T\u00fcrkiye B\u00fcy\u00fck Millet Meclisi 19.D\u00f6nem\u2019de (6 Kas\u0131m 1991 \u2013 24 Aral\u0131k 1995) g\u00f6rev yapm\u0131\u015f Refah Partisi Grubu ad\u0131na Grup Ba\u015fkanvekili ve Sivas Milletvekili Abdullatif \u015eener\u2019in, \u00c7e\u00e7enya ve Kuzey Kafkasya B\u00f6lgesinde meydana gelen son geli\u015fmeler konusunda (8\/56); B\u00fcy\u00fck Birlik Partisi Sivas Milletvekili Muhsin Yaz\u0131c\u0131o\u011flu ve 10 arkada\u015f\u0131n\u0131n \u00c7e\u00e7enya ve Kafkasya\u2019da meydana gelen son olaylar konusunda (8\/57); Milliyet\u00e7i Hareket Partisi \u00c7orum Milletvekili Muharrem \u015eemsek ve 11 arkada\u015f\u0131n\u0131n, \u00c7e\u00e7enya\u2019da meydana gelen son olaylar konusunda (8\/59), bir genel g\u00f6r\u00fc\u015fme a\u00e7\u0131lmas\u0131na ili\u015fkin \u00f6nergeleri \u00fczerine yap\u0131lan \u00f6n g\u00f6r\u00fc\u015fmeler.<\/p>\n
BA\u015eKAN –<\/strong> Say\u0131n milletvekilleri, g\u00fcndemin ” Genel G\u00f6r\u00fc\u015fme ve Meclis Ara\u015ft\u0131rmas\u0131 Yap\u0131lmas\u0131na Dair \u00d6ng\u00f6r\u00fc\u015fmeler” k\u0131sm\u0131na ge\u00e7iyorum.<\/p>\n V. – GENSORU, GENEL G\u00d6R\u00dc\u015eME, MECL\u0130S SORU\u015eTURMASI VE MECL\u0130S ARA\u015eTIRMASI<\/strong><\/p>\n A) \u00d6NG\u00d6R\u00dc\u015eMELER<\/strong><\/p>\n 1. – RP Grubu ad\u0131na Grup Ba\u015fkanvekili ve Sivas Milletvekili Abd\u0131\u0131llatif \u015eener’in, \u00c7e\u00e7enistan ve Kuzey Kafkasya B\u00f6lgesinde meydana gelen son geli\u015fmeler konusunda genel g\u00f6r\u00fc\u015fme a\u00e7\u0131lmas\u0131na ili\u015fkin \u00f6nergesi (8\/56)<\/p>\n 2. – Sivas Milletvekili Muhsin Yaz\u0131c\u0131o\u011flu ve 10 arkada\u015f\u0131n\u0131n, \u00c7e\u00e7enistan ve Kafkasya’da meydana gelen son olaylar konusunda genel g\u00f6r\u00fc\u015fme a\u00e7\u0131lmas\u0131na ili\u015fkin \u00f6nergesi (8\/57)<\/p>\n 3. – \u00c7orum Milletvekili Muharrem \u015eemsek ve 11 arkada\u015f\u0131n\u0131n, \u00c7e\u00e7enistan’da meydana gelen son olaylar konusunda genel g\u00f6r\u00fc\u015fme a\u00e7\u0131lmas\u0131na ili\u015fkin \u00f6nergesi (8\/59)<\/p>\n BA\u015eKAN – <\/strong>Genel Kurulun 22.12.1994 tarihli 60 inci Birle\u015fiminde al\u0131nan karar gere\u011fince, 180 inci s\u0131rada yer alan, Refah Partisi Grubu ad\u0131na Grup Ba\u015fkanvekili ve Sivas Milletveli Abd\u00fcllatif \u015eener’in, \u00c7e\u00e7enistan ve Kuzey Kafkasya B\u00f6lgesinde meydana gelen son geli\u015fmeler konusunda, Anayasan\u0131n 98 inci, \u0130\u00e7t\u00fcz\u00fc\u011f\u00fcn 100 ve 101 inci maddeleri uyannca bir genel g\u00f6r\u00fc\u015fme a\u00e7\u0131lmas\u0131na ili\u015fkin \u00f6nergesinin g\u00f6r\u00fc\u015fmesine ba\u015fl\u0131yoruz.<\/p>\n H\u00fck\u00fcmet? Burada.<\/p>\n Say\u0131n milletvekilleri…<\/p>\n RECEP KIRI\u015e (Kahramanmara\u015f) – <\/strong>Say\u0131n Ba\u015fkan ayn\u0131 konuda bizim de…<\/p>\n BA\u015eKAN – <\/strong>Bir dakika efendim, m\u00fcsaade buyurun; takdimimizi bitirelim.<\/p>\n Say\u0131n milletvekilleri, bu \u00f6nergeyle, biraz evvel okunmu\u015f bulunan Sivas Milletvekili Muhsin Yaz\u0131c\u0131o\u011flu ve arkada\u015flar\u0131n\u0131n \u00f6nergesi ile \u00c7orum Milletvekili Muharrem \u015eemsek ve arkada\u015flar\u0131n\u0131n \u00f6nergesinin konular\u0131 da ayn\u0131d\u0131r. Genel Kurul uygun g\u00f6rd\u00fc\u011f\u00fc takdirde, bu \u00f6nergelerin g\u00f6r\u00fc\u015fmelerini birlikte yapaca\u011f\u0131z.<\/p>\n Her \u00fc\u00e7 \u00f6nergenin g\u00f6r\u00fc\u015fmelerinin birlikte yap\u0131lmas\u0131n\u0131 oylar\u0131n\u0131za sunuyorum: Kabul edenler…<\/p>\n Etmeyenler… Kabul edilmi\u015ftir.<\/p>\n Say\u0131n K\u0131r\u0131\u015f, bu konuda m\u00fcracaat\u0131n\u0131z vard\u0131 galiba. Herhalde m\u00fcracaat\u0131n\u0131z yerine geldi.<\/p>\n RECEP KIRI\u015e (Kahramanmara\u015f) –<\/strong> Te\u015fekk\u00fcr ederim.<\/p>\n BA\u015eKAN – <\/strong>\u00dc\u00e7 \u00f6nerge birlikte g\u00f6r\u00fc\u015f\u00fclecektir.<\/p>\n Refah Partisi Grup Ba\u015fkanvekili Say\u0131n Abd\u00fcllatif \u015eener’in verdi\u011fi \u00f6nergeyi, gerek\u00e7esiz olarak tekrar okutuyorum:<\/p>\n “T\u00fcrkiye B\u00fcy\u00fck Millet Meclisi Ba\u015fkanl\u0131\u011f\u0131’na<\/strong><\/em><\/p>\n Son g\u00fcnlerde \u00c7e\u00e7enistan’da \u00f6nemli geli\u015fmeler ya\u015fanmaktad\u0131r. Rusya karadan ve havadan sald\u0131r\u0131lar\u0131n\u0131 s\u00fcrd\u00fcrmektedir. T\u00fcrkiye, \u00c7e\u00e7enistan ve t\u00fcm Kuzey Kafkasya’daki geli\u015fmelere ilgisiz kalamaz. <\/em><\/p>\n \u00c7e\u00e7enistan’\u0131n n\u00fcfusu 1 800 000’dir. Bunun y\u00fczde 90’dan fazlas\u0131 \u00c7e\u00e7en’dir ve M\u00fcsl\u00fcmand\u0131r. Ayr\u0131ca Sovyet kom\u00fcnizminin \u0130slam\u00ee de\u011ferleri y\u0131kamad\u0131\u011f\u0131 ender b\u00f6lgelerden birisidir. \u00c7e\u00e7enler \u00fc\u00e7 y\u0131l \u00f6nce ba\u011f\u0131ms\u0131zl\u0131klar\u0131n\u0131 ilan etmi\u015fler; ancak, Rusya taraf\u0131ndan tan\u0131nmam\u0131\u015flard\u0131r. T\u00fcm Kuzey Kafkasya \u00d6zerk Cumhuriyetleri \u00c7e\u00e7enistan’daki geli\u015fmeleri yak\u0131ndan takip etmekte olup, 5 binin \u00fczerinde g\u00f6n\u00fcll\u00fcy\u00fc daha \u015fimdiden Grozni’ye g\u00f6ndermi\u015flerdir.<\/em><\/p>\n Kuzey Kafkasya’daki t\u00fcm geli\u015fmeler T\u00fcrkiye’yi yak\u0131ndan ilgilendirmektedir. Her \u015feyden \u00f6nce bu b\u00f6lge insanlar\u0131yla T\u00fcrkiye aras\u0131nda tarih ba\u011f\u0131 vard\u0131r, din ve k\u00fclt\u00fcr ba\u011f\u0131 vard\u0131r, akrabal\u0131k ba\u011flar\u0131 vard\u0131r. \u00d6zellikle ge\u00e7en y\u00fczy\u0131lda meydana gelen Rus sald\u0131r\u0131lan sonucunda y\u00fczbinlerle ifade\u00a0 edilen Kuzey Kafkasyal\u0131 Osmanl\u0131 \u00fclkesine g\u00f6\u00e7 etmi\u015ftir. Bu insanlar Kurtulu\u015f Sava\u015f\u0131nda hayatlar\u0131n\u0131 ortaya koymu\u015flard\u0131r.<\/em><\/p>\n \u0130kinci bir nokta, bu b\u00f6lge, T\u00fcrkiye a\u00e7\u0131s\u0131ndan stratejik \u00f6nemi haizdir. T\u00fcrkiye’nin Orta Asya T\u00fcrk Cumhuriyetlerine a\u00e7\u0131lan kap\u0131s\u0131 buras\u0131d\u0131r. Karadeniz k\u0131y\u0131s\u0131ndaki Abhazya’dan ba\u015flay\u0131p Da\u011f\u0131stan’la Hazar Denizine ula\u015farak Orta Asya’ya uzanmaktad\u0131r. Ayr\u0131ca, Kuzeydo\u011fumuzda Rusya’ya kar\u015f\u0131 bir g\u00fcvenli b\u00f6lge olu\u015fturmaktad\u0131r.<\/em><\/p>\n Hal b\u00f6yle iken, D\u0131\u015fi\u015fleri Bakanl\u0131\u011f\u0131n\u0131n \u00c7e\u00e7enistan’a y\u00f6nelik Rus sald\u0131r\u0131lar\u0131 kar\u015f\u0131s\u0131nda olay\u0131 “Rusya’n\u0131n toprak b\u00fct\u00fcnl\u00fc\u011f\u00fc” \u00e7er\u00e7evesinde de\u011ferlendirmesi yanl\u0131\u015f bir vurgudur, hatad\u0131r.<\/em><\/p>\n \u00c7e\u00e7enistan’da ve t\u00fcm kuzey Kafkasya’da 150 y\u0131ld\u0131r insan haklan ihlalleri yap\u0131lmaktad\u0131r. H\u00e2l\u00e2 hava sald\u0131r\u0131lar\u0131yla siviller katledilmektedir. B\u00f6lge insanlar\u0131na y\u00f6nelik soyk\u0131r\u0131m devam etmektedir.<\/em><\/p>\n Bu olaylar b\u00f6lgede uluslararas\u0131 hukukun \u00e7i\u011fnendi\u011fini, Paris \u015eart\u0131na ve AG\u0130K ilkelerine ayk\u0131r\u0131 hareket edildi\u011fini g\u00f6stermektedir.<\/em><\/p>\n Olaylar kar\u015f\u0131s\u0131nda T\u00fcrkiye’ye d\u00fc\u015fen uluslararas\u0131 kurulu\u015flar\u0131 harekete ge\u00e7irmek, konuyu d\u00fcnya g\u00fcndemine ta\u015f\u0131makt\u0131r.<\/em><\/p>\n T\u00fcm bu geli\u015fmeler \u0131\u015f\u0131\u011f\u0131nda Kuzey Kafkasya’ya y\u00f6nelik T\u00fcrk d\u0131\u015f politikas\u0131n\u0131n yeniden g\u00f6zden ge\u00e7irilmesini sa\u011flamak ve al\u0131nmas\u0131 gerekli \u00f6nlemleri tespit etmek amac\u0131yla Anayasa’n\u0131n 98, inci \u0130\u00e7t\u00fcz\u00fc\u011f\u00fcn 100 ve 101 inci maddeleri uyar\u0131nca bir genel g\u00f6r\u00fc\u015fme a\u00e7\u0131lmas\u0131n\u0131 arz ederiz.<\/em><\/p>\n Abd\u00fcllatif \u015eener<\/strong><\/em> BA\u015eKAN – <\/strong>Say\u0131n milletvekilleri, \u0130\u00e7t\u00fcz\u00fc\u011f\u00fcm\u00fcze g\u00f6re, genel g\u00f6r\u00fc\u015fme a\u00e7\u0131l\u0131p a\u00e7\u0131lmamas\u0131 hususunda, s\u0131ras\u0131yla, H\u00fck\u00fcmete, siyas\u00ee parti gruplanna ve \u00f6nergedeki birinci imza sahibine veya onun g\u00f6sterece\u011fi bir di\u011fer konu\u015fmac\u0131ya s\u00f6z verilecektir.<\/p>\n Konu\u015fma s\u00fcreleri H\u00fck\u00fcmet ve gruplar i\u00e7in 20’\u015fer dakika, \u00f6nergedeki imza sahibi i\u00e7in 10 dakikad\u0131r.<\/p>\n \u00d6nce, H\u00fck\u00fcmete s\u00f6z verece\u011fim.<\/p>\n \u00d6nerge \u00fczerinde, H\u00fck\u00fcmet ad\u0131na, D\u0131\u015fi\u015fleri Bakan\u0131 ve Ba\u015fbakan Yard\u0131mc\u0131s\u0131 Say\u0131n Murat Karayal\u00e7\u0131n’a s\u00f6z veriyorum.<\/p>\n Buyurun efendim.<\/p>\n Konu\u015fma s\u00fcreniz 20 dakikad\u0131r. (SHP ve DYP s\u0131ralar\u0131ndan alk\u0131\u015flar)<\/p>\n DI\u015e\u0130\u015eLER\u0130 BAKANI VE BA\u015eBAKAN YARDIMCISI MURAT KARAYAL\u00c7IN –<\/strong> Say\u0131n Ba\u015fkan, say\u0131n milletvekilleri; sizleri, \u015fahsen ve H\u00fck\u00fcmetimiz ad\u0131na sayg\u0131yla selaml\u0131yorum. Son iki hafta i\u00e7inde d\u0131\u015f politika konular\u0131nda a\u00e7\u0131klamada bulunmak amac\u0131yla ikinci kez huzurlar\u0131n\u0131za geliyorum.<\/p>\n T\u00fcrkiye gibi, son derece duyarl\u0131 bir co\u011frafyaya sahip olan bir \u00fclkede d\u0131\u015f politika konular\u0131n\u0131n yo\u011fun olarak, s\u0131k olarak T\u00fcrkiye B\u00fcy\u00fck Millet Meclisinde ele al\u0131nmas\u0131n\u0131n son derece yararl\u0131 sonu\u00e7lar getirece\u011fi inanc\u0131nday\u0131m. H\u00fck\u00fcmet olarak, konunun T\u00fcrkiye B\u00fcy\u00fck Millet Meclisinde tart\u0131\u015f\u0131lmas\u0131ndan \u00e7ok b\u00fcy\u00fck bir mutluluk duymaktay\u0131z. Bu vesileyle, bu ba\u011flamda, H\u00fck\u00fcmetimizin, d\u0131\u015f politikam\u0131z\u0131 ulusal bir mutabakat \u00e7er\u00e7evesinde y\u00fcr\u00fctmeye verdi\u011fi \u00f6nemi, burada vurgulamak istiyorum.<\/p>\n Say\u0131n Ba\u015fkan, say\u0131n milletvekilleri; T\u00fcrk d\u0131\u015f politikas\u0131n\u0131n temel \u00e7izgisi yurtta, b\u00f6lgede, b\u00f6lgemizde ve d\u00fcnyada bar\u0131\u015ft\u0131r. D\u0131\u015f politikam\u0131z\u0131n b\u00f6lgemizdeki i\u015flevleri, sava\u015flar\u0131n ve \u00e7at\u0131\u015fmalar\u0131n durdurulmas\u0131na veya en az\u0131ndan denetim alt\u0131na al\u0131nmas\u0131na, yenilerinin \u00e7\u0131kmamas\u0131na, potansiyel gerginliklerin \u00f6nlenmesine, gen\u00e7 demokrasilerin g\u00fc\u00e7lenmesine, b\u00f6lgesel iktisad\u00ee ve ticar\u00ee i\u015fbirli\u011fi modellerinin kurulup i\u015fletilmesine yard\u0131mc\u0131 olmakt\u0131r.<\/p>\n K\u0131saca, T\u00fcrkiye, b\u00f6lgede bar\u0131\u015fa ve istikrara hizmet etmek amac\u0131yla \u00e7al\u0131\u015fmaktad\u0131r. Bu \u00e7er\u00e7evede, \u00f6nce, T\u00fcrkiye’ye kom\u015fu Kafkas B\u00f6lgesine ve bu y\u00f6redeki \u00fclkelere y\u00f6nelik d\u0131\u015f politikam\u0131z hakk\u0131nda, genel bir de\u011ferlendirme yapmak istiyorum.<\/p>\n Hepimizin, hepinizin yak\u0131ndan bildi\u011fi gibi, so\u011fuk sava\u015f\u0131 sona erdiren en \u00f6nemli geli\u015fme eski Sovyetler Birli\u011finin da\u011f\u0131lmas\u0131 olmu\u015ftur. Bu geni\u015f co\u011frafyada meydana gelen k\u00f6kl\u00fc de\u011fi\u015fim sonucunda G\u00fcney Kafkasya’da \u00fc\u00e7 ba\u011f\u0131ms\u0131z devlet ortaya \u00e7\u0131km\u0131\u015f bulunmaktad\u0131r; G\u00fcrcistan, Ermenistan ve Azerbaycan. T\u00fcrkiye, ba\u011f\u0131ms\u0131zl\u0131klar\u0131n\u0131 kazanan \u00f6teki \u00fclkelerin yan\u0131 s\u0131ra, bu \u00fc\u00e7 devleti de, hi\u00e7bir ay\u0131r\u0131m yapmaks\u0131z\u0131n, 1991 y\u0131l\u0131nda tan\u0131m\u0131\u015ft\u0131r. T\u00fcrkiye’nin Kafkasya’ya y\u00f6nelik d\u0131\u015f politikas\u0131n\u0131n temelinde, b\u00f6lge \u00fclkeleriyle iyi ili\u015fkilerin geli\u015ftirilmesi; bu \u00fclkelerin kendi aralar\u0131ndaki ili\u015fkilerin g\u00fc\u00e7lendirilmesi; Kafkasya’da bar\u0131\u015f ve istikrar\u0131n s\u00fcrekli k\u0131l\u0131nmas\u0131; jeopolitik \u00e7o\u011fulculu\u011fun korunmas\u0131 ve \u00e7at\u0131\u015fmalar\u0131n \u00f6nlenmesi yatmaktad\u0131r. Bu politikam\u0131z yurtta, b\u00f6lgede ve d\u00fcnyada bar\u0131\u015f politikam\u0131z\u0131n bir par\u00e7as\u0131d\u0131r.<\/p>\n Say\u0131n Ba\u015fkan, say\u0131n milletvekilleri; asl\u0131nda, bug\u00fcn \u00f6n\u00fcm\u00fcze \u00e7\u0131kan olaylar, \u00f6n\u00fcm\u00fczde duran olaylar, bundan yakla\u015f\u0131k yetmi\u015fyedi y\u0131l \u00f6nce de benzer bir geli\u015fme g\u00f6stermi\u015fti. Bundan yetmi\u015fyedi y\u0131l \u00f6nce, 1917 Ekim Devriminin hemen ard\u0131ndan, G\u00fcney Kafkasya’da \u00fc\u00e7 ba\u011f\u0131ms\u0131z devlet ortaya \u00e7\u0131km\u0131\u015ft\u0131; G\u00fcrcistan, Ermenistan ve Azerbaycan. O zaman da\u011f\u0131lan Rus \u0130mparatorlu\u011fuydu; Rus \u0130mparatorlu\u011fu da\u011f\u0131lma s\u00fcrecine girmi\u015fti. May\u0131s 1918’de, G\u00fcney Kafkas \u00fclkeleri tek tek ba\u011f\u0131ms\u0131zl\u0131klar\u0131n\u0131 ald\u0131lar. G\u00fcrcistan’da men\u015fevikler, Ermenistan’da ta\u015fnaklar ve Azerbaycan’da da M\u00fcsavat Partisi, Doktor Mehmet Emin Resulzade’nin ba\u015fkanl\u0131\u011f\u0131nda kurulmu\u015ftu. 1918’in ba\u015flar\u0131nda ortaya \u00e7\u0131kan bu geli\u015fme, 1920’lerin ortalar\u0131na kadar s\u00fcrd\u00fc. 1920’lerin ortalar\u0131nda, ba\u011f\u0131ms\u0131zl\u0131klar\u0131n\u0131 alm\u0131\u015f bu \u00fc\u00e7 \u00fclke, maalesef, \u00e7ok daha de\u011fi\u015fik bir konuma girdiler.