e\u00e7enler, G\u00fcney Kafkasya gibi, Kuzey Kafkasya’n\u0131n da ba\u011f\u0131ms\u0131z olmas\u0131 gerekti\u011fini savundular. \u00c7e\u00e7enistan, 1991 Kas\u0131m ay\u0131 ile 1994 Aral\u0131k ay\u0131 aras\u0131nda, Rusya Federasyonu i\u00e7erisinde, ancak de facto olarak, ba\u011f\u0131ms\u0131z bir devlet gibi hareket etti. 1994 y\u0131l\u0131 aral\u0131k ay\u0131nda, \u00c7e\u00e7enistan’a, Rus asker\u00ee m\u00fcdahalesi ba\u015flad\u0131. Rus h\u00fck\u00fcmeti, m\u00fcdahalenin nedeni olarak, \u00c7e\u00e7enistan’daki y\u00f6netimin \u00c7e\u00e7en Halk\u0131n\u0131 temsil etmemesini ileri s\u00fcrd\u00fc. Rus asker\u00ee birlikleri, \u00f6nemli bir direni\u015fle kar\u015f\u0131la\u015fmadan Grozni’ye kadar ilerlediler; fakat, Grozni’deki \u00c7e\u00e7en direni\u015f\u00e7iler, Ruslara a\u011f\u0131r kay\u0131plar verdirdiler. Bu sava\u015f, 1996 May\u0131s\u0131na kadar s\u00fcrd\u00fc. Rakamlar de\u011fi\u015fmekle birlikte, a\u015fa\u011f\u0131 yukar\u0131 100 000 insan\u0131n hayat\u0131n\u0131 kaybetti\u011fi bir insanl\u0131k dram\u0131 ya\u015fand\u0131. \u0130ki y\u0131l s\u00fcren Rus-\u00c7e\u00e7en Sava\u015f\u0131ndan sonra taraflar masa ba\u015f\u0131na oturarak bir bar\u0131\u015f anla\u015fmas\u0131 imzalad\u0131lar; tarih, may\u0131s 1996. Rus-\u00c7e\u00e7en Bar\u0131\u015f Anla\u015fmas\u0131na g\u00f6re taraflar sava\u015fa son verdiler ve de aralar\u0131ndaki ili\u015fkilerin d\u00fczenli bir \u015fekilde tart\u0131\u015f\u0131l\u0131p sonu\u00e7land\u0131r\u0131labilmesi i\u00e7in iki taraf\u0131n temsilcilerinden olu\u015facak bir karma komisyonun kurulmas\u0131na da karar verdiler. Ayr\u0131ca, fiilen ba\u011f\u0131ms\u0131z olan \u00c7e\u00e7enistan’\u0131n resm\u00ee stat\u00fcs\u00fcn\u00fcn belirlenmesi i\u00e7in de, be\u015f y\u0131ll\u0131k bir s\u00fcre\u00e7 \u00f6ng\u00f6r\u00fcld\u00fc.<\/p>\n Say\u0131n Ba\u015fkan, de\u011ferli milletvekilleri; ne yaz\u0131k ki, 1996 Anla\u015fmas\u0131 ve onu izleyen 1997 Temel \u0130lkeler Anla\u015fmas\u0131 taraflarca farkl\u0131 bi\u00e7imlerde yorumland\u0131. \u00c7e\u00e7en taraf\u0131, kendilerinin bir hukuk s\u00fcjesi oldu\u011funun may\u0131s 1997 Anla\u015fmas\u0131nda kabul edildi\u011fini, nitekim, anla\u015fman\u0131n \u00c7e\u00e7en \u0130\u00c7kerya Cumhuriyeti ile Rusya Federasyonu aras\u0131nda imzalanm\u0131\u015f oldu\u011funu, art\u0131k \u00c7e\u00e7enistan’\u0131n stat\u00fcs\u00fcn\u00fcn bu parametreler i\u00e7erisinde \u00e7\u00f6z\u00fcme kavu\u015fturulmas\u0131 gerekti\u011fini ileri s\u00fcrd\u00fcler. Rus taraf\u0131 ise, bunun, stat\u00fcde herhangi bir de\u011fi\u015fikli\u011fi gerektirmeyece\u011fini, ancak, daha ileri derecede, \u00f6rne\u011fin, Tatar Yetki B\u00f6l\u00fc\u015f\u00fcm\u00fc Anla\u015fmas\u0131ndaki gibi bir \u00f6zerkli\u011fi kabul edebilece\u011finin i\u015faretlerini verdi. Ruslar\u0131n bu yakla\u015f\u0131m\u0131 \u00c7e\u00e7en taraf\u0131n\u0131 tatmin etmedi. 1 \u015eubat 1999’a kadar yap\u0131lan g\u00f6r\u00fc\u015fmeler, ne yaz\u0131k ki, \u00fcst d\u00fczeyde; yani, Yeltsin ve Mashadov aras\u0131nda bir g\u00f6r\u00fc\u015fmeyi sa\u011flayamad\u0131.<\/p>\n Bu arada 1997’deki anla\u015fmalarla Rusya’n\u0131n \u00c7e\u00e7enistan’a baz\u0131 ekonomik ve sosyal yard\u0131mlarda bulunmas\u0131 da \u00f6ng\u00f6r\u00fclm\u00fc\u015ft\u00fc. Federal makamlar, bu s\u00f6zlerini yerine getirmediler ve buna neden olarak mal\u00ee olanaks\u0131zl\u0131klar\u0131, \u00f6zellikle de Rusya’da a\u011fustos 1998’de g\u00f6r\u00fclen krizi ileri s\u00fcrd\u00fcler. Bununla birlikte, do\u011fal olarak bu \u00e7apta bir asker\u00ee m\u00fcdahaleyi Rusya’n\u0131n nas\u0131l finanse edebildi\u011fi gibi bir soru da hemen akl\u0131m\u0131za geliyor.<\/p>\n Asl\u0131nda, Rusya’n\u0131n son m\u00fcdahale nedenlerinden biri olarak \u00f6ne s\u00fcrd\u00fc\u011f\u00fc \u00c7e\u00e7enistan’da kriminal ve ter\u00f6rist gruplar\u0131n h\u00fck\u00fcm s\u00fcrmesi olay\u0131, bir \u00f6l\u00e7\u00fcde bu sosyal ve ekonomik zorluklardan kaynakland\u0131; ancak, Rus-\u00c7e\u00e7en \u00e7at\u0131\u015fmas\u0131n\u0131n bug\u00fcnk\u00fc noktaya gelmesinin as\u0131l nedeni olarak Cumhurba\u015fkan\u0131 Mashadov’a muhalif olan \u015eamil Basayev’in, ge\u00e7ti\u011fimiz a\u011fustos ay\u0131 ba\u015f\u0131nda, Kuzey Kafkasya’n\u0131n t\u00fcm\u00fcn\u00fc kapsayacak bir devlet kurmak amac\u0131yla Da\u011f\u0131stan’a ge\u00e7mesi oldu.<\/p>\n Say\u0131n Ba\u015fkan, de\u011ferli milletvekilleri; ger\u00e7ekte ise, bunlar\u0131n d\u0131\u015f\u0131nda Rusya’n\u0131n \u00c7e\u00e7enistan’a m\u00fcdahalesinin baz\u0131 i\u00e7 ve d\u0131\u015fpolitika boyutlar\u0131 var. Bilindi\u011fi gibi, Rusya, 1999 Haziran\u0131nda ba\u015fkanl\u0131k se\u00e7imlerinin ve Parlamento se\u00e7imlerinin arifesinde oluyor. 19 Aral\u0131k 1999’da, yani \u00f6n\u00fcm\u00fczdeki hafta sonu Parlamento se\u00e7imleri yap\u0131lacak. Ayr\u0131ca, Rusya Yeltsin d\u00f6nemini kapatmak \u00fczere; \u00e7\u00fcnk\u00fc, Yeltsin Haziran 2000’de ikinci d\u00f6nemini tamaml\u0131yor. Bilindi\u011fi gibi, Rusya’da bir ba\u015fkan iki kere se\u00e7ilebiliyor. Bu genel tablo i\u00e7erisinde -Moskova’daki bombalamalar\u0131n, Vikans’taki asker\u00ee lojmanlar\u0131n bombalanmas\u0131n\u0131n- ve Da\u011f\u0131stan topraklar\u0131na ge\u00e7en \u00c7e\u00e7en sava\u015f\u00e7\u0131lar\u0131n\u0131n yaratt\u0131\u011f\u0131 atmosfer i\u00e7inde \u00c7e\u00e7enistan’a asker\u00ee m\u00fcdahale, Rus kamuoyunda geni\u015f destek buldu. Yani, Rusya’da yakla\u015fan se\u00e7imler, Yeltsin-Putin y\u00f6netimini, \u00c7e\u00e7enlere kar\u015f\u0131 sertle\u015fmeye ve katliam pahas\u0131na sivil halka da y\u00f6nelen asker\u00ee operasyonlarla sonu\u00e7 almaya itiyor.<\/p>\n \u00d6te yandan, d\u0131\u015fpolitika ba\u011flam\u0131nda bakt\u0131\u011f\u0131m\u0131z zaman, Kosova ile ba\u015flayan bir psikozdan bahsetmemiz gerekiyor. Ruslar, Bat\u0131’n\u0131n Kosova’ya ve hatta Bosna-Hersek’e yapt\u0131\u011f\u0131 asker\u00ee m\u00fcdahaleleri, Rusya’y\u0131 zaaf i\u00e7erisinde g\u00f6steren geli\u015fmeler olarak alg\u0131lad\u0131lar. Ayr\u0131ca, 1994-1996 y\u0131llar\u0131 aras\u0131ndaki i\u00e7 sava\u015fta \u00c7e\u00e7enlere kar\u015f\u0131 yenilgiye u\u011frad\u0131klar\u0131n\u0131 da an\u0131msamak gerekir. Ger\u00e7ekten de, Ruslar\u0131n s\u00fcper g\u00fc\u00e7 olduklar\u0131 d\u00f6neme duyduklar\u0131 nostaljiyi a\u00e7\u0131k\u00e7a g\u00f6rmek olas\u0131.<\/p>\n Rus m\u00fcdahalesinin bir ikinci nedeni, b\u00f6lgedeki enerji konusunda g\u00f6r\u00fclen baz\u0131 geli\u015fmeler olarak ele al\u0131nabilir. Bilindi\u011fi gibi, Kafkasya, b\u00fct\u00fcn d\u00fcnyan\u0131n yak\u0131ndan ilgilendi\u011fi petrol ve gaz yolunun kilit noktas\u0131 durumunda. Petrol boru hatlar\u0131n\u0131n kuzeyden ya da g\u00fcneyden ge\u00e7mesi konusunda bir rekabetin oldu\u011fu da ink\u00e2r edilemez.<\/p>\n Rus m\u00fcdahalesinin \u00fc\u00e7\u00fcnc\u00fc nedeni ise, Rus kamuoyunda s\u0131k s\u0131k dile getirilen, Rusya’n\u0131n Kafkasya b\u00f6lgesinden tecrit edilmek, d\u0131\u015flanmak istendi\u011fi bi\u00e7imindeki psikoz. Bu psikoz, Rusya’y\u0131, geleneksel olarak kendi arka bah\u00e7esi olarak g\u00f6rd\u00fc\u011f\u00fc Kafkasya’da bir \u015feyler yapmaya; \u00f6zellikle de, \u00f6nce kendi evini temizleme bi\u00e7iminde tan\u0131mlanabilecek bir politika izlemeye y\u00f6neltiyor. Bunu, yap\u0131lan a\u00e7\u0131klamalarda kolayca g\u00f6rebiliyoruz.<\/p>\n B\u00f6lgedeki etnik \u00f6zelliklerin, Moskova’n\u0131n yumu\u015fak karn\u0131n\u0131 olu\u015fturdu\u011fu bir ger\u00e7ek. An\u0131msarsan\u0131z, Sovyetler da\u011f\u0131ld\u0131ktan sonra, Yak\u0131n \u00c7evre Doktrini ad\u0131yla, Rusya’n\u0131n silahs\u0131zlanma konusunda \u00f6d\u00fcn vermekten ka\u00e7\u0131nd\u0131\u011f\u0131 alanlar\u0131n ba\u015f\u0131nda tabi\u00ee ki, Kafkasya geliyordu. Bu \u00fc\u00e7 neden ba\u011flam\u0131nda Rusya’n\u0131n, Da\u011f\u0131stan ve \u00c7e\u00e7enistan’a \u00f6zel bir \u00f6nem vermeye ba\u015flad\u0131\u011f\u0131n\u0131 g\u00f6r\u00fcyoruz. Rusya’n\u0131n Hazar Denizi k\u0131y\u0131lar\u0131ndaki topraklar\u0131n\u0131n \u00fc\u00e7te 2’si Da\u011f\u0131stan s\u0131n\u0131rlar\u0131 i\u00e7erisinde bulunuyor; dolay\u0131s\u0131yla bu durum, Rusya a\u00e7\u0131s\u0131ndan Da\u011f\u0131stan’a stratejik bir \u00f6nem kazand\u0131r\u0131yor. Daha \u00f6nce de s\u00f6yledi\u011fimiz gibi, zaten, Rus-\u00c7e\u00e7en sava\u015f\u0131n\u0131n bu boyutlara ula\u015fmas\u0131n\u0131n ba\u015flang\u0131\u00e7 noktas\u0131 da \u015eamil Basayev’in a\u011fustos ay\u0131 ba\u015f\u0131nda Kuzey Kafkasya’da bir devlet kurmak amac\u0131yla Da\u011f\u0131stan’a girmesi.<\/p>\n Say\u0131n Ba\u015fkan, de\u011ferli milletvekilleri; izin verirseniz konuya Amerika Birle\u015fik Devletleri’nin nas\u0131l yakla\u015ft\u0131\u011f\u0131na bir g\u00f6z atal\u0131m. Amerika Birle\u015fik Devletleri i\u00e7in iki stratejik hedef \u00f6nplana \u00e7\u0131k\u0131yor. Birincisi, Orta Asya ve Kafkaslar’in b\u00fct\u00fcn\u00fcyle Rus egemenli\u011fine b\u0131rak\u0131lmamas\u0131. \u0130kincisi ise, Avrasya’n\u0131n enerji yollar\u0131n\u0131n Amerika Birle\u015fik Devletleri ile di\u011fer Bat\u0131l\u0131 devletlere kapat\u0131lmas\u0131n\u0131n \u00f6nlenmesi. Bu a\u00e7\u0131dan de\u011ferlendirildi\u011finde, T\u00fcrkiye ile Amerika Birle\u015fik Devletlerinin \u00e7\u0131karlar\u0131 \u00f6nemli \u00f6l\u00e7\u00fcde \u00f6rt\u00fc\u015f\u00fcyor. Bak\u00fc-Ceyhan boru hatt\u0131 ve Hazar ge\u00e7i\u015fli T\u00fcrkmen do\u011falgaz\u0131 boru hatt\u0131 projeleri T\u00fcrk-Amerikan i\u015fbirli\u011finin gerekleri ve \u00fcr\u00fcnleri olarak ortaya \u00e7\u0131k\u0131yor. AG\u0130T Zirvesi s\u0131ras\u0131nda imzalanan enerji hatlar\u0131 anla\u015fmalar\u0131 ya\u015fama ge\u00e7irildi\u011finde, T\u00fcrkiye’nin, 21 inci Y\u00fczy\u0131lda, Avrasya platformunda jeostratejik ve ekonomik \u00f6nemi h\u0131zla artacak. Hatta, birka\u00e7 g\u00fcn \u00f6nce, Avrupa Birli\u011fi ile T\u00fcrkiye’nin aras\u0131nda imzalam\u0131\u015f oldu\u011fu, T\u00fcrkiye’nin adayl\u0131\u011f\u0131n\u0131 resmen tan\u0131yan Anla\u015fma da, T\u00fcrkiye’nin Avrasya’da y\u00fckselen \u00f6nemi ve sayg\u0131nl\u0131\u011f\u0131n\u0131n bir i\u015fareti olsa gerektir.<\/p>\n Say\u0131n Ba\u015fkan, de\u011ferli milletvekilleri; peki, T\u00fcrkiye’nin \u00c7e\u00e7cnistan ve Kafkasya politikas\u0131 nedir; T\u00fcrkiye, bu sorunun, Rusya Federasyonunun me\u015fru olarak niteledi\u011fimiz toprak b\u00fct\u00fcnl\u00fc\u011f\u00fc anlay\u0131\u015f\u0131 i\u00e7erisinde; ancak, Avrupa Konseyi, Avrupa G\u00fcvenlik ve \u0130\u015fbirli\u011fi Te\u015fkilat\u0131 ve Birle\u015fmi\u015f Milletler taraf\u0131ndan kabul edilmi\u015f ve Rusya’n\u0131n da y\u00fck\u00fcml\u00fcl\u00fck alt\u0131na girdi\u011fi hukuk\u00ee \u00e7er\u00e7evede, yani, insan haklar\u0131na uyarak, bar\u0131\u015f\u00e7\u0131 ve de \u00c7e\u00e7en toplumunun arzular\u0131n\u0131 yans\u0131tan bir bi\u00e7imde \u00e7\u00f6z\u00fcm\u00fcn\u00fc savunuyor.<\/p>\n T\u00fcrkiye, 1994-1996 d\u00f6neminde oldu\u011fu gibi, bug\u00fcn de, Rusya Federasyonu nezdinde bu \u00f6l\u00e7\u00fcs\u00fcz \u015fiddet kullan\u0131m\u0131n\u0131n gerek yol a\u00e7t\u0131\u011f\u0131 insan\u00ee sorunlar gerekse bu sorunun ileride \u00e7\u00f6z\u00fcmlenmesi i\u00e7in yap\u0131lacak olan birtak\u0131m giri\u015fimler \u00fczerinde getirdi\u011fi k\u0131s\u0131tlamalar sebebiyle, bu durumdan b\u00fcy\u00fck endi\u015fe duyuyor. T\u00fcrkiye, \u00c7e\u00e7enistan’da ya\u015fayan herkesin ter\u00f6rist muamelesi g\u00f6rerek, bombard\u0131mana tutularak bir k\u0131r\u0131ma u\u011frat\u0131lmas\u0131m derin \u00fcz\u00fcnt\u00fcyle izliyor.<\/p>\n Ger\u00e7ekten de, Rus asker\u00ee harek\u00e2t\u0131, \u00c7e\u00e7enistan’da b\u00fcy\u00fck \u00f6l\u00e7\u00fcde sivillerin zarar g\u00f6rmesine, kad\u0131nlar\u0131n ve \u00e7ocuklar\u0131n \u00f6lmesine ve onbinlerce ki\u015finin yurtlar\u0131ndan olmas\u0131na neden oluyor. Bu nedenle, T\u00fcrkiye, \u00c7e\u00e7enistan’da zarar g\u00f6ren sivil halka elini uzat\u0131yor, insan\u00ee yard\u0131m yap\u0131yor. \u00c7e\u00e7enistan’\u0131 terk etmek zorunda kalan sivil halk\u0131n acil ihtiya\u00e7lar\u0131n\u0131 kar\u015f\u0131lamak \u00fczere, yiyecek, giyecek ve t\u0131bb\u00ee malzemelerden olu\u015fan 15 tonluk bir insan\u00ee yard\u0131m paketini Kuzey Osedya B\u00f6lgesine g\u00f6ndererek, zor durumdaki insanlara yard\u0131m elini uzat\u0131yor. Elbette, bu yard\u0131mlar\u0131n yeterli oldu\u011funu iddia etmiyoruz.<\/p>\n Say\u0131n Ba\u015fkan, de\u011ferli milletvekilleri; Rus yetkililer zaman zaman “T\u00fcrkiye, \u00c7c\u00e7enistan’daki ayr\u0131l\u0131k\u00e7\u0131lar\u0131 desteklemeye devam ederse, biz de PKK’yi destekleriz” y\u00f6n\u00fcnde deme\u00e7ler veriyorlar. Ancak, T\u00fcrk Halk\u0131 ter\u00f6rizmden \u00e7ok b\u00fcy\u00fck ac\u0131lar \u00e7ekmi\u015ftir, bu nedenle, T\u00fcrkiye’nin ne Rusya’da ne de ba\u015fka bir \u00fclkede, herhangi bir ter\u00f6rist eylemi desteklemesi s\u00f6z konusu olamaz.<\/p>\n Say\u0131n Ba\u015fkan, de\u011ferli milletvekilleri; k\u0131sa bir s\u00fcre \u00f6nce yap\u0131lan AG\u0130T \u0130stanbul Zirvesinin sonucunda ortaya \u00e7\u0131kan 3 belge var; bunlar: \u0130stanbul Deklarasyonu, Avrupa G\u00fcvenlik \u015eart\u0131 ve Avrupa Konvansiyonel Kuvvetler Anla\u015fmas\u0131. Bu 3 belgenin de ortaya koydu\u011fu 3 temel hedef var: Daha g\u00fcvenli bir d\u00fcnya, daha uyumlu bir uluslararas\u0131 i\u015fbirli\u011fi ve herkes i\u00e7in daha \u00f6zg\u00fcr ve huzurlu bir ya\u015fam.<\/p>\n \u0130stanbul Deklarasyonu, \u00fclkelerin toprak b\u00fct\u00fcnl\u00fc\u011f\u00fcne sayg\u0131y\u0131 ve ter\u00f6rizmle m\u00fccadeleyi benimserken, sorunlar\u0131n kaba kuvvet yoluyla \u00e7\u00f6z\u00fcmlenmesine kar\u015f\u0131 \u00e7\u0131k\u0131yor. Ayr\u0131ca, AG\u0130T Zirvesinden sonra, yeni bir egemenlik anlay\u0131\u015f\u0131 \u00e7ok g\u00fc\u00e7l\u00fc bir bi\u00e7imde benimsenmeye ba\u015fland\u0131; art\u0131k, hi\u00e7bir \u00fclke “bu benim i\u00e7 isimdir, istedi\u011fimi yapar\u0131m” deme hakk\u0131na sahip olamayacak. Dolay\u0131s\u0131yla, \u0130stanbul \u015eart\u0131, uluslara yeni sorumluluklar y\u00fckl\u00fcyor ve \u00fcye \u00fclkelerin ba\u015fka \u00fclkelerdeki sorunlarla da ilgilenebilecekleri mesaj\u0131n\u0131 veriyor. Rus-\u00c7e\u00e7en anla\u015fmazl\u0131\u011f\u0131na kar\u015f\u0131 T\u00fcrkiye’nin de izledi\u011fi politikan\u0131n anlat\u0131lan bu \u00e7er\u00e7evede oldu\u011funu kolayca g\u00f6rebiliriz.<\/p>\n Say\u0131n Ba\u015fkan, de\u011ferli milletvekilleri; ekonomik alanda T\u00fcrkiye-Rusya ili\u015fkilerinin potansiyeli ger\u00e7ekten b\u00fcy\u00fckt\u00fcr. T\u00fcrkiye’ye gelen Rus turistler, y\u0131lda 2 milyar dolar b\u0131rak\u0131yorlar. Ekonomik kriz \u00f6ncesinde, bavul ticareti T\u00fcrkiye’ye yakla\u015f\u0131k olarak 3,5 milyar dolar kazand\u0131r\u0131yordu. T\u00fcrkiye ve Rusya aras\u0131ndaki resm\u00ee ticaret de 3 milyar dolar\u0131 buluyor ve bu ticaretten T\u00fcrkiye daha fazla kazan\u0131yor. T\u00fcrkiye, ayr\u0131ca, \u00e7ok \u00e7e\u015fitli ortak projelerle, Rusya ile y\u0131k\u0131c\u0131 bir rekabetten de\u011fil, yap\u0131c\u0131 bir i\u015fbirli\u011finden yana oldu\u011funu g\u00f6stermi\u015ftir; Mavi Ak\u0131m projesi, bu projelerden bir tanesi olarak, \u00f6rnek olarak verilebilir.<\/p>\n B\u00fct\u00fcn bunlar g\u00f6steriyor ki, T\u00fcrkiye ile Rusya’y\u0131 yak\u0131nla\u015ft\u0131racak pek \u00e7ok fakt\u00f6rler de vard\u0131r; ancak, Kafkasya, Balkanlar gibi T\u00fcrkiye’nin ya\u015fam alan\u0131 i\u00e7erisine giren bir co\u011frafyad\u0131r ve Kafkaslardaki geli\u015fmeler, T\u00fcrkiye’yi gelece\u011fi a\u00e7\u0131s\u0131ndan \u00e7ok yak\u0131ndan ilgilendirmektedir. Bu nedenle, T\u00fcrkiye’nin Kafkaslara y\u00f6nelik d\u0131\u015fpolitikas\u0131, bu b\u00f6lgenin bar\u0131\u015f, huzur ve istikrar b\u00f6lgesi haline gelmesini ama\u00e7l\u0131yor. B\u00f6lge \u00fclkeleri aras\u0131nda, kar\u015f\u0131l\u0131kl\u0131 sayg\u0131 zemininde, ortak \u00e7\u0131kar ve yararlara dayal\u0131 bir i\u015fbirli\u011finin geli\u015ftirilmesi hedefleniyor.<\/p>\n Sonu\u00e7 olarak, T\u00fcrkiye, Kafkasya’da b\u00fct\u00fcn sorunlar\u0131n bar\u0131\u015f\u00e7\u0131 yollardan \u00e7\u00f6z\u00fcm\u00fcnden ve i\u015fbirli\u011finden yanad\u0131r. B\u00f6lgede bar\u0131\u015f\u0131n ve istikran\u0131n sa\u011flanmas\u0131, sadece T\u00fcrkiye’nin de\u011fil, di\u011fer b\u00f6lge \u00fclkelerinin de yarar\u0131na olacakt\u0131r. Dileriz ki, bu kutsal ramazan ay\u0131nda, Ruslar, sorunu, sivil \u00c7e\u00e7enleri k\u0131r\u0131ma u\u011fratan asker\u00ee operasyonlarla de\u011fil, siyas\u00ee diyalog yoluyla \u00e7\u00f6zmeye yana\u015f\u0131rlar; aksinin, b\u00f6lgede onulmaz yaralar a\u00e7an bir trajedi olaca\u011f\u0131 kesindir.<\/p>\n Say\u0131n Ba\u015fkan, de\u011ferli milletvekilleri; Do\u011fru Yol Partisinin s\u00f6zc\u00fcs\u00fc Say\u0131n Yavuz, Say\u0131n Ecevit’in Rusya ziyareti s\u0131ras\u0131nda Ba\u015fbakan Yard\u0131mc\u0131s\u0131 taraf\u0131ndan kar\u015f\u0131land\u0131\u011f\u0131n\u0131 s\u00f6ylediler; bu, gayet normal diplomatik prosed\u00fcrd\u00fcr, uygulamad\u0131r, bunun i\u00e7in al\u0131nganl\u0131k g\u00f6stermeye hi\u00e7 de gerek yoktur.<\/p>\n Ayn\u0131 zamanda, Say\u0131n Yavuz, Say\u0131n Ba\u015fbakan\u0131n Say\u0131n Yeksin taraf\u0131ndan kabul edilmedi\u011fini s\u00f6yledi. Say\u0131n Ba\u015fbakana iletilen, Say\u0131n Yeltsin’in hasta oldu\u011fu, rahats\u0131z oldu\u011fudur. Ayn\u0131 zamanda hat\u0131rlatmak isterim ki, Say\u0131n Ecevit, Say\u0131n Yeltsin’in telefonla g\u00f6r\u00fc\u015fme talebini de reddetmi\u015ftir.<\/p>\n Ayr\u0131ca hat\u0131rlatmak isterim ki, T\u00fcrk Halk\u0131n\u0131n tamam\u0131 \u00e7ok iyi bilir, Say\u0131n Ecevit, T\u00fcrkiye’nin itibar\u0131na, sayg\u0131nl\u0131\u011f\u0131na en fazla derecede hassasiyet g\u00f6steren bir liderdir. (DSP s\u0131ralar\u0131ndan alk\u0131\u015flar)<\/p>\n Ayn\u0131 zamanda yine hat\u0131rlatmak isterim ki “masaya yumruk vurdum” diye \u00f6v\u00fcnen bir ba\u015fka liderin, masan\u0131n \u00fcst\u00fcne mi -\u00e7\u00fcnk\u00fc, \u00fcst\u00fcne yumruk vurdu\u011funu ba\u015fka g\u00f6ren yok- yoksa masan\u0131n alt\u0131na m\u0131 yumruk vurdu\u011funu da ayr\u0131ca merak ediyoruz. (DSP s\u0131ralar\u0131ndan alk\u0131\u015flar)<\/p>\n HASAN EK\u0130NC\u0130 (Artvin) <\/strong>– Senin akl\u0131n ermez o i\u015flere.<\/em><\/p>\n AL\u0130 TEK\u0130N (Devamla) <\/strong>– Son olarak, iyi diplomasi masaya yumruk vurmakla kesinlikle olmaz. \u0130yi diplomasinin nas\u0131l olmas\u0131 gerekti\u011fini, Avrupa Birli\u011finin son zamanlarda T\u00fcrkiye hakk\u0131nda vermi\u015f oldu\u011fu son karardan dolay\u0131, T\u00fcrkiye’ye kadar, Ankara’ya kadar gelip, bizi bir g\u00fcn sonraki yeme\u011fe davet eden diplomatlar da gayet g\u00fczel \u015fekilde ortaya koymu\u015flard\u0131r.<\/p>\n MUSTAFA \u00d6RS (Burdur) <\/strong>– Ba\u015fbakan Yard\u0131mc\u0131s\u0131 kar\u015f\u0131lam\u0131\u015f, ke\u015fke Ba\u015fbakan kar\u015f\u0131lasayd\u0131; daha iyi olurdu, daha itibarl\u0131 olurdu.<\/em><\/p>\n BA\u015eKAN –<\/strong> Kar\u015f\u0131l\u0131kl\u0131 konu\u015fmayal\u0131m efendim.<\/em><\/p>\n AL\u0130 TEK\u0130N (Devamla)<\/strong> – \u0130yi diplomasinin b\u00fct\u00fcn inceliklerinin nas\u0131l olmas\u0131 gerekti\u011fini, Say\u0131n Ba\u015fbakan\u0131m\u0131z\u0131n ve D\u0131\u015fi\u015fleri Bakanl\u0131\u011f\u0131n\u0131n ve t\u00fcm h\u00fck\u00fcmetimizin, Avrupa Birli\u011finin vermi\u015f oldu\u011fu son karar dolay\u0131s\u0131yla b\u00fct\u00fcn T\u00fcrkiye’ye herhalde anlatm\u0131\u015f olmas\u0131 gerekir. Onun i\u00e7in, masaya yumruk vurmak o kadar \u00e7ok b\u00fcy\u00fck bir olay da de\u011fil; ama, masan\u0131n altina yumruk vurman\u0131n hi\u00e7bir ehemmiyeti yok, bunu da sizlere bildirmek istiyorum. Hepinize sayg\u0131lar sunar\u0131m. (DSP s\u0131ralar\u0131ndan alk\u0131\u015flar)<\/p>\n MUSTAFA \u00d6RS (Burdur) –<\/strong> Sen anlamazs\u0131n masaya yumruk vurman\u0131n ne oldu\u011funu.<\/em><\/p>\n BA\u015eKAN<\/strong> – Say\u0131n Tekin’e te\u015fekk\u00fcr ediyorum.<\/em><\/p>\n Gruplar ad\u0131na, d\u00f6rd\u00fcnc\u00fc olarak, Ankara Milletvekili Say\u0131n \u015eevket B\u00fclend Yahnici, Milliyet\u00e7i Hareket Partisi Grubunun g\u00f6r\u00fc\u015flerini dile getireceklerdir. (MHP s\u0131ralar\u0131ndan alk\u0131\u015flar)<\/em><\/p>\n Say\u0131n Yahnici, s\u00fcreniz 20 dakika efendim. Buyurun.<\/em><\/p>\n MHP GRUBU ADINA \u015eEVKET B\u00dcLEND YAHN\u0130C\u0130 (Ankara) –<\/strong> Say\u0131n Ba\u015fkan, muhterem milltvekilleri; ben de, Parlamentomuza, Kadir G\u00f6rmez, Avni Akyol, Bedri \u0130ncetahtac\u0131 ile ba\u015flay\u0131p, S\u0131tk\u0131 Turan’la devam eden talihsizlikler zincirini, ac\u0131 kay\u0131plar\u0131m\u0131z\u0131 bir kere daha hat\u0131rlat\u0131p, rahmetlileri bu m\u00fcbarek g\u00fcnde bir kere daha rahmetle anarak s\u00f6zlerime ba\u015fl\u0131yorum. Cenab\u0131 Allah, bu m\u00fcbarek g\u00fcnler y\u00fcz\u00fc suyu h\u00fcrmetine, b\u00f6yle ac\u0131lar\u0131 bir daha bize tatt\u0131rmas\u0131n. Gerek kaybetti\u011fimiz arkada\u015flarla ilgili ac\u0131lar\u0131, gerekse, millet olarak, pe\u015fpe\u015fe deprem felakatleri sebebiyle ya\u015famakta oldu\u011fumuz ac\u0131lar\u0131 in\u015fallah bir daha tatmay\u0131z.<\/p>\n De\u011ferli arkada\u015flar, konumuz Kafkasya. Kafkasya, Rusya i\u00e7in, Avrupa ile Orta Asya aras\u0131nda bir ge\u00e7i\u015f k\u00f6pr\u00fcs\u00fc olmas\u0131n\u0131n yan\u0131 s\u0131ra, Karadeniz ve Hazar Denizine k\u0131y\u0131s\u0131n\u0131n olmas\u0131 sebebiyle, Rusya’n\u0131n, Karadeniz-Bo\u011fazlar-Akdeniz yoluyla S\u00fcvey\u015f Kanal\u0131na inebilmesine imk\u00e2n sa\u011flamas\u0131 y\u00f6n\u00fcnden de Rusya’n\u0131n stratejik menfaatlar\u0131 a\u00e7\u0131s\u0131ndan son derece \u00f6nemli bir jeopolitik b\u00f6lgedir.<\/p>\n Kafkaslar\u0131n da\u011fl\u0131k co\u011fraf\u00ee yap\u0131s\u0131, b\u00f6lgede, \u00e7ok az alternatif yolun ve ula\u015f\u0131m a\u011f\u0131n\u0131n bulunmas\u0131na imk\u00e2n sa\u011flamaktad\u0131r. Kafkas s\u0131rada\u011flar\u0131, Kafkasya ile Kafkas \u00f6tesini, dolay\u0131s\u0131yla Rusya Federasyonu ile G\u00fcrcistan ve Azerbaycan’\u0131 birbirinden ay\u0131r\u0131rken, birbiriyle ili\u015fkili b\u00f6lgeler aras\u0131nda direkt ula\u015f\u0131ma imk\u00e2n vermemektedir. Mesala, birbirine kom\u015fu olan G\u00fcrcistan’a ba\u011fl\u0131 Abhazya Cumhuriyeti ile Rusya Federasyonuna ba\u011fl\u0131 Kara\u00e7ay \u00c7erkez Cumhuriyeti aras\u0131nda do\u011frudan ula\u015f\u0131m\u0131 sa\u011flayacak bir karayolu bile yoktur. Kafkasya’dan Kafkas \u00f6tesine s\u0131rada\u011flar\u0131n \u00fczerinden a\u015farak ge\u00e7ebilen 2 karayolundan biri Kuzey Osetya’dan G\u00fcney Osetya’ya ula\u015f\u0131m\u0131 sa\u011flayan Daryal Ge\u00e7ididir. Bu yol, Rusya Federasyonundan G\u00fcrcistan’\u0131n Ba\u015fkenti Tiflis’e ula\u015f\u0131m\u0131 sa\u011flamaktad\u0131r. Da\u011f\u0131stan’dan Azerbaycan’a ula\u015f\u0131m\u0131 sa\u011flayan Derbent Ge\u00e7idi ile de Rusya ve Kafkasya’dan Azerbaycan’\u0131n Ba\u015fkenti Bak\u00fb’ye ula\u015fmak m\u00fcmk\u00fcn. Bu durumda, Rusya a\u00e7\u0131s\u0131ndan, Kafkasya’da deniz ta\u015f\u0131mac\u0131l\u0131\u011f\u0131n\u0131n stratejik \u00f6nemi art\u0131yor ve Karadeniz sahilindeki Abhazya ile Hazar Denizi aras\u0131ndaki Da\u011f\u0131stan \u00f6nem kazan\u0131yor. Rusya’n\u0131n, halihaz\u0131rda Karadeniz k\u0131y\u0131s\u0131nda k\u00fc\u00e7\u00fck bir \u00e7\u0131k\u0131\u015f nokta- s\u0131n\u0131n bulunmas\u0131 sebebiyle Kafkasya’da etnik Rus n\u00fcfusunun \u00e7o\u011funlukta oldu\u011fu Krasnodar, Rostov ve Stavropol b\u00f6lgelerinde istikrarl\u0131 yap\u0131n\u0131n korunmas\u0131 Rusya’n\u0131n menfaatlar\u0131 a\u00e7\u0131s\u0131ndan \u00f6nem ta\u015f\u0131maktad\u0131r.<\/p>\n Kafkaslarda meydana gelebilecek b\u00fcy\u00fck bir etnik \u00e7at\u0131\u015fma ve sava\u015f halinde, Rusya’n\u0131n, Karadenize \u00e7\u0131k\u0131\u015f noktas\u0131n\u0131 kaybetmesi durumunda, Karadeniz-Bo\u011fazlar-Akdeniz-S\u00fcvey\u015f Kanal\u0131 yoluyla s\u0131cak denizlere \u00e7\u0131kma imk\u00e2n\u0131 ortadan kalkacak ve Rusya, d\u00fcnya pazarlar\u0131na \u00fcr\u00fcn ihrac\u0131nda b\u00fcy\u00fck zararlara ve kay\u0131plara u\u011frayacakt\u0131r.<\/p>\n Karadeniz ve Kafkaslar\u0131n \u00f6zel jeostratejik konumu sebebiyle, Rusya’n\u0131n, Kafkasya’y\u0131 ve dolay\u0131s\u0131yla Karadenize \u00e7\u0131k\u0131\u015f noktas\u0131n\u0131 elinde bulundurmas\u0131 ona b\u00fcy\u00fck kolayl\u0131k ve imk\u00e2n sa\u011flamaktad\u0131r.