<\/p>\n Bu geli\u015fmeler s\u0131ras\u0131nda, G\u00fcney Kafkasya’da bu \u00fc\u00e7 devletin ba\u011f\u0131ms\u0131zl\u0131klar\u0131n\u0131 ilan ettikleri, elde ettikleri s\u0131rada, Rusya’da, bol\u015fevikler, konunun kuramsal y\u00f6n\u00fc \u00fczerinde durmaktayd\u0131lar. Bol\u015feviklerin bu geli\u015fme s\u00fcreci i\u00e7inde, iki temel ideolojik kayg\u0131lar\u0131 vard\u0131. Bunlardan bir tanesi, do\u011fuda bol\u015fevizmin nas\u0131l kurulaca\u011f\u0131 konusuydu. Milliyet\u00e7i h\u00fck\u00fcmetlerin, milliyet\u00e7ilik duygular\u0131yla, d\u00fc\u015f\u00fcnceleriyle, bayra\u011f\u0131yla, ba\u011f\u0131ms\u0131zl\u0131klar\u0131n\u0131 ilan etmi\u015f h\u00fck\u00fcmetlerin nas\u0131l y\u0131k\u0131laca\u011f\u0131 sorusu tart\u0131\u015f\u0131lmaktayd\u0131.<\/p>\n \u0130kinci olarak ve bununla ba\u011flant\u0131l\u0131 bir bi\u00e7imde, yine buralarda, eski Rus \u0130mparatorlu\u011fu s\u0131n\u0131rlar\u0131 i\u00e7inde, toprak b\u00fct\u00fcnl\u00fc\u011f\u00fcn\u00fcn nas\u0131l korunaca\u011f\u0131 tart\u0131\u015f\u0131lmaktayd\u0131.<\/p>\n O s\u0131rada -bol\u015feviklerin, konunun kuramsal y\u00f6n\u00fc \u00fczerinde durduklar\u0131 s\u0131rada- sosyalistler de ba\u011f\u0131ms\u0131zl\u0131k temeline dayal\u0131 olarak, \u00f6zg\u00fcrl\u00fck temeline dayal\u0131 olarak ve ku\u015fkusuz milliyet\u00e7ilik temeline dayal\u0131 olarak, ba\u015fka \u00e7\u00f6z\u00fcmleri ele alm\u0131\u015flard\u0131. Bunlar\u0131n aras\u0131nda, \u00f6zellikle, daha sonra, Azerbaycan y\u00f6netimine gelen Doktor Nerimanov’u ve Mir Sultan Said Galiev’i \u00f6nemle ve rahmetle anmak istiyorum. Her iki \u00f6nder de, hem Nerimanov hem de Galiev, daha sonra, Stalin taraf\u0131ndan, Moskova’da \u00f6ld\u00fcrt\u00fclm\u00fc\u015flerdir.<\/p>\n Marksist kuramda, sosyalizme ge\u00e7mek i\u00e7in, kapitalizm a\u015famas\u0131n\u0131n a\u015f\u0131lmas\u0131 zorunlulu\u011fu vard\u0131; ancak, bu b\u00f6lgede, Kuzey Kafkasya’da da G\u00fcney Kafkasya’da da, kapitalist \u00fcretim ili\u015fkilerinin egemen olmamas\u0131 nedeniyle, bir \u00e7\u00f6z\u00fcm\u00fc g\u00fcndeme getirmeye \u00e7al\u0131\u015fmaktayd\u0131lar ve o noktada “Asya tipi \u00fcretim bi\u00e7imi” diye adland\u0131r\u0131lan bir kuram de\u011fi\u015ftirilerek, \u00e7arp\u0131t\u0131larak, bol\u015feviklerin y\u00f6neticileri taraf\u0131ndan g\u00fcndeme getirildi, kullan\u0131ld\u0131 ve \u015fu d\u00fc\u015f\u00fcnceler ortaya at\u0131ld\u0131: G\u00fcney Kafkasya’da, Kafkasya’da kapitalist ili\u015fkiler geli\u015fmemi\u015f olsa bile, bu a\u015famaya gelmi\u015f olan \u00fclkelerdeki -Rusya kastedilmektedir- proletaryan\u0131n \u00f6nc\u00fcl\u00fc\u011f\u00fcnde ve silahl\u0131 m\u00fccadeleyle, silahl\u0131 m\u00fcdahaleyle, ba\u011f\u0131ms\u0131zl\u0131klar\u0131n\u0131 1918 May\u0131s\u0131nda elde etmi\u015f olan devletler denetlenecek ve buradaki ba\u011f\u0131ms\u0131z y\u00f6netimlere son verilecekti.<\/p>\n Say\u0131n milletvekilleri, bu arada, rahmetli \u015eevket S\u00fcreyya Aydemir’in, hem “Suyu Arayan Adam” adl\u0131 kitab\u0131nda hem de “Enver Pa\u015fa” adl\u0131 kitab\u0131nda, uzun uzad\u0131ya anlat\u0131lan \u015eark Milletleri Kurultay\u0131ndan bahsetmek istiyorum.<\/p>\n \u015eark Milletleri Kurultay\u0131, Bak\u00fc’de topland\u0131. 1920’nin eyl\u00fcl\u00fcnde toplanan kongrenin, sonu\u00e7 bildirgesi, Kom\u00fcnist Enternasyonalin* kapitalist egemenli\u011fi kald\u0131r\u0131p, bu b\u00f6lgeleri, do\u011fu halklar\u0131n\u0131 \u00f6zg\u00fcrle\u015ftirmesi ve do\u011fu halklar\u0131n\u0131n da bu gerek\u00e7eyle bol\u015fevik enternasyonale destek vermesiydi. Bu g\u00f6r\u00fc\u015f uyar\u0131nca da, Kafkaslarda ilk h\u00fck\u00fcmetler silah zoruyla devrildiler ve hemen ard\u0131ndan \u015f\u00fbra h\u00fck\u00fcmetleri kuruldu. Asl\u0131nda, \u015f\u00fbra h\u00fck\u00fcmetleri de d\u00f6rt be\u015f y\u0131l ba\u011f\u0131ms\u0131z bir geli\u015fme ortaya koydular.<\/p>\n \u015e\u00fbra h\u00fck\u00fcmetlerinin temel kayg\u0131lar\u0131, Moskova ile e\u015fit ili\u015fkilerin kurulmas\u0131yd\u0131; ba\u011f\u0131ms\u0131zl\u0131klar\u0131n\u0131 elde etmi\u015flerdi, sosyalist bir y\u00f6netimi ger\u00e7ekle\u015ftireceklerdi; ama, her \u015feyin \u00f6tesinde, Moskova ile e\u015fit ili\u015fkilerin kurulmas\u0131n\u0131 istemekteydiler.<\/p>\n Bu d\u00fc\u015f\u00fcnceden hareketle ortaya \u00e7\u0131kan devletler, o arada G\u00fcrcistan ve Azerbaycan, T\u00fcrkiye’de b\u00fcy\u00fckel\u00e7ilik bile a\u00e7m\u0131\u015ft\u0131; ancak, daha sonra, silah zoruyla, darbe yoluyla bu h\u00fck\u00fcmetlerin y\u00f6netimleri de devrildi, sosyalist T\u00fcrk y\u00f6netimleri, \u00f6zellikle Azerbaycan’da tasfiye edildi ve Sovyet \u0130mparatorlu\u011fu, G\u00fcney Kafkasya’da demirperdesini indirdi. Bir anlamda tarih yeniden ya\u015fanmaktad\u0131r.<\/p>\n El\u00e7ibey’e darbe yap\u0131lmakta; Aliyev’e darbe yap\u0131lmak istenmekte, \u00e7ok cidd\u00ee darbe giri\u015fimleri sergilenmekte; yak\u0131n \u00e7evre politikalar\u0131 g\u00fcndeme getirilmektedir.<\/p>\n Say\u0131n milletvekilleri, \u00c7e\u00e7enistan’daki geli\u015fmeleri, bu \u00e7er\u00e7eve i\u00e7inde g\u00f6rmenin daha uygun olaca\u011f\u0131 d\u00fc\u015f\u00fcncesiyle, tarih\u00ee geli\u015fmelere -bundan yetmi\u015fyedi y\u0131l \u00f6ncesine- y\u00f6nelik k\u0131sa bir a\u00e7\u0131klama yapmak zorunlulu\u011funu duydum. Asl\u0131nda, \u00c7e\u00e7enistan’da ya\u015fanan olaylara getirilecek \u00e7\u00f6z\u00fcm modelinin, bundan sonra -Allah saklas\u0131n- bu b\u00f6lgede ortaya \u00e7\u0131kmas\u0131 olas\u0131 \u00f6teki sorunlar\u0131n \u00f6nlenmesinde kullan\u0131laca\u011f\u0131n\u0131, de\u011ferlendirilece\u011fini, \u00f6rnek olarak al\u0131naca\u011f\u0131n\u0131 hi\u00e7bir bi\u00e7imde g\u00f6zard\u0131 etmememiz gerekmektedir.<\/p>\n T\u00fcrkiye, Kafkasya’daki yeni ba\u011f\u0131ms\u0131z \u00fclkelerle, yaln\u0131zca ortak s\u0131n\u0131rlan payla\u015fmamaktad\u0131r; her \u00fc\u00e7 \u00fclkenin halklar\u0131yla, farkl\u0131 geli\u015fmelerin \u00fcr\u00fcn\u00fc de olsa, tarihsel, k\u00fclt\u00fcrel ve geleneksel ili\u015fkilere sahip bulunmaktad\u0131r. T\u00fcrkiye, G\u00fcrcistan ile iyi kom\u015fuluk, dostluk ve i\u015fbirli\u011fi ili\u015fkileri i\u00e7indedir. \u0130ki \u00fclke aras\u0131ndaki diplomatik ili\u015fkiler, 21 May\u0131s 1992 tarihli protokol \u00e7er\u00e7evesinde h\u0131zla geli\u015fmi\u015ftir. Ticaret, kara, hava ve deniz ula\u015ft\u0131rmas\u0131, ta\u015f\u0131mac\u0131l\u0131k, haberle\u015fme, e\u011fitim ve k\u00fclt\u00fcr alanlar\u0131nda imzalanan anla\u015fmalarla ili\u015fkilerin hukuk\u00ee temeli olu\u015fturulmu\u015ftur. Dost ve kom\u015fu G\u00fcrcistan’\u0131n, bir an \u00f6nce, siyasal g\u00fc\u00e7l\u00fcklerini a\u015farak istikrara kavu\u015fmas\u0131 ve iktisad\u00ee a\u00e7\u0131dan d\u00fczl\u00fc\u011fe \u00e7\u0131kmas\u0131 i\u00e7ten dile\u011fimizdir.<\/p>\n G\u00fcrcistan’\u0131n kendi i\u00e7 bar\u0131\u015f\u0131n\u0131 ve istikrann\u0131, insan haklar\u0131na sayg\u0131 temelinde, en k\u0131sa zamanda sa\u011flamas\u0131 \u00f6nemlidir. G\u00fcrcistan’\u0131n kendi sorunlar\u0131na, demokratik y\u00f6ntemlerle ve ban\u015f\u00e7\u0131 yollarla en iyi \u00e7\u00f6z\u00fcm\u00fc bulaca\u011f\u0131na i\u00e7tenlikle inanmaktay\u0131z. T\u00fcrkiye, t\u00fcm uluslararas\u0131 forumlarda ve ikili d\u00fczeydeki ili\u015fkilerde G\u00fcrcistan’a her t\u00fcrl\u00fc siyas\u00ee deste\u011fi sa\u011flamaya devam edecektir. T\u00fcrkiye, toprak b\u00fct\u00fcnl\u00fc\u011f\u00fcne sayg\u0131, s\u0131n\u0131rlann de\u011fi\u015fmezli\u011fi, i\u00e7 i\u015flerine kan\u015fmama ve iyi kom\u015fuluk ili\u015fkileri gibi, uluslararas\u0131 hukukun temel ilkelerine ba\u011fl\u0131 kalaca\u011f\u0131 d\u00fc\u015f\u00fcncesinden hareke\u00fce, 16. Aral\u0131k 1991 tarihinde, Ermenistan’\u0131 da tan\u0131m\u0131\u015ft\u0131r. T\u00fcrkiye, Ermenistan ile ili\u015fkilerine ay\u0131r\u0131mc\u0131 bir d\u00fc\u015f\u00fcnceyle yakla\u015fmam\u0131\u015ft\u0131r. T\u00fcrkiye, bu \u00fclkeyle gelece\u011fe d\u00f6n\u00fck ve uluslararas\u0131 hukukun temel ilkelerine dayal\u0131, kar\u015f\u0131l\u0131kl\u0131 \u00e7\u0131karlan g\u00f6zeten ili\u015fkiler kurmaya haz\u0131r oldu\u011funu a\u00e7\u0131klam\u0131\u015ft\u0131r; ancak, Ermenilerin Azerbaycan topraklar\u0131n\u0131 i\u015fgali, T\u00fcrk-Ermeni ili\u015fkilerinin normalle\u015fmesine olanak b\u0131rakmam\u0131\u015ft\u0131r.<\/p>\n Kom\u015fular\u0131n\u0131n toprak b\u00fct\u00fcnl\u00fc\u011f\u00fcne, egemenli\u011fine ve s\u0131n\u0131rlanna sayg\u0131 g\u00f6stermedi\u011fi s\u00fcrece, Ermenistan’\u0131n b\u00f6lgede bar\u0131\u015fa, istikrara ve i\u015fbirli\u011fine katk\u0131da bulunmas\u0131 olanakl\u0131 g\u00f6r\u00fclmemektedir. Ermenistan’\u0131n, gerek Birle\u015fmi\u015f Milletler G\u00fcvenlik Konseyince gerekse \u00f6teki kurulu\u015flarca kabul edilen kararlar\u0131n gere\u011fini derhal yerine getirerek, i\u015fgal etti\u011fi Azerbaycan topraklanndan geri \u00e7ekilmesini ya\u015famsal bir ko\u015ful olarak g\u00f6r\u00fcyoruz.<\/p>\n Azerbaycan ile ili\u015fkilerimize gelince; dostluk ve karde\u015flik ba\u011flar\u0131yla ba\u011fl\u0131 oldu\u011fumuz bu \u00fclkeye olanaklanm\u0131z \u00f6l\u00e7\u00fcs\u00fcnde, olanaklar\u0131m\u0131z\u0131 zorlayarak ve hatta olanaklar\u0131m\u0131z\u0131 a\u015farak destek olmaya daima devam edece\u011fimizi belirtmek isterim.<\/p>\n Ba\u011f\u0131ms\u0131zl\u0131\u011f\u0131na ve egemenli\u011fine kavu\u015farak, uluslararas\u0131 sahnede yerini alan Azerbaycan, devletini yeniden yap\u0131land\u0131rma, \u00e7o\u011fulcu demokratik sistemi, serbest iktisad\u00ee d\u00fczeni yerle\u015ftirme \u00e7abas\u0131 i\u00e7indedir. Karde\u015f Azerbaycan’\u0131n Ermeni sald\u0131r\u0131lar\u0131yla kar\u015f\u0131 kar\u015f\u0131ya kalmas\u0131, ku\u015fkusuz, Azeri halk\u0131n\u0131 b\u00fcy\u00fck s\u0131k\u0131nt\u0131lara sokmu\u015ftur. T\u00fcrkiye’nin, karde\u015f Azerbaycan halk\u0131n\u0131, toprak b\u00fct\u00fcnl\u00fc\u011f\u00fcne y\u00f6nelik bu sald\u0131r\u0131lar kar\u015f\u0131s\u0131nda ve \u00e7o\u011fulcu demokrasiye ge\u00e7i\u015f s\u00fcrecindeki \u00e7abalar\u0131nda yaln\u0131z b\u0131rakmas\u0131, elbette d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fclemezdi.<\/p>\n Azerbaycan’\u0131n u\u011frad\u0131\u011f\u0131 sald\u0131r\u0131lar\u0131n durdurulmas\u0131na \u00e7al\u0131\u015f\u0131l\u0131rken, i\u00e7 g\u00fc\u00e7l\u00fcklerini a\u015fmas\u0131na da katk\u0131da bulunmaktay\u0131z. T\u00fcrkiye, Azerbaycan’a elinden gelen her t\u00fcrl\u00fc yard\u0131m\u0131 yapmaktad\u0131r. Ermeni sald\u0131rganl\u0131\u011f\u0131n\u0131n yol a\u00e7t\u0131\u011f\u0131 sorunun \u00e7\u00f6z\u00fcm\u00fc bak\u0131m\u0131ndan \u00f6nemli olarak nitelendirilebilecek geli\u015fmeler de sa\u011flanm\u0131\u015ft\u0131r.<\/p>\n 6-7 Aral\u0131k g\u00fcnlerinde Budape\u015fte’de yap\u0131lan \u00c2G\u0130K Doru\u011funda, Da\u011fl\u0131k Karaba\u011f sorununun \u00e7\u00f6z\u00fcm\u00fcne y\u00f6nelik olarak Ruslar\u0131n, Rusya Federasyonunun giri\u015fimleri, istemleri, de\u011ferlendirmeleri de g\u00f6z \u00f6n\u00fcnde bulundurularak \u00e7ok uluslu bir g\u00fcc\u00fcn orada yerle\u015fmesini sa\u011flamaya y\u00f6nelik bir sonu\u00e7, Azerbaycan ve T\u00fcrkiye taraf\u0131n\u0131n ortakla\u015fa \u00e7abalar\u0131yla elde edilmi\u015f bulunmaktad\u0131r. \u015eimdi, b\u00f6lgeye, \u00e7okuluslu bir ban\u015f g\u00fcc\u00fcn\u00fcn konu\u015fland\u0131r\u0131lmas\u0131 yolundaki siyas\u00ee irade ortaya konmu\u015ftur ve bunun gere\u011finin yerine getirilmesi i\u00e7in \u00e7al\u0131\u015fmalar s\u00fcrd\u00fcr\u00fclmektedir. Bunu, H\u00fck\u00fcmetimizin elde etmi\u015f oldu\u011fu son derece cidd\u00ee ve \u00f6nemli bir kazan\u0131m olarak g\u00f6rd\u00fc\u011f\u00fcm\u00fcz\u00fc ifade etmek istiyorum.<\/p>\n H\u00fck\u00fcmetimiz, b\u00f6lgeye konu\u015fland\u0131r\u0131lacak uluslararas\u0131 g\u00fcc\u00fcn personelinin \u00fc\u00e7te birini; ayr\u0131ca baz\u0131 lojistik kolayl\u0131klar\u0131 da sa\u011flamaya haz\u0131r oldu\u011funu ilgililere iletmi\u015ftir. Dile\u011fimiz, sava\u015f ko\u015fullar\u0131n\u0131n sona ermesini takiben -Azerbaycan’\u0131n zengin do\u011fal kaynaklar\u0131n\u0131n da yard\u0131m\u0131yla- bu karde\u015f \u00fclkenin uluslararas\u0131 sahnede hak etti\u011fi yeri ivedilikle almas\u0131d\u0131r.<\/p>\n Say\u0131n Ba\u015fkan, say\u0131n milletvekilleri; G\u00fcney Kafkasya’ya y\u00f6nelik politikalar\u0131m\u0131z\u0131 ve b\u00f6lge \u00fclkeleriyle ili\u015fkilerimizi bu \u00e7er\u00e7evede sizlere a\u00e7\u0131klad\u0131ktan sonra, \u015fimdi, \u00c7e\u00e7enistan’daki son geli\u015fmelere y\u00f6nelik g\u00f6r\u00fc\u015flerimizi de bilgilerinize sunmak istiyorum.<\/p>\n Bug\u00fcn, milletvekillerimize, \u00c7e\u00e7enistan’daki geli\u015fmelerle ilgili kroki ile \u00c7e\u00e7enistan’daki sosyoekonomik yap\u0131lanmay\u0131 a\u00e7\u0131klamak amac\u0131yla bir not sunu\u015funda bulunmu\u015ftuk. Umar\u0131m, say\u0131n milletvekillerimiz, Bakanl\u0131\u011f\u0131n haz\u0131rlam\u0131\u015f oldu\u011fu bu notu inceleme ve de\u011ferlendirme olana\u011f\u0131n\u0131 elde etmi\u015flerdir.<\/p>\n EKREM PAKDEM\u0130RL\u0130 (Manisa) –<\/strong> Bize verilmedi.<\/p>\n ABDULLAH G\u00dcL (Kayseri) – <\/strong>Bize de verilmedi.<\/p>\n DI\u015e\u0130\u015eLER\u0130 BAKANI ve BA\u015eBAKAN YARDIMCISI MURAT KARAYAL\u00c7IN (Devamla)<\/strong> – \u00c7e\u00e7enistan konusundaki duyarl\u0131l\u0131\u011f\u0131m\u0131z, bir yandan akrabal\u0131k ili\u015fkilerimizden, tarihsel ve k\u00fclt\u00fcrel ba\u011flar\u0131m\u0131zdan; \u00f6te yandan, kom\u015fu Kafkasya b\u00f6lgesinde bar\u0131\u015f ve istikrar\u0131n bizim i\u00e7in ta\u015f\u0131d\u0131\u011f\u0131 \u00f6nemden ve uluslararas\u0131 hukuka ba\u011fl\u0131l\u0131\u011f\u0131m\u0131zdan kaynaklanmaktad\u0131r.<\/p>\n ABDULLAH G\u00dcL (Kayseri) – <\/strong>Say\u0131n Karayal\u00e7\u0131n, bahsetti\u011finiz krokiler bize da\u011f\u0131t\u0131lmad\u0131.<\/p>\n DI\u015e\u0130\u015eLER\u0130 BAKANI ve BA\u015eBAKAN YARDIMCISI MURAT KARAYAL\u00c7IN (Devamla)- <\/strong>Milletvekillerine sekreterya arac\u0131l\u0131\u011f\u0131yla da\u011f\u0131t\u0131ld\u0131; e\u011fer burada bir aksakl\u0131k olmu\u015fsa:.. (ANAP s\u0131ralar\u0131ndan g\u00fcr\u00fclt\u00fcler)<\/p>\n R\u00dc\u015eT\u00dc K\u00c2ZIM Y\u00dcCELEN (\u0130\u00e7el)<\/strong>-Almad\u0131k…<\/p>\n BA\u015eKAN –<\/strong> Bir dakika efendim… Bir dakika…<\/p>\n R\u00dc\u015eT\u00dc K\u00c2ZIM Y\u00dcCELEN (\u0130\u00e7el)<\/strong> – “Da\u011f\u0131t\u0131lmad\u0131” demiyorum “almad\u0131k” diyorum.<\/p>\n DI\u015e\u0130\u015eLER\u0130 BAKANI ve BA\u015eBAKAN YARDIMCISI MURAT KARAYAL\u00c7IN (Devamla)<\/strong> – Anl\u0131yorum efendim, dedi\u011finizi anl\u0131yorum, almad\u0131\u011f\u0131n\u0131z\u0131 da anl\u0131yorum…<\/p>\n BA\u015eKAN – <\/strong>Say\u0131n Bakan mesaj\u0131n\u0131z\u0131 ald\u0131 efendim.<\/p>\n DI\u015e\u0130\u015eLER\u0130 BAKANI ve BA\u015eBAKAN YARDIMCISI MURAT KARAYAL\u00c7IN (Devamla)<\/strong> – Ama, b\u00f6yle bir sunu\u015fta bulunuldu\u011funuza ben size arz ediyorum.<\/p>\n G\u00dcLER \u0130LER\u0130 (Tokat)<\/strong> – Posta kutular\u0131na bakmad\u0131klar\u0131 i\u00e7in bilmiyorlard\u0131r.<\/p>\n DI\u015e\u0130\u015eLER\u0130 BAKANI ve BA\u015eBAKAN YARDIMCISI MURAT KARAYAL\u00c7IN (Devamla)<\/strong> – Baz\u0131 milletvekillerimizin, kendilerine da\u011f\u0131t\u0131lan bu notlar\u0131 posta kutular\u0131ndan ald\u0131klar\u0131 b\u00f6ylelikle ortaya \u00e7\u0131km\u0131\u015f bulunmaktad\u0131r.<\/p>\n Eski Sovyetler Birli\u011finin da\u011f\u0131lmas\u0131ndan sonra kurulan Rusya Federasyonu i\u00e7inde \u00f6zerk bir cumhuriyet olarak kalan \u00c7e\u00e7enistan’da meydana gelen olaylar\u0131, ger\u00e7ekten, toplum olarak, siyas\u00ee partiler olarak, H\u00fck\u00fcmet olarak b\u00fcy\u00fck bir \u00fcz\u00fcnt\u00fcyle kar\u015f\u0131lamaktay\u0131z. T\u00fcrkiye, gerek Rusya taraf\u0131ndan \u00c7e\u00e7enistan’a kar\u015f\u0131 ba\u015flat\u0131lan harek\u00e2t \u00f6ncesinde gerek harek\u00e2t\u0131n ba\u015flat\u0131lmas\u0131 \u00fczerine, kayg\u0131lar\u0131n\u0131 ve tepkilerini dile getiren, soruna, bir an \u00f6nce, bar\u0131\u015f\u00e7\u0131 yollarla \u00e7\u00f6z\u00fcm bulunmas\u0131n\u0131 isteyen, olaylar\u0131 izleyen ilk \u00fclke olmu\u015ftur.<\/p>\n Say\u0131n Ba\u015fkan, bu ba\u011flamda “T\u00fcrkiye, \u00c7e\u00e7enistan’daki geli\u015fmelere big\u00e2ne kalamaz” \u015feklinde \u00f6nergede yer alan ifadeyi uygun bulmad\u0131\u011f\u0131m\u0131z\u0131 belirtmek isterim. “Big\u00e2ne” s\u00f6zc\u00fc\u011f\u00fcn\u00fcn \u00f6z T\u00fcrk\u00e7esi “ilgisiz, yabanc\u0131, ald\u0131r\u0131\u015fs\u0131z” anlam\u0131ndad\u0131r. Biraz sonra yapaca\u011f\u0131m a\u00e7\u0131klamalarda da g\u00f6r\u00fclece\u011fi gibi, olaylar \u00e7\u0131kmadan \u00f6nce, T\u00fcrkiye, bu konudaki duyarl\u0131l\u0131\u011f\u0131n\u0131 \u00e7ok b\u00fcy\u00fck bir a\u00e7\u0131kl\u0131kla ortaya koymu\u015f bulunmaktad\u0131r.<\/p>\n Kamuoyumuz b\u00f6lgedeki \u00e7at\u0131\u015fmalardan b\u00fcy\u00fck bir kayg\u0131 duymaktad\u0131r. H\u00fck\u00fcmetimiz, kamuoyunun, halk\u0131m\u0131z\u0131n bu konudaki kayg\u0131lar\u0131na terc\u00fcman olmaktad\u0131r, T\u00fcrkiye i\u00e7in her \u015feyden \u00f6nemli olan, Kafkasya’da ve d\u00fcnyan\u0131n neresinde olursa olsun, me\u015fruiyyet ilkelerine, uluslararas\u0131 hukuka, uluslararas\u0131 y\u00fck\u00fcml\u00fcl\u00fcklere sayg\u0131 g\u00f6sterilmesidir.<\/p>\n Bu bak\u0131mdan, T\u00fcrkiye, daha olaylar\u0131n ba\u015f\u0131nda, Kafkasya’n\u0131n, fiilen ve potansiyel olarak, ihtilaflarla, etnik \u00e7at\u0131\u015fmalarla i\u00e7 i\u00e7e ya\u015fayan bir b\u00f6lge oldu\u011funu, Kafkasya’da, b\u00fcy\u00fck \u0131st\u0131raplara, can ve mal kayb\u0131na yol a\u00e7an, y\u00fczbinlerce insan\u0131 m\u00fclteci durumuna, s\u0131\u011f\u0131nmac\u0131 durumuna sokan, h\u00e2l\u00e2 \u00e7\u00f6z\u00fcmlenemeyen anla\u015fmazl\u0131k ve \u00e7at\u0131\u015fmalar mevcutken, varken, buna, \u00c7e\u00e7enistan’la ilgili bir yenisinin eklenmesinden \u00fcz\u00fcnt\u00fc duydu\u011funu ortaya koymu\u015ftur; soruna, uluslararas\u0131 hukuka uygun, bar\u0131\u015f\u00e7\u0131, insan hak ve \u00f6zg\u00fcrl\u00fcklerine dayal\u0131 bir \u00e7\u00f6z\u00fcm bulunmas\u0131 gerekti\u011fini vurgulam\u0131\u015ft\u0131r.<\/p>\n Rus birliklerinin \u00c7e\u00e7enistan’a girmeleri ve Grozni’ye do\u011fru ilerlemeleri \u00fczerine, Kafkasya’y\u0131 sarsan silahl\u0131 ihtilaflara bir yenisinin eklenmesinden, uyu\u015fmazl\u0131\u011f\u0131n kanl\u0131 bir silahl\u0131 \u00e7at\u0131\u015fmaya d\u00f6n\u00fc\u015fmesinden duydu\u011fumuz kayg\u0131 da bir kez daha ifade edilmi\u015ftir.<\/p>\n Say\u0131n Ba\u015fbakan 17 Aral\u0131kta Rusya Federasyonu Ba\u015fbakan\u0131 Say\u0131n \u00c7emomirdin’e bir mesaj g\u00f6ndererek, \u00c7e\u00e7enistan’da t\u0131rmanan gerginli\u011fin asker\u00ee m\u00fcdahale a\u015famas\u0131na ula\u015fm\u0131\u015f olmas\u0131n\u0131n, endi\u015felerimizi daha da art\u0131rd\u0131\u011f\u0131n\u0131 belirtmi\u015ftir. Sivil halkta kay\u0131plar\u0131n artmas\u0131n\u0131n ve kan d\u00f6k\u00fclmesinin bir an \u00f6nce engellenmesi gerekti\u011fini bildirmi\u015ftir. Soruna m\u00fczakereler yoluyla \u00e7\u00f6z\u00fcm bulunmas\u0131na y\u00f6nelik \u00e7abalardan vazge\u00e7ilmemesini ve \u015fiddet yolundan ka\u00e7\u0131n\u0131lmas\u0131n\u0131, \u00f6zellikle alt\u0131n\u0131 \u00e7izerek, vurgulayarak, ifade etmi\u015ftir.<\/p>\n Say\u0131n Cumhurba\u015fkan\u0131m\u0131z da, \u00c7e\u00e7enistan Lideri Say\u0131n Dudayev’den, 17 Aral\u0131k 1994 tarihinde bir mesaj alm\u0131\u015f bulunmaktad\u0131r. Say\u0131n Dudayev bu mesaj\u0131nda, mevcut durumun tehlikelerine i\u015faret ederek, bu ihtilafa bar\u0131\u015f\u00e7\u0131 \u00e7\u00f6z\u00fcm bulunmas\u0131n\u0131 arzulad\u0131klar\u0131n\u0131 bildirmi\u015f; \u00e7at\u0131\u015fmalar\u0131n durdurulmas\u0131 i\u00e7in T\u00fcrkiye’nin yard\u0131mc\u0131 olmas\u0131n\u0131 talep etmi\u015ftir. Say\u0131n Cumhurba\u015fkan\u0131m\u0131z -Kafkasya b\u00f6lgesine y\u00f6nelik tutumumuz do\u011frultusunda- Rusya Federasyonu Cumhurba\u015fkan\u0131 Yeltsin’e bir mesaj g\u00f6ndererek, Say\u0131n Dudayev’in ba\u015fvurusu hakk\u0131nda bilgi vermi\u015fler ve \u00e7\u00f6z\u00fcme bar\u0131\u015f\u00e7\u0131 y\u00f6ntemlerle ula\u015f\u0131lmas\u0131 i\u00e7in b\u00f6lgede \u00f6ncelikle ate\u015fkesin sa\u011flanmas\u0131 gerekti\u011fini vurgulam\u0131\u015flard\u0131r.<\/p>\n Son kez, 23 Aral\u0131kta, H\u00fck\u00fcmet olarak bir a\u00e7\u0131klama yaparak, \u00c7e\u00e7enistan’daki \u00e7at\u0131\u015fmalar\u0131n t\u0131rmanmaya devam etmesinden duydu\u011fumuz endi\u015feyi yeniden belirttik. Grozni Kenti \u00fczerinde yo\u011funla\u015fan kara ve hava sald\u0131r\u0131lan sonucunda masum insanlar\u0131n can kayb\u0131n\u0131n ka\u00e7\u0131n\u0131lmaz olaca\u011f\u0131n\u0131, \u015fiddet yoluyla var\u0131lacak bir sonucun kal\u0131c\u0131 olabilece\u011fine ve-yarar sa\u011flayabilece\u011fine inanmad\u0131\u011f\u0131m\u0131z\u0131 ifade ettik. A\u011f\u0131r k\u0131\u015f \u015fartlar\u0131nda Grozni’de s\u0131k\u0131\u015fan ve bombard\u0131mana maruz kalan, canlar\u0131n\u0131 kurtarmak i\u00e7in yollara d\u00f6k\u00fclen insanlar\u0131n korunmalar\u0131n\u0131 istedik. Ayr\u0131ca, sivil halka her t\u00fcrl\u00fc acil, insan\u00ee yard\u0131m\u0131n g\u00f6nderilmesine…<\/p>\n (Mik\u0131ofon otomatik cihaz taraf\u0131ndan kapat\u0131ld\u0131)<\/p>\n BA\u015eKAN – <\/strong>Devam edin Say\u0131n Bakan.<\/p>\n DI\u015e\u0130\u015eLER\u0130 BAKANI VE BA\u015eBAKAN YARDIMCISI MURAT KARAYAL\u00c7IN (Devamla)-<\/strong> …haz\u0131r oldu\u011fumuzu da a\u00e7\u0131klad\u0131k. D\u00fcn, Ankara’da, Rusya Federasyonu B\u00fcy\u00fckel\u00e7isi, Bakanl\u0131\u011fa davet edildi. \u00c7e\u00e7enistan’a ve \u00e7evre b\u00f6lgelerdeki \u00c7e\u00e7en s\u0131\u011f\u0131nmac\u0131lara insan\u00ee yard\u0131m g\u00f6ndermek istedi\u011fimiz bildirildi ve bunun ula\u015ft\u0131r\u0131lmas\u0131nda yard\u0131mc\u0131 olunmas\u0131 istenildi. Bu hususta, bize kolayl\u0131k g\u00f6sterilmesini talep ettik. Bu iste\u011fimizin, bu talebimizin, ivedilikle ve olumlu bir bi\u00e7imde kar\u015f\u0131lanaca\u011f\u0131na inanmaktay\u0131z. Say\u0131n Cumhurba\u015fkan\u0131m\u0131z\u0131n ve Say\u0131n Ba\u015fbakan\u0131m\u0131z\u0131n g\u00f6nderdikleri mesajlara da yak\u0131nda Rus tepkisinin al\u0131naca\u011f\u0131, g\u00f6nderilece\u011fi, bizlere ifade edilmi\u015f bulunmaktad\u0131r.<\/p>\n Say\u0131n milletvekilleri, Rusya’n\u0131n b\u00f6lgeyi abluka alt\u0131na almas\u0131, Azerbaycan ve G\u00fcrcistan’la s\u0131n\u0131rlar\u0131n\u0131 kapatmas\u0131, bu \u00fclkelerin zaten i\u00e7inde bulunduklar\u0131 iktisad\u00ee ko\u015fullar\u0131, s\u0131k\u0131nt\u0131lar\u0131 daha da art\u0131rm\u0131\u015f bulunmaktad\u0131r.<\/p>\n T\u00fcrkiye, Kafkasya’da yeni bir yara a\u00e7\u0131lmamas\u0131, insanlar\u0131n sava\u015f yerine bar\u0131\u015f, g\u00fcvenlik ve istikrar\u0131 se\u00e7meleri i\u00e7in elinden geleni yapmaya devam edecektir.<\/p>\n Bu ba\u011flamda, ilgin\u00e7 bir noktaya da de\u011finmek istiyorum. Rusya’n\u0131n \u00c7e\u00e7enistan’a asker\u00ee m\u00fcdahalesi, Rusya’da \u00e7e\u015fitli tepkilere yol a\u00e7m\u0131\u015ft\u0131r. Jirinovski’nin ba\u015f\u0131nda bulundu\u011fu parti d\u0131\u015f\u0131nda hemen t\u00fcm Rus siyas\u00ee kesimleri, uyu\u015fmazl\u0131\u011f\u0131n bar\u0131\u015f\u00e7\u0131 \u00e7\u00f6z\u00fcm\u00fc i\u00e7in siyas\u00ee yollar\u0131n yeterince kullan\u0131lmad\u0131\u011f\u0131 g\u00f6r\u00fc\u015f\u00fcn\u00fc ta\u015f\u0131d\u0131klar\u0131n\u0131, hem Rus kamuoyuna hem de d\u00fcnya kamuoyuna a\u00e7\u0131klam\u0131\u015flard\u0131r. Rus kamuoyunda genel bir kayg\u0131 g\u00f6zlenmektedir. Moskova’da \u00c7e\u00e7enistan olaylar\u0131n\u0131 protesto eden g\u00f6steriler yap\u0131lmaktad\u0131r. Rusya Parlamentosu \u00eensan Haklar\u0131 Komisyonu Ba\u015fkan\u0131, Grozni’den Birle\u015fmi\u015f Milletlere g\u00f6nderdi\u011fi mesajda, Rusya’n\u0131n insan haklar\u0131n\u0131 \u00e7i\u011fnemesinden yak\u0131nm\u0131\u015ft\u0131r. Rus asker\u00ee ve sivil y\u00f6netici \u00e7evrelerinden kimileri m\u00fcdahaleye kar\u015f\u0131 \u00e7\u0131km\u0131\u015flard\u0131r; hatta, istifa eden Rus askerlerinin varl\u0131\u011f\u0131 da bilinmektedir. Bu konuda uluslararas\u0131 bas\u0131n ajanslar\u0131ndan bilgiler al\u0131nmaktad\u0131r.<\/p>\n Bar\u0131\u015f\u00e7\u0131 \u00e7\u00f6z\u00fcm \u00e7a\u011fr\u0131lar\u0131na kar\u015f\u0131n, istedi\u011fimiz geli\u015fme \u00e7izgisi hen\u00fcz sa\u011flanabilmi\u015f de\u011fildir. Ba\u011f\u0131ms\u0131z Devletler Toplulu\u011fu \u00fclkelerinden Ukrayna ve Kazakistan da bu konudaki \u00e7a\u011fr\u0131lara kat\u0131lm\u0131\u015ft\u0131r.<\/p>\n \u00d6te yandan, \u00dcrd\u00fcn ve Pakistan’\u0131n da ayn\u0131 do\u011frultuda giri\u015fimde bulunduklar\u0131n\u0131, \u00eeslam Konferans\u0131 Genel Sekreterinin bu do\u011frultuda giri\u015fimde bulundu\u011funu, \u0130slam Konferans\u0131 Genel Sekreteriyle ili\u015fkiye ge\u00e7ildi\u011fini ve \u00f6teki M\u00fcsl\u00fcman \u00fclkelerin y\u00f6neticileriyle temas kuruldu\u011funu, bilgilerinize sunmak isterim.<\/p>\n Ba\u015flang\u0131\u00e7ta, b\u00fcy\u00fck \u00f6l\u00e7\u00fcde sessiz kalm\u0131\u015f olan Bat\u0131 \u00fclkeleri, \u015fimdi bu tutumlar\u0131n\u0131 terk ederek, soruna, uluslararas\u0131 insan\u00ee boyut ve insan haklar\u0131 hukuku a\u00e7\u0131s\u0131ndan bakmaya ba\u015flam\u0131\u015flard\u0131r. B\u00fct\u00fcn bu endi\u015felerin ve tepkilerin, \u00f6zellikle, Rusya’n\u0131n i\u00e7inde ortaya konulanlar\u0131n, Rusya Federasyonu’nu bar\u0131\u015f\u00e7\u0131 \u00e7\u00f6z\u00fcm y\u00f6ntemlerine y\u00f6nlendirece\u011fine inanmak istiyoruz.