<\/p>\n Karadenizden Hint Okyanusuna ula\u015fmak, Rusya’n\u0131n kuzeybat\u0131s\u0131ndaki St. Petersburg limanlar\u0131ndan ula\u015fmaktan 6 000 kilometre, Uzakdo\u011fu’daki Nahodka Liman\u0131ndan ise 8 000 kilometre daha yak\u0131nd\u0131r. Rusya’n\u0131n, Karadenizde, Kafkasya k\u0131y\u0131lar\u0131nda ancak iki liman\u0131 mevcut. Her iki limanda da petrol tesisleri var. Eski Sovyetler Birli\u011fi d\u00f6neminin en \u00f6nemli \u00fc\u00e7 liman\u0131ndan biri olan Novorossisk Liman\u0131, Ukrayna’n\u0131n Odessa Liman\u0131ndan veya Balt\u0131k Liman\u0131ndan daha derindir. Daha da \u00f6nemlisi, bu liman, Bakii’den ve Kazakistan’dan gelen petrol boru hatlar\u0131n\u0131n Karadenize a\u00e7\u0131lma noktas\u0131nda yer almaktad\u0131r.<\/p>\n \u00c7e\u00e7enistan meselesi dedi\u011fimiz anda ve \u00c7e\u00e7enistan’daki olaylar\u0131 irdelemeye ba\u015flad\u0131\u011f\u0131m\u0131zda, i\u015fte bu Bak\u00fb’den bu limana giden petrol boru hatt\u0131 meselesi b\u00fcy\u00fck \u00f6nem kazanmaktad\u0131r. Rusya’n\u0131n, Kafkasya’daki petrol rezervlerinin y\u00fczde 34’\u00fc Stavropol b\u00f6lgesinde, y\u00fczde 33’\u00fc \u00c7e\u00e7enistan ve \u0130ngu\u015f Cumhuriyetinde, y\u00fczde 27’si Krasnodar b\u00f6lgesinde, y\u00fczde 5’i Da\u011f\u0131stan’da ve y\u00fczde 1’i Kabarda-Balkar Cumhuriyetinde yer almaktad\u0131r.<\/p>\n Bunlar\u0131 niye s\u00f6yl\u00fcyorum; 1980’lere kadar Grozni, petrol bak\u0131m\u0131ndan ve Kafkas petrolleri itibariyle, Sovyetler Birli\u011finin petrol rezervi \u00e7ok b\u00fcy\u00fck bir \u00f6nem ta\u015f\u0131maktayd\u0131.<\/p>\n 1980’de Grozni petrol\u00fc, Kafkasya’da \u00fcretilen petrol\u00fcn y\u00fczde 40’\u0131n\u0131 olu\u015fturmaktayd\u0131. Kuban ve Stavropol b\u00f6lgelerindeki \u00fcretimin azalmas\u0131yla, 1992’de Grozni petrol\u00fc, Kafkasya’da \u00fcretilen petrol\u00fcn y\u00fczde 50’sini kar\u015f\u0131lar hale geldi ve b\u00fct\u00fcn bu i\u015fler devam ederken, 1991’de \u00c7e\u00e7enistan’\u0131n Rusya’dan ba\u011f\u0131ms\u0131zl\u0131\u011f\u0131n\u0131 ilan etmesiyle birlikte ortaya \u00e7\u0131kan yap\u0131 i\u00e7erisinde, \u00c7e\u00e7en i\u015f\u00e7ilerin b\u00fcy\u00fck \u00e7o\u011funlu\u011funun Rusya’ya kar\u015f\u0131 sava\u015fa kat\u0131lmas\u0131yla, \u00fcretim, g\u00fcnde 6 500 varilin alt\u0131na d\u00fc\u015ft\u00fc ve \u00c7e\u00e7enistan’\u0131n sahip oldu\u011fu 1 500 petrol kuyusundan ancak 100 kadar\u0131 petrol \u00fcretebilir hale geldi.<\/p>\n B\u00fct\u00fcn bunlar ne demek; b\u00fct\u00fcn bunlar, Kafkas \u00f6tesinde yer alan Azerbaycan’\u0131n b\u00fcy\u00fck petrol potansiyeli ve y\u0131lda 4,2 milyar dolara ula\u015fan petrol geliri, Kafkas \u00f6tesini ve Kafkaslar\u0131 petrol ve do\u011falgaz\u0131n boru hatlar\u0131yla d\u00fcnya pazarlar\u0131na ula\u015ft\u0131r\u0131lmas\u0131nda son derece \u00d6nemli ve vazge\u00e7ilmez bir b\u00f6lge haline getirmi\u015ftir. Rusya’n\u0131n, Hazar b\u00f6lgesi petrol ve do\u011fal gaz kaynaklar\u0131n\u0131, Kafkasya’dan ge\u00e7ecek bir boru hatt\u0131yla, Karadeniz k\u0131y\u0131s\u0131ndaki an\u0131lan limana ta\u015f\u0131mas\u0131 ve buradan d\u00fcnya pazarlar\u0131na a\u00e7\u0131lmas\u0131 teklifi, Kafkasya’daki etnik yap\u0131n\u0131n bir barut f\u0131\u00e7\u0131s\u0131n\u0131 and\u0131rmas\u0131 sebebiyle tehlikeye d\u00fc\u015fm\u00fc\u015ft\u00fcr. Rusya’n\u0131n, Kafkasya b\u00f6lgesinden ge\u00e7mesi planlanan Bak\u00fb-Novorossisk hatt\u0131 \u00fczerinde cidd\u00ee etnik \u00e7at\u0131\u015fma ve sava\u015f ihtimalleri vard\u0131r. Baku’den kuzeye y\u00f6nelen boru hatt\u0131, Azerbaycan’\u0131n kuzeyinde ba\u011f\u0131ms\u0131zl\u0131k pe\u015finde olan Lezgi b\u00f6lgesinden ge\u00e7tikten sonra Da\u011f\u0131stan’a, Rusya Federasyonuna girmektedir. Boru hatt\u0131, buradan sava\u015f b\u00f6lgesi olan \u00c7e\u00e7enistan’a ge\u00e7mektedir. Grozni’den \u0130ngu\u015f Cumhuriyetine y\u00f6nelen boru hatt\u0131n\u0131n bu noktas\u0131nda \u0130ngu\u015f-Oset etnik \u00e7at\u0131\u015fma tehlikesi mevcuttur; demin arkada\u015flar beyan ettiler. Kabarda-Balkar Cumhuriyetinin kuzeyinden ge\u00e7erek Kara\u00e7ay- \u00c7erkez Cumhuriyetinin Ba\u015fkenti \u00c7erkessk \u015eehrine ula\u015fan boru hatt\u0131n\u0131n bu noktas\u0131nda Kara\u00e7aylar ile \u00c7erkezler aras\u0131nda etnik \u00e7at\u0131\u015fma ihtimali vard\u0131r.<\/p>\n Yani, 1994 y\u0131l\u0131 aral\u0131k ay\u0131nda ba\u015flayan Rus-\u00c7e\u00e7en sava\u015f\u0131n\u0131n Ruslar taraf\u0131ndan kaybedilmesi, uluslararas\u0131 petrol diplomasisinde Rusya’n\u0131n g\u00fcc\u00fcn\u00fc ve g\u00fcvenilirli\u011fini zay\u0131flatm\u0131\u015ft\u0131r ve \u00f6te yandan, Rusya, Kafkas \u00f6tesinde, Ermenistan d\u0131\u015f\u0131nda, Azerbaycan ve G\u00fcrcistan \u00fczerinden h\u00e2kimiyetini de kaybetmi\u015ftir. Bu bak\u0131mdan, Rusya, kendi s\u0131n\u0131rlar\u0131 i\u00e7inde yer alan Kafkasya’daki her t\u00fcrl\u00fc ba\u011f\u0131ms\u0131zl\u0131k hareketini, ne pahas\u0131na olursa olsun bast\u0131rarak h\u00e2kimiyet kurma gayretine girmi\u015ftir. Bu sebeple, Rusya, ba\u011f\u0131ms\u0131zl\u0131k pe\u015findeki \u00c7e\u00e7enistan’da, ayr\u0131l\u0131k\u00e7\u0131 ve direni\u015f\u00e7i g\u00fc\u00e7leri yok ederek, b\u00f6lgede, kendine ba\u011fl\u0131 bir kukla rejim kurma pe\u015findedir. \u00c7e\u00e7cnistan olay\u0131n\u0131n temeli, \u00c7e\u00e7enistan olay\u0131n\u0131n \u00f6z\u00fc, \u00f6zeti burada yatmaktad\u0131r.<\/p>\n Aziz arkada\u015flar\u0131m, 1994-1996 y\u0131llar\u0131 aras\u0131ndaki Rus-\u00c7e\u00e7en sava\u015f\u0131ndan yenilgiyle \u00e7\u0131kan Rusya, bu sava\u015ftan ders alarak, bu kez, \u00c7e\u00e7enistan’a do\u011frudan kara harek\u00e2t\u0131 uygulamak yerine, \u00f6nce, a\u011f\u0131r hava bombard\u0131manlar\u0131, \u00c7e\u00e7en g\u00fc\u00e7lerini zay\u0131flatma takti\u011fi uygulamaya ba\u015flad\u0131. 25 Eyl\u00fcl 1999’da bir a\u00e7\u0131klama yapan Rusya Hava Kuvvetleri Komutan\u0131 Anatoli Kornikov, yumu\u015fatma bombard\u0131man\u0131yla ilgili 1 700 sorti yap\u0131ld\u0131\u011f\u0131n\u0131 -dikkatinizi \u00e7ekiyorum- bu sald\u0131r\u0131larla, 2 000 \u00c7e\u00e7en milisin \u00f6ld\u00fcr\u00fcld\u00fc\u011f\u00fcn\u00fc, 250 mevzi ile 150’nin \u00fczerinde e\u011fitim kamp\u0131 ve \u00fcss\u00fcn vuruldu\u011funu, 60 kamyon, 20 u\u00e7aksavar, 30 k\u00f6pr\u00fc, 4 radar istasyonu, 250 kilometrelik da\u011f yolunun, stratejik sanayi tesislerinin yok edildi\u011fini s\u00f6yl\u00fcyor.<\/p>\n B\u00fct\u00fcn bunlar, \u00c7e\u00e7enistan dram\u0131n\u0131n perde arkas\u0131 ve ba\u015flang\u0131\u00e7 noktas\u0131. A\u011f\u0131r hava bombard\u0131man\u0131n\u0131n ard\u0131ndan Rus birlikleri 30 Eyl\u00fcl 1999’da \u00c7e\u00e7enistan’\u0131 karadan i\u015fgale ba\u015flad\u0131lar. Da\u011f\u0131stan’da mevzilenen Rus asker\u00ee birlikleri, \u00c7e\u00e7enistan s\u0131n\u0131r\u0131ndan ge\u00e7erek stratejik b\u00f6lgelere do\u011fru y\u00f6neldiler. Rusya’n\u0131n Ba\u015fayev ve ona ba\u011fl\u0131 \u0130slamc\u0131 ter\u00f6rist militanlar\u0131 yok etmek bahanesiyle sald\u0131rd\u0131\u011f\u0131 \u00c7e\u00e7enistan’\u0131n Devlet Ba\u015fkan\u0131 Mashadov, Ba\u015fayev’in, \u00c7e\u00e7enistan’\u0131 savunma operasyonuna ba\u015fkanl\u0131k edece\u011fini a\u00e7\u0131klayarak, Ba\u015fayev’i \u00fc\u00e7 savunma hatt\u0131ndan birine komutan tayin etti. Ama, bu arada maalesef, demin konu\u015fmac\u0131 arkada\u015flar\u0131m\u0131n da beyan ettikleri tarzda, \u00c7e\u00e7enistan i\u00e7politikas\u0131nda \u00c7e\u00e7enistan liderlerinin kendi aras\u0131ndaki anla\u015fmazl\u0131klar ya\u015fanmaya ba\u015flad\u0131.<\/p>\n Sovyetler Birli\u011finin da\u011f\u0131lmas\u0131yla, Kafkasya ve Kafkas \u00f6tesinin jeopolitik konumu b\u00f6ylece de\u011fi\u015fmi\u015f, Rusya, Hazar Denizi havzas\u0131ndaki hakimiyetini kaybetmi\u015f olmaktad\u0131r. Kafkas \u00f6tesinde ba\u011f\u0131ms\u0131zl\u0131klar\u0131n\u0131 kazanan G\u00fcrcistan, Azerbaycan ve Ermenistan, y\u00f6nlerini Rusya’ya de\u011fil, Bat\u0131’ya \u00e7evirmi\u015flerdir. ABD’nin rol\u00fc sebebiyle, Kafkasya ve Kafkas \u00f6tesinde, T\u00fcrkiye’nin ve \u0130ran’\u0131n pozisyonu g\u00fc\u00e7lenmi\u015ftir. Ermenistan, G\u00fcrcistan ve Azerbaycan ise bir ba\u015fka \u00e2lemi yans\u0131tmaktad\u0131r. Azerbaycan’da, Da\u011fl\u0131k Karaba\u011f b\u00f6lgesinde 350 000, Azerbaycan’\u0131n i\u015fgale u\u011fram\u0131\u015f 1\/5 topra\u011f\u0131nda -yani, y\u00fczde 20’si i\u015fgal alt\u0131ndad\u0131r Azerbaycan’\u0131n bug\u00fcn- 650 000, yani, toplam 1 000 000 Azerbaycan T\u00fcrk\u00fc, g\u00f6\u00e7men durumuna d\u00fc\u015fm\u00fc\u015ft\u00fcr. Yani, d\u00fcnyada 1 000 000 insan\u0131n g\u00f6\u00e7men konumuna d\u00fc\u015ft\u00fc\u011f\u00fc ba\u015fka bir devlet, ba\u015fka bir topluluk, belki, g\u00f6r\u00fclmemi\u015ftir; ama, Azerbaycan, bu kaderi senelerdir ya\u015f\u0131yor.<\/p>\n G\u00fcrcistan ekonomisi belli, Ermenistan ekonomisi belli; her biri, \u00e7\u0131k\u0131\u015f kap\u0131lar\u0131 olmayan devletler konumunda ve peri\u015fanl\u0131\u011f\u0131 ya\u015f\u0131yorlar, ekonomik peri\u015fanl\u0131\u011f\u0131 ya\u015f\u0131yorlar, T\u00fcrkiye’nin Coca Colas\u0131, Ermenistan’da 600 000 liraya sat\u0131l\u0131yor arkada\u015flar, 200 000 liral\u0131k Coca Cola, kim sat\u0131yor; \u0130ranl\u0131lar sat\u0131yor.<\/p>\n Yani, b\u00fct\u00fcn bunlar\u0131 bir \u015fey i\u00e7in s\u00f6yl\u00fcyorum, b\u00fct\u00fcn bunlardan maksat \u015fu: E\u011fer ki, Kafkasya’y\u0131 bir b\u00fct\u00fcn olarak d\u00fc\u015f\u00fcnecek olursak, Kafkaslar\u0131n kuzeyini ve g\u00fcneyini bir b\u00fct\u00fcn halinde d\u00fc\u015f\u00fcnecek olursak, Kafkaslarda, \u00f6ncelikle g\u00fcneyde Azerbaycan, G\u00fcrcistan ve Ermenistan aras\u0131nda, mutlaka bir dostluk ve i\u015fbirli\u011fi anla\u015fmas\u0131n\u0131n yap\u0131lmas\u0131 ve bu \u00fclkelerle T\u00fcrkiye’nin, mutlaka ve mutlaka dostluk ve i\u015fbirli\u011fi i\u00e7erisinde, kap\u0131lar\u0131 da a\u00e7mak suretiyle, i\u015fbirli\u011fi yollar\u0131n\u0131 aramas\u0131 \u015fartt\u0131r. Bu anlamda, T\u00fcrkiye, kendisine vizyon \u00fcstlenmek zorunda olan bir \u00fclkedir.<\/p>\n Rusya’n\u0131n, halihaz\u0131rda Ermenistan’da bir asker\u00ee \u00fcss\u00fc, G\u00fcrcistan’da ise \u00fc\u00e7 asker\u00ee \u00fcss\u00fc bulunmaktad\u0131r. Rus birlikleri, ayr\u0131ca Abhazya ve G\u00fcney Osetya’da da mevzilendirilmi\u015ftir. Azerbaycan ise topraklar\u0131nda, Rusya’n\u0131n asker\u00ee \u00fcslerine, Bar\u0131\u015f G\u00fcc\u00fc birliklerine bile izin vermemektedir. Kafkas \u00f6tesindeki Rus asker\u00ee g\u00fcc\u00fcn\u00fcn say\u0131s\u0131 20 000 asker ile 5 500 s\u0131n\u0131r muhaf\u0131z\u0131ndan ibaret. Yani, Rusya’n\u0131n Kafkasya ve Kafkas \u00f6tesinde etkinli\u011fi ve h\u00e2kimiyetini kaybetmesi, bu jeostratejik bo\u015flu\u011fun T\u00fcrkiye ya da ba\u015fka bir Bat\u0131l\u0131 \u00fclke taraf\u0131ndan doldurulmas\u0131na yol a\u00e7aca\u011f\u0131 tehlikesini ve endi\u015fesini do\u011furmaktad\u0131r. Rusya’n\u0131n Kafkas \u00f6tesindeki stratejik etkisinin zay\u0131flamas\u0131, Kafkasya’da ba\u011f\u0131ms\u0131zl\u0131k pe\u015finde olan \u00f6zerk cumhuriyetleri g\u00fc\u00e7lendirecek ve Rusya bu stratejik b\u00f6lgede cidd\u00ee ve uzun s\u00fcrecek problemlerle kar\u015f\u0131 kar\u015f\u0131ya kalacakt\u0131r.<\/p>\n Aziz arkada\u015flar\u0131m, b\u00fct\u00fcn bunlar\u0131 anlatt\u0131ktan sonra, \u00c7e\u00e7enistan olay\u0131yla ilgili bir iki konuyu, bir ba\u015fka boyuttan dile getirmek istiyorum. \u015eu, elimde g\u00f6rd\u00fc\u011f\u00fcn\u00fcz belgelerden birisi -hepsini imzalar\u0131yla okumak istiyorum- “Aslan Mashadov \u00c7e\u00e7en \u0130\u00e7kerya Cumhuriyeti Ba\u015fbakan\u0131, -o zaman Ba\u015fbakan-\u00c7ernomirdin Rusya Federasyonu H\u00fck\u00fcmeti Ba\u015fbakan\u0131” tarih 13 Haziran. 1997. Belgenin fotokopisidir, imzalanm\u0131\u015f anla\u015fma fotokopileri bunlar. “\u00c7e\u00e7en \u0130\u00e7kerya Cumhuriyeti ile Rusya Federasyonu, Aslan Mashadov, \u00c7ernomirdin” bir ba\u015fka anla\u015fma. “Aleksandr Lebed, Aslan Mashadov” bir ba\u015fka anla\u015fma. Bir anla\u015fma var, \u00fcst\u00fcnde, Yeltsin, elzay\u0131s\u0131yla \u00e7izgi \u00e7ekmi\u015f, Boris Yeltsin’in elyaz\u0131s\u0131 olan fotokopidir. Bu anla\u015fma da 12 May\u0131s tarihli, me\u015fhur 1997 anla\u015fmas\u0131.<\/p>\n Arkada\u015flar, burada \u015funu s\u00f6ylemek istiyorum : Rusya, \u00c7e\u00e7enistan’\u0131, bir yabanc\u0131 devleti i\u015fgal ediyor gibi i\u015fgal etmi\u015ftir; yani, Rusya Federe Devleti, kendi federe b\u00fcnyesi i\u00e7erisinde olan bir devlete kar\u015f\u0131 bir sald\u0131r\u0131yla hareket etmi\u015f de\u011fildir. Niye; Rusya Federasyonu ve \u00c7e\u00e7en \u0130\u00e7kerya Cumhuriyeti aras\u0131nda bar\u0131\u015f ve kar\u015f\u0131l\u0131kl\u0131 ili\u015fkilere dair anla\u015fma, uluslararas\u0131 hukukun ba\u015fl\u0131ca ilkelerine g\u00f6re ve iki ba\u011f\u0131ms\u0131z mill\u00ee devlet aras\u0131nda yap\u0131lm\u0131\u015ft\u0131r. Di\u011fer bir deyi\u015fle, Rusya Federasyonu, \u00c7e\u00e7en (\u0130\u00e7kerya) Cumhuriyetini, uluslararas\u0131 hukuk ve uygulamalar do\u011frultusunda mill\u00ee bir devlet olarak g\u00f6rm\u00fc\u015ft\u00fcr.<\/p>\n Bir kar\u015f\u0131la\u015ft\u0131rmayla s\u00f6yleyecek olursak “Dogovoryonnost Compact” veya “Sogla\u015fennie Accort” tan\u0131m\u0131, Rusya Federasyonu gibi bir federe devlet ile onun bir par\u00e7as\u0131 aras\u0131nda yap\u0131lan anla\u015fmalarda kullan\u0131lmaktad\u0131r. Rusya, kendisine ba\u011fl\u0131 bir \u00f6zerk b\u00f6lgeyle veya \u00f6zerk cumhuriyetle bir anla\u015fma yaparsa bu deyimi kullan\u0131yor; ama, burada “Dogovor” kelimesinin kullan\u0131lmas\u0131, Rusya’n\u0131n, \u00c7e\u00e7enistan’la yapt\u0131\u011f\u0131 anla\u015fmada, o \u00fclkeyi kendisinin bir par\u00e7as\u0131 olarak g\u00f6rmesini de\u011fil, mill\u00ee bir devlet olarak hadiseye yakla\u015ft\u0131\u011f\u0131n\u0131 ispat etmektedir.<\/p>\n O zaman, bu, Birle\u015fmi\u015f Milletler T\u00fcz\u00fc\u011f\u00fcn\u00fcn 2\/4 \u00fcnc\u00fc maddesi ve ayn\u0131 T\u00fcz\u00fc\u011f\u00fcn 2\/3 \u00fcnc\u00fc maddesine g\u00f6re Birle\u015fmi\u015f Milletler \u00fcyesi olan devletlerin aralar\u0131ndaki anla\u015fmazl\u0131klar\u0131n ne \u015fekilde d\u00fczenlenece\u011fine dair ne gerekiyorsa o yap\u0131labilir; yani, uluslararas\u0131 camia -o camia kimse, Birle\u015fmi\u015f Milletler, o camia kimse, AG\u0130T, o camia kimse NATO veya Avrupa Konseyi- bu anlamda, Rusya Federasyonu’na “arkada\u015f, sen, \u00c7e\u00e7enistan’\u0131 b\u00f6ylesine i\u015fgal etme hakk\u0131na sahip de\u011filsin” deme hakk\u0131na sahiptir.<\/p>\n Bu noktada, kanaatimizce, birka\u00e7 konuyu net olarak madde madde ifade etmek istiyorum.<\/p>\n \u00c7e\u00e7enistan’daki direni\u015f mill\u00ee bir direni\u015ftir. Rus propagandas\u0131n\u0131n iddia etti\u011fi gibi Vahhab\u00ee hareketi, k\u00f6ktendinci veya ayr\u0131l\u0131k\u00e7\u0131 bir hareket veya \u00fc\u00e7 be\u015f ter\u00f6rist hareketi de\u011fildir. (Alk\u0131\u015flar)<\/p>\n H\u00e2l\u00e2 Rusya’ya ait a\u00e7\u0131klamalarda “ter\u00f6rist hareket” kelimeleri kullan\u0131lmaktad\u0131r. Da\u011f\u0131stan’a 2 000 vehhab\u00ee ter\u00f6rist gelmi\u015f, Rusya, Da\u011f\u0131stan’daki 2 000 vehhab\u00ee ter\u00f6risti e\u011fer temizleyecekse, bunun yolu \u00c7e\u00e7enistan’da yap\u0131lan bu harek\u00e2t, hi\u00e7bir zaman i\u00e7in olamaz, olmamal\u0131yd\u0131. \u00c7e\u00e7enistan, b\u00fct\u00fcn Kafkasya’n\u0131n d\u00fc\u011f\u00fcm noktas\u0131d\u0131r. B\u00f6lgedeki \u00e7at\u0131\u015fman\u0131n arkas\u0131nda, Rusya’n\u0131n, Kafkasya’da ekonomik ye politik y\u00f6nden tekrar h\u00e2kim olma planlar\u0131 yatmaktad\u0131r. Rusya’n\u0131n Azerbaycan ve G\u00fcrcistan \u00fczerinde k\u0131r\u0131lan h\u00e2kimiyetini yeniden kurma amac\u0131n\u0131n ilk basama\u011f\u0131, \u00c7e\u00e7ensiz \u00c7e\u00e7enistan gibi g\u00f6r\u00fcnmektedir.<\/p>\n Helsinki toplant\u0131s\u0131nda, Avrupa Birli\u011fi, Rusya’y\u0131, b\u00fct\u00fcn \u00c7e\u00e7en Halk\u0131na ter\u00f6rist muamelesi yapmamas\u0131 konusunda, 11 Aral\u0131k 1999’da, sert bir \u015fekilde uyarm\u0131\u015f bulunmaktad\u0131r. Rusya, \u00c7e\u00e7enistan’da, b\u00fct\u00fcn yeni model sava\u015f u\u00e7aklar\u0131n\u0131, helikopterlerini, hatta kimsayal silahlar\u0131n\u0131 kullanarak, tam bir soyk\u0131r\u0131m, jenosit uygulamaktad\u0131r. G\u00fcrcistan’dan d\u00f6nen arkada\u015flar\u0131m\u0131z anlat\u0131yorlar; insanlar\u0131 yere yat\u0131rm\u0131\u015flar, e\u011fer, tanklar ba\u015flar\u0131n\u0131n bulundu\u011fu yerden ge\u00e7irilirse \u00f6lecekler; ama, tanklar\u0131n ayaklar\u0131n\u0131n bulundu\u011fu yerden ge\u00e7irildi\u011fini s\u00f6ylediler; giden arkada\u015flar\u0131m\u0131z anlatt\u0131, \u015eimdi, bu nas\u0131l bir soyk\u0131r\u0131md\u0131r, bu nas\u0131l bir jenosittir?! i\u00e7eride veya d\u0131\u015far\u0131da, T\u00fcrkiye’de onbinlerce insan\u0131n, onbinlerce T\u00fcrk’\u00fcn, T\u00fcrk evlad\u0131n\u0131n kan\u0131na giren insanlar i\u00e7in ya\u015fama hakk\u0131 pe\u015finde ko\u015fanlar, milyonlarca, y\u00fczbinlerce \u00c7e\u00e7en’in dram\u0131n\u0131 g\u00f6rmemekle \u00e7ok yaz\u0131k ediyorlar. (Alk\u0131\u015flar)<\/p>\n Rusya, Bat\u0131 d\u00fcnyas\u0131n\u0131n insan haklan konusundaki hassasiyetine, \u00c7in’le ili\u015fki kurmak suretiyle cevap verme \u00e7abas\u0131na girmi\u015ftir. Bu ama\u00e7la, Yeltsin, 10 Aral\u0131k g\u00fcn\u00fc, \u00c7in Devlet Ba\u015fkan\u0131 Zemin’le iki g\u00fcnl\u00fck bir g\u00f6r\u00fc\u015fme yapm\u0131\u015ft\u0131r ve Moskova’ya d\u00f6nm\u00fc\u015ft\u00fcr. Bu zirvedeki hesap \u015fudur:<\/p>\n Rusya, problemi olan \u00c7e\u00e7enistan konusunda, \u00c7in ise problemi olan Tayvan konusunda birbirini destekleyecek. \u0130\u015fte b\u00fct\u00fcn bu noktalarda, bize d\u00fc\u015fen, T\u00fcrkiye ve T\u00fcrkiye’de benim d\u00fc\u015f\u00fcncem, Milliyet\u00e7i Hareket Partisi ve benim insan\u0131m neyi d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcyor?<\/p>\n (Mikrofon otomatik cihaz taraf\u0131ndan kapat\u0131ld\u0131)<\/p>\n BA\u015eKAN<\/strong> – L\u00fctfen toparlay\u0131n\u0131z efendim.<\/em><\/p>\n \u015eEVKET B\u00dcLEND YAHN\u00ceC\u0130 (Devamla)<\/strong> – Meseleye, hi\u00e7bir zaman i\u00e7in, M\u00fcsl\u00fcmanlar\u0131n, dinda\u015flar\u0131m\u0131z\u0131n, soyda\u015flar\u0131m\u0131z\u0131n ezilmesi diye bakm\u0131yoruz, bakamay\u0131z. Mesele, bir insanl\u0131k ay\u0131b\u0131d\u0131r, bir insanl\u0131k dram\u0131d\u0131r. Meseleyi o a\u00e7\u0131dan g\u00f6rmek laz\u0131m. \u00c7e\u00e7enlerin insan olduklar\u0131n\u0131, b\u00f6l\u00fcc\u00fc, ayr\u0131l\u0131k\u00e7\u0131 bir ama\u00e7 ta\u015f\u0131mad\u0131klar\u0131n\u0131, T\u00fcrkiye, gerekirse, b\u00fct\u00fcn d\u00fcnyaya anlatma yolunda yard\u0131mc\u0131 olmak zorundad\u0131r.<\/p>\n Burada, s\u00f6z\u00fcm\u00fcn bitiminde, e\u011fer dinliyorlarsa, e\u011fer bir faydas\u0131 olacaksa, Rusya i\u00e7in, Rus yetkililer i\u00e7in birka\u00e7 s\u00f6z\u00fcm var. Rusya, b\u00fcy\u00fck ve tarih\u00ee bir devlettir. E\u011fer, meselesi, Da\u011f\u0131stan’\u0131n \u00c7e\u00e7enistan s\u0131n\u0131r\u0131nda, Batlih B\u00f6lgesinde bulundu\u011fu, iki k\u00f6yde yerle\u015fti\u011fi s\u00f6ylenilen \u00dcrd\u00fcnl\u00fc gerilla Hattab’\u0131n komutas\u0131ndaki 2 000 ki\u015filik vehhabist grubu yok etmek idiyse, bunu pekala ba\u015farabilecek g\u00fcc\u00fc vard\u0131. Bu i\u015fi ger\u00e7ekle\u015ftirmek i\u00e7in, y\u00fczbinlerce insan\u0131 yersiz yurtsuz etmek, y\u00fczlerce k\u00f6y\u00fc, onlarca \u015fehri ve Grozni’nin sivil halk\u0131n\u0131 bombalamak gerekmezdi.<\/p>\n Rusya, b\u00fcy\u00fckl\u00fc\u011f\u00fcn\u00fc, tarih\u00ee bir devlet oldu\u011funu g\u00f6stermek ve bunu d\u00fcnyaya ispat etmek ad\u0131na, bu anlams\u0131z gayretten vazge\u00e7melidir ve d\u00fcnya kamuoyu ve uluslararas\u0131 camiada iyice zedelenmeye ba\u015flayan itibar\u0131n\u0131 bir an \u00f6nce kurtarmaya \u00e7al\u0131\u015fmal\u0131d\u0131r. Bu anlamda at\u0131lacak bir ad\u0131m, Rusya i\u00e7in asla ge\u00e7 de\u011fildir. \u0130\u015f d\u00fcnyas\u0131nda b\u00fcy\u00fck problemlerle kar\u015f\u0131 kar\u015f\u0131ya bulunan Rusya Federasyonu Devleti i\u00e7in bu ad\u0131m, belki de, her \u015feye ra\u011fmen, ge\u00e7 kalmam\u0131\u015f bir ad\u0131m olarak, bir ferahlamay\u0131, kendileri a\u00e7\u0131s\u0131ndan bir ferahlamay\u0131 da beraberinde getirecektir. Aksi halde, \u00c7e\u00e7enistan, belki Grozni, belki \u00c7e\u00e7en Halk\u0131 yok olacakt\u0131r; ama, d\u00fcnya uluslararas\u0131 camias\u0131nda Rusya’n\u0131n da sonu olacakt\u0131r bu. (Alk\u0131\u015flar)<\/p>\n Te\u015fekk\u00fcr ediyor, sayg\u0131lar sunuyorum. (Alk\u0131\u015flar)<\/p>\n BA\u015eKAN<\/strong> – Say\u0131n Yahnici’ye te\u015fekk\u00fcr ediyorum.<\/em><\/p>\n Gruplar ad\u0131na son konu\u015fma, Fazilet Partisi Grubu ad\u0131na, Sivas Milletvekili Say\u0131n Abd\u00fcllatif \u015eener’e aittir. (FP s\u0131ralar\u0131ndan alk\u0131\u015flar)<\/em><\/p>\n Say\u0131n \u015eener, ayn\u0131 zamanda \u00f6nerge sahibi olarak da konu\u015facaklard\u0131r. Buyurun efendim.<\/em><\/p>\n KAD\u0130R BOZKURT (Sinop)<\/strong> – Say\u0131n Ba\u015fkan, \u0130\u00e7i\u015fleri Bakan\u0131 nerede?!<\/p>\n M\u00dcMTAZ YAVUZ (Mu\u015f)<\/strong> -D\u0131\u015fi\u015fleri Bakan\u0131 nerede?!<\/p>\n FP GRUBU ADINA ABD\u00dcLLAT\u0130F \u015eENER (Sivas)<\/strong> – Say\u0131n Ba\u015fkan, say\u0131n milletvekilleri; \u00c7anakkale Milletvekili S\u0131tk\u0131 Turan karde\u015fime Allah’tan rahmet dileyerek s\u00f6zlerime ba\u015fl\u0131yorum ve hepinizi sayg\u0131yla selaml\u0131yorum.<\/p>\n De\u011ferli milletvekilleri, hemen konuya giriyorum. \u00c7e\u00e7enistan meselesi, Rusya’n\u0131n bir i\u00e7 meselesi de\u011fildir. (FP, MHP ve DYP s\u0131ralar\u0131ndan alk\u0131\u015flar) Bu oturumda, alt\u0131n\u0131 \u00e7izmemiz gereken temel c\u00fcmle budur. Bu konuda izlenen T\u00fcrk d\u0131\u015f politikas\u0131 yanl\u0131\u015ft\u0131r. Bu anlay\u0131\u015f, uluslararas\u0131 hukuka ayk\u0131r\u0131d\u0131r, d\u00fcnyan\u0131n yakla\u015f\u0131m\u0131yla terstir, ba\u011fda\u015fmaz, T\u00fcrk Halk\u0131n\u0131n duygular\u0131na hakarettir ve T\u00fcrkiye’nin \u00e7\u0131karlar\u0131na yabanc\u0131d\u0131r. (FP, MHP ve DYP s\u0131ralar\u0131ndan alk\u0131\u015flar)<\/p>\n \u00d6nce, insan haklar\u0131 ihlalleri, art\u0131k, hi\u00e7bir \u00fclkenin i\u00e7 meselesi olarak alg\u0131lanmamaktad\u0131r. \u00c7e\u00e7enistan’da Rus katliam\u0131 var, jenosit uygulamalar var, soyk\u0131r\u0131m var. \u00c7e\u00e7enistan’da ya\u015fanan insan haklar\u0131 ihlalleri, Rusya’n\u0131n alt\u0131na imza att\u0131\u011f\u0131 uluslararas\u0131 pek \u00e7ok anla\u015fmaya da ayk\u0131r\u0131d\u0131r; \u0130nsan Haklar\u0131 Evrensel Bildirgesine ayk\u0131r\u0131d\u0131r, AG\u0130T ilkelerine ayk\u0131r\u0131d\u0131r, Birle\u015fmi\u015f Milletler \u015eart\u0131na ayk\u0131r\u0131d\u0131r, 1948 tarihli Birle\u015fmi\u015f Milletler Soyk\u0131r\u0131m Su\u00e7unun \u00d6nlenmesi ve Cezaland\u0131r\u0131lmas\u0131 Konvansiyonuna ayk\u0131r\u0131d\u0131r; m\u00fcltecilerin hukuk\u00ee stat\u00fcs\u00fcn\u00fcn belirlenmesine ili\u015fkin Birle\u015fmi\u015f Milletler s\u00f6zle\u015fmesine ayk\u0131r\u0131d\u0131r. Bundan dolay\u0131d\u0131r ki, uluslararas\u0131 camia, \u00c7e\u00e7enistan meselesinde, insan haklar\u0131na vurgu yapmaktad\u0131r ve Rus y\u00f6netimini, \u00c7e\u00e7enlerle sorunlar\u0131 g\u00f6r\u00fc\u015fmeler yoluyla halletmeleri konusunda uyarmaktad\u0131r. Bu talepler kar\u015f\u0131s\u0131nda, Rusya’n\u0131n duyars\u0131z oldu\u011fu, hissiz oldu\u011fu herkes taraf\u0131ndan izlenmektedir. Rusya, bu konuda da haince bir yola ba\u015fvurmu\u015ftur ve \u00c7e\u00e7enlerin se\u00e7imle i\u015fba\u015f\u0131na gelmi\u015f resm\u00ee Devlet Ba\u015fkan\u0131 Aslan Mashadov’la g\u00f6r\u00fc\u015fmek yerine, bir ay \u00f6ncesine kadar, hapiste tuttuklan Bislan Gantemirov’la g\u00f6r\u00fc\u015ft\u00fckleri iddias\u0131n\u0131 s\u00fcrekli dile getirmi\u015ftir. E\u011fer, Rus yetkililer g\u00f6r\u00fc\u015fme yapacaklarsa, \u00c7e\u00e7enistan’in resm\u00ee, \u00c7e\u00e7en Halk\u0131n\u0131n da se\u00e7ilmi\u015f, yetkili ba\u015fkan\u0131 Aslan Mashadov’dur ve onunla g\u00f6r\u00fc\u015fmelidirler.<\/p>\n \u0130kincisi, Rusya, \u00c7e\u00e7enistan’da, AKKA’y\u0131 (Avrupa Konvansiyonel Kuvvetler Anla\u015fmas\u0131) hi\u00e7e saymaktad\u0131r; bulundurabilece\u011fi silah s\u0131n\u0131r\u0131n\u0131n \u00e7ok \u00fczerinde bir g\u00fcc\u00fc Kuzey Kafkasya’ya y\u0131\u011fm\u0131\u015ft\u0131r. Konu, bu boyutuyla da T\u00fcrkiye’yi ve b\u00fct\u00fcn b\u00f6lgeyi tehdit eden bir hadise haline gelmi\u015ftir ve Rusya’n\u0131n i\u00e7 i\u015fi olmaktan, tamam\u0131yla \u00e7\u0131km\u0131\u015ft\u0131r.