<\/p>\n Say\u0131n Ba\u015fkan, say\u0131n milletvekilleri; \u00c7e\u00e7enistan’daki olaylar h\u0131zla geli\u015fmekte, Rusya Federasyonu G\u00fcvenlik Konseyi, d\u00fcnk\u00fc toplant\u0131s\u0131nda sorunu ele alm\u0131\u015f bulunmaktad\u0131r. Asker\u00ee harek\u00e2t\u0131n sona erece\u011fi, Rus askerlerinin geri plana \u00e7ekilece\u011fi, yerlerine, \u0130\u00e7i\u015fleri Bakanl\u0131\u011f\u0131na ba\u011fl\u0131 g\u00fcvenlik g\u00fc\u00e7lerinin g\u00f6nderilece\u011fi yolunda bilgiler al\u0131nmaktad\u0131r. Ayr\u0131ca, Say\u0131n Dudayev’in ve Grozni’nin d\u0131\u015f\u0131nda yeni bir \u00c7e\u00e7en H\u00fck\u00fcmetinin kuruldu\u011fu ileri s\u00fcr\u00fclmektedir, iddia edilmektedir. Say\u0131n Yeltsin, bug\u00fcn halka hitaben yapm\u0131\u015f oldu\u011fu konu\u015fmas\u0131nda konuyu ele alm\u0131\u015ft\u0131r. \u0130lk gelen bilgilere g\u00f6re -birka\u00e7 saat \u00f6nce bize ula\u015fan bilgilere g\u00f6re- Dudayev’in d\u0131\u015f\u0131nda, Grozni’nin d\u0131\u015f\u0131nda, yeni bir h\u00fck\u00fcmet yap\u0131lanmas\u0131na do\u011fru gidilece\u011fi g\u00f6r\u00fclmektedir. Bunun, hi\u00e7bir bi\u00e7imde, sorunun bar\u0131\u015f\u00e7\u0131 yollarla \u00e7\u00f6z\u00fcm\u00fcne katk\u0131da bulunaca\u011f\u0131na inanmad\u0131\u011f\u0131m\u0131z\u0131 ifade etmek istiyorum.<\/p>\n Say\u0131n milletvekilleri, bu vesileyle \u015fu hususu da vurgulamakta yarar g\u00f6r\u00fcyorum: Kafkasya’da olan bitenlerin, Kafkasya halklar\u0131yla ba\u011flar\u0131m\u0131z nedeniyle, T\u00fcrkiye’ye .yans\u0131malar\u0131 ka\u00e7\u0131n\u0131lmazd\u0131r; ancak, bu yans\u0131malar\u0131n belirli \u00f6l\u00e7\u00fcler i\u00e7inde tutulabilmesinde, demokratik tepki \u00f6l\u00e7\u00fcleri d\u0131\u015f\u0131na ta\u015f\u0131r\u0131lmamas\u0131nda ve her \u015feyden \u00f6nce uzun vadeli ulusal \u00e7\u0131karlar\u0131m\u0131z\u0131n g\u00f6z \u00f6n\u00fcnde tutulmas\u0131nda b\u00fcy\u00fck yarar vard\u0131r; \u00e7ok boyutlu d\u0131\u015f politikam\u0131z\u0131n duyarl\u0131 dengeleri bunu gerektirmektedir. \u00dcz\u00fcnt\u00fc ve endi\u015felerimizi, kararl\u0131 ve \u0131srarl\u0131; ancak, uluslararas\u0131 kurallara ve ulusal \u00e7\u0131karlar\u0131m\u0131za uygun bi\u00e7imde dile getirmeyi tercih etmeliyiz.<\/p>\n Buradan, gerek Grozni’de gerekse \u00c7e\u00e7enistan’\u0131n \u00f6teki kentlerinde ya\u015fanan olaylar\u0131 \u0131srarl\u0131 ve kararl\u0131 bir bi\u00e7imde izleyece\u011fimizi; son olarak, yard\u0131m konusunda iletmi\u015f oldu\u011fumuz talebimizin yerine getirilmesiyle birlikte, hem be\u015fer\u00ee a\u00e7\u0131dan g\u0131da malzemeleri y\u00f6n\u00fcyle hem de ila\u00e7 y\u00f6n\u00fcyle, gerekli her t\u00fcrl\u00fc yard\u0131m sistemini i\u015fletece\u011fimizi tekrar ifade ediyorum ve hepinize sayg\u0131lar sunuyorum. (SHP s\u0131ralar\u0131ndan alk\u0131\u015flar)<\/p>\n BA\u015eKAN – <\/strong>Te\u015fekk\u00fcr ederim Say\u0131n Bakan.<\/p>\n \u015eimdi, siyas\u00ee parti gruplar\u0131na s\u00f6z verece\u011fim. \u015eu ana kadar, Divana yap\u0131lan tek m\u00fcracaat var.<\/p>\n Anavatan Partisi Grubu ad\u0131na, Say\u0131n K\u00e2mran \u0130nan; buyurun efendim. (ANAP s\u0131ralar\u0131ndan alk\u0131\u015flar)<\/p>\n ANAP GRUBU ADINA K\u00c2MRAN \u0130NAN (Bitlis) – <\/strong>Say\u0131n Ba\u015fkan, de\u011ferli milletvekilleri; bu ay\u0131n 18’inde yap\u0131lan D\u0131\u015fi\u015fleri Bakanl\u0131\u011f\u0131 b\u00fct\u00e7esi g\u00f6r\u00fc\u015fmeleri s\u0131ras\u0131nda, Rusya Federasyonu d\u0131\u015f politikas\u0131n\u0131n, bir y\u0131ldan beri, eski Sovyetler Birli\u011fi’ni and\u0131r\u0131r \u015fekilde, tecav\u00fczk\u00e2r bir mahiyet kazand\u0131\u011f\u0131n\u0131 arz ve ifade etmi\u015ftik. \u00c7e\u00e7enistan olay\u0131, bunun \u00e7ok ac\u0131 bir \u00f6rne\u011fini te\u015fkil etmektedir. Ger\u00e7ekten, Rus ordular\u0131, bu ay\u0131n 1 l’inden itibaren \u00c7e\u00e7enistan’da sava\u015f vermektedirler. Gayet gariptir; Rus Savunma Bakan\u0131 Pavel Gra\u00e7ev’in “\u00c7e\u00e7enistan i\u015fini iki saatte bitirebiliriz” diye beyan\u0131 bulunmas\u0131na ra\u011fmen, ay\u0131n ll’inde ba\u015flayan harek\u00e2t -bug\u00fcn ay\u0131n 27’si- tam iki haftadan beri, h\u00e2l\u00e2, havadan yap\u0131lan insafs\u0131zca bombard\u0131man d\u0131\u015f\u0131nda, karadaki durumlar\u0131, a\u015fa\u011f\u0131 yukar\u0131 yerinde saymaktad\u0131r. Hem de, bir milyonu biraz aslan n\u00fcfusa sahip bulunan bu memlekete Rusya, 40 bin asker, 200 tank, u\u00e7ak ve helikopterlerle tecav\u00fcz etmektedir. Gayet garip bir manzara bulunmaktad\u0131r.Rusya’n\u0131n bu tutumunun izah\u0131na bakmak gerekti\u011finde de, \u015funlar ortaya \u00e7\u0131k\u0131yor: Birincisi, hat\u0131rlanaca\u011f\u0131 \u00fczere, bundan \u00fc\u00e7 sene \u00f6nce, Rusya veyahut Sovyetler Birli\u011finin da\u011f\u0131lmas\u0131 oldu; 15 cumhuriyet -d\u0131\u015f \u00e7emberi olu\u015fturanlar- ayr\u0131ld\u0131. Bu defa, \u00c7e\u00e7enistan’\u0131n -ikinci \u00e7emberin birinci halkas\u0131n\u0131 olu\u015fturuyor- mevcut, 89 otonom b\u00f6lgeden olu\u015fan Rusya Federasyonunun, yeniden bir da\u011f\u0131lmas\u0131n\u0131n ba\u015flang\u0131c\u0131 olabilir hadisesi ortadad\u0131r.<\/p>\n \u00dczerinde hassasiyetle durduklar\u0131 ikinci nokta, petrol meselesidir. Orta Asya’dan gelen tabi\u00ee gaz ve petrol borular\u0131yla -Kafkasya’daki, bilhassa Azerbaycan petrol boru hatlar\u0131n\u0131n kesi\u015fme noktas\u0131 Grozni olmaktad\u0131r- Rusya’n\u0131n bu alandaki hassasiyeti ve son olarak Azerbaycan ile bir Rus \u015firketinin de dahil bulundu\u011fu bir konsorsiyumun yapt\u0131\u011f\u0131 anla\u015fmaya dahi, Yeltsin’in bizzat g\u00f6sterdi\u011fi tepki ve\u00a0 “bu ‘pipe-line’n\u0131n T\u00fcrkiye’den ge\u00e7irilmesi m\u00fcmk\u00fcn de\u011fildir” \u015feklindeki ifadeleriyle, bu meseleye verdikleri \u00f6nem ortaya \u00e7\u0131k\u0131yor. Hatta, o derece ki, bir Rus general H\u00fck\u00fcmete teklifte bulunuyor; “Acaba, bizim petrol politikas\u0131n\u0131 yeniden g\u00f6zden ge\u00e7irmemiz zaman\u0131 gelmedi mi?” diyor. Bir \u00fc\u00e7\u00fcnc\u00fc y\u00f6n\u00fc ise -Rusya’n\u0131n bu davran\u0131\u015f\u0131n\u0131n izah\u0131- o da, Moskova’daki kuvvet dengeleri ve iktidar kavgas\u0131. Grozni yak\u0131n\u0131na gelen 18 ya\u015f\u0131ndaki bir Rus askerine yabanc\u0131 bir gazeteci, “Buraya niye geldiniz, ne sava\u015f\u0131 veriyorsunuz” diye soruyor. Rus askeri, “Moskova’daki iktidar sava\u015f\u0131n\u0131, burada bana yapt\u0131r\u0131yorlar” diyor ve do\u011frudur. Bug\u00fcn, Moskova’daki hadise, asl\u0131nda kimin idarede oldu\u011fu sualini akla getirmektedir. \u0130kincisi de, ge\u00e7en sene, eyl\u00fcl\u00fcn 20’sinde ba\u015flay\u0131p, nihayet 4 ekimde, idareye kar\u015f\u0131, o zaman\u0131n Meclis Ba\u015fkan\u0131 Hasbulatov ile Say\u0131n Yeltsin’in yard\u0131mc\u0131s\u0131 olan General Rutskoy’un birlikte y\u00fcr\u00fctt\u00fc\u011f\u00fc harek\u00e2ta kar\u015f\u0131, -Yeltsin’in, orduyu ikna ederek- “Beyaz Saray” denilen Parlamentoyu bombalamas\u0131 hadisesinden bu yana, Say\u0131n Yeltsin, \u015fahinlerin, yani ordunun ve Savunma Bakan\u0131n\u0131n, bir bak\u0131ma rehini durumuna, rehinesi durumuna gelmi\u015f bulunmaktad\u0131r ve bug\u00fcn de olan hadise budur. Say\u0131n Yeltsin, liberallerden uzakla\u015fmakta, demokratik reformlardan uzakla\u015fmakta ve sert\u00e7i askerlerin politikas\u0131na alet olmaktad\u0131r. Bunu a\u00e7\u0131k\u00e7a Rus bas\u0131n\u0131 da ortaya koymaktad\u0131r.<\/p>\n Tabi\u00ee burada \u00f6nemli bir ba\u015fka hadise var; o da, bu geli\u015fmelere kar\u015f\u0131, bat\u0131n\u0131n t\u00fcm\u00fcyle hareketsiz, sessiz, hatta Amerika Birle\u015fik Devletlerinin ba\u015flang\u0131\u00e7ta bunu destekledi\u011fi \u015feklinde yapt\u0131\u011f\u0131 talihsiz bir beyan. Bu ba\u015fka bir meseleyi teyit etmektedir -ki ay\u0131n 18 inde burada yap\u0131lan g\u00f6r\u00fc\u015fmelerde de bunu izah etmeye \u00e7al\u0131\u015fm\u0131\u015ft\u0131m- o da, her ne kadar yeni bir d\u00fcnya d\u00fczeni ortaya konulmam\u0131\u015fsa da, yeni d\u00fcnya n\u00fcfuz alanlar\u0131n\u0131n hatlar\u0131 ortaya \u00e7\u0131kmaktad\u0131r. Bu da, a\u00e7\u0131k\u00e7a, Avrupa K\u0131tas\u0131n\u0131n, Orta ve Do\u011fu Avrupa dahil olmak \u00fczere, kendi i\u00e7inde ve Bat\u0131 n\u00fcfuz b\u00f6lgesi haline getirilmekte bulundu\u011fu, buna mukabil Kafkasya, Orta Asya, \u0130slam d\u00fcnyas\u0131n\u0131n da, Rusya’n\u0131n n\u00fcfuz b\u00f6lgesi olarak z\u0131mnen kabul edildi\u011fi neticesi \u00e7\u0131kmaktad\u0131r. Bu netice dolay\u0131s\u0131ylad\u0131r ki, d\u00fcnyan\u0131n her taraf\u0131nda h\u00e2l\u00e2 Bosna-Hersek’teki faciaya ra\u011fmen, insan haklar\u0131 savunuculu\u011fu ve sat\u0131c\u0131l\u0131\u011f\u0131n\u0131 yapan ve bunu bir bask\u0131 arac\u0131 olarak kullanan Bat\u0131l\u0131 memleketler, bir avu\u00e7 \u00c7e\u00e7en’e kar\u015f\u0131 Ruslar\u0131n giri\u015fti\u011fi bu a\u011f\u0131r tecav\u00fczleri, geceleri havadan bombard\u0131man yap\u0131lmas\u0131n\u0131 -ki, bir ifadeye g\u00f6re 1 000’e yak\u0131n insan \u00f6lm\u00fc\u015ft\u00fcr- buna kar\u015f\u0131 hareketsiz ve sessiz kalmas\u0131n\u0131n izah\u0131 ancak burada aran\u0131lmak ve g\u00f6r\u00fclmek gerekir diye d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcyorum.<\/p>\n Burada, tabi\u00ee, bug\u00fcnk\u00fc Rusya Federasyonunun, Sovyetler Birli\u011fi politikas\u0131na d\u00f6n\u00fc\u015f\u00fc de g\u00f6r\u00fclmektedir. Yani k\u0131z\u0131l politika, K\u0131z\u0131lordu s\u00f6zleri, \u00fcz\u00fclerek s\u00f6yleyeyim, belki art\u0131k bu kom\u00fcnizm ifadesinden ziyade, belki de bu devletin veyahut da milletin hi\u00e7 olmazsa bir k\u0131sm\u0131n\u0131n kan\u0131 sevmesi hadisesiyle ifade edilen bir \u015fey olsa gerek. \u00c7\u00fcnk\u00fc, daima, kan d\u00f6k\u00fclmesi, geni\u015fleme ve i\u015fgal hadisesi…<\/p>\n Stalin’in ki, vaktiyle kendi memleketinde “temizleme operasyonu” ismi alt\u0131nda, 20 milyon insan\u0131. \u00f6ld\u00fcrd\u00fc\u011f\u00fc tarih\u00e7e bilinen Stalin’in, yine, tarihe ge\u00e7mi\u015f talihsiz bir beyan\u0131 var: ” 1 insan\u0131 \u00d6ld\u00fcrmek bir cinayettir; 1 milyon insan\u0131 \u00f6ld\u00fcrd\u00fc\u011f\u00fcn\u00fczde bir istatistiktir” diyor ve o istatisti\u011fi 20 milyona \u00e7\u0131karm\u0131\u015ft\u0131r. Bug\u00fcn, yap\u0131lan da a\u015fa\u011f\u0131 yukar\u0131 ayn\u0131 istatisti\u011fin devam\u0131 hadisesidir; \u00c7e\u00e7enistan’da yap\u0131lan, bu hadisenin, bu uygulaman\u0131n devam\u0131d\u0131r. Bunu, \u015fimdi yapm\u0131yorlar, 1944’te de, sava\u015f\u0131n hemen bitmesine yak\u0131n bir d\u00f6nemde \u0130ngu\u015flar\u0131 ve \u00c7e\u00e7enleri, o zamanki Sovyetler Birli\u011finin i\u00e7ine do\u011fru b\u00fcy\u00fck say\u0131lar halinde s\u00fcrg\u00fcn etti.<\/p>\n Bunun, baz\u0131 tarih\u00e7ilerce izah\u0131 \u015fu: Biliyorsunuz, sava\u015ftan hemen sonra Stalin’in bize verdi\u011fi bir muht\u0131ra var, nota var: Kars ve Ardahan’\u0131 talep etmesi ve Bo\u011fazlar\u0131n kontrol hakk\u0131n\u0131 istemesi. \u0130fade edildi\u011fine g\u00f6re, T\u00fcrkiye’yle muhtemel bir sava\u015f halinde, Rus veya o zamanki Sovyet ordular\u0131 arka cephesini, teminat alt\u0131na, g\u00fcvenlik alt\u0131na almak i\u00e7in bu s\u00fcrg\u00fcn yap\u0131lm\u0131\u015ft\u0131r; \u00e7\u00fcnk\u00fc, tarihte, ba\u015fta 93 Harbi olmak \u00fczere, Sovyetler Birli\u011fi veya \u00c7arl\u0131k Rusyas\u0131n\u0131n, Osmanl\u0131 \u0130mparatorlu\u011funa, T\u00fcrkiye’ye tecav\u00fczlerinde, Kafkas B\u00f6lgesindeki M\u00fcsl\u00fcman T\u00fcrkler ve \u00c7e\u00e7enler dahil, arkadan vurmu\u015ftur Rus ordular\u0131n\u0131. B\u00f6yle bir ihtimali bertaraf etmek i\u00e7in, geni\u015f \u00e7apl\u0131 s\u00fcrg\u00fcnlere bir\u00e7ok yerlerde ba\u015fvurmu\u015flard\u0131r ki, ayn\u0131 hadise, Ah\u0131ska T\u00fcrkleri i\u00e7in de bahis konusudur.<\/p>\n \u015eimdi, garip bir durum var ortada. Bug\u00fcn, Grozni’de 400 bin insan -yani, bug\u00fcn dedi\u011fim normal olarak- ya\u015famaktayd\u0131. Bu geli\u015fmeler neticesi, \u00c7e\u00e7enlerin eli silah tutanlar\u0131n\u0131n hepsi kendi topraklan\u0131n korumak i\u00e7in cephede, di\u011ferleri, akrabalar\u0131n\u0131n, yak\u0131nlar\u0131n\u0131n da\u011flardaki yerlerine gitmi\u015f. Halen, Grozni’de bombalanan insanlar, vaktiyle Sovyetler Birli\u011finin \u00c7e\u00e7enistan’a yerle\u015ftirdi\u011fi Ruslar\u0131n, ya\u015fl\u0131 ve kimsesi, korumas\u0131 bulunmayan kimseleridir. Kendi insan\u0131n\u0131n ba\u015f\u0131na bomba ya\u011fd\u0131rmay\u0131 da marifet bilen bir Moskova idaresi…<\/p>\n Buradan, \u015funu \u00e7\u0131karmak gerekiyor: T\u00fcrkiye bak\u0131m\u0131ndan, bu geli\u015fmeler \u00e7ok \u00f6nemlidir. Kafkasya, bizim tarih boyunca ve \u015fimdi de, g\u00fcvenli\u011fimiz bak\u0131m\u0131ndan en hassas bir noktay\u0131 olu\u015fturuyor.<\/p>\n Sovyetler Birli\u011fi ve bug\u00fcnk\u00fc Rusya, g\u00fcvenli\u011fi bak\u0131m\u0131ndan, kendi g\u00fcney cephesi itibariyle buna ne kadar \u00f6nem veriyorsa, ayn\u0131 \u015fekilde, hatta daha b\u00fcy\u00fck \u00f6l\u00e7\u00fcde \u00f6nem vermek bizim de hakk\u0131m\u0131zd\u0131r; \u00e7\u00fcnk\u00fc, bizim, hi\u00e7bir zaman, bir tecav\u00fcz duygumuz, d\u00fc\u015f\u00fcncemiz ve plan\u0131m\u0131z da olmad\u0131; bunun da a\u00e7\u0131kl\u0131kla alt\u0131n\u0131 \u00e7izmek laz\u0131md\u0131r.