<\/p>\n \u00dc\u00e7\u00fcnc\u00fc bir nokta, konuyu d\u00fcnyadaki mevcut dengeler ba\u011flam\u0131na hapsetmeden, uluslararas\u0131 hukukun objektif \u00f6l\u00e7\u00fclerine g\u00f6re de\u011ferlendirecek olursak, uluslararas\u0131 camian\u0131n kabul etmesi gereken en \u00f6nemli ger\u00e7ek, ba\u011f\u0131ms\u0131z \u00c7e\u00e7enistan ger\u00e7e\u011fidir. Birle\u015fmi\u015f Milletler \u015eart\u0131, uluslar\u0131n kendi kaderini tayin hakk\u0131ndan (\u015felf determinasyon) s\u00f6z etmektedir; bunu, \u00c7e\u00e7enler kadar hak etmi\u015f, yery\u00fcz\u00fcnde hi\u00e7bir ulus yoktur. (FP, MHP ve DYP s\u0131ralar\u0131ndan alk\u0131\u015flar)<\/p>\n Uluslar\u0131n kendi kaderini tayin etme hakk\u0131, \u0130kinci D\u00fcnya Sava\u015f\u0131 sonras\u0131nda s\u00f6m\u00fcrgeler i\u00e7in kullan\u0131lm\u0131\u015f bir hakt\u0131r; ama, 1990’dan sonra ise, bu hak, s\u00fcrekli olarak federasyonlar i\u00e7erisindeki federe yap\u0131lar i\u00e7in kullan\u0131labilecek bir hak olarak uluslararas\u0131 camia taraf\u0131ndan kabul edilmi\u015ftir. Nitekim, Yugoslavya da\u011f\u0131l\u0131rken, federe yap\u0131lar -Slovenya, H\u0131rvastistan ve Bosna – Hersek- ba\u011f\u0131ms\u0131zl\u0131klar\u0131n\u0131 ilan etmi\u015flerdir ve uluslararas\u0131 camia da bunu kabul etmi\u015ftir; \u00c7e\u00e7enistan’\u0131n konumu ve durumu da ayn\u0131d\u0131r.<\/p>\n D\u00f6rd\u00fcnc\u00fc bir nokta: Rusya Federasyonu i\u00e7 hukukuna g\u00f6re, \u00c7e\u00e7enistan, ba\u011f\u0131ms\u0131z bir \u00fclkedir. Sovyet Sosyalist Cumhuriyetler Birli\u011fini olu\u015fturan cumhuriyetlerin 1990’da birlikten ayr\u0131lmas\u0131yla Sovyet Sosyalist Cumhuriyetler Birli\u011fi ve Anayasas\u0131 de facto ve de jure olarak, fiilen ve hukuken ortadan tamam\u0131yla kalkm\u0131\u015ft\u0131r; Rusya Parlamentosu kapat\u0131lm\u0131\u015ft\u0131r; Boris Yeltsin Parlamentoyu bombalam\u0131\u015ft\u0131r, devlet yeniden \u00f6rg\u00fctlenmi\u015ftir, Sovyet Sosyalist Cumhuriyetler Birli\u011finden kalma kanunlar y\u00fcr\u00fcrl\u00fckten kald\u0131r\u0131lm\u0131\u015ft\u0131r ve 1992’de Rusya Federasyonunu olu\u015fturan \u00f6zerk cumhuriyetler, iradeleriyle, kendi istekleriyle Rusya Federasyonu Anla\u015fmas\u0131n\u0131 yapm\u0131\u015flard\u0131r ve Rusya Federasyonu da, bu anla\u015fmaya g\u00f6re \u015fekillenmi\u015ftir. Bu anla\u015fmaya, Tataristan imza atmam\u0131\u015ft\u0131r. O d\u00f6nemde, Yeltsin, Tataristan’a “ne kadar istiyorsan\u0131z o kadar egemensiniz” demi\u015ftir; fakat, daha sonra, Tataristan, kendi iradesiyle bu anla\u015fmay\u0131 imzalayarak, Rusya Federasyonunun i\u00e7erisinde yer alm\u0131\u015ft\u0131r. Ama, \u00c7e\u00e7enistan, hi\u00e7bir zaman, Rusya Federasyonu Anla\u015fmas\u0131na imza atmam\u0131\u015ft\u0131r, Rusya Parlamentosu se\u00e7imlerinden hi\u00e7birine kat\u0131lmam\u0131\u015ft\u0131r; \u00fcstelik, kendi devlet ba\u015fkan\u0131n\u0131 se\u00e7mi\u015ftir, kendi parlamentosunu se\u00e7mi\u015ftir ve \u00c7e\u00e7enistan, kendi anayasas\u0131n\u0131 haz\u0131rlam\u0131\u015ft\u0131r. Bu durumda, Rusya Federasyonu i\u00e7 hukukuna g\u00f6re, \u00c7e\u00e7enistan, tamam\u0131yla ba\u011f\u0131ms\u0131z bir devlettir.<\/p>\n \u0130\u015fte, 1994 sava\u015f\u0131ndan sonra yap\u0131lan anla\u015fmalar, biraz \u00f6nce, de\u011ferli milletvekilleri, bu anla\u015fmalara vurgu yapt\u0131lar. Bu anla\u015fmalar 1996 y\u0131l\u0131n\u0131n 31 A\u011fustosunda Aleksandr Lebcd ve Aslan Mashadov aras\u0131nda yap\u0131lan anla\u015fma; 1997 y\u0131l\u0131n\u0131n 12 May\u0131s\u0131nda Boris Yeltsin ile Aslan Mashadov aras\u0131nda yap\u0131lan anla\u015fmalar. Bu anla\u015fmalarla taraflar\u0131n e\u015fit d\u00fczeyde \u00fcst y\u00f6neticiler oldu\u011fu vurgulanm\u0131\u015ft\u0131r. Masan\u0131n bir taraf\u0131nda Yeltsin, \u00f6b\u00fcr taraf\u0131nda Mashadov oturmu\u015ftur ve e\u015fit d\u00fczeyde y\u00f6neticiler olduklar\u0131n\u0131 bu anla\u015fma metnine ge\u00e7irmi\u015fler; aralar\u0131ndaki ihtilaflar\u0131 gidermek i\u00e7in g\u00fc\u00e7 kullanmayacaklar\u0131n\u0131 ifade etmi\u015fler ve 2001 y\u0131l\u0131 sonuna kadar kar\u015f\u0131l\u0131kl\u0131 ili\u015fkileri, uluslararas\u0131 prensiplere g\u00f6re \u00e7\u00f6zeceklerini de h\u00fckme ba\u011flam\u0131\u015flard\u0131r. Daha sonra, 12 Temmuz 1997 g\u00fcn\u00fc Rusya Federasyonu H\u00fck\u00fcmeti ile \u00c7e\u00e7enistan \u0130ckerya Cumhuriyeti H\u00fck\u00fcmeti aras\u0131nda g\u00fcmr\u00fck alan\u0131nda kar\u015f\u0131l\u0131kl\u0131 i\u015fbirli\u011fi anla\u015fmas\u0131 yapm\u0131\u015flard\u0131r. Rusya ve \u00c7e\u00e7enistan g\u00fcmr\u00fck konusunda kar\u015f\u0131l\u0131kl\u0131 anla\u015fma yap\u0131yorlar, bir tarafta Rusya Federasyonu H\u00fck\u00fcmeti Ba\u015fkan\u0131 \u00c7ernomirdin, di\u011fer tarafta \u00c7e\u00e7enistan \u0130\u00e7kerya Cumhuriyeti Ba\u015fbakan\u0131 bu anla\u015fmaya imza at\u0131yor.<\/p>\n Bunun anlam\u0131 de\u011ferli milletvekilleri, Rusya Federasyonu, \u00c7e\u00e7enistan’\u0131n ba\u011f\u0131ms\u0131zl\u0131\u011f\u0131n\u0131 a\u00e7\u0131k\u00e7a kabul etmi\u015ftir. Nitekim, bu anla\u015fmalar\u0131 yorumlayan uluslararas\u0131 hukuk profes\u00f6r\u00fc \u0130llinois \u00dcniversitesi Hukuk Fak\u00fcltesinden Francis Boyl a\u00e7\u0131k\u00e7a \u015funu ifade etmektedir: Bu anla\u015fmalar, Rusya Federasyonunun \u00c7e\u00e7enistan \u0130ckerya Cumhuriyetinin ba\u011f\u0131ms\u0131zl\u0131\u011f\u0131n\u0131 kabul etti\u011fini ifade etmektedir. Rusya Federasyonunun ba\u011f\u0131ms\u0131zl\u0131\u011f\u0131n\u0131 kabul etti\u011fi bir \u00fclkeyi b\u00fct\u00fcn d\u00fcnyan\u0131n ba\u011f\u0131ms\u0131z olarak tan\u0131mas\u0131, elbette ki, gereklidir ve bu ger\u00e7ekle\u015ftirilmelidir demektedir bu raporda.<\/p>\n De\u011ferli milletvekilleri, bunun d\u0131\u015f\u0131nda, a\u00e7\u0131k\u00e7a ifade etmek gerekirse, \u00c7e\u00e7enler, ba\u011f\u0131ms\u0131zl\u0131\u011f\u0131 hak etmi\u015f bir ulustur; hi\u00e7bir zaman Rus egemenli\u011fini kabul etmemi\u015flerdir. 18 inci ve 19 uncu Y\u00fczy\u0131llarda \u00c7e\u00e7enistan’\u0131n ba\u011f\u0131ms\u0131zl\u0131\u011f\u0131 i\u00e7in, 200 000’i bulan \u00c7ar ordular\u0131na kar\u015f\u0131 amans\u0131zca m\u00fccadele etmi\u015flerdir ve asl\u0131na bakarsan\u0131z, Osmanl\u0131 topraklar\u0131n\u0131n g\u00fcvenli\u011fi i\u00e7in, Kuzey Kafkasya’da y\u0131lmadan, usanmadan Ruslara kar\u015f\u0131 m\u00fccadele etmi\u015flerdir. Nitekim, 1782 y\u0131l\u0131nda ba\u011f\u0131ms\u0131zl\u0131k bayra\u011f\u0131n\u0131 a\u00e7an \u0130mam Mansur, Karadeniz Kafkas k\u0131y\u0131s\u0131ndaki son Osmanl\u0131 kalesi Anapa Ruslar taraf\u0131ndan ku\u015fat\u0131ld\u0131\u011f\u0131 zaman, burada bulunan Osmanl\u0131 g\u00fc\u00e7lerine destek olmak i\u00e7in kaleye gelmi\u015ftir; Osmanl\u0131 g\u00fc\u00e7leriyle birlikte Ruslarla \u00e7arp\u0131\u015fm\u0131\u015ft\u0131r; sonunda kale d\u00fc\u015fm\u00fc\u015ft\u00fcr ve \u0130mam Mansur esir edilmi\u015ftir ve Rus zindanlar\u0131nda, maalesef i\u015fkenceler alt\u0131nda \u015fehit edilmi\u015ftir.<\/p>\n \u0130mam\u0131 \u015eamil’den sonra da, Baysongur ve Alibek Hac\u0131 \u00d6nderli\u011finde Kafkasya’da, \u00c7e\u00e7enistan’da ba\u011f\u0131ms\u0131zl\u0131k m\u00fccadelesi hi\u00e7bir zaman durmam\u0131\u015ft\u0131r. 1918’de \u00c7e\u00e7en Lider Tapa \u00c7ermpiyev’in ba\u015fkanl\u0131\u011f\u0131nda Kuzey Karkas Birli\u011fi Devleti kurulmu\u015ftur. Bu devleti, Almanya ve T\u00fcrkiye tan\u0131m\u0131\u015ft\u0131r; ama, Bol\u015fevik ordular\u0131 bu devleti i\u015fgal etmi\u015flerdir. Ertesi sene 1919’da, Uzun Hac\u0131 tekrar ayaklanarak Kuzey Kafkas Emirli\u011fini kurmu\u015ftur. Bol\u015fevikler, yine i\u015fgal etmi\u015flerdir; ama, da\u011flarda gerilla sava\u015f\u0131 1942’ye kadar Bol\u015feviklere kar\u015f\u0131 devam etmi\u015ftir ve s\u00fcrm\u00fc\u015ft\u00fcr. 1942’de ise, Hasan \u0130srailov’\u00fcn ba\u015fkanl\u0131\u011f\u0131nda \u00c7e\u00e7en Devleti tekrar ilan edilmi\u015ftir ve 1944 y\u0131l\u0131nda, n\u00fcfusu 780 000 olan t\u00fcm \u00c7e\u00e7enler Sibirya’ya s\u00fcr\u00fclm\u00fc\u015flerdir. D\u00fcnya, bu s\u00fcrg\u00fcn\u00fc 5 y\u0131l sonra \u00f6\u011frenmi\u015ftir. Topraklar\u0131na Ruslar\u0131 yerle\u015ftirmi\u015flerdir. \u00c7e\u00e7enistan topraklar\u0131nda tek tek gerilla gruplar\u0131, s\u00fcrg\u00fcnden kurtulan gruplar, yine Bol\u015fevik ordular\u0131na kar\u015f\u0131 m\u00fccadele etmi\u015flerdir “\u00c7e\u00e7enistan’\u0131 teslim etmeyiz” demi\u015flerdir ve bu gerilla hareketleri 1976 y\u0131l\u0131na kadar s\u00fcrm\u00fc\u015ft\u00fcr. Maalesef, n\u00fcfusun hemen tamam\u0131 1947’de Sibirya’ya s\u00fcr\u00fclm\u00fc\u015ft\u00fcr. Sibirya s\u00fcrg\u00fcn\u00fcnde n\u00fcfusun \u00fc\u00e7te 2’si hayat\u0131n\u0131 kaybetmi\u015ftir.<\/p>\n 1957’den itibaren \u00c7e\u00e7enler kendi ba\u015flar\u0131na Sibirya’dan Kafkasya’ya geri d\u00f6nm\u00fc\u015flerdir. D\u00f6nerlerken, Sibirya’da kaybettileri yak\u0131nlar\u0131n\u0131n kemiklerini dahi, tekrar, \u00c7e\u00e7enistan’a ta\u015f\u0131m\u0131\u015flard\u0131r ve bug\u00fcn, 42 ile 55 ya\u015flar aras\u0131ndaki \u00c7e\u00e7enlerin y\u00fczde 90’m\u0131n do\u011fum yeri \u00c7e\u00e7enistan’d\u0131r. 1976-1990 y\u0131llan aras\u0131nda \u00c7e\u00e7enistan Da\u011flar\u0131nda Sovyet Rusya kar\u015f\u0131t\u0131 silahl\u0131 birlikler faaliyetlerine devam etmi\u015flerdir. 1990’da \u00c7e\u00e7en Halk Kongresi, ba\u011f\u0131ms\u0131zl\u0131k deklarasyonunu ilan etmi\u015ftir. 1991 y\u0131l\u0131nda ise, 23 \u00fclke ve uluslararas\u0131 kurulu\u015fun g\u00f6zetiminde parlamento ve devlet ba\u015fkanl\u0131\u011f\u0131 se\u00e7imleri yap\u0131lm\u0131\u015f, Cahar Dudayev, Ba\u011f\u0131ms\u0131z \u00c7e\u00e7en Devletinin ba\u015fkam se\u00e7ilmi\u015ftir. 1992’de parlamento, Ba\u011f\u0131ms\u0131z \u00c7e\u00e7en Anayasas\u0131n\u0131 kabul etmi\u015ftir. Nisan 1992’de Rus Ordular\u0131, \u00c7e\u00e7enistan topraklar\u0131ndan tamamiyle \u00e7\u0131kar\u0131lm\u0131\u015ft\u0131r ve 1992 y\u0131l\u0131nda \u00c7e\u00e7cnistan’da bir tek Rus askeri kalmam\u0131\u015ft\u0131r. Nihayet, 11 Aral\u0131k 1994’te Rus Ordusu Ba\u011f\u0131ms\u0131z \u00c7e\u00e7en Devleti topraklar\u0131na girmi\u015ftir. Sava\u015f, iki y\u0131l s\u00fcrm\u00fc\u015ft\u00fcr. Ruslar onbinlerce \u00f6l\u00fc b\u0131rakarak \u00c7e\u00e7enistan topraklar\u0131ndan tamamiyle koyulmu\u015ftur. \u0130\u015fte, bu m\u00fccadele sebebiyledir ki, Soljcnistin “asla boyun e\u011fmemi\u015f bir halk vard\u0131, biri ikisi de\u011fil, tamam\u0131, bunlar \u00c7e\u00e7enlerdi” demektedir. (Alk\u0131\u015flar) 27 Ocak 1997’de Aslan Mashadov Devlet Ba\u015fkan\u0131 se\u00e7ilmi\u015ftir. Demin s\u00f6yledi\u011fim ve g\u00f6sterdi\u011fim anla\u015fmalar ise, 1996 ve 1997 y\u0131llar\u0131nda Rusya ile \u00c7e\u00e7enistan aras\u0131nda imzalanm\u0131\u015ft\u0131r ve 2 Ekim 1999 g\u00fcn\u00fc, bundan \u00fc\u00e7 ay \u00f6nce, Rus Ordusu, \u00c7e\u00e7en \u0130\u00e7kerya Cumhuriyetine tekrar girmi\u015ftir. \u00c7e\u00e7en-Sivilya yerle\u015fim yerlerini \u00fc\u00e7 ayd\u0131r s\u00fcrekli bombalamakta ve yak\u0131n \u00e7at\u0131\u015fmaya girmeksizin t\u00fcm \u00c7e\u00e7enleri yok etmeye \u00e7al\u0131\u015fmaktad\u0131r. Katliamlar, i\u00e7inde bulundu\u011fumuz ramazan ay\u0131n\u0131n bu ilk g\u00fcnlerinde de devam etmektedir.<\/p>\n De\u011ferli milletvekilleri, bu tarihi s\u00fcre\u00e7 ve bu uluslararas\u0131 hukuk, a\u00e7\u0131k\u00e7a g\u00f6stermektedir ki, \u00c7e\u00e7enistan’dan ba\u011f\u0131ms\u0131zl\u0131\u011f\u0131n\u0131n tan\u0131nmas\u0131n\u0131 hak eden yery\u00fcz\u00fcnde ba\u015fka hi\u00e7bir ulus yoktur; bunu, Rusya Federasyonu dahi kabul etmi\u015ftir; ama, maalesef, ba\u011f\u0131ms\u0131zl\u0131\u011f\u0131n uluslararas\u0131 arenada tan\u0131nanabilmesi i\u00e7in bir \u00f6nc\u00fcl\u00fc\u011fe ihtiya\u00e7 vard\u0131r, gayrete ihtiya\u00e7 vard\u0131r, \u00e7abaya ihtiya\u00e7 vard\u0131r; bu g\u00f6rev, T\u00fcrkiye’ye d\u00fc\u015fmektedir. (FP, DYP ve MHP s\u0131ralar\u0131ndan alk\u0131\u015flar)<\/p>\n \u00dc\u00e7 ay \u00f6nceki i\u015fgalden \u00f6nce de, 1991 ba\u011f\u0131ms\u0131zl\u0131\u011f\u0131ndan sonra Rusya Federasyonu \u00c7e\u00e7enistan’\u0131 d\u00f6rd\u00fcnc\u00fc kez i\u015fgal etmi\u015ftir ve bir \u00f6nceki sald\u0131r\u0131 hepinizin hat\u0131rlar\u0131ndad\u0131r; 2 y\u0131l s\u00fcrm\u00fc\u015f, bir \u00c7e\u00e7en-Rus sava\u015fma d\u00f6n\u00fc\u015fm\u00fc\u015ft\u00fc. Bu sava\u015fta Ruslar, tarihlerinde ya\u015fad\u0131klar\u0131 en korkun\u00e7 hezimetlerden birini ya\u015fam\u0131\u015flard\u0131, y\u00fczlerce tankla Grozni’ye sald\u0131rm\u0131\u015flard\u0131. K\u0131z\u0131l Ordu, \u0130kinci D\u00fcnya Sava\u015f\u0131nda Hitler ordular\u0131na boyun e\u011fdirmenin, iki y\u0131l \u00f6nce Baku’yu teslim almas\u0131n\u0131n azameti i\u00e7erisinde girdi\u011fi Grozni’de peri\u015fan olmu\u015ftu. Grozni, Rus z\u0131rhl\u0131 ara\u00e7lar\u0131n\u0131n \u00e2deta bir mezarl\u0131\u011f\u0131na d\u00f6nm\u00fc\u015ft\u00fc, binlerce Rus askeri \u00f6lm\u00fc\u015f, binlercesi esir d\u00fc\u015fm\u00fc\u015ft\u00fc, g\u00f6z\u00fc ya\u015fl\u0131 Rus analar\u0131 Moskova’dan yola \u00e7\u0131km\u0131\u015f ve \u00e7ocuklar\u0131n\u0131 \u00c7e\u00e7enistan Devlet Ba\u015fkan\u0131 Cahar Dudayev’in kendilerine teslim etmesiyle minnet duygular\u0131 i\u00e7erisinde, yanlar\u0131nda \u00e7ocuklar\u0131yla geri d\u00f6nm\u00fc\u015flerdi. \u0130ki y\u0131l s\u00fcren sava\u015fta, \u00c7e\u00e7enistan’\u0131n her ta\u015f\u0131na bir destan yaz\u0131lm\u0131\u015ft\u0131 ve \u00c7e\u00e7enistan’\u0131 terk ederek gitmi\u015flerdi.<\/p>\n \u00dcstelik bu sava\u015f, e\u015fit g\u00fc\u00e7ler aras\u0131nda vuku bulmu\u015f bir sava\u015f de\u011fildir; \u00e7\u00fcnk\u00fc, \u00c7e\u00e7enlerin n\u00fcfusu 1 milyondur, Ruslar 200 milyondur; yani, \u00c7e\u00e7enlerin tam 200 kat\u0131d\u0131r. \u00c7e\u00e7enistan 17 000 kilometrekaredir, se\u00e7im b\u00f6lgem olan Sivas’\u0131n sadece \u00fc\u00e7te 2’si kadard\u0131r, Kayseri \u0130li kadar bir \u00fclkedir, Rusya Federasyonu ise, 17 milyon kilometrekaredir; Rusya, \u00c7e\u00e7enya’n\u0131n tam 1 000 kat\u0131d\u0131r.<\/p>\n \u00c7e\u00e7enlerin ellerinde kamalar var, tabanca ve t\u00fcfekler var, yeri gelirse yabalar ve dirgenler var; ama, top yok, tank yok, sava\u015f u\u00e7a\u011f\u0131 yok, helikopter yok, Ruslarda var olan kimyasal silahlar ve atom bombas\u0131 yok; on milyonlarca katla ifade edilebilecek bir silah dengesizli\u011fi var ortada. \u00c7e\u00e7enlerin, sava\u015f\u0131 finanse edecek milyon dolarlar\u0131 yok; bunun da \u00f6tesinde, ila\u00e7 yok, yiyecek-i\u00e7ecek yok, yeterli erzak yok… D\u00fcnya ise Rus k\u00fcstahl\u0131\u011f\u0131n\u0131n yan\u0131nda, \u00c7e\u00e7enler halk\u0131; ama, maalesef, yaln\u0131zd\u0131r.<\/p>\n Hepsinden \u00f6nemlisi, 1 milyon n\u00fcfusuyla, soylar\u0131n\u0131 yok olmaktan kurtaracak, \u00e7ocuklar\u0131n\u0131, kad\u0131n ve ya\u015fl\u0131lar\u0131n\u0131 koruyabilecek s\u0131\u011fmaklar\u0131 yok, s\u0131\u011f\u0131nacak yerleri yok; d\u00fcnyadan tecrit olmu\u015f, 17 000 kilometrekarelik alanda, a\u011f\u0131r Rus bombard\u0131man\u0131 alt\u0131nda, bir halk, var olma, sa\u011f kalma, survival m\u00fccadelesi vermektedir. \u00c7ocuklar ve kad\u0131nlar; 1 milyon n\u00fcfusu yok olmaktan kurtarmak… \u0130\u015fte, \u00c7e\u00e7enlerin, \u00c7e\u00e7en g\u00fc\u00e7lerin en hassas ve zay\u0131f oldu\u011fu nokta buras\u0131d\u0131r ve Ruslar\u0131n da en iyi g\u00f6rd\u00fc\u011f\u00fc nokta buras\u0131d\u0131r. \u015eu anda, Ruslar, \u00c7e\u00e7enleri pes ettirmek i\u00e7in, kafda\u011f\u0131 masallar\u0131na konu olan \u00c7e\u00e7en g\u00fc\u00e7leriyle yak\u0131n \u00e7at\u0131\u015fmaya girmiyor; gece-g\u00fcnd\u00fcz demeden, ramazan-oru\u00e7 demeden, sivilleri, uzaktan a\u011f\u0131r silahlarla bombalamaya devam ediyorlar. Ruslar, \u00c7e\u00e7enistan’da, tam anlam\u0131yla genosit bir ter\u00f6r estiriyor, soyk\u0131r\u0131m yap\u0131yor, d\u00f6rt y\u0131l \u00f6nceki hezimetin intikam\u0131n\u0131 almak i\u00e7in, g\u00f6zleri d\u00f6nm\u00fc\u015f bir \u015fekilde, vah\u015fice sald\u0131r\u0131yorlar. Rusya y\u00f6netimi, bu vah\u015fi sald\u0131r\u0131lar\u0131yla, bir yandan Rusya’n\u0131n i\u00e7 siyasetine \u015fekil vermeye \u00e7al\u0131\u015f\u0131yor, di\u011fer yandan, Balkanlar ve Kafkaslardan Ortaasya’ya uzanan Rus stratejisine hayat kazand\u0131rmaya \u00e7al\u0131\u015f\u0131yor. Yani, olay, b\u00f6lgesel de\u011fildir; t\u00fcm d\u00fcnyay\u0131 ve T\u00fcrkiye’nin \u00e7\u0131karlar\u0131n\u0131 do\u011frudan etkileyen bir hadisedir; siyas\u00ee, ekonomik, diplomatik ve sosyolojik sonu\u00e7lar\u0131 vard\u0131r. \u0130\u015fte, bu noktada dikkatlerinizi \u00e7ekmek istiyorum: \u00c7e\u00e7enistan, Rusya’n\u0131n i\u00e7 i\u015fidir diyebilmek i\u00e7in, kulaklar\u0131n sa\u011f\u0131r, g\u00f6zlerin k\u00f6r, dillerin peltek, anlay\u0131\u015flar\u0131n k\u0131t, idraklerin meflu\u00e7 olmas\u0131 gerekir, meflu\u00e7… (FP s\u0131ralar\u0131ndan “Bravo” sesleri, alk\u0131\u015flar; DYP s\u0131ralar\u0131ndan alk\u0131\u015flar)<\/p>\n Size soruyorum ey iktidar partileri, DSP, MHP ve Anavatan Partisine soruyorum: Bunlardan hangisi var bu iktidarda, bu h\u00fck\u00fcmette bunlardan hangisi var? (MHP s\u0131ralar\u0131ndan “Hepsi var” sesleri) O el kadar \u00e7ocuklar, kundaktaki bebekler, g\u00fcl\u00fcp oymas\u0131 gereken o k\u00f6rpecik \u00e7ocuklar, s\u00fcrekli, uzaktan a\u011f\u0131r silahlarla bombalan\u0131rken, katledilirken “\u00c7e\u00e7enistan, T\u00fcrkiye’nin de\u011fil -ilgisi de\u011fil. \u00c7e\u00e7enistan, Rusya’n\u0131n bir i\u00e7 meselesidir” diyecek bir Ba\u015fbakan, bu halk\u0131, bu milleti, bu Meclisi temsil ediyor mu?! (FP s\u0131ralar\u0131ndan “Hay\u0131r” sesleri, alk\u0131\u015flar; DYP s\u0131ralar\u0131ndan alk\u0131\u015flar)<\/p>\n BA\u015eKAN<\/strong> – Say\u0131n \u015eener, \u00f6nerge sahibi olarak konu\u015fma hakk\u0131n\u0131z\u0131 da kullanacak m\u0131s\u0131n\u0131z?<\/em><\/p>\n ABD\u00dcLLAT\u0130F \u015eENER (Devamla)<\/strong> – Evet.<\/p>\n BA\u015eKAN<\/strong> – Peki, buyurun efendim.<\/em><\/p>\n ABD\u00dcLLAT\u0130F \u015eENER (Devamla)<\/strong> – Evet, onlar\u0131n hepsi sakat b\u0131rak\u0131l\u0131yor, o \u00e7ocuklar katlediliyor. Ni\u00e7in; Rusya Parlamentosu se\u00e7imlerine yeni \u015fekil vermek i\u00e7in; Boris Yeltsin’in veliaht\u0131n\u0131 cumhurba\u015fkan\u0131 yapmak i\u00e7in; ba\u015fka, onca ekonomik s\u0131k\u0131nt\u0131 aras\u0131nda, IMF’den al\u0131nan kredileri, ba\u015fta k\u0131z\u0131 ve damad\u0131 olmak \u00fczere yak\u0131nlar\u0131na aktaran Yeltsin’in yolsuzluklar\u0131n\u0131 kapatmak ve unutturmak i\u00e7in; sonra, Hazar petrollerini ve do\u011fal gaz yollar\u0131n\u0131 kontrol alt\u0131na almak i\u00e7in; Rusya’n\u0131n, kuzey ve g\u00fcney Kafkasya ve Ortaasya cumhuriyetleri \u00fczerinde n\u00fcfuzunu sa\u011flamak i\u00e7in. Yani, ba\u015fka bir boyuttan yorumlarsak hadiseyi, T\u00fcrkiye’nin, Hazar petrolleri, T\u00fcrkmenistan do\u011falgaz\u0131 ve Ortaasya T\u00fcrk cumhuriyetleriyle ilgili \u00e7\u0131karlar\u0131n\u0131, ba\u011flar\u0131n\u0131 tasfiye etmek i\u00e7in. \u0130\u015fte, bu noktada T\u00fcrkiye’nin durmas\u0131 laz\u0131md\u0131r de\u011ferli milletvekilleri ve bu iktidar partileri -DSP, MHP ve Anavatan Partisi- nas\u0131l bir araya geldi anlayabilmek m\u00fcmk\u00fcn de\u011fil. Rusya’n\u0131n, petrol, do\u011fal gaz \u00e7\u0131karlar\u0131n\u0131 g\u00f6zetiyorsunuz da, ni\u00e7in T\u00fcrkiye’nin \u00e7\u0131karlar\u0131 konusunda ayn\u0131 hassasiyeti g\u00f6stermiyorsunuz?! (FP ve DYP s\u0131ralar\u0131ndan alk\u0131\u015flar)<\/p>\n Say\u0131n Ecevit, yan\u0131ndaki bakanlarla birlikte, \u00c7e\u00e7en katliam\u0131 devam ederken, Rusya’ya gitti, Moskova’y\u0131 ziyaret etti. Bunu T\u00fcrk Milletine izah edebilir mi? Kas\u0131m ay\u0131 ba\u015f\u0131ndaki bu ziyaretin zamanlamas\u0131n\u0131 i\u00e7inizde be\u011fenen var m\u0131?.. Hi\u00e7 kimsenin bu zamanlamay\u0131 be\u011fendi\u011fini zannetmiyorum.<\/p>\n Uzatmaya hi\u00e7 gerek yok. \u00c7e\u00e7enistan hadisesiyle ilgili T\u00fcrk d\u0131\u015f politikas\u0131n\u0131 tek bir kelimeyle \u00f6zetleyebiliriz: \u00dcrkeklik ve tam anlam\u0131yla d\u00fc\u015f\u00fck profilli bir d\u0131\u015f politikad\u0131r bu. (FP ve DYP s\u0131ralar\u0131ndan alk\u0131\u015flar)<\/p>\n Say\u0131n Ba\u015fbakan, Moskova gezisi \u00f6ncesinde “\u00c7e\u00e7enistan Rusya’n\u0131n i\u00e7 i\u015fidir” dedi; yetmedi, ayn\u0131 c\u00fcmleyi Moskova’da tekrar etti. Bu c\u00fcmle \u00c7e\u00e7en halk\u0131na kar\u015f\u0131 bir ihanettir; T\u00fcrk halk\u0131n\u0131n duygular\u0131na kar\u015f\u0131 da, tam anlam\u0131yla, bir sayg\u0131s\u0131zl\u0131kt\u0131r. \u00c7e\u00e7enistan’in, Rusya’n\u0131n i\u00e7 i\u015fi oldu\u011funu sizden ba\u015fka, bu iktidardan ba\u015fka d\u00fcnyada s\u00f6yleyen kim var? Var m\u0131 sizden ba\u015fka bunu s\u00f6yleyen? Meden\u00ee d\u00fcnyan\u0131n kulland\u0131\u011f\u0131 dili, siz, kullanmaktan ni\u00e7in korkuyorsunuz; ni\u00e7in \u00fcrk\u00fcyorsunuz; hem de T\u00fcrkiye’nin menfaatlar\u0131n\u0131 bir kenara iterek?.. Avrupa “Rusya’n\u0131n i\u00e7 i\u015fi” demiyor; Amerika Birle\u015fik Devletleri demiyor. Helsinki zirvesi \u00f6ncesinde beraber olmak istedi\u011finiz d\u00fcnya ile ayn\u0131 dili konu\u015fmak, maalesef, bu iktidara zor gelmi\u015ftir. Bu \u00fcrkeklik sebebiyledir ki, Rusya, T\u00fcrkiye’nin bu sessizli\u011fi sebebiyledir ki, \u00c7e\u00e7enistan’daki katliamlar\u0131n\u0131 ve bombard\u0131man\u0131n\u0131 art\u0131rm\u0131\u015ft\u0131r. Hem de bu gezi, yani, Say\u0131n Ba\u015fbakan\u0131n Moskova gezisi \u00f6yle bir gezidir ki, e\u011frilerini, yanl\u0131\u015flar\u0131n\u0131 saymakla bitiremeyiz. Her ne kadar say\u0131n DSP milletvekili cevap vermeye \u00e7al\u0131\u015ft\u0131ysa da cevap verilecek taraf\u0131 yok. Evet, maalesef, Say\u0131n Ba\u015fbakan\u0131, Rusya Ba\u015fbakan\u0131 kar\u015f\u0131lamam\u0131\u015ft\u0131r, Ba\u015fbakan Yard\u0131mc\u0131s\u0131n\u0131 g\u00f6ndermi\u015ftir. Bu duydu\u011fu sayg\u0131n\u0131n ifadesidir (!.)<\/p>\n Di\u011fer taraftan, Yeltsin randevu vermemi\u015ftir, istedi\u011fi halde, talep etti\u011fi halde. Bu da yetmemi\u015ftir; Say\u0131n Ecevit ile say\u0131n bakanlar, Ba\u015fbakan Putin’in \u00c7e\u00e7en kan\u0131 bula\u015fm\u0131\u015f elini s\u0131km\u0131\u015flard\u0131r ve b\u00f6ylece, Rusya’n\u0131n, sivillere y\u00f6nelik, adeta, katliam\u0131n\u0131 me\u015frula\u015ft\u0131rm\u0131\u015flard\u0131r. Bu da yetmemi\u015ftir; bas\u0131n\u0131n \u00f6n\u00fcnde, Say\u0131n Ecevit ve bakanlar\u0131n yan\u0131nda oldu\u011fu halde, Putin demi\u015ftir ki; “\u00c7e\u00e7enistan topra\u011f\u0131nda yuvalanm\u0131\u015f haydutlar, Rusya Federasyonuna, onlar\u0131 yok etmekten ba\u015fka se\u00e7enek b\u0131rakmad\u0131” demi\u015ftir. Say\u0131n Ba\u015fbakan, onaylarcas\u0131na, mahcup bir eda i\u00e7erisinde susmu\u015ftur, sesini \u00e7\u0131karamam\u0131\u015ft\u0131r.<\/p>\n De\u011ferli milletvekilleri, yanl\u0131\u015flar bir de\u011fildir; d\u00fcnya liderleri, \u00c7e\u00e7enistan meselesini, insan haklan g\u00f6zl\u00fc\u011f\u00fcyle izlerken, maalesef, h\u00fck\u00fcmet, Rusya’yla ili\u015fkileri, ter\u00f6rle m\u00fccadele anla\u015fmas\u0131 \u00e7er\u00e7evesinde y\u00fcr\u00fctm\u00fc\u015ft\u00fcr; topu taca atm\u0131\u015ft\u0131r; uluslararas\u0131 toplulukla birlikte hareket etmesini becerememi\u015ftir.<\/p>\n T\u00fcm bu olup bitenler yetmezmi\u015f gibi, \u00c7e\u00e7en siviller katledilirken, insanl\u0131k tarihinin en korkun\u00e7 soyk\u0131r\u0131mlar\u0131ndan biri \u00c7e\u00e7enistan’da ya\u015fan\u0131rken, Rus Ordu Korosunu T\u00fcrkiye’ye getirdiniz; \u00c7e\u00e7en katliam\u0131n\u0131 kutlarcas\u0131na -televizyon ekranlar\u0131nda izledik- \u015f\u0131k\u0131d\u0131m \u015fark\u0131s\u0131n\u0131, olup bitenden habersiz, seyircilerle birlikte s\u00f6ylettiniz. Anadolu’nun g\u00fcvenlik \u015feridi Kuzey Kafkasya’da bu soyk\u0131r\u0131m ya\u015fan\u0131rken, Anadolu’nun g\u00f6be\u011finde Rus Ordu Korosu, Anadolu insan\u0131yla birlikte \u015f\u0131k\u0131rdayamaz. Bu Rus Ordu Korosunu, T\u00fcrkiye’ye kim, nas\u0131l getirdiyse hemen soru\u015fturma a\u00e7mak bu iktidar\u0131n g\u00f6revi olmal\u0131d\u0131r. \u0130lgililerden hesap sormal\u0131d\u0131rlar. (FP ve DYP s\u0131ralar\u0131ndan “Bravo” sesleri, alk\u0131\u015flar)<\/p>\n Maalesef, maalesef, Cengiz \u00c7andar’\u0131n ifadesiyle, olaylardan a\u00e7\u0131k\u00e7a anla\u015f\u0131l\u0131yor ki, devlet sistemi i\u00e7erisinde \u00e2deta bir Rus lobisi yerle\u015fmi\u015ftir; bunu a\u00e7\u0131k\u00e7a ifade ediyorum; devlet sistemi i\u00e7erisine \u00e2deta bir Rus lobisi yerle\u015fmi\u015ftir. (FP ve DYP s\u0131ralar\u0131ndan alk\u0131\u015flar)<\/p>\n \u0130SMA\u0130L K\u00d6SE (Erzurum)<\/strong> – Yanl\u0131\u015f konu\u015fuyorsun; devlette Rus lobisi olu\u015fmaz.<\/p>\n ABD\u00dcLLAT\u0130F \u015eENER (Devamla) <\/strong>– Bu lobi h\u00fck\u00fcmeti yanl\u0131\u015f y\u00f6nlendirmektedir. Bu lobinin ayaklar\u0131 nerelere kadar uzan\u0131yorsa, en k\u0131sa zamanda tespit edilmelidir. T\u00fcrkiye’nin menfaatlar\u0131 bu lobinin y\u00f6nlendirmelerine kurban edilmemelidir.