<\/p>\n Bu itibarla, Rusya Federasyonunun bu hadiseyle, k\u0131v\u0131lc\u0131m\u0131 b\u00fcy\u00fcterek, Kafkasya’da ve ayn\u0131 zamanda, belki Balkanlarda devam etmekte bulunan silahl\u0131 ihtilaf\u0131 da daha b\u00fcy\u00fcterek, T\u00fcrkiye’nin iki k\u00f6\u015fesinde yang\u0131nlar \u00e7\u0131karma i\u015faretleri g\u00f6r\u00fcl\u00fcyor ve Kafkasya’da bir genel sava\u015f ve o genel sava\u015f neticesi bug\u00fcn h\u00e2l\u00e2 tatmin olmad\u0131\u011f\u0131 Azerbaycan’a, G\u00fcrcistan’a istedi\u011fi \u015fekli “vermesi ve Ermenistan’la kurdu\u011fu \u00f6zel ili\u015fkiler, son yapt\u0131\u011f\u0131 savunma i\u015fbirli\u011fi antla\u015fmas\u0131n\u0131 da daha geli\u015ftirerek yerle\u015fmesi ve bu suretle, bizimle olan -21 Aral\u0131k 1991 tarihinden itibaren kesilmi\u015f- kara s\u0131n\u0131rlar\u0131na geri d\u00f6nmek ve T\u00fcrkiye ve \u0130ran’la tekrar s\u0131n\u0131r kurmas\u0131 hadisesi ve bunu y\u00fcr\u00fct\u00fcrken \u00e7ok d\u00fc\u015f\u00fcnd\u00fcr\u00fcc\u00fcd\u00fcr NATO’nun buna sessiz kalmas\u0131, hareketsiz kalmas\u0131; Amerika Birle\u015fik Devletleri kongresi cumhuriyet\u00e7i kanad\u0131n\u0131n bask\u0131lar\u0131yla ancak “kan d\u00f6k\u00fclmesinin d\u00fc\u015f\u00fcnd\u00fcr\u00fcc\u00fc oldu\u011fu” \u015feklinde beyanlara gitmesi. \u00c7\u00fcnk\u00fc, halen bir Amerikan senat\u00f6r\u00fc b\u00f6lgede bulunuyor ve bir Amerikal\u0131 gazeteci de harek\u00e2t s\u0131ras\u0131nda \u00f6ld\u00fcr\u00fcld\u00fc. Amerikan cumhuriyet\u00e7i senat\u00f6r\u00fc, a\u00e7\u0131k\u00e7a, \u00c7e\u00e7enlere “biraz daha dayan\u0131n, yeni kongre a\u00e7\u0131ld\u0131ktan sonra, idarenin bu tutumu de\u011fi\u015fecek ve size her t\u00fcrl\u00fc yard\u0131m\u0131 yapaca\u011f\u0131z” \u015feklinde de beyan ve ifadeleri olmaktad\u0131r; ama, her hal\u00fck\u00e2rda, Say\u0131n H\u00fck\u00fcmetin hi\u00e7 vakit ge\u00e7irmeden bir NATO \u00fcyesi bulunan ve NATO Antla\u015fmas\u0131 gere\u011fince kendi s\u0131n\u0131rlar\u0131n\u0131n g\u00fcvenli\u011fi teminat alt\u0131nda olmas\u0131 faraz\u00ee olarak kabul edilen bir te\u015fkilat\u0131n, bu geli\u015fmelere seyirci kalmamas\u0131 gerekir ve T\u00fcrkiye’nin bunu harekete ge\u00e7irmesi laz\u0131m ve kald\u0131 ki, Rusya Federasyonu, s\u00f6z\u00fcmona bar\u0131\u015f i\u00e7in i\u015fbirli\u011fi kurulu\u015funa dahil olmu\u015ftur, 22 Haziranda, bunu imzalam\u0131\u015ft\u0131r; bunun, kaideleri vard\u0131r ve nihayet, ayn\u0131 Rusya Federasyonu, i\u015fte o me\u015fhur, AG\u0130K dedi\u011fimiz ve 1990 ilkbahar\u0131nda da Paris’te, \u00e7ok \u015fa\u015faal\u0131 bir \u015fekilde \u015fart\u0131 imzalanan ve silah kullan\u0131lmas\u0131n\u0131 yasaklayan; bir nevi, milletler, devletleraras\u0131 bir ahlak kodunu olu\u015fturan Paris \u015eart\u0131n\u0131n da bir \u00fcyesidir. B\u00fct\u00fcn bu kurulu\u015flar\u0131, Say\u0131n H\u00fck\u00fcmetin harekete ge\u00e7irmesi laz\u0131m. “Mesaj g\u00f6nderdik” diye beyanlar\u0131 var, bunu takdirle kar\u015f\u0131l\u0131yoruz; ama, mesaj \u00e7ok yerden gidiyor. “Takip ediyoruz” deniliyor; o da g\u00fczel bir \u015fey. Biz de, hepimiz, takip ediyoruz; ama, bununla bir netice al\u0131namaz.<\/p>\n Yine, bu hadiselere bakarak, Say\u0131n H\u00fck\u00fcmetin daha \u00f6nce ald\u0131\u011f\u0131 bir karar var: Rusya Federasyonunun, Avrupa Konseyine tam \u00fcyeli\u011fini destekleme… \u0130nsaf buyurun… Avrupa Konseyinin b\u00fct\u00fcn \u00f6zelli\u011fi ne: Demokratik h\u00fcrriyetler ve insan haklar\u0131. B\u00f6yle bir tutum i\u00e7inde bulunan ve \u00fcstelik de bu tutumun bir nevi kurbanlar\u0131n\u0131n da, genellikle M\u00fcsl\u00fcman ve bizimle tarih\u00ee ve k\u00fclt\u00fcrel ba\u011flar\u0131 bulunan insanlardan olu\u015fan bir memleketin, Avrupa Konseyi tam \u00fcyeli\u011fini desteklemek bize yak\u0131\u015f\u0131r m\u0131 ve bize d\u00fc\u015fer mi ve Rusya’n\u0131n, asl\u0131nda b\u00f6yle bir ehliyeti var m\u0131d\u0131r? (ANAP ve RP s\u0131ralar\u0131ndan alk\u0131\u015flar)<\/p>\n De\u011ferli milletvekilleri, ortada, asl\u0131nda, bu \u00c7e\u00e7enistan olay\u0131 dolay\u0131s\u0131yla, \u00e7ok d\u00fc\u015f\u00fcnd\u00fcr\u00fcc\u00fc, hatta -belki, tabir sert olmakla beraber- gelecek bak\u0131m\u0131ndan vahim baz\u0131 tablolar ortaya \u00e7\u0131k\u0131yor. Bunu, Say\u0131n H\u00fck\u00fcmetin, T\u00fcrkiye B\u00fcy\u00fck Millet Meclisiyle birlikte ve devletin di\u011fer anayasal kurulu\u015flar\u0131yla s\u00fcratle de\u011ferlendirmesi ve devletin gelece\u011fi ve g\u00fcvenli\u011fi bak\u0131m\u0131ndan, yeni olu\u015fmakta olan dengeler bak\u0131m\u0131ndan, istikbalimizin teminat alt\u0131na al\u0131nmas\u0131n\u0131n tedbirlerini almas\u0131 laz\u0131md\u0131r.<\/p>\n Ortada bir vak\u0131a var ve asl\u0131nda bu vak\u0131a dolay\u0131s\u0131ylad\u0131r ki, H\u00fck\u00fcmet kanad\u0131nda s\u0131k\u0131nt\u0131lar ya\u015fan\u0131yor. Bat\u0131 d\u00fcnyas\u0131 -Amerika Birle\u015fik Devletleri de dahil olmak \u00fczere- so\u011fuk sava\u015f\u0131n son bulmas\u0131yla T\u00fcrkiye’yi terk etmi\u015ftir. \u0130stedi\u011fimiz kadar yak\u0131nal\u0131m; yapt\u0131\u011f\u0131m\u0131z fedak\u00e2rl\u0131klar, yapt\u0131\u011f\u0131m\u0131z katk\u0131lar ve ta\u015f\u0131d\u0131\u011f\u0131m\u0131z y\u00fck… B\u00fct\u00fcn bunlar bir ger\u00e7ektir. G\u00f6sterilen sadakatsizlik, vefas\u0131zl\u0131k ne derseniz deyin; ama, ortada milletleraras\u0131 ili\u015fkilerin de\u011fi\u015fmez bir kanunu vard\u0131r; bu, kar\u015f\u0131l\u0131kl\u0131 mill\u00ee menfaattir; menfaatinin bitti\u011fi yerde sizi b\u0131rakmas\u0131d\u0131r. Bunlar\u0131 s\u00f6ylerken, yann burada yap\u0131lacak bir m\u00fczakereyi de d\u00fc\u015f\u00fcnerek s\u00f6yledi\u011fimi de ifade etmek istiyorum.<\/p>\n Binaenaleyh, olaya yeni a\u00e7\u0131lardan bakmak laz\u0131md\u0131r. Resmen, bu ortadad\u0131r; hatta, daha ac\u0131s\u0131n\u0131 bizzat Say\u0131n Bakan ya\u015fad\u0131lar: Ay\u0131n 19’unda Br\u00fcksel’de Say\u0131n Bakan\u0131m\u0131z\u0131n \u00f6n\u00fcne \u00e7\u0131kar\u0131lan G\u00fcmr\u00fck Birli\u011fiyle s\u00f6zde ilgili vesika, asl\u0131nda, T\u00fcrkiye’ye verilen bir \u00fcltimatomdur; teknik bir vesika de\u011fildir.<\/p>\n Birinci maddesi: K\u0131br\u0131s’\u0131n halli; yani orada Rumlar\u0131 memnun edin; dolay\u0131s\u0131yla Yunanl\u0131lan memnun edin.<\/p>\n \u0130kincisi: Yunanistan’\u0131 tatmin edin, memnun edin ; yani Ege’yi de verin K\u0131br\u0131s’a ilaveten.<\/p>\n \u00dc\u00e7\u00fcnc\u00fcs\u00fc: Bu devletin h\u00fck\u00fcmranl\u0131\u011f\u0131n\u0131 ve devlet yap\u0131s\u0131n\u0131 ink\u00e2r eden bir talep. Yani, benim yarg\u0131m, benim organlar\u0131m ba\u011f\u0131ms\u0131z de\u011fil… Siz kendiniz istedi\u011finizi i\u00e7eri att\u0131n\u0131z, emir verin \u00e7\u0131kar\u0131n gibi bir talep…<\/p>\n B\u00f6yle bir talep \u00fczerine kurulu bir belge ve bunun \u00fczerine kurulu bir randevu kabul edilir mi Say\u0131n H\u00fck\u00fcmet, Say\u0131n Bakan\u0131m?..(ANAP, RP, DSP ve MHP s\u0131ralanndan alk\u0131\u015flar)<\/p>\n 6 Marta gitmek… Benzeri bir durumu de\u011fi\u015fik \u00e7apta 1988’de ya\u015fad\u0131k. O zaman\u0131n d\u00f6nem ba\u015fkan\u0131 Say\u0131n Genscher -ki, \u015fimdi de tesad\u00fcfen Almanlar; Geenscher’in yerine Kinkel- benzeri -biraz farkl\u0131 da olsa; bildi\u011fim kadar\u0131yla \u00fc\u00e7\u00fcnc\u00fc maddesi sadece eksikti- bir vesika \u00e7\u0131kartt\u0131. O zaman\u0131n say\u0131n d\u0131\u015fi\u015fleri bakanlar\u0131 bu vesikay\u0131 -Bakan\u0131 ve beraberinde Avrupa i\u015flerinden g\u00f6revli bulunan Devlet Bakan\u0131m\u0131z Say\u0131n Bozer- g\u00f6r\u00fc\u015fmeyi kabul etmediler; toplant\u0131y\u0131 terkettiler.<\/p>\n Biz esasen yirmi yirmibir y\u0131ld\u0131r g\u00fcmr\u00fck birli\u011fini fiilen ya\u015f\u0131yoruz ve gelecek sene sonunda da fiilen olacak. Bunu \u015feklen tan\u0131m\u0131\u015f; veya tan\u0131mam\u0131\u015f, bu bir \u015fey de\u011fi\u015ftirmez, ama benim kar\u015f\u0131ma dikte eder bir eda ile bunlar\u0131n \u00e7\u0131kmas\u0131…<\/p>\n Bosna-Hersek’te S\u0131rplara s\u00f6z ge\u00e7iremeyenler, Rusya’n\u0131n b\u00fct\u00fcn yapt\u0131klar\u0131na mukabil, kendisine milyarlarca dolar aktaran ve 4 Ekimde kendi Parlamentosunu bombalam\u0131\u015f olan Say\u0131n Yeltsin’i Washington’un kollar\u0131n\u0131 a\u00e7arak kabul etmesi, d\u00fcnyan\u0131n yedi b\u00fcy\u00fck ekonomik g\u00fcc\u00fcn\u00fcn son Napoli toplant\u0131s\u0131na kendilerini davet edip, tam \u00fcyeli\u011fe almalar\u0131 …Peki, o zaman nerede demokrasi, h\u00fcrriyetler, insan haklar\u0131 standartlar\u0131… Ona kar\u015f\u0131 seyirci kalanlar, bug\u00fcn ne yap\u0131yor… Yani, Bulgaristan’da, Romanya’da Essen Zirvesine davet edilen di\u011fer alt\u0131 memleketten. Bu ikisindeki demokratik h\u00fcrriyetler ve insan haklar\u0131 T\u00fcrkiye’den \u00e7ok mu ileri… B\u00fct\u00fcn bunlar\u0131 s\u00f6ylemekten niye \u00e7ekiniyoruz; bunu \u00f6\u011frenmek istiyorum. Niye \u00e7ekiniyoruz… Bu komplekslerden kurtulmak laz\u0131m. Bu, bir Bat\u0131 d\u00fc\u015fmanl\u0131\u011f\u0131 de\u011fildir; bu sadece, bir T\u00fcrk menfaatlar\u0131n\u0131n dostlu\u011fudur.<\/p>\n Bizim hareket noktam\u0131z hep yanl\u0131\u015f oluyor; bunu \u00fcz\u00fclerek s\u00f6yleyeyim, hep, kar\u015f\u0131m\u0131zdaki ne d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcr, onun hareketi ne olur, tepkisi ne olur… Hay\u0131r efendim, benim mill\u00ee menfaatlar\u0131m\u0131n emretti\u011fi hususlar nelerdir…<\/p>\n Amerika Birle\u015fik Devletleri demiyor mu ki, Bosna-Hersek’te benim mill\u00ee menfaatim yok, gitmem. Bu kendisince belki do\u011fru bir hesap; ben bunu hi\u00e7bir konuda yapm\u0131yorum. Benim b\u00fct\u00fcn hareketim, Amerika nas\u0131l d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcr, nas\u0131l eder, Bat\u0131 d\u00fcnyas\u0131 ne eder; vay, Bat\u0131 dan koptuk, kopaca\u011f\u0131z, diye bir vaveyla koparmak… Hay\u0131r efendim, benim mill\u00ee menfaatlar\u0131m, orta ve uzun vadede neler gerektiriyorsa bunun icab\u0131 yap\u0131l\u0131r; T\u00fcrk h\u00fck\u00fcmetlerince yap\u0131l\u0131r, T\u00fcrk Parlamentosu ve milletince yap\u0131l\u0131r. (ANAP, RP, MHP ve DSP s\u0131ralanndan alk\u0131\u015flar) Ondan sonra… Ondan sonras\u0131n\u0131 d\u00fc\u015f\u00fcnmek ona d\u00fc\u015fer.<\/p>\n \u015eimdi, bak\u0131n\u0131z, ay\u0131n 18’inde burada yapt\u0131\u011f\u0131m\u0131z konu\u015fman\u0131n son c\u00fcmlesi \u015fuydu: O haz\u0131rlanan belgeyi de hat\u0131rlatarak; “Hay\u0131r demek gerekti\u011fi yerde, hay\u0131r demelidir, demek laz\u0131md\u0131r ve demekle de b\u00fcy\u00fcr\u00fcz” dedik. Hay\u0131r demedik; hay\u0131r deseydik, onlar d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcrd\u00fc.<\/p>\n Avrupa, her \u015feye ra\u011fmen, bak\u0131n\u0131z, bizden vazge\u00e7emez, ge\u00e7miyor. Yaln\u0131z, Avrupa’da, Bat\u0131 d\u00fcnyas\u0131nda yerle\u015fmi\u015f bir yanl\u0131\u015f d\u00fc\u015f\u00fcnce var; T\u00fcrkiye’nin pamuk ipli\u011fiyle dahi ba\u011flanmay\u0131 kabullenece\u011fi, \u00f6n\u00fcne ne konulsa kabul eden bir memleket oldu\u011fu… Pamuk ipli\u011fini koparmak laz\u0131md\u0131r; ge\u00e7mi\u015fte de kopard\u0131k.<\/p>\n 1945 y\u0131l\u0131nda, Stalin bizim \u00f6n\u00fcm\u00fcze, bug\u00fcnk\u00fc benzerlerinin davran\u0131\u015flar\u0131n\u0131n daha \u00f6tesinde, Kars ve Ardahan’\u0131 talep eetmesi ve Bo\u011fazlar\u0131n kontrol hakk\u0131n\u0131 istedi\u011fi zaman, Avrupa Birli\u011fi yoktu, NATO yoktu, T\u00fcrkiye’nin o g\u00fcnk\u00fc \u015fartlan malum; ama, zaman\u0131n T\u00fcrk H\u00fck\u00fcmeti ve devlet adamlar\u0131 “biz tek ba\u015f\u0131m\u0131za da boyun e\u011fmeyiz” dediler ve e\u011fmediler… E\u011fmediler… (ANAP s\u0131ralanndan alk\u0131\u015flar)<\/p>\n \u015eimdi, gelmi\u015fiz oradan bug\u00fcnk\u00fc b\u00fcy\u00fck bir devlet… Hakikaten, yaln\u0131z b\u00fcy\u00fckl\u00fc\u011f\u00fcn\u00fc; galiba, i\u00e7erisinde oldu\u011fumuz i\u00e7in, orman\u0131n i\u00e7indeyken b\u00fcy\u00fckl\u00fc\u011f\u00fcn\u00fc g\u00f6remiyoruz. Bazen, orman\u0131n i\u00e7indekiler \u00e7\u0131ks\u0131n da, bu orman\u0131n ne kadar muhte\u015fem ve b\u00fcy\u00fck oldu\u011funu g\u00f6rs\u00fcn; d\u0131\u015far\u0131dakiler g\u00f6rd\u00fckleri i\u00e7indir ki, b\u00f6yle davramyor. Rusya’n\u0131n bug\u00fcnk\u00fc asabiyeti, Karadeniz Ekonomik \u0130\u015fbirli\u011fini donma noktas\u0131na getirmesi… Niye getirdi; \u00e7\u00fcnk\u00fc, burada, ekonomik \u00fcst\u00fcnl\u00fck ve h\u00e2kimiyet T\u00fcrklere ge\u00e7er ve T\u00fcrkler, \u00e7ok tehlikeli bir noktaya var\u0131rlar d\u00fc\u015f\u00fcncesi ve hesab\u0131yla… Bunun da ispat\u0131 ortada: Bug\u00fcn, T\u00fcrk m\u00fcteahhitlerinin Rusya’da 4,5 milyar dolarl\u0131k projeleri var ve muvaffakiyetle, ba\u015far\u0131yla da g\u00f6t\u00fcr\u00fcyorlar. Bu, bunlar\u0131 d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcyor, ben bunlara sahibim ve ben bunlar\u0131n sahibi olma \u015fuurunu ta\u015f\u0131m\u0131yor ve ifade etmiyorum, hareketlerimle bunu h\u00e2kim k\u0131lm\u0131yorum… Bunu t\u00fcm\u00fcyle de\u011fi\u015ftirmek laz\u0131m. Ge\u00e7en sefer de arz ettim; cidd\u00ee, derin bir zihniyet de\u011fi\u015fikli\u011fine ihtiyac\u0131m\u0131z vard\u0131r ve gayet a\u00e7\u0131k\u00e7a arz edeyim: E\u011fer, Say\u0131n Kinkei’\u0131n haz\u0131rlad\u0131\u011f\u0131 ve 19 Aral\u0131kta ortaya konulan vesika, 6 Martta da \u00f6n\u00fcm\u00fcze \u00e7\u0131kanlacaksa, Say\u0131n H\u00fck\u00fcmetin bunu reddetmesi…<\/p>\n (Mikrofon otomatik cihaz taraf\u0131ndan kapat\u0131ld\u0131) BA\u015eKAN – <\/strong>Devam edin efendim.<\/p>\n KAMRAN \u0130NAN (Devamla) –<\/strong> …Say\u0131n D\u0131\u015fi\u015fleri Bakan\u0131m\u0131z\u0131n “toplant\u0131ya gelmeyece\u011fim” cevab\u0131n\u0131 vermesi laz\u0131m; ondan sonras\u0131n\u0131 onlar d\u00fc\u015f\u00fcns\u00fcnler…<\/p>\n Bak\u0131n\u0131z, burada, size bir hususu, bir hat\u0131ray\u0131 dile getireyim: Biz, 1984 y\u0131l\u0131n\u0131n 30 Oca\u011f\u0131nda, se\u00e7imlerden sonra, ilk defa Avrupa Konseyi Parlamenter Meclisine geri d\u00f6nd\u00fck. Bir k\u0131yamet, bir f\u0131rt\u0131na ve zannettiler ki, bu k\u0131yamet i\u00e7erisinde her istediklerini yapt\u0131racaklar. Bizim yetki belgelerimizin g\u00f6r\u00fc\u015f\u00fclmesi ve oylanmas\u0131 bahis konusuydu. Uzun m\u00fczakereler oldu -burada, o g\u00fcnlerde beraber bulundu\u011fumuz say\u0131n arkada\u015flar\u0131m\u0131z \u00e7ok- ama, son g\u00fcn \u015fu konu\u015fmay\u0131 yapma \u015ferefi bana nail oldu; dedim ki: Demokrasiyi se\u00e7mek T\u00fcrk Milletinin tercihidir; bu istikamette y\u00fcr\u00fcmek, bizim se\u00e7imimizdir. Bunu yaparken, demokratik milletler ailesi olarak sizlerle beraber y\u00fcr\u00fcmek tercihini de yapt\u0131k; ama, yaln\u0131z y\u00fcr\u00fcmekten korkmay\u0131z. Beraber y\u00fcr\u00fcmemizi istiyorsan\u0131z y\u00fcr\u00fcr\u00fcz, karar\u0131n\u0131z aksine olursa, yaln\u0131z y\u00fcr\u00fcmekten de hi\u00e7bir zaman korkmad\u0131k ve yine de korkmay\u0131z. (ANAP ve RP s\u0131ralar\u0131ndan alk\u0131\u015flar) E, ne oldu; yetki belgelerimiz b\u00fcy\u00fck \u00e7o\u011funlukla onayland\u0131… B\u00fcy\u00fck \u00e7o\u011funlukla…<\/p>\n Bunun son senelerdeki ba\u015flang\u0131c\u0131 nedir: E\u011fer, T\u00fcrkiye, Bat\u0131 Avrupa Birli\u011finin, b\u00f6yle, ucunu g\u00f6sterdi\u011fi savunma ortakl\u0131k stat\u00fcs\u00fcn\u00fc, hay\u0131r, reddediyorum, NATO i\u00e7erisinde k\u0131rkiki y\u0131l en b\u00fcy\u00fck y\u00fck\u00fc ta\u015f\u0131yan, Var\u015fova Pakt\u0131yla olan ortak s\u0131n\u0131rlann 37’sinin sorumlulu\u011funu \u00fcst\u00fcnde tutan, fert ba\u015f\u0131na eri d\u00fc\u015f\u00fck mill\u00ee gelir noktas\u0131na sahip olmas\u0131na ra\u011fmen, Amerika’dan sonra en \u00e7ok kuvvet veren bir T\u00fcrkiye olarak ben, \u015fimdi yerimden kalk\u0131p da, Bat\u0131 Avrupa Birli\u011fi i\u00e7inde strapontende, taburede oturmay\u0131 kabul etmem, deseydi, kaybeden biz olmazd\u0131k; onlar olurdu ve inan\u0131n, buna mukavemet edemezlerdi; ama, temaslar\u0131mda, \u015fu zihniyeti ben de hep g\u00f6r\u00fcyorum, Bat\u0131 da hep \u015fu d\u00fc\u015f\u00fcnce var -Amerika Kongresi de y\u00fczde 10 kabul edilme \u015fart\u0131m ileri s\u00fcrerken, o d\u00fc\u015f\u00fcnceyle hareket etti- T\u00fcrklere ne verirseniz kabul ediyor, evet diyorlar; bu evet\u00e7ilikten \u00e7\u0131kmak laz\u0131m, bir milletin onuru, mill\u00ee menfaatlar\u0131 bahis konusu oldu\u011fu zaman, hay\u0131r demek laz\u0131m. (ANAP ve RP s\u0131ralar\u0131ndan alk\u0131\u015flar)<\/p>\n Size ge\u00e7mi\u015f zamanlarda bir vesileyle burada arz ettim. Japonya’n\u0131n Sony \u015eirketler Grubunun Ba\u015fkan\u0131 -\u015fimdi ayr\u0131ld\u0131- Akio Morita’n\u0131n yazd\u0131\u011f\u0131 bir kitap var; “The Japan That Can Say No” (Hay\u0131r Diyebilen Japonya) ve orada bir memleketin mill\u00ee gururunun nas\u0131l aya\u011fa kalkt\u0131\u011f\u0131n\u0131n, o zat\u0131n kaleminden nas\u0131l dile getirildi\u011fini ve bunu s\u00f6ylerken de, a\u00e7\u0131k\u00e7a iki atom bombas\u0131 yemi\u015f, i\u015fgale u\u011fram\u0131\u015f ve i\u015fgal stat\u00fcs\u00fc bir bak\u0131ma h\u00e2l\u00e2 da devam eden bir Japonya’n\u0131n, ekonomik ve teknolojik bak\u0131mdan vard\u0131\u011f\u0131 g\u00fc\u00e7 seviyesiyle art\u0131k evet efendimcili\u011fi kabul etmeyece\u011fini ifade etmesi…<\/p>\n Peki, biz… Biz, dev bir devlet olduk. \u0130nan\u0131n, dev devletiz; ama, organlanm\u0131z aras\u0131nda ayn\u0131 orant\u0131 oldu\u011funu da s\u00f6yleyemem. Gayet a\u00e7\u0131kl\u0131kla s\u00f6yleyeyim, kendimize bakt\u0131\u011f\u0131m\u0131z zaman, bir dev devletin ba\u015f\u0131 olmaya lay\u0131k m\u0131y\u0131z diye baz\u0131 \u015f\u00fcphelerim var ve soru i\u015faretleri de kafamdad\u0131r. Bunu s\u00f6ylerken de, kendimi de dahil ederek, hi\u00e7 kimseye y\u00f6nelik s\u00f6ylemiyorum.<\/p>\n Asl\u0131nda, gitti\u011finiz zaman, toplumda, bu arz etti\u011fim \u015fuur vard\u0131r; ama, bu \u015fuuru aksiyona \u00e7evirmeye geldi\u011finiz zaman, bir teredd\u00fct vard\u0131r: Acaba \u015funu yaparsak ne olur… Bak\u0131n\u0131z, ayn\u0131 teredd\u00fct\u00fc, K\u0131br\u0131s konusunda 21 Aral\u0131k 1963’ten ba\u015flayarak, 20 Temmuz 1974’e kadar g\u00f6sterdik ve her g\u00fcn vurdular kafam\u0131za. Bir Makarios ile Averof… Ki, Averof o zaman Yunan Savunma Bakan\u0131yd\u0131… Yaz\u0131\u015fmalar\u0131 var; yay\u0131mland\u0131 da sonradan… Makarios’u uyar\u0131yor “\u00e7ok ileri gidiyorsunuz, T\u00fcrklerin kanun\u00ee haklar\u0131n\u0131, ahd\u00ee haklann\u0131 harekete getirirsiniz, m\u00fcdahale ederler, hakl\u0131 olurlar, biz zor durumda kal\u0131r\u0131z” diyor. Makarios’un cevab\u0131 “hi\u00e7 merak etme, bunu dilim dilim g\u00f6t\u00fcr\u00fcr\u00fcm, T\u00fcrkler de hi\u00e7 k\u0131p\u0131rdamaz ve bunu sonuna kadar da g\u00f6t\u00fcr\u00fcr\u00fcm.” Kabul etmek laz\u0131m ve bence de \u015f\u00fckretmek laz\u0131m…<\/p>\n Nikos Sampson diye bir zat \u00e7\u0131kt\u0131; 15 Temmuz 1974’te bir darbe yapt\u0131; hem de Makarios’a kar\u015f\u0131 yapt\u0131; Enosis ilan etti. O zaman da, Atina’daki idare, malum, albaylar idaresi ve Ankara’da da karar alma g\u00fcc\u00fcne sahip bir H\u00fck\u00fcmet vard\u0131; girdik. 11 sene bekledikten sonra girdik de k\u0131yamet mi koptu; hay\u0131r. B\u00fct\u00fcn d\u00fcnya, bize, hi\u00e7 olmazsa birinci hareket bak\u0131m\u0131ndan hakl\u0131 oldu\u011fumuzu s\u00f6yledi ve 20 senedir de oraday\u0131z. Orada oldu\u011fumuz i\u00e7in de kan d\u00f6k\u00fclm\u00fcyor. Binaenaleyh, meselelere bak\u0131\u015f a\u00e7\u0131s\u0131n\u0131 biraz de\u011fi\u015ftirmek laz\u0131m, yakla\u015f\u0131mlar\u0131 de\u011fi\u015ftirmek laz\u0131md\u0131r.<\/p>\n \u015eimdi, Yunanistan, her talebinde, T\u00fcrkiye’den tepki g\u00f6rmedi\u011fi i\u00e7indir ki buralara kadar geldi. Say\u0131n Karamanlis, Haziran 1976’da, Time Dergisine verdi\u011fi bir m\u00fclakatta “Avrupa Birli\u011fine -veya o zamanki Avrupa Ekonomik Toplulu\u011funa- biz, T\u00fcrkiye’ye kar\u015f\u0131 bu imk\u00e2nlar\u0131 kullanmak \u00fczere giriyoruz, veto hakk\u0131m\u0131zdan vazge\u00e7memiz bahis konusu de\u011fildir” diye a\u00e7\u0131k beyanda bulunmas\u0131na ra\u011fmen, T\u00fcrkiye hi\u00e7bir harekette bulunmad\u0131 ve hatta, bir say\u0131n d\u0131\u015fi\u015fleri bakan\u0131 buralardan kalkt\u0131 “Yunanistan’\u0131n tek ba\u015f\u0131na tam \u00fcye olmas\u0131ndan T\u00fcrkiye memnun olur” dedi. Do\u011frusu, bu memnuniyete diyecek hi\u00e7bir \u015fey yok; 1981 y\u0131l\u0131nda tam \u00fcye oldu, tam 13 y\u0131ld\u0131r, memnuniyetten, s\u0131rt-\u00fcst\u00fc yat\u0131yoruz…<\/p>\n Her vesileyle veto, her vesileyle \u00fcst\u00fcm\u00fcze gelme hadisesi ve e\u011fer bundan memnun olunacaksa ve Kinkel’ada bu k\u00e2\u011f\u0131d\u0131 yazd\u0131ran, D\u00f6rd\u00fcnc\u00fc Mal\u00ee Protokol\u00fc bu hale getiren yine Yunanistan de\u011fil midir?<\/p>\n 1963 senesinde, kalk\u0131yorlar, Lozan Antla\u015fmas\u0131, Londra ve Paris Antla\u015fmalar\u0131yla silahlanmalar\u0131 yasaklanm\u0131\u015f bulunan 12 ada ve di\u011fer b\u00fct\u00fcn adalar\u0131 silahland\u0131r\u0131yor ve T\u00fcrkiye, o g\u00fcn bug\u00fcn, milletleraras\u0131 bir tepki g\u00f6stermiyor, hakk\u0131n\u0131 savunmuyor. Biz, bir ara, \u015f\u00f6yle bir noktaya geldik; Say\u0131n \u0130smet \u0130n\u00f6n\u00fc’n\u00fcn bir s\u00f6z\u00fc var “ba\u015fkalannm, bizim i\u00e7in d\u00fc\u015f\u00fcnmelerini bekleyemeyiz.” Do\u011frudur ve \u00fcz\u00fclerek s\u00f6yleyeyim; biz, ba\u015fkalar\u0131n\u0131n, bizim i\u00e7in d\u00fc\u015f\u00fcnmeleri tembelli\u011fine kendimizi al\u0131\u015ft\u0131rd\u0131k; NATO bizim i\u00e7in d\u00fc\u015f\u00fcns\u00fcn, Amerika bizim i\u00e7in d\u00fc\u015f\u00fcns\u00fcn ve o tembellikle biz, \u00e2deta, benli\u011fimizi kaybetmeye ba\u015flad\u0131k. Bir ara, Amerikan ambargosuyla benli\u011fimize kavu\u015ftuk; bakt\u0131k ki, onlar her \u015feyi durdurdu; kendimize geldik, silkindik; evvela, bir mill\u00ee b\u00fct\u00fcnl\u00fck ruhunu harekete ge\u00e7irdikve sonra, o zamana kadar hi\u00e7 yapamad\u0131\u011f\u0131m\u0131z i\u015fleri yapt\u0131k; savunma malzemelerinin imalinde harikalar meydana getirdik. Bug\u00fcn… Bug\u00fcn bunu yapm\u0131yoruz.<\/p>\n Bak\u0131n\u0131z, \u00c7e\u00e7enistan’da bug\u00fcn bu oluyorsa, bizim, Azerbaycan konusunda fazlas\u0131yla sessiz kal\u0131\u015f\u0131m\u0131zdan oluyor. Bug\u00fcn, h\u00e2l\u00e2, Azerbaycan topraklann\u0131n y\u00fczde 25’i i\u015fgal alt\u0131nda bulunuyorsa, 1 milyon insan\u0131, \u00e7ad\u0131rlarda, bu k\u0131\u015f k\u0131yamette, g\u00f6\u00e7men stat\u00fcs\u00fcnde ve d\u00fcnyan\u0131n g\u00f6zleri \u00f6n\u00fcnde ve ilgisizli\u011fi kar\u015f\u0131s\u0131nda ya\u015f\u0131yorsa, bunda, benim moral bir sorumlulu\u011fum vard\u0131r; Bosna-Hersek’te oldu\u011fu gibi. Bundan dolay\u0131d\u0131r ki, El\u00e7ibey’in d\u00fc\u015f\u00fcr\u00fclmesi darbesi, Say\u0131n Aliev’e kar\u015f\u0131 ikinci darbe, petrol meselesi, Ermenistan’\u0131n \u015f\u0131mar\u0131kl\u0131\u011f\u0131, benim, ona mukabil yard\u0131m g\u00f6ndermem, hava saham\u0131 a\u00e7mam, kara saham\u0131 a\u00e7mam, hatta bir ara enerji mukavelesine kadar gitmem, b\u00fct\u00fcn bu zinciri getirdi getirdi, \u015fimdi buraya getirdi. Burada durur mu; durabilmesi i\u00e7in, tek kuvvet, Amerika ve Bat\u0131’n\u0131n “Hay\u0131r” demesi ve bir de T\u00fcrkiye’nin, bir “Hay\u0131r” sesini y\u00fckseltmesi laz\u0131md\u0131r.<\/p>\n SAL\u0130H KAPUSUZ (Kayseri) <\/strong>– \u015eahsiyetli d\u0131\u015f politikayla yap\u0131labilir…<\/p>\n K\u00c2MRAN \u0130NAN (Devamla)<\/strong> – M\u00fctecavize, siz, mesaj g\u00f6ndermekle bir netice alamazs\u0131n\u0131z. Yani, insan \u00f6ld\u00fcrenlere, Grozni’yi gece bombalayanlara, mesaj g\u00f6ndermekle, bunlar\u0131n niyetlerini ve kana olan d\u00fc\u015fk\u00fcnl\u00fc\u011f\u00fcn\u00fc \u00f6nleyebilece\u011finizi d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcyorsan\u0131z, bu, hayal olur. Elimizdeki imk\u00e2nlar\u0131 kullanmak laz\u0131m ve kendi g\u00fcvenli\u011fimizin tehdit alt\u0131na girmekte oldu\u011funu s\u00f6ylemek laz\u0131md\u0131r; bu milletleri, bu insanlar\u0131 d\u00fc\u015f\u00fcnmemiz laz\u0131md\u0131r. Bu insanlar da, nihayet, tarih boyunca, benimle ili\u015fkileri olan, benim i\u00e7in kurbanlar veren insanlard\u0131r. 1818 \u0130mam \u015eamil’in hareketini d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcn; Ruslara kar\u015f\u0131 verdi\u011fi m\u00fccadeleyi d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcn. B\u00fct\u00fcn bunlar ortada. Tarihe bakmak laz\u0131m, de\u011ferli milletvekilleri.<\/p>\n Belki, bu, \u00c7e\u00e7enistan genel g\u00f6r\u00fc\u015fme \u00f6nergesi bir vesile oldu; ama, bu vesileyi kullanmak laz\u0131md\u0131r ve bu vesileyi kullan\u0131rken de, T\u00fcrkiye B\u00fcy\u00fck Millet Meclisinin, bu kadar hayat\u00ee geli\u015fmeler kar\u015f\u0131s\u0131nda, bir defa i\u00e7in, insaf buyurarak, mevcudunun y\u00fczde 90’\u0131yla bulunmas\u0131 laz\u0131m ve bu g\u00f6r\u00fc\u015fmelerin T\u00fcrkiye B\u00fcy\u00fck Millet Meclisinin hissiyat\u0131n\u0131 tespit edip de d\u0131\u015far\u0131daki b\u00fcy\u00fckel\u00e7ilerimize yans\u0131tacak D\u0131\u015fi\u015fleri personelinin burada oturmas\u0131 laz\u0131md\u0131r, takip etmesi laz\u0131md\u0131r; bunun hepsini, Say\u0131n Bakana b\u0131rakmaya haklan da yoktur. Bu, sayg\u0131ya da ayk\u0131r\u0131 bir harekettir ve gelin, de\u011ferli milletvekilleri, Say\u0131n Ba\u015fkan\u0131m; art\u0131k, d\u00fcnyan\u0131n bu d\u00f6neminde biraz silkinelim; olaylara ba\u015fka t\u00fcrl\u00fc bakal\u0131m. Burada, bir, muhalefet-iktidar ay\u0131r\u0131m\u0131 g\u00f6zetmeye hi\u00e7 kimsenin hakk\u0131 yoktur; hi\u00e7birimiz de bunu bir saniye i\u00e7in d\u00fc\u015f\u00fcnmedik ve d\u00fc\u015f\u00fcnm\u00fcyoruz da; hatta, belki de bir garabet, bu konuda, muhalefet iktidar\u0131n \u00f6n\u00fcnde gidiyor ve \u00e7ok defa da iktidar, bu deste\u011fe kar\u015f\u0131, \u00e2deta, m\u00fcsta\u011fni davran\u0131yor.