<\/p>\n Ge\u00e7en y\u00fczy\u0131lda, koyu Rus yanl\u0131s\u0131 Mahmut Nedim Pa\u015fa adl\u0131 bir sadrazam vard\u0131; ama, anla\u015f\u0131lan o dur ki, cumhuriyet d\u00f6neminde Mahmut Nedim Pa\u015fa’lar\u0131n say\u0131s\u0131 artm\u0131\u015fa benziyor. (MHP s\u0131ralar\u0131ndan g\u00fcr\u00fclt\u00fcler)<\/p>\n HASARI G\u00dcLER (Ad\u0131yaman) <\/strong>– Ne bi\u00e7im konu\u015fuyorsun!..<\/p>\n ABD\u00dcLLAT\u0130F \u015eENER (Devamla) –<\/strong> Mavi Ak\u0131m Projesi kapsam\u0131nda Rus Gasprom ve \u0130talya’n\u0131n EN\u0130 \u015eirketiyle Rusya’yla i\u015fbirli\u011fine hevesli baz\u0131 T\u00fcrk i\u015fadamlar\u0131 ve siyaset\u00e7ileri… Burada say\u0131p d\u00f6kmeyi gerekli g\u00f6rm\u00fcyorum; ama, h\u00fck\u00fcmeti uyar\u0131yorum: Siyaset, bunu ay\u0131klamal\u0131d\u0131r; Rus Ordu Korosu, \u00c7e\u00e7en katliam\u0131n\u0131 “\u015f\u0131k\u0131d\u0131m” \u015fark\u0131s\u0131yla kutlamak i\u00e7in elini, kolunu sallayarak T\u00fcrkiye’ye geliyor, can\u0131n\u0131 kurtarmak i\u00e7in T\u00fcrkiye’ye gelmek isteyen \u00c7e\u00e7enlere ise bin t\u00fcrl\u00fc g\u00fc\u00e7l\u00fck \u00e7\u0131kar\u0131yorsunuz. Daha \u00fc\u00e7 g\u00fcn \u00f6nce, G\u00fcrcistan’dan T\u00fcrkiye’ye ge\u00e7mek isteyen 17 \u00c7e\u00e7ene akla, hayale gelmeyecek engeller \u00e7\u0131kard\u0131n\u0131z. Bizzat, iki g\u00fcn u\u011fra\u015ft\u0131m. Hepsinin ellerinde pasaportlar\u0131 var; Rus pasaportu temin etmeyenlere s\u0131n\u0131r kap\u0131s\u0131n\u0131 kapatm\u0131\u015fs\u0131n\u0131z. \u0130\u00e7lerinde bir \u00c7e\u00e7en kad\u0131n var, elinde pasaportu, kuca\u011f\u0131nda yolda do\u011fmu\u015f bebe\u011fi var. Posof Kaymakaml\u0131\u011f\u0131, Ardahan Valili\u011fi tutturmu\u015f “bebe\u011fi s\u0131n\u0131rdan i\u00e7eri almay\u0131z” Ni\u00e7in; “pasaportu yok veya annesinin pasaportunda kayd\u0131 yok, alamay\u0131z i\u00e7eri; \u00e7\u00fcnk\u00fc, D\u0131\u015fi\u015fleri Bakanl\u0131\u011f\u0131 bu konuda hassas” Tiflis’e do\u011fum belgesi almak i\u00e7in g\u00f6nderilmeye kalk\u0131\u015f\u0131l\u0131yor.<\/p>\n Burada Say\u0131n \u0130\u00e7i\u015fleri Bakan\u0131na te\u015fekk\u00fcr ediyorum; gereken ilgiyi g\u00f6stermi\u015ftir; ama, \u015fu D\u0131\u015fi\u015fleri Bakanl\u0131\u011f\u0131n\u0131n ne yapmak istedi\u011fini, T\u00fcrk Devleti ad\u0131na, anlayabilmek imk\u00e2ns\u0131z. Bak\u0131n, burada, T\u00fcrkiye’nin her taraf\u0131ndan \u00c7e\u00e7en-Kafkas komiteleri yard\u0131m toplama m\u00fccadelesi i\u00e7in ba\u015fvuruyor valiliklere, \u0130\u00e7i\u015flerine geliyor, s\u00fcrekli D\u0131\u015fi\u015flerine tak\u0131ld\u0131\u011f\u0131 i\u00e7in yard\u0131m toplamalara dahi izin vermiyorsunuz. Bunu izah edebilmek m\u00fcmk\u00fcn de\u011fildir. \u015eu ana kadar bir tek komiteye yard\u0131m toplama ve g\u00f6nderme imk\u00e2n\u0131 sa\u011flanmam\u0131\u015ft\u0131r. K\u0131z\u0131lay da ortada yoktur.<\/p>\n Bug\u00fcn, bak\u0131n, \u00f6nemli bir d\u0131\u015fpolitika konusu g\u00f6r\u00fc\u015f\u00fclmektedir; T\u00fcrk d\u0131\u015fpolitikas\u0131yla ilgili \u00f6nemli bir konu g\u00f6r\u00fc\u015f\u00fcl\u00fcyor, m\u00fczakere ediliyor, D\u0131\u015fi\u015fleri Bakan\u0131 yok. Nerede, D\u0131\u015fi\u015fleri Bakanl\u0131\u011f\u0131 b\u00fcrokratlar\u0131, nerede?! Meclise duyulan sayg\u0131, burada D\u0131\u015fi\u015fleri b\u00fcrokratlar\u0131n\u0131n bulunmas\u0131n\u0131 gerektirir. (FP ve DYP s\u0131ralar\u0131ndan alk\u0131\u015flar) Bu, a\u00e7\u0131ktan a\u00e7\u0131\u011fa D\u0131\u015fi\u015fleri b\u00fcrokrasisinin, Meclise duydu\u011fu sayg\u0131y\u0131 g\u00f6steren bir ifadedir. E\u011fer, h\u00fck\u00fcmet ortada varsa, h\u00fck\u00fcmet o b\u00fcrokratlar\u0131 tutar, getirir, \u015fu koltuklara, \u015fu sandalyelere oturtur ve burada s\u00f6yledi\u011fim her s\u00f6z\u00fcn, her c\u00fcmlenin, kalkar burada cevab\u0131n verir. K\u0131z\u0131yorsunuz, “bunlar\u0131 niye s\u00f6yl\u00fcyorsunuz? Bu s\u00f6yledi\u011fin, bu k\u00fcrs\u00fcden ifade ettiklerin, s\u00f6ylenecek s\u00f6z m\u00fc?”diyorsunuz; ama, de\u011ferli milletvekilleri, siz h\u00fck\u00fcmetsiniz, siz iktidars\u0131n\u0131z; ben, burada yanl\u0131\u015f s\u00f6yl\u00fcyorsam, bu h\u00fck\u00fcmet, d\u0131\u015fi\u015flerini ni\u00e7in buraya getirmiyor? Ni\u00e7in s\u00f6yledi\u011fim her c\u00fcmleye cevap vermiyor? Cevap vermiyor; \u00e7\u00fcnk\u00fc, cevap verecek hali yok, vaziyeti yok, hakl\u0131 tek bir gerek\u00e7esi yoktur. (FP s\u0131ralard\u0131ndan “Bravo”sesleri; FP ve DYP s\u0131ralar\u0131ndan alk\u0131\u015flar)<\/p>\n Anlat\u0131lacak \u00e7ok konu var; ama, T\u00fcrkiye ne yapmal\u0131d\u0131r; T\u00fcrk siyaseti, mill\u00ee iradeyi ifade eden bu siyaset, bu lobiyi temizlemelidir; T\u00fcrkiye’nin yapaca\u011f\u0131 birinci i\u015f budur.<\/p>\n \u0130kincisi, T\u00fcrkiye, \u00c7ecenistan’\u0131n ba\u011f\u0131ms\u0131zl\u0131\u011f\u0131n\u0131n tan\u0131nmas\u0131 i\u00e7in uluslararas\u0131 t\u00fcm kurulu\u015flar nezdinde harekete ge\u00e7melidir; y\u00fczy\u0131llard\u0131r s\u00fcren bu soyk\u0131r\u0131m\u0131 \u00f6nlemenin tek \u00e7aresi budur. Rusya Federasyonu, i\u015fte, anla\u015fmalar “\u00c7e\u00e7enistan ba\u011f\u0131ms\u0131zd\u0131r” derken, cumhurba\u015fkanlar\u0131 imza atarken, ba\u015fbakanlar\u0131 imza atarken, bakanlar\u0131 imza at\u0131p “\u00c7e\u00e7enistan ba\u011f\u0131ms\u0131zd\u0131r” derken, T\u00fcrkiye i\u00e7in zor mu geliyor bu \u00fclkenin ba\u011f\u0131ms\u0131zl\u0131\u011f\u0131n\u0131 uluslararas\u0131 camiaya kabul ettirme i\u00e7in giri\u015fimlerde bulunmak?<\/p>\n (Mikrofon otomatik cihaz taraf\u0131ndan kapat\u0131ld\u0131)<\/p>\n BA\u015eKAN<\/strong> – Say\u0131n \u015eener, l\u00fctfen toparlay\u0131n\u0131z.<\/em><\/p>\n ABD\u00dcLLAT\u0130F \u015eENER (Devamla) <\/strong>– Yar\u0131m saate g\u00f6re bir tolerans tan\u0131rsan\u0131z, tamamlayaca\u011f\u0131m Say\u0131n Ba\u015fkan\u0131m.<\/p>\n BA\u015eKAN<\/strong> – Normal uzatman\u0131z\u0131 veriyorum efendim.<\/em><\/p>\n ABD\u00dcLLAT\u0130F \u015eENER (Devamla)<\/strong> – \u00dc\u00e7\u00fcnc\u00fcs\u00fc; d\u00fcnyan\u0131n Rusya’y\u0131 k\u0131namas\u0131 yetmiyor, uluslararas\u0131 her t\u00fcrl\u00fc yapt\u0131r\u0131m\u0131n devreye sokulmas\u0131 laz\u0131md\u0131r. D\u0131\u015fi\u015fleri bir envanter \u00e7\u0131karmal\u0131d\u0131r; hangi uluslararas\u0131 kurulu\u015f nezdinde, hangi giri\u015fimlerin ba\u015flat\u0131lmas\u0131 gerekti\u011fini tespit etmelidir; \u00e7evre kurulu\u015flar\u0131ndan, hayvanlar\u0131 koruma kurulu\u015flar\u0131na var\u0131ncaya kadar t\u00fcm d\u00fcnya aya\u011f\u0131 kald\u0131r\u0131lmal\u0131d\u0131r. Ba\u011f\u0131ms\u0131z \u00c7e\u00e7en \u0130\u00e7kerya topraklar\u0131ndan Rus ordusunun hemen \u00e7ekilmesi i\u00e7in Birle\u015fmi\u015f Milletler nezdinde T\u00fcrkiye giri\u015fimde bulunmal\u0131d\u0131r; Rusya ve \u00c7e\u00e7enlere ate\u015fkes \u00e7a\u011fr\u0131s\u0131nda bulunmal\u0131d\u0131r. Uluslararas\u0131 g\u00f6zlemcilerin ve bas\u0131n mensuplar\u0131n\u0131n b\u00f6lgeye girmesinin sa\u011flanmas\u0131 i\u00e7in m\u00fcltecilerin s\u0131\u011f\u0131nd\u0131klar\u0131 \u00fclkelerde uluslararas\u0131 \u00f6rg\u00fctlerden yard\u0131m alabilmesini sa\u011flamak i\u00e7in Rusya \u00fczerinde her t\u00fcrl\u00fc yapt\u0131r\u0131m\u0131n ger\u00e7ekle\u015ftirilmesi en acil konular aras\u0131ndad\u0131r, T\u00fcrkiye aktif rol almal\u0131d\u0131r.<\/p>\n Di\u011fer taraftan, Rusya, \u00c7e\u00e7enistan’da soyk\u0131r\u0131m yapmaktad\u0131r. 1948 tarihli konvansiyona bu ayk\u0131r\u0131d\u0131r; konvansiyonun 35 inci maddesinin birinci bendi uyar\u0131nca, konvansiyona taraf olan T\u00fcrkiye Cumhuriyeti, davac\u0131 s\u0131fat\u0131yla, Rusya Federasyonu aleyhine, Lahey Adalet Divan\u0131nda dava a\u00e7abilir; T\u00fcrkiye, bu hakk\u0131n\u0131 kullanmal\u0131d\u0131r.<\/p>\n Di\u011fer taraftan, yetkisini Birle\u015fmi\u015f Milletlerden alan Lahey Sava\u015f Su\u00e7lan Mahkemesi \u015fu anda faaldir, Bosna i\u00e7in kuruldu, Ruanda, Kosova i\u00e7in yetkiler geni\u015fletildi, \u00c7e\u00e7enistan i\u00e7in de geni\u015fletilmesi i\u00e7in, T\u00fcrkiye gayret sarf etmelidir.<\/p>\n Di\u011fer taraftan, uluslararas\u0131 g\u00f6zlemciler nezdinde, Rusya ve \u00c7e\u00e7enler aras\u0131nda diplomatik ve siyas\u00ee m\u00fczakerelerin ba\u015flamas\u0131 i\u00e7in T\u00fcrkiye \u00e7aba sarfetmelidir.<\/p>\n Bunlardan \u00f6nemlisi; ama, T\u00fcrkiye’nin ilk yapmas\u0131 gereken \u015fey, Rusya’n\u0131n k\u0131nanmas\u0131d\u0131r, sivil kitle \u00f6rg\u00fctlerinin faaliyetlerinin serbest b\u0131rak\u0131lmas\u0131d\u0131r, frene basmaktan iktidar\u0131n vazge\u00e7mesidir, Uluslararas\u0131 Af \u00d6rg\u00fct\u00fc Rusya \u015fubesi dahi, T\u00fcrkiye’nin, bu denli ni\u00e7in sessiz kald\u0131\u011f\u0131n\u0131 anlayamad\u0131\u011f\u0131n\u0131 a\u00e7\u0131k\u00e7a ifade etmektedir ve K\u0131z\u0131lay ortada yoktur, sivil kitle \u00f6rg\u00fctlerinin yard\u0131m toplamalar\u0131 engellenmektedir, bundan vazge\u00e7ilmelidir…<\/p>\n (Mikrofon otomatik cihaz taraf\u0131ndan kapat\u0131ld\u0131)<\/p>\n BA\u015eKAN<\/strong> – L\u00fctfen tamamlay\u0131n\u0131z Say\u0131n \u015eener.<\/em><\/p>\n ABD\u00dcLLAT\u0130F \u015eENER (Devamla) –<\/strong> . . . ve T\u00fcrkiye s\u0131n\u0131r\u0131ndan ge\u00e7i\u015flere kolayl\u0131k sa\u011flanmal\u0131d\u0131r diyorum.<\/p>\n \u0130ktidar\u0131n, bu \u00f6nerileri dikkatlice g\u00f6zden ge\u00e7irece\u011fini umuyorum ve hepinize sayg\u0131lar sunuyorum. (FP s\u0131ralar\u0131ndan “Bravo” sesleri, ayakta alk\u0131\u015flar, DYP s\u0131ralar\u0131ndan alk\u0131\u015flar)<\/p>\n BA\u015eKAN <\/strong>– Say\u0131n \u015eener’e te\u015fekk\u00fcr ediyorum.<\/em><\/p>\n \u0130SMA\u0130L K\u00d6SE (Erzurum) <\/strong>– Say\u0131n Ba\u015fkan…<\/p>\n BA\u015eKAN<\/strong> – Buyurun Say\u0131n K\u00f6se, bir \u015fey mi diyecektiniz.<\/em><\/p>\n \u0130SMA\u0130L K\u00d6SE (Erzurum)<\/strong> – Say\u0131n Ba\u015fkan\u0131m, konu\u015fmac\u0131, konu\u015fmas\u0131 s\u0131ras\u0131nda, yaln\u0131z h\u00fck\u00fcmetle ilgili de\u011fil, Milliyet\u00e7i Hareket Partisinin de isminden bahsetmi\u015ftir. \u0130zin verirseniz, 69 uncu maddeye g\u00f6re…<\/p>\n BA\u015eKAN<\/strong> – \u00c7ok k\u0131sa olmak \u00fczere…<\/em><\/p>\n ABD\u00dcLLAT\u0130F \u015eENER (Sivas)<\/strong> – Say\u0131n Ba\u015fkan… (FP s\u0131ralar\u0131ndan g\u00fcr\u00fclt\u00fcler)<\/p>\n BA\u015eKAN<\/strong> – Yaln\u0131z, temas edilen konuyla ilgili olarak; buyurun efendim. (MHP s\u0131ralar\u0131ndan alk\u0131\u015flar)<\/em><\/p>\n \u0130SMA\u0130L K\u00d6SE (Erzurum)<\/strong> – Say\u0131n Ba\u015fkan, say\u0131n milletvekilleri; Say\u0131n Abd\u00fcllatif \u015eener bir \u00e7uval inciri zayi etmi\u015ftir. (MHP s\u0131ralar\u0131ndan alk\u0131\u015flar) 5 grup s\u00f6zc\u00fcs\u00fc arkada\u015f\u0131m\u0131z\u0131n konu\u015fmalan i\u00e7erisinde, son paragraf\u0131n\u0131z hari\u00e7, hi\u00e7bir farkl\u0131l\u0131k yoktur. Siz, her zaman mill\u00ee meseleleri dejenere eden ve olaylar\u0131 siyasetinize alet eden bir d\u00fc\u015f\u00fcnce sahibi olman\u0131z dolay\u0131s\u0131yla, her zaman olay\u0131, maalesef bu noktaya getirmi\u015fsinizdir. (MHP s\u0131ralar\u0131ndan “bravo” sesleri alk\u0131\u015flar, DSP s\u0131ralar\u0131ndan alk\u0131\u015flar)<\/p>\n ABD\u00dcLLAT\u0130F \u015eENER (Sivas)<\/strong> – Bunlar\u0131 h\u00fck\u00fcmete s\u00f6yle.<\/p>\n \u0130SMA\u0130L K\u00d6SE (Devamla) <\/strong>– Bir dakika… Siz, siz, Milliyet\u00e7i Hareket Partisinin… (MHP ve FP s\u0131ralar\u0131 aras\u0131nda kar\u015f\u0131l\u0131kl\u0131 laf atmalar, g\u00fcr\u00fclt\u00fcler)<\/p>\n BA\u015eKAN –<\/strong> Say\u0131n K\u00f6se, \u015fahsiyat yapmay\u0131n l\u00fctfen…<\/p>\n MUSA UZUNKAYA (Samsun)<\/strong> – Say\u0131n Ba\u015fkan, bu tav\u0131r uygun bir tav\u0131r de\u011fil. (MHP VE FP s\u0131ralanndan g\u00fcr\u00fclt\u00fcler, FP s\u0131ralar\u0131ndan “tahrik ediyor” sesleri)<\/p>\n BA\u015eKAN <\/strong>– Sakin olal\u0131m l\u00fctfen. Sakin olal\u0131m. Say\u0131n K\u00f6se, siz de \u015fahsiyat yapmay\u0131n l\u00fctfen.<\/p>\n \u0130SMA\u0130L K\u00d6SE (Devamla) <\/strong>– De\u011ferli Ba\u015fkan\u0131m, ben, Milliyet\u00e7i Hareket Partisini ilgilendiren konuya cevap vermek mecburiyetindeyim. Zat\u0131\u00e2liniz izin verirseniz o konuyu arz edece\u011fim.<\/p>\n BA\u015eKAN<\/strong> – Buyurun efendim.