<\/p>\n Bu d\u00f6nemde e\u011fer bir araya gelmezsek, b\u00fct\u00fcn bu meselelerde, d\u00fcnyaya da bir mesaj verircesine, Amerika Birle\u015fik Devletleri -inan\u0131n bana, Amerikan Kongresi, 103’\u00fcnc\u00fc ayr\u0131lan kongre- y\u00fczde 10 \u015fart\u0131n\u0131 koydu\u011fu zaman, Say\u0131n H\u00fck\u00fcmet, esasen verilmesi m\u00fcmk\u00fcn olmayan “y\u00fczde lO’dan vazge\u00e7iyoruz” yerine “t\u00fcm\u00fcnden vazge\u00e7iyoruz” deseydi, bug\u00fcn, Amerika’yla ili\u015fkilerimiz daha rahat olurdu; yar\u0131nki m\u00fczakereleri daha rahat yapard\u0131k. Bunlar\u0131, Amerika Birle\u015fik Devletleriyle yeni m\u00fczakere zeminine oturturduk. \u0130nsaf buyurun, elindeki kozlar\u0131, d\u00fcnyada, bu kadar bedava harcayan, yok eden ba\u015fka bir devlet bulamazs\u0131n\u0131z. Bu, bir\u00e7ok defa, bizim \u00e2licenapl\u0131\u011f\u0131m\u0131zla izah ediliyor; ama, insaf buyurun biraz da, daha az \u00e2licenap olal\u0131m; kendimizi d\u00fc\u015f\u00fcnelim, T\u00fcrk Milletini ve gelece\u011fini d\u00fc\u015f\u00fcnelim ve \u015fu anda \u015funu ifade etmemiz laz\u0131m: T\u00fcrkiye B\u00fcy\u00fck Millet Meclisi ve T\u00fcrk Milleti olarak, kalbimiz \u00c7e\u00e7enlerle birlikte \u00e7arpmaktad\u0131r.<\/p>\n Sayg\u0131lar sunuyorum. (Alk\u0131\u015flar) BA\u015eKAN –<\/strong> Te\u015fekk\u00fcr ediyorum Say\u0131n \u00eenan.<\/p>\n Siyas\u00ee parti gruplar\u0131 ad\u0131na konu\u015fmalara devam ediyoruz.<\/p>\n Refah Partisi Grubu ad\u0131na, Say\u0131n K\u00e2z\u0131m Atao\u011flu; buyurun. (RP s\u0131ralar\u0131ndan alk\u0131\u015flar) RP GRUBU ADINA K\u00c2ZIM ATAO\u011eLU (Bing\u00f6l) – <\/strong>Say\u0131n Ba\u015fkan, de\u011ferli milletvekilleri; son g\u00fcnlerde, \u00c7e\u00e7enistan’da ve Kuzey Kafkasya B\u00f6lgesinde meydana gelen geli\u015fmelerle ilgili, Refah Partisinin g\u00f6r\u00fc\u015flerini arz etmek \u00fczere huzurlar\u0131n\u0131zda bulunuyorum; bu vesileyle, Y\u00fcce Heyetinizi, \u015fahs\u0131m ve Grubum ad\u0131na sayg\u0131yla selaml\u0131yorum.<\/p>\n D\u00fcnyan\u0131n en b\u00fcy\u00fck g\u00fcc\u00fcne kar\u015f\u0131 \u015fanl\u0131 bir m\u00fccadele veren yi\u011fit \u00c7e\u00e7en halk\u0131n\u0131 ve Devlet Ba\u015fkanlar\u0131n\u0131, \u015fahs\u0131m ve Partim ad\u0131na selaml\u0131yor, kendilerine, bu kutlu m\u00fccadelede, Allah’tan, ba\u015far\u0131lar diliyorum.<\/p>\n Say\u0131n Ba\u015fkan, de\u011ferli milletvekilleri; \u00c7e\u00e7enistan ve Kuzey Kafkasya’da meydana gelen bu olaylar\u0131 sa\u011fl\u0131kl\u0131 bir \u015fekilde de\u011ferlendirebilmek i\u00e7in, \u00c7e\u00e7enistan’\u0131n tarih\u00ee geli\u015fmesini ve Sovyet Federasyonu i\u00e7erisindeki siyas\u00ee stat\u00fcs\u00fcn\u00fc, k\u0131saca, hat\u0131rlamak gerekir kanaatindeyim.<\/p>\n De\u011ferli arkada\u015flar\u0131m, \u00c7e\u00e7enler, Kuzeydo\u011fu Kafkas halklar\u0131ndan olup, ikibinbe\u015fy\u00fcz y\u0131ll\u0131k bir ge\u00e7mi\u015fe sahiptirler; n\u00fcfuslar\u0131 1,5 milyon civar\u0131ndad\u0131r. Kuzey Kafkas halklar\u0131n\u0131n \u00e7o\u011funlu\u011fu M\u00fcsl\u00fcmand\u0131r. 19 uncu Y\u00fczy\u0131lda, \u00c7arl\u0131k Rusyas\u0131n\u0131n uygulad\u0131\u011f\u0131 s\u00fcrg\u00fcn politikalar\u0131 sonucu, bu halklar\u0131n \u00f6nemli bir k\u0131sm\u0131, Osmanl\u0131 \u0130mparatorlu\u011funda isk\u00e2n edilmi\u015ftir; bug\u00fcn, 3,5 milyon civar\u0131nda Kafkas halk\u0131, \u00fclkemizde ya\u015famaktad\u0131r.<\/p>\n Say\u0131n Ba\u015fkan, de\u011ferli milletvekilleri; \u00c7e\u00e7enler, 8 inci Y\u00fczy\u0131lda, \u0130slam diniyle tan\u0131\u015fm\u0131\u015flar; \u0130slamiyet, Hicaz’dan, \u00f6nce Kafkaslara, oradan Anadolu’ya ge\u00e7mi\u015ftir. Sonraki y\u00fczy\u0131llarda; 16 nc\u0131, 17 nci ve 18 inci Y\u00fczy\u0131llarda, \u0130slam dini, bu b\u00f6lgede egemen bir din haline gelmi\u015f, 19 uncu Y\u00fczy\u0131ldaysa, Nak\u015fibendi ve Kadiri tarikatlar\u0131, bu b\u00f6lgede son derece yayg\u0131nla\u015fm\u0131\u015ft\u0131r.<\/p>\n \u00c7e\u00e7enistan’\u0131n Rusya ile ili\u015fkileri, 1556 y\u0131l\u0131nda Ruslar\u0131n Astrahan’\u0131 i\u015fgal etmesiyle ba\u015flam\u0131\u015ft\u0131r. Ruslar, 1800’l\u00fc y\u0131llar\u0131n sonuna kadar, \u00c7e\u00e7enistan’da, fazla ilerleyememi\u015flerdir. \u00c7e\u00e7enistan direni\u015finde en kritik d\u00f6nem, 1829-1859 y\u0131llar\u0131 aras\u0131ndaki “\u0130mamlar D\u00f6nemi” olarak bilinen d\u00f6nemdir. Bu d\u00f6nemde ger\u00e7ekle\u015ftirilen \u00f6rg\u00fctl\u00fc direni\u015f sonucu, Rus ordular\u0131na kar\u015f\u0131, \u00c7e\u00e7enistan, ba\u011f\u0131ms\u0131zl\u0131\u011f\u0131n\u0131 y\u0131llarca koruyabilmi\u015ftir; ancak, 1859 y\u0131l\u0131nda \u015eeyh \u015eamil’in esir edilmesinden sonra, bu direni\u015f -maalesef, o y\u0131llardan sonra-b\u00fcy\u00fck \u00f6l\u00e7\u00fcde k\u0131r\u0131lm\u0131\u015ft\u0131r.<\/p>\n 1900’l\u00fc y\u0131llar\u0131n ba\u015f\u0131ndan itibaren, Rusya, \u00c7e\u00e7enistan’da tam bir s\u00fcrg\u00fcn politikas\u0131 izlemi\u015f, \u00c7e\u00e7en halk\u0131n\u0131n ekonomik ve k\u00fclt\u00fcrel geli\u015fmesine m\u00e2ni olmu\u015f, hatta, \u00c7e\u00e7enlerin Grozni’ye girmesini bile, zaman zaman, yasaklam\u0131\u015ft\u0131r.<\/p>\n 1917 y\u0131l\u0131nda, bol\u015feviklerin iktidara gelmesinden sonra, Kuzey Kafkasya’da ba\u011f\u0131ms\u0131zl\u0131k hareketleri g\u00fc\u00e7lenmi\u015f ve nihayet, 1918’de, Kuzey Kafkasya Cumhuriyeti ilan edilmi\u015ftir. Nihayet, 1922 y\u0131l\u0131nda, \u00c7e\u00e7enistan’\u0131n bu cumhuriyetten ayr\u0131lmas\u0131yla \u00c7e\u00e7en \u00f6zerk b\u00f6lgesi ve 1934’te de \u0130ngu\u015f’larla beraber \u00c7e\u00e7en-\u0130ngu\u015f \u00f6zerk b\u00f6lgesi olu\u015fturulmu\u015f;-yeni Sovyet Anayasas\u0131 uyar\u0131nca da, 5 Aral\u0131k 1936’da, \u00f6zerk b\u00f6lgenin stat\u00fcs\u00fc, \u00c7e\u00e7en-\u0130ngu\u015f Cumhuriyetine d\u00f6n\u00fc\u015ft\u00fcr\u00fclm\u00fc\u015ft\u00fcr.<\/p>\n K\u0131ymetli arkada\u015flar, yukar\u0131da \u00f6zetle izah etmeye \u00e7al\u0131\u015ft\u0131\u011f\u0131m \u00c7e\u00e7enlerin bu tarih\u00ee geli\u015fiminden de anla\u015f\u0131laca\u011f\u0131 \u00fczere, \u00c7e\u00e7enler, tarihin hi\u00e7bir d\u00f6neminde ba\u011f\u0131ms\u0131zl\u0131klar\u0131n\u0131 yitirmemi\u015flerdir.<\/p>\n Say\u0131n Ba\u015fkan, de\u011ferli milletvekilleri; nihayet, 1980’lcrin sonlar\u0131na do\u011fru -bildi\u011finiz gibi- izlenen a\u00e7\u0131kl\u0131k ve yeniden yap\u0131lanma politikalar\u0131 sonucu, Sovyetler Birli\u011fi, h\u0131zl\u0131 bir \u00e7\u00f6z\u00fclme s\u00fcrecine girmi\u015f ve ba\u015fta Balt\u0131k Cumhuriyetleri olmak \u00fczere, Sovyetler Birli\u011fini meydana getiren b\u00fct\u00fcn cumhuriyetler, bir bir ba\u011f\u0131ms\u0131zl\u0131klar\u0131n\u0131 ilan etmi\u015flerdir. O tarihlerde Rusya Parlamentosu Ba\u015fkan\u0131 olan Boris Yeltsin, Rusya Federasyonu i\u00e7indeki \u00f6zerk cumhuriyetlerin egemenlik \u00e7abalar\u0131n\u0131 destekliyordu.<\/p>\n Mesela, o g\u00fcnlerde, o Cumhuriyetlere hitap ederek bir a\u00e7\u0131klama yapan Yeltsin “ne kadar istiyorsan\u0131z o kadar egemen olabilirisiniz” diyordu.<\/p>\n \u0130\u015fte, bu s\u00fcre\u00e7 i\u00e7inde, \u00c7e\u00e7en Ulusal Kongresinin kendi iradesi do\u011frultusunda ve Uluslararas\u0131 \u0130nsan Haklar\u0131 Komitesi g\u00f6zetiminde, 27 Ekim 1991 ‘de yap\u0131lan se\u00e7imlerde, Cahar Dudayev, halk\u0131n y\u00fczde 92’sinin oyunu alarak Devlet Ba\u015fkanl\u0131\u011f\u0131na se\u00e7ilmi\u015f ve yeni Meclis, 1 Kas\u0131m 1991’de \u00c7e\u00e7enistan’\u0131n ba\u011f\u0131ms\u0131zl\u0131\u011f\u0131n\u0131 ilan etmi\u015ftir. Ancak, bu geli\u015fmeler \u00fczerine, Moskova, \u00c7e\u00e7enistan’da ola\u011fan\u00fcst\u00fc hal ilan ederek, Grozni’ye asker\u00ee birlikler g\u00f6ndermi\u015fti; fakat, halk\u0131n yo\u011fun tepkisi \u00fczerine, bu birlikler geri \u00e7ekilmek zorunda kalm\u0131\u015ft\u0131; ta 11 Aral\u0131k 1994’e kadar.<\/p>\n Say\u0131n Ba\u015fkan, de\u011ferli milletvekilleri, bilindi\u011fi gibi, bundan iki hafta \u00f6nce, yani, 11 Aral\u0131k 1994 g\u00fcn\u00fc, Ruslar, uluslararas\u0131 b\u00fct\u00fcn hukuk kurallar\u0131n\u0131 \u00e7i\u011fneyerek.\u00c7e\u00e7enistan’\u0131n Ba\u015fkenti Grozni’yi, fiilen i\u015fgal etmi\u015flerdir. Halbuki, \u00c7e\u00e7enistan’\u0131n ba\u011f\u0131ms\u0131zl\u0131\u011f\u0131n\u0131n ilan\u0131, b\u00fct\u00fcn uluslararas\u0131 norm ve yasalara tamamen uygundur; \u00e7\u00fcnk\u00fc, \u00c7e\u00e7enistan Cumhuriyeti, Sovyetler Birli\u011fi d\u00f6neminde, federal ve konfederal bir yap\u0131 i\u00e7inde, di\u011fer \u00f6zerk cumhuriyetler gibi, yasal olarak, egemenlik hakk\u0131na sahip olmu\u015ftur. Egemenlik hakk\u0131na sahip olan cumhuriyetler ise, milletleraras\u0131 hukuk a\u00e7\u0131s\u0131ndan, kendi kaderlerini tayin hakk\u0131na sahiptirler. Nitekim, Sovyetler Birli\u011fini olu\u015fturan cumhuriyetlerin, da\u011f\u0131lma s\u00fcrecinde, Birlikten ayr\u0131lmalar\u0131, i\u015fte, bu, kendi kaderlerini tayin hakk\u0131 \u00e7er\u00e7evesinde ger\u00e7ekle\u015fmi\u015ftir.<\/p>\n B\u00f6ylece, \u00c7e\u00e7enistan Cumhuriyeti de Rusya Federasyonunun yeniden yap\u0131lanma s\u00fcrecinde, yeniden yap\u0131lanma \u00e7al\u0131\u015fmalar\u0131n\u0131n hi\u00e7bir a\u015famas\u0131nda yer almam\u0131\u015f, haz\u0131rlanan yeni federasyon s\u00f6zle\u015fmesini veya herhangi bir hukuk\u00ee metni imzalamam\u0131\u015f, hukuk\u00ee ve siyas\u00ee y\u00f6nden hi\u00e7bir y\u00fck\u00fcml\u00fcl\u00fck alt\u0131na girmemi\u015f; yani, egemen bir federe devlet, olarak, kendi kaderini tayin hakk\u0131n\u0131 ayr\u0131lma bi\u00e7iminde kullanm\u0131\u015f ve \u00c7e\u00e7enistan, kendi demokratik iradesiyle, mill\u00ee ba\u011f\u0131ms\u0131zl\u0131\u011f\u0131n\u0131 ilan etmi\u015ftir.<\/p>\n De\u011ferli arkada\u015flar, \u00c7e\u00e7enistan’m bu \u015fekilde ba\u011f\u0131ms\u0131zl\u0131\u011f\u0131n\u0131 ilan etmesiyle, Slovenya, H\u0131rvatistan, Makedonya ve Bosna-Hersek’in, Yugoslavya’dan ayr\u0131l\u0131p ba\u011f\u0131ms\u0131zl\u0131klar\u0131n\u0131 ilan etmeleri aras\u0131nda, uluslararas\u0131 hukuk a\u00e7\u0131s\u0131ndan, hi\u00e7bir fark yoktur. Dolay\u0131s\u0131yla, egemenlik hakk\u0131na dayanarak ba\u011f\u0131ms\u0131zl\u0131\u011f\u0131n\u0131 ilan etmi\u015f bulunan \u00c7e\u00e7enistan Cumhuriyetini i\u015fgal giri\u015fiminin hi\u00e7bir hakl\u0131 dayana\u011f\u0131 yoktur ve olamaz.<\/p>\n Bug\u00fcn, art\u0131k, Vietnam ne kadar Amerikan topra\u011f\u0131 ise, Hindistan ne kadar \u0130ngiliz topra\u011f\u0131 ise, Cezayir ne kadar Frans\u0131z topra\u011f\u0131 ise \u00c7e\u00e7enistan da o kadar Rus topra\u011f\u0131d\u0131r. (RP ve ANAP s\u0131ralar\u0131ndan alk\u0131\u015flar) Nitekim, bu haks\u0131z i\u015fgal giri\u015fimini, Rusya’daki t\u00fcm sivil toplum \u00f6rg\u00fctleri, Rusya Federasyonu Parlamentosu ve hatta \u00c7e\u00e7enleri katletmekle g\u00f6revlendirilen birtak\u0131m Rus generalleri dahi, Anayasaya ayk\u0131r\u0131 bularak, bu i\u015fgal giri\u015fimini insanl\u0131k d\u0131\u015f\u0131 bir hareket olarak de\u011ferlendirmi\u015fler ve hatta Rusya Savunma Bakan\u0131 Yard\u0131mc\u0131s\u0131, \u00c7e\u00e7enistan’a uygulanan bu soyk\u0131r\u0131m politikas\u0131n\u0131 onaylamad\u0131\u011f\u0131 i\u00e7in istifa etmi\u015ftir.<\/p>\n Say\u0131n Ba\u015fkan, de\u011ferli milletvekilleri; asl\u0131nda, Rusya’n\u0131n ba\u015flatt\u0131\u011f\u0131 bu i\u015fgal hareketi, yaln\u0131zca \u00c7e\u00e7enistan’a y\u00f6nelik bir hareket de\u011fildir. Bu hareket, Kafkaslardaki di\u011fer cumhuriyetlere ve hatta b\u00fct\u00fcn b\u00f6lgeye y\u00f6nelik emperyalist bir \u015fantaj ve tehdit hareketidir ve yine Rusya’n\u0131n ba\u015flatt\u0131\u011f\u0131 bu hareket, asl\u0131nda, do\u011falgaz ve petrol boru hatlar\u0131n\u0131n \u00c7e\u00e7enistan’m elinden al\u0131n\u0131p Rusya Federasyonunun h\u00e2kimiyetine verilmesi hareketidir; \u00e7\u00fcnk\u00fc, 1990 y\u0131l\u0131ndan \u00f6nce, \u00c7e\u00e7enistan petrol gelirlerinin y\u00fczde 98’i Moskova’ya aktar\u0131l\u0131rken, ba\u011f\u0131ms\u0131zl\u0131k ilan\u0131ndan sonra, petrol gelirlerinin tamam\u0131 \u00c7e\u00e7enlere kalm\u0131\u015ft\u0131r.<\/p>\n D\u00fcn, k\u00f6rfez krizinde, Kuveyt ba\u015fta olmak \u00fczere Ortado\u011fu petrollerinin ABD ve Bat\u0131l\u0131 devletlere terk edilmesi kar\u015f\u0131l\u0131\u011f\u0131nda, bug\u00fcn de, Rusya’n\u0131n Kafkaslardaki petrol h\u00e2kimiyetine bu \u00fclkelerce g\u00f6z yumulmaktad\u0131r. Dolay\u0131s\u0131yla, Ortado\u011fu ve Kafkasya’daki bu kar\u0131\u015f\u0131kl\u0131klar\u0131n ard\u0131ndaki temel sebep, ABD ve Rusya’n\u0131n, \u0130slam d\u00fcnyas\u0131n\u0131n sahip oldu\u011fu petrol kaynaklar\u0131n\u0131n b\u00f6l\u00fc\u015f\u00fcm\u00fcnden ba\u015fka bir \u015fey de\u011fildir.