<\/p>\n \u0130SMA\u0130L K\u00d6SE (Devamla) <\/strong>– T\u00fcrkiye Cumhuriyeti Devletinin Ba\u015fbakan\u0131n\u0131 istiskal etmek; T\u00fcrkiye Cumhuriyeti Devletinin Ba\u015fbakan\u0131na kar\u015f\u0131 s\u00f6ylemi\u015f oldu\u011funuz s\u00f6zleri okudu\u011funuzda, sizin de y\u00fcz\u00fcn\u00fcz k\u0131zaracak. (MHP, DSP ve ANAP s\u0131ralar\u0131ndan alk\u0131\u015flar) Evet, sizin de y\u00fcz\u00fcn\u00fcz k\u0131zaracakt\u0131r.<\/p>\n ABD\u00dcLLAT\u0130F \u015eENER (Sivas)<\/strong> – O s\u00f6zleri dinledi\u011finiz i\u00e7in sizin y\u00fcz\u00fcn\u00fcz k\u0131zaracakt\u0131r. (MHP ve FP s\u0131ralar\u0131ndan g\u00fcr\u00fclt\u00fcler)<\/p>\n \u0130SMA\u0130L K\u00d6SE (Devamla)<\/strong> -T\u00fcrkiye Cumhuriyeti Devleti mill\u00ee bir devlettir, T\u00fcrkiye Cumhuriyeti Devleti \u00fcniter bir devlettir. T\u00fcrkiye Cumhuriyeti Devletinin i\u00e7erisinde ne Kaddaf\u0131 d\u00fc\u015f\u00fcncesi ne de Rus lobisi olmayacakt\u0131r, olmam\u0131\u015ft\u0131r ve olmayacakt\u0131r. (MHP s\u0131ralanndan “bravo” sesleri, alk\u0131\u015flar, DSP s\u0131ralar\u0131ndan alk\u0131\u015flar) Siz, bu k\u00fcrs\u00fcden “Rus lobisi vard\u0131r” s\u00f6z\u00fcn\u00fcz\u00fc geri al\u0131ncaya kadar, burada Milliyet\u00e7i Hareket Partisi olarak sizi protesto etmeye devam edece\u011fiz. (MHP s\u0131ralanndan “bravo” sesleri, alk\u0131\u015flar) Evet, T\u00fcrkiye Cumhuriyeti Devletinin itibar\u0131n\u0131 sarsmaya, T\u00fcrkiye Cumhuriyeti Devletini d\u0131\u015far\u0131ya jurnallamaya hakk\u0131n\u0131z yoktur. (MHP ve DSP s\u0131ralar\u0131ndan “Bravo” sesleri, alk\u0131\u015flar) Ben, daha \u00fc\u00e7 g\u00fcn \u00f6nce, bu Y\u00fcce Meclisin k\u00fcrs\u00fcs\u00fcnde “\u00c7e\u00e7enistan bizim can\u0131m\u0131z, onlar bizim karde\u015fimiz” dedim…(FP ve DYP s\u0131ralar\u0131ndan “Nerede?..Nerede?” sesleri)<\/p>\n KAD\u0130R BOZKURT (Sinop)<\/strong> – Nerede?..Nerede?..<\/p>\n \u0130SMA\u0130L K\u00d6SE (Devamla)<\/strong> – Bug\u00fcn, ayn\u0131 \u015feyi s\u00f6yl\u00fcyoruz ve siz, nas\u0131l i\u00e7 politikalar\u0131 istismar etmek suretiyle, imam hatip okullar\u0131n\u0131n kapanmas\u0131na sebep olduysan\u0131z, Kur’an kurslar\u0131n\u0131n kapat\u0131lmas\u0131na sebep olduysan\u0131z…(MHP ve DSP s\u0131ralar\u0131ndan alk\u0131\u015flar)<\/p>\n ABD\u00dcLLAT\u0130F \u015eENER (Sivas)<\/strong> – Yaz\u0131klar olsun…. Yaz\u0131klar olsun, yak\u0131\u015fm\u0131yor..<\/p>\n \u0130SMA\u0130L K\u00d6SE (Devamla)<\/strong> – …\u015fimdi, hepimizin ortak davas\u0131 olan, ayn\u0131 heyecan\u0131 duyan, bir \u00c7e\u00e7enlinin \u00f6l\u00fcm\u00fcnde y\u00fczbin defa \u00f6lme d\u00fc\u015f\u00fcncesini hisseden insanlar olarak, kendi meseleni, kendi insiyaki d\u00fc\u015f\u00fcncene maletmek suretiyle elinle, kolunla buradaki konu\u015fman\u0131, televizyondan bir daha izlemeni ben sizden rica ediyorum…<\/p>\n A.TURAN B\u0130LGE (Konya)<\/strong> – S\u00f6zlerini geri als\u0131n…<\/p>\n ABD\u00dcLLAT\u0130F \u015eENER (Sivas)<\/strong>– Ben ne konu\u015ftu\u011fumu biliyorum, sen izle.<\/p>\n \u0130SMA\u0130L K\u00d6SE (Devamla)<\/strong> – Evet, tavsiye ediyorum. De\u011ferli milletvekilleri, T\u00fcrkiye Cumhuriyeti Devleti, hi\u00e7bir zaman, yetmi\u015falt\u0131 y\u0131ldan bu yana, hangi siyas\u00ee iktidarlar d\u00f6neminde olursa olsun, hangi d\u0131\u015fi\u015fleri bakan\u0131n\u0131n y\u00f6netiminde olursa olsun, kendi b\u00fcnyesindeki mill\u00ee m\u00fcesseselerinde, nas\u0131l olur da Rus lobisini muhafaza eder, devletimizin, milliyetine ve dinine d\u00fc\u015fman olan b\u00f6yle bir zihniyeti muhafaza eder de\u011ferli arkada\u015flar\u0131m?!. (MHP ve DSP s\u0131ralar\u0131ndan “Bravo” sesleri, alk\u0131\u015flar) Onun i\u00e7in, seni, bir daha protesto ediyorum…<\/p>\n ABD\u00dcLLAT\u0130F \u015eENER (Sivas)<\/strong> – Ben de h\u00fck\u00fcmeti protesto ediyorum.<\/p>\n \u0130SMA\u0130L K\u00d6SE (Devamla)<\/strong> – “T\u00fcrkiye Cumhuriyeti Devletinin, Rus lobisi…” \u015feklindeki telaffuzunu buradan geri almak mecburiyetindesin… (MHP ve DSP s\u0131ralar\u0131ndan alk\u0131\u015flar)<\/p>\n ABD\u00dcLLAT\u0130F \u015eENER (Sivas)<\/strong> – Sizin tahamm\u00fcl\u00fcn\u00fcz yok bunlara, iktidar\u0131n tahamm\u00fcl\u00fc yok!<\/p>\n \u0130SMA\u0130L K\u00d6SE (Devamla)<\/strong> – Evet, buradan geri almak mecburiyetindesin. \u0130ki; AG\u0130T toplant\u0131s\u0131nda -\u0130stanbul’da, d\u00fcnyan\u0131n en \u00f6nemli toplant\u0131s\u0131 yap\u0131l\u0131yor; AG\u0130T toplant\u0131s\u0131 \u0130stanbul’da yap\u0131l\u0131yor- ne oldu; \u00c7e\u00e7enistan’\u0131n s\u00f6zc\u00fcs\u00fc geldi, AG\u0130T toplant\u0131s\u0131nda meselesini anlatt\u0131. Nerede anlatt\u0131; \u0130stanbul’da anlatt\u0131. Cumhurba\u015fkan\u0131m\u0131z vard\u0131, Say\u0131n Genel Ba\u015fkan\u0131m\u0131z, Ba\u015fbakan Yard\u0131mc\u0131m\u0131z vard\u0131. \u00c7e\u00e7enistan meselesini, AG\u0130T’te, oran\u0131n politik yap\u0131s\u0131na, oradaki siyaseti kullanmak suretiyle, orada ilk de\u015fifre eden, bu h\u00fck\u00fcmet olmu\u015ftur. Onun i\u00e7in, \u00c7e\u00e7enistan meselesinin istismara ve bu \u015fekildeki konu\u015fmaya da tahamm\u00fcl\u00fc yoktur. “Bir \u00e7uval inciri zayi ettin” diyorum, do\u011fru s\u00f6yl\u00fcyorum.<\/p>\n ABD\u00dcLLAT\u0130F \u015eENER (Sivas) <\/strong>– Sizin, hi\u00e7bir \u015feye tahamm\u00fcl\u00fcn\u00fcz yok; tahamm\u00fcl\u00fcn\u00fcz.<\/p>\n \u0130SMA\u0130L K\u00d6SE (Devamla)<\/strong> – \u015eimdi, Rus lobisi..<\/p>\n ABD\u00dcLLAT\u0130F \u015eENER (Sivas)<\/strong> – Bunu biz istedik, niye kabul etmiyorsunuz?!<\/p>\n \u0130SMA\u0130L K\u00d6SE (Devamla)<\/strong> – Bak\u0131n, az \u00f6nce geldiniz, dekl\u00e2rasyon yay\u0131nlayal\u0131m dedim. De\u011ferli milletvekilleri, ben kafamdan \u015funu d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcyordum: \u00d6nergeyi oylamayal\u0131m; \u00e7\u00fcnk\u00fc, \u00f6nergede mutabakat\u0131m\u0131z var, mill\u00ee bir konsens\u00fcs te\u015fekk\u00fcl etmi\u015ftir. T\u00fcrkiye B\u00fcy\u00fck Millet Meclisinde be\u015f grubun konu\u015fmac\u0131s\u0131 ve be\u015f grubumuz… Allah raz\u0131 olsun Genel Ba\u015fkan\u0131m\u0131z da “evet, dekl\u00e2rasyona imzan\u0131z\u0131 koyabilirsiniz” dedi. Bu, bizim hepimizin meselesi.<\/p>\n \u015eimdi, Say\u0131n Ba\u015fkana bir \u00f6neride bulunacakt\u0131m; l\u00fctfen \u00f6nergeyi oylamay\u0131n\u0131z. \u00d6nergeye kat\u0131l\u0131yoruz, oylama yanl\u0131\u015f olur; bir dekl\u00e2rasyon yay\u0131nlamak suretiyle, alt\u0131nda t\u00fcm gruplar\u0131m\u0131z\u0131n imzas\u0131 olan bu dekl\u00e2rasyonla, d\u00fcnyaya, bir insanl\u0131k su\u00e7unu hat\u0131rlatal\u0131m, bunu bir insanl\u0131k su\u00e7u olarak hat\u0131rlatal\u0131m “burada bir katliam var” diyelim. (MHP, DSP, ANAP ve DYP s\u0131ralar\u0131ndan alk\u0131\u015flar) Ancak, \u015fimdi, Milliyet\u00e7i Hareket Partisi olarak bir \u015fart koyuyoruz; bu s\u00f6z\u00fcn\u00fcz\u00fc geri almad\u0131\u011f\u0131n\u0131z m\u00fcddet\u00e7e, o dekl\u00e2rasyona imzam\u0131z\u0131 koymayaca\u011f\u0131z; bunun vebali de size ait olacakt\u0131r. Sayg\u0131lar sunuyorum. (MHP s\u0131ralar\u0131ndan ayakta alk\u0131\u015flar)<\/p>\n BA\u015eKAN –<\/strong> Te\u015fekk\u00fcr ederim.<\/p>\n ABD\u00dcLLAT\u0130F \u015eENER (Sivas)<\/strong> – Say\u0131n Ba\u015fkan…<\/p>\n AYDIN T\u00dcMEN (Ankara) <\/strong>– Say\u0131n Ba\u015fkan…<\/p>\n BA\u015eKAN<\/strong> – Say\u0131n \u015eener, bir dakika efendim… Siz konu\u015ftunuz, dinlediler. Di\u011fer arkada\u015f\u0131m\u0131z Say\u0131n T\u00fcmen de…<\/p>\n ABD\u00dcLLAT\u0130F \u015eENER (Sivas) <\/strong>– Say\u0131n Ba\u015fkan, bir dakika…<\/p>\n BA\u015eKAN<\/strong> – M\u00fcsaade edin efendim; belki her ikisine birden cevap… Buyurun Say\u0131n T\u00fcmen, yerinizden mi, k\u00fcrs\u00fcden mi konu\u015facaks\u0131n\u0131z?<\/p>\n AYDIN T\u00dcMEN (Ankara) <\/strong>– K\u00fcrs\u00fcden k\u0131sa bir a\u00e7\u0131klama yapmak istiyorum.<\/p>\n BA\u015eKAN <\/strong>– L\u00fctfen, \u00e7ok k\u0131sa olsun ve yeni bir sata\u015fmaya konu olmas\u0131n; buyurun efendim. (DSP s\u0131ralar\u0131ndan alk\u0131\u015flar)<\/p>\n AYDIN T\u00dcMEN (Ankara)<\/strong> – Te\u015fekk\u00fcr ediyorum Say\u0131n Ba\u015fkan. Say\u0131n Ba\u015fkan\u0131m, az \u00f6nce konu\u015fan Milliyet\u00e7i Hareket Partisi Grubu Ba\u015fkanvekili Say\u0131n K\u00f6se’nin s\u00f6zlerine aynen kat\u0131l\u0131yorum.<\/p>\n Bir noktay\u0131 a\u00e7\u0131klamak istiyorum; Fazilet Partisi Grubu, bunu, Dan\u0131\u015fma Kuruluna getirdi\u011finde, b\u00fct\u00fcn parti gruplar\u0131 bu konunun hassasiyetini dikkate alarak, bunu Genel Kurula getirmeyi kabul ettiler. Bu \u00e7er\u00e7evede, yani, alman mutabakat \u00e7er\u00e7evesinde, Say\u0131n \u015eener’in, burada, ba\u011f\u0131rarak, \u00e7a\u011f\u0131rarak, \u00e7ok sert bir \u015fekilde ithamlar\u0131yla, \u00c7e\u00e7en vatanda\u015flar\u0131m\u0131z\u0131n sorununa \u00e7are bulunmas\u0131 m\u00fcmk\u00fcn de\u011fildir. Ancak, bu Parlamentonun g\u00fc\u00e7 birli\u011fi yaparak, bu ulusun birlikteli\u011fiyle bu hadiseler sona erecektir. Bunu hat\u0131rlatmak istiyorum. D\u0131\u015fpolitikada marifet, bu k\u00fcrs\u00fclerden ba\u011f\u0131rarak \u00e7a\u011f\u0131rarak de\u011fil, yurt d\u0131\u015f\u0131nda veya d\u0131\u015f ili\u015fkilerinizde g\u00f6sterece\u011finiz beceriyle, marifetle olur. \u00d6zellikle, d\u0131\u015fpolitikada marifet, bedevi \u00e7ad\u0131rlar\u0131nda f\u0131r\u00e7a yemek de\u011fildir, (DSP s\u0131ralar\u0131ndan alk\u0131\u015flar) bir bedev\u00eeyi de kendine komutan se\u00e7mek de\u011fildir; bunu hat\u0131rlatmak istiyorum.<\/p>\n MEHMET BATUK (Kocaeli)<\/strong> – Moskova’da boyun e\u011fmek mi?!<\/p>\n AYDIN T\u00dcMEN (Devamla)<\/strong> – Bir di\u011fer konu, T\u00fcrk siyasetinde ve T\u00fcrk Parlamentosunda Rus lobisi oldu\u011funu ifade etti arkada\u015f\u0131m\u0131z. L\u00fctfen, bu konuya a\u00e7\u0131kl\u0131k getirmesini istiyoruz.<\/p>\n ABD\u00dcLLAT\u0130F \u015eENER (Sivas) <\/strong>– S\u00f6yledi\u011fimi iyi dinle!..<\/p>\n AYDIN T\u00dcMEN (Devamla)<\/strong> – Bunlar kimlerdir, bunlar\u0131n bilinmesini istiyoruz; varsa e\u011fer, gereken yap\u0131ls\u0131n, hep birlikte yapal\u0131m; ama, bunun a\u00e7\u0131kl\u0131\u011fa kavu\u015fmas\u0131 gerekiyor ve Demokratik Sol Partinin ve bu Parlamentonun, gerek i\u00e7inde bulundu\u011fumuz h\u00fck\u00fcmetlerde gerek ba\u015f\u0131nda bulundu\u011fumuz h\u00fck\u00fcmetlerde, Bosna-Hersek’te ve Kosova’da izlenilen politikalarda -e\u011fer g\u00f6z \u00f6n\u00fcne al\u0131rsan\u0131z- yap\u0131lan uygulamalar\u0131n ne kadar ba\u015far\u0131l\u0131, ne kadar olumlu oldu\u011funu t\u00fcm d\u00fcnya kamuoyu kabul etti; ama, siz kabul edemiyorsunuz ve buradaki politikalar\u0131m\u0131zla yapacaklar\u0131m\u0131z\u0131 da, yine d\u00fcnya kabul edecek siz kabul etmeseniz de.<\/p>\n
\n2- <\/strong>Parlamento ve Duma se\u00e7imlerinden sonra yap\u0131lacak olan Devlet Ba\u015fkanl\u0131\u011f\u0131 se\u00e7iminde, Boris Yeltsin’in veliaht\u0131 olan bug\u00fcnk\u00fc Ba\u015fbakan \u00c7ernomirdin’in de prim sa\u011flamas\u0131,
\n3- <\/strong>IMF ve Avrupa Birli\u011finin Rusya Federasyonunun ekonomik s\u0131k\u0131nt\u0131s\u0131n\u0131 gidermesi i\u00e7in a\u00e7m\u0131\u015f oldu\u011fu yard\u0131m ve kredilerin Yeltsin ve yak\u0131nlar\u0131nca ya\u011fmaland\u0131\u011f\u0131n\u0131n d\u00fcnya ve Rus kamuoyunda ayyuka \u00e7\u0131kmas\u0131n\u0131 \u00f6rtbas etmek i\u00e7in,
\n4-<\/strong> \u00c7e\u00e7enlerle yapm\u0131\u015f olduklar\u0131 antla\u015fmalara g\u00f6re taahh\u00fct ettikleri sava\u015f tazminat\u0131, birk\u0131s\u0131m sosyal haklar ile Bak\u00fc-Novorosky petrol boru hatt\u0131n\u0131n \u00c7e\u00e7enistan’dan ge\u00e7en 150 kilometrelik k\u0131sm\u0131 i\u00e7in ton ba\u015f\u0131na \u00f6demeleri gereken 6 dolar\u0131 \u00f6demediklerinden, \u00c7e\u00e7enlerin petrol vanalar\u0131n\u0131 kapatmas\u0131ndan dolay\u0131,
\n5-<\/strong> Ruslar, \u00c7e\u00e7enlere bu paralar\u0131 \u00f6dememek i\u00e7in, petrol boru hatt\u0131n\u0131 kendilerince daha g\u00fcvenli olan Da\u011f\u0131stan’\u0131n Botlik b\u00f6lgesinden ge\u00e7irmeye karar vermeleri \u00fczerine; 94-96 sava\u015f\u0131nda \u00c7e\u00e7enleri destekleyen Da\u011f\u0131stan’\u0131n Botlik b\u00f6lgesindeki \u00c7oban Mahi, Kara Mahi, Gunip ve Gimri k\u00f6ylerinde ya\u015fayan Avarlara sald\u0131rarak sava\u015f\u0131 ba\u015flatm\u0131\u015flard\u0131r.<\/p>\n
\n\u00d6z yurdunda garipsin, \u00f6z vatan\u0131nda parya” (DYP ve FP s\u0131ralar\u0131ndan alk\u0131\u015flar)<\/p>\n
\nalk\u0131\u015flar)<\/p>\n