<\/p>\n Say\u0131n Ba\u015fkan, de\u011ferli milletvekilleri; \u00c7e\u00e7enistan Devlet Ba\u015fkan\u0131 Say\u0131n Cahar Dudayev, Rusya’n\u0131n Kafkaslardaki bu s\u00f6m\u00fcr\u00fc d\u00fczenini bozarak, b\u00fct\u00fcn Kafkas halklar\u0131n\u0131 bir konfederasyon \u00e7at\u0131s\u0131 alt\u0131nda toplamak gibi, \u015ferefli ve tarih\u00ee bir m\u00fccadele yapt\u0131\u011f\u0131 i\u00e7in, Rusya, ABD ve Bat\u0131 emperyalizminin \u00e7\u0131karlar\u0131na ters d\u00fc\u015fmektedir. Bu y\u00fczdendir ki, \u00c7e\u00e7en Halk\u0131n\u0131n y\u00fczde 92’sinin oyuyla se\u00e7ilmi\u015f olmas\u0131na ra\u011fmen, Cahar Dudayev, bu \u00fclkelerce neredeyse ter\u00f6rist ilan edilmi\u015ftir. Maalesef, T\u00fcrkiye, d\u00fcnyayla beraber hareket etme ad\u0131na, ABD ve Rusya’ya \u015firin g\u00f6z\u00fckme u\u011fruna, Cahar Dudayev’e so\u011fuk bakmakta ve \u00e2deta, onun da, El\u00e7ibey gibi, saf d\u0131\u015f\u0131 olmas\u0131n\u0131 arzulamaktad\u0131r. Bu bak\u0131mdan, Cahar Dudayev, birka\u00e7 defa T\u00fcrkiye’ye gelmesine ra\u011fmen, maalesef, Say\u0131n Demirel ve Say\u0131n \u00c7iller ile g\u00f6r\u00fc\u015ft\u00fcr\u00fclmemi\u015ftir. Hatta, ilk geli\u015fi olan 24 Eyl\u00fcl 1992’de, hi\u00e7bir devlet yetkilisi kendisini kar\u015f\u0131lamam\u0131\u015f, kendisi de u\u00e7aktan inmemi\u015ftir; daha sonra, u\u00e7a\u011f\u0131n\u0131n kalkmas\u0131na m\u00fcsaade edilmemi\u015ftir; zaman\u0131n Cumhurba\u015fkan\u0131 rahmetli Turgut Ozal’\u0131n \u00f6zel izniyle u\u00e7a\u011f\u0131n\u0131n kalkmas\u0131na m\u00fcsaade edilmi\u015f; bu defa, K\u0131br\u0131s’a gitmeye zorlanm\u0131\u015ft\u0131r ve K\u0131br\u0131s’a gitmek zorunda kalm\u0131\u015ft\u0131r.<\/p>\n Say\u0131n Ba\u015fkan, de\u011ferli milletvekilleri; bu kahraman devlet ba\u015fkan\u0131, bundan birka\u00e7 y\u0131l \u00f6nce, T\u00fcrkiye’ye m\u00fcracaat ederek, en az 10 bin g\u00f6n\u00fcll\u00fc \u00c7e\u00e7en askerinin Bosna’ya g\u00f6nderilmesi i\u00e7in yard\u0131mc\u0131 olmas\u0131n\u0131 istemi\u015f; ama, maalesef, T\u00fcrkiye, bu konuda kendisine yard\u0131mc\u0131 olamam\u0131\u015ft\u0131r. BAHADD\u0130N EL\u00c7\u0130 (Bayburt)<\/strong> – Yeltsin ile ayn\u0131 pencereden bak\u0131yor ya!.. K\u00c2ZIM ATAO\u011eLU (Devamla) <\/strong>– Evet…<\/p>\n Say\u0131n Ba\u015fkan, de\u011ferli milletvekilleri; T\u00fcrkiye’nin, bu \u00fcrkek, pasif, ABD ve Rusya’n\u0131n menfatlar\u0131n\u0131 \u00f6n planda tutan siyasetiyle, maalesef, Balkanlarda ve Kafkaslarda prestij ve itibar\u0131 s\u0131f\u0131rlanm\u0131\u015ft\u0131r. Bu basiretsiz ve pasif politikalar sonucu, neredeyse, T\u00fcrkiye’nin g\u00fcvenli\u011fi tehdit alt\u0131na sokulmu\u015ftur.<\/p>\n Rusya’n\u0131n niha\u00ee hedefinin, Bo\u011fazlara ve s\u0131cak denizlere inme arzusu oldu\u011funu g\u00f6z \u00f6n\u00fcne ald\u0131\u011f\u0131m\u0131zda, T\u00fcrkiye’nin savunma hatlar\u0131n\u0131n Kafkaslar ve Balkanlardan ba\u015flad\u0131\u011f\u0131n\u0131 kabul etmek zorunda oldu\u011fumuz g\u00f6r\u00fcl\u00fcr. Bu y\u00fczdendir ki, T\u00fcrkiye, bu b\u00f6lgedeki geli\u015fmelere kay\u0131ts\u0131z kalamaz.<\/p>\n Say\u0131n Ba\u015fkan, de\u011ferli arkada\u015flar; Rusya Parlamentosu bile, 38’e kar\u015f\u0131 228 oyla, bu i\u015fgalin durdurulmas\u0131 y\u00f6n\u00fcnde karar al\u0131rken, T\u00fcrkiye B\u00fcy\u00fck Millet Meclisi ve T\u00fcrk H\u00fck\u00fcmetinin, bug\u00fcne kadar, hen\u00fcz b\u00f6yle bir giri\u015fiminin olmamas\u0131, \u00fclkemizde ya\u015fayan b\u00fct\u00fcn Kafkas halklar\u0131n\u0131 rencide ederken, H\u00fck\u00fcmetin ve D\u0131\u015fi\u015fleri Bakanl\u0131\u011f\u0131n\u0131n, Grozni’deki sivil halka y\u00f6nelik bu katliam giri\u015fimini, Rusya’n\u0131n toprak b\u00fct\u00fcnl\u00fc\u011f\u00fc \u00e7er\u00e7evesinde de\u011ferlendirmesi, kendi parlamento binas\u0131n\u0131 bile bombalatacak kadar zalim olan Boris Yeltsin’e cesaret vermi\u015ftir. (RP s\u0131ralar\u0131ndan alk\u0131\u015flar)<\/p>\n H\u00fck\u00fcmet ve D\u0131\u015fi\u015fleri Bakanl\u0131\u011f\u0131, olay\u0131, Rusya’n\u0131n toprak b\u00fct\u00fcnl\u00fc\u011f\u00fc a\u00e7\u0131s\u0131ndan de\u011ferlendirece\u011fine, meseleye, insan haklar\u0131 a\u00e7\u0131s\u0131ndan yakla\u015fmal\u0131d\u0131r. \u0130nsan haklar\u0131 a\u00e7\u0131s\u0131ndan bile, bu i\u015fgale ve burada meydana gelen zulme seyirci kalmak m\u00fcmk\u00fcn de\u011fildir; \u00e7\u00fcnk\u00fc, Grozni ve \u00e7evresinde, g\u00fcnlerdir, sivil yerle\u015fim yerleri bombalanmakta, \u00e7ocuk, ya\u015fl\u0131 ve kad\u0131n demeden sivil insanlar hunharca katledilmektedir. E\u011fer, bir Amerikal\u0131 bayan gazeteci, Rus u\u00e7aklar\u0131n\u0131n sald\u0131r\u0131s\u0131nda \u00f6lmeseydi, bu katliam, d\u00fcnya kamuoyuna bu kadar bile yans\u0131mayacakt\u0131.<\/p>\n Say\u0131n Ba\u015fkan, de\u011ferli milletvekilleri; \u00c7e\u00e7enistan konusunda bug\u00fcn yap\u0131lacak ilk i\u015f, bu \u00fclkenin ba\u011f\u0131ms\u0131zl\u0131\u011f\u0131n\u0131 tan\u0131mak ve bu konuda, di\u011fer M\u00fcsl\u00fcman \u00fclkelere \u00f6nc\u00fcl\u00fck etmektir. Biz, inan\u0131yoruz ki, T\u00fcrkiye, bunu yaparsa, Afganistan, Pakistan, \u00dcrd\u00fcn, Kuzey K\u0131br\u0131s T\u00fcrk Cumhuriyeti ve birk\u0131s\u0131m ba\u015fka \u00fclkeler de, \u00c7e\u00e7enistan’\u0131n ba\u011f\u0131ms\u0131zl\u0131\u011f\u0131n\u0131 tan\u0131yacakt\u0131r. T\u00fcrkiye, bu konuda, acilen, \u0130slam Konferans\u0131 \u00d6rg\u00fct\u00fcn\u00fc toplant\u0131ya \u00e7a\u011f\u0131rmal\u0131 ve b\u00fct\u00fcn milletleraras\u0131 te\u015fkilatlar\u0131 harekete ge\u00e7irmelidir.<\/p>\n Say\u0131n Ba\u015fkan, de\u011ferli milletvekilleri; ba\u015fta \u00fclkemiz olmak \u00fczere, Balkanlarda, Kafkaslarda ve b\u00fct\u00fcn Ortado\u011fu’da Ha\u00e7l\u0131 zihniyetinin hortlat\u0131ld\u0131\u011f\u0131 ve M\u00fcsl\u00fcman kan\u0131n\u0131n oluk oluk ak\u0131t\u0131ld\u0131\u011f\u0131 bu \u00e7a\u011fda, b\u00f6lge \u00fclkelerince \u00f6nder kabul edilen ve kendisine b\u00fcy\u00fck umutlar ba\u011flanan T\u00fcrkiye’nin, maalesef, hen\u00fcz, Balkanlarla ilgili bir stratejisi yoktur. Bu olaylar kar\u015f\u0131s\u0131nda, maalesef, \u00fclkemiz, hen\u00fcz, bir mill\u00ee politika olu\u015fturamam\u0131\u015ft\u0131r.<\/p>\n Say\u0131n Ba\u015fkan\u0131m, de\u011ferli milletvekilleri; 11 Aral\u0131ktan bu yana, \u00c7e\u00e7enistan’\u0131n ba\u015fkenti Grozni ve \u00e7evresindeki sivil yerle\u015fim birimleri, ac\u0131mas\u0131zca bombalanmakta, sivil ve masum halk katledilmekte ve bu b\u00f6lgede de, aynen Bosna’daki gibi, bir insanl\u0131k dram\u0131 ya\u015fanmaktad\u0131r. T\u00fcrkiye B\u00fcy\u00fck Millet Meclisi ve H\u00fck\u00fcmet, bu katliamlara seyirci kalamaz ve kalmamal\u0131d\u0131r. Bu bak\u0131mdan, konunun etrafl\u0131ca g\u00f6r\u00fc\u015f\u00fclerek mill\u00ee bir politika \u00fcretilmesi i\u00e7in Parlamentoda grubu bulunan ve bulunmayan b\u00fct\u00fcn siyas\u00ee partilerce, genel g\u00f6r\u00fc\u015fme a\u00e7\u0131lmas\u0131 y\u00f6n\u00fcnde bir mutabakat olu\u015faca\u011f\u0131na inan\u0131yoruz.<\/p>\n Bu bak\u0131mdan.T\u00fcrkiye’nin Kuzey Kafkasya’ya y\u00f6nelik T\u00fcrk d\u0131\u015f politikas\u0131n\u0131n belirlenmesi ve gerekli tedbirlerin al\u0131nmas\u0131 amac\u0131yla, Anayasan\u0131n ve \u0130\u00e7t\u00fcz\u00fc\u011f\u00fcn ilgili maddeleri gere\u011fince genel g\u00f6r\u00fc\u015fme a\u00e7\u0131lmas\u0131 hususunu Y\u00fcce Heyetinize sayg\u0131yla arz eder, hepinizi, sayg\u0131yla, sevgiyle selamlar\u0131m. (RP, DYP ve ANAP s\u0131ralar\u0131ndan alk\u0131\u015flar) BA\u015eKAN –<\/strong> Te\u015fekk\u00fcr ederim Say\u0131n Atao\u011flu.<\/p>\n SHP ve DYP gruplar\u0131ndan bir talep yok mu? AL\u0130 \u0130BRAH\u0130M TUTU (Erzincan) –<\/strong> Var efendim.<\/p>\n BA\u015eKAN – <\/strong>Say\u0131n Ali \u0130brahim Tutu, Sosyaldemokrat Halk\u00e7\u0131 Parti Grubu ad\u0131na, buyurun. SHP GRUBU ADINA AL\u0130 \u0130BRAH\u0130M TUTU (Erzincan) – <\/strong>Say\u0131n Ba\u015fkan, say\u0131n milletvekilleri; Rusya Federasyonu birliklerinin \u00c7e\u00e7enistan’a girmeleri sonucu olu\u015fan durumla ilgili olarak a\u00e7\u0131lmas\u0131 istenen genel g\u00f6r\u00fc\u015fme konusunda, Sosyaldemokrat Halk\u00e7\u0131 Partinin g\u00f6r\u00fc\u015flerini a\u00e7\u0131klamak \u00fczere s\u00f6z alm\u0131\u015f bulunuyorum. S\u00f6zlerime ba\u015flarken, Y\u00fcce Meclisi sayg\u0131lar\u0131mla selaml\u0131yorum.<\/p>\n Say\u0131n Ba\u015fkan, say\u0131n milletvekilleri; \u00c7e\u00e7enistan, Rusya Federasyonu i\u00e7inde, 1 milyon 300 bin n\u00fcfuslu bir k\u00fc\u00e7\u00fck b\u00f6lgedir. Bu \u00fclkeden ge\u00e7en karayollar\u0131, demiryollar\u0131, boru hatlar\u0131, \u00c7e\u00e7enistan’\u0131, G\u00fcney ve Kuzey Kafkasya co\u011frafyas\u0131 i\u00e7erisinde \u00f6nemli bir transit merkezi haline getirmektedir. Ayr\u0131ca, \u00fclkede, b\u00fcy\u00fck miktarda olmamakla beraber, petrol yataklar\u0131 ve rafineriler de mevcuttur.<\/p>\n \u00c7e\u00e7enistan, 19 300 kilometrekarelik ufak bir toprak par\u00e7as\u0131 gibi g\u00f6r\u00fcnmekle beraber, Rusya’n\u0131n planlad\u0131\u011f\u0131 gibi, ileride, Azerbaycan ve Kazakistan petrollerinin Karadeniz sahilindeki Novorossisk Liman\u0131 \u00fczerinden d\u00fcnyaya pazarlanmas\u0131 isteniyorsa, bu petrol\u00fcn, mutlaka, \u00c7e\u00e7enistan’\u0131n ba\u015fkenti Grozni’den ge\u00e7mesi gerekmektedir. Rusya Federasyonu, b\u00f6ylece, b\u00fcy\u00fck stratejik ve ekonomik \u00f6nem ta\u015f\u0131yan petrol borusunun vanas\u0131n\u0131n kontrol\u00fcn\u00fc elinden ka\u00e7\u0131rm\u0131\u015f olacakt\u0131r.<\/p>\n Rusya’n\u0131n, bu vazge\u00e7ilmez ekonomik \u00e7\u0131kar yan\u0131nda, siyas\u00ee y\u00f6nden de Kuzey Kafkasya’da ba\u015flayacak bir \u00f6zg\u00fcrl\u00fck hareketinin, bu b\u00f6lgenin di\u011fer M\u00fcsl\u00fcman halklar\u0131n\u0131 olu\u015fturan \u0130ngu\u015flara, Da\u011f\u0131stanlara, Karakalpaklara, Osetlere, Kabartaylara da s\u0131\u00e7rayabilece\u011fini hesaplayarak, bu endi\u015feyle, \u00c7e\u00e7enistan’a m\u00fcdahale etti\u011fi anla\u015f\u0131lmaktad\u0131r.<\/p>\n Bilinece\u011fi \u00fczere, \u00c7e\u00e7enistan, Sovyetler Birli\u011finin da\u011f\u0131lmas\u0131ndan \u00d6nce, Rus ordusu i\u00e7inde bir hava generali olan Dudayev’in cumhurba\u015fkan\u0131 se\u00e7ilmesinden hemen sonra, 4 Kas\u0131m 1991 tarihinde, tek yanl\u0131 olarak, ba\u011f\u0131ms\u0131zl\u0131\u011f\u0131n\u0131 ilan etmi\u015ftir.<\/p>\n Bildi\u011fimiz gibi, \u00c7e\u00e7enistan’\u0131n bu ba\u011f\u0131ms\u0131zl\u0131k ilan\u0131n\u0131, ba\u015fta Rusya Federasyonu olmak \u00fczere, hi\u00e7bir \u00fclke kabul etmemi\u015f ve tan\u0131mam\u0131\u015ft\u0131r. Rusya Federasyonu, uzun s\u00fcre \u00fclkeyi me\u015fgul eden bir\u00e7ok \u00f6nemli sorun y\u00fcz\u00fcnden, \u00c7e\u00e7enistan konusunun \u00fczerine hemen gidememi\u015f; ancak, bu \u00fclkeye ekonomik ambargo koyarak, Dudayev’i ve kurmaya \u00e7al\u0131\u015ft\u0131\u011f\u0131 y\u00f6netimi zora sokmay\u0131 tasarlam\u0131\u015ft\u0131r. Bundan sonra, Dudayev’e kar\u015f\u0131, muhalif g\u00fc\u00e7ler taraf\u0131ndan ba\u015far\u0131s\u0131z suikastlerin d\u00fczenlendi\u011fi bilinmektedir. Bunlardan bir sonu\u00e7 al\u0131namay\u0131nca, Rusya’n\u0131n, da\u011f\u0131n\u0131k bir \u015fekilde bulunan Dudayev kar\u015f\u0131tlar\u0131n\u0131 k\u0131\u015fk\u0131rt\u0131p, y\u00f6nlendirerek, hatta bunlara silah sa\u011flayarak rejimi devirmeye gayret etti\u011fine dair g\u00fc\u00e7l\u00fc \u015f\u00fcpheler mevcuttur. Bu \u00e7abalar da ba\u015far\u0131s\u0131zl\u0131kla sonu\u00e7lan\u0131nca, Grozni’ye -Rusya’ya ait olduklar\u0131ndan hi\u00e7 ku\u015fku duyulmayan- birtak\u0131m me\u00e7hul helikopter ve u\u00e7aklar taraf\u0131ndan bombalar at\u0131larak, halka g\u00f6zda\u011f\u0131 verilmeye \u00e7al\u0131\u015f\u0131lm\u0131\u015f ve bu \u015fekilde, \u00c7e\u00e7enler sindirilmek istenmi\u015ftir.<\/p>\n Bu arada, Dudayev’e muhalif g\u00fc\u00e7ler -Rus y\u00f6neticilerinin devaml\u0131 olarak ink\u00e2r etmelerine kar\u015f\u0131n- Rus askerleri taraf\u0131ndan takviye edilmi\u015f; hatta, \u00c7e\u00e7enler, ge\u00e7en kas\u0131m ay\u0131 sonunda yapt\u0131klar\u0131 baz\u0131 \u00e7at\u0131\u015fmalar esnas\u0131nda, bu askerlerden 70 kadar\u0131n\u0131 da esir alm\u0131\u015flard\u0131r.<\/p>\n Rusya Federasyonu, sonunda kesin sonu\u00e7 almak gayesiyle, 11 Aral\u0131k 1994 g\u00fcn\u00fc, \u00c7e\u00e7enistan’daki anayasal d\u00fczeni yeniden tesis etme bahanesini ileri s\u00fcrerek, bu \u00fclkeye m\u00fcdahale etmi\u015ftir. Bu hareket, \u00fclkemizde b\u00fcy\u00fck bir kayg\u0131, \u00fcz\u00fcnt\u00fc ve infialle kar\u015f\u0131lanm\u0131\u015ft\u0131r. \u015e\u00fcphesiz, T\u00fcrkiye, uluslararas\u0131 hukukun getirdi\u011fi “s\u0131n\u0131rlar\u0131n korunmas\u0131 ve de\u011fi\u015fmezli\u011fi” ilkesine ciddiyetle ba\u011fl\u0131d\u0131r. \u00dclkemiz, Avrupa G\u00fcvenlik ve \u0130\u015fbirli\u011fi \u00d6rg\u00fct\u00fcn\u00fcn aktif bir \u00fcyesi olarak, Azerbaycan ile Ermenistan aras\u0131ndaki Da\u011fl\u0131k Karaba\u011f sorununun, bu \u00e7ok \u00f6nemli temel ilkeden hareketle \u00e7\u00f6z\u00fclmesi y\u00f6n\u00fcnde b\u00fcy\u00fck gayret sarf etmektedir.<\/p>\n Ayr\u0131ca, \u00fclkemizde zaman zaman kar\u015f\u0131la\u015ft\u0131\u011f\u0131m\u0131z t\u00fcm olumsuz ko\u015fullara ra\u011fmen, \u0131srarla s\u00fcrd\u00fcrd\u00fc\u011f\u00fcm\u00fcz, bar\u0131\u015f i\u00e7inde bir arada ya\u015fama ve kalk\u0131nma anlay\u0131\u015f\u0131m\u0131z da bizi b\u00f6yle davranmaya zorlamaktad\u0131r.<\/p>\n Bununla beraber, \u00c7e\u00e7enistan’\u0131n, Rusya’n\u0131n kar\u015f\u0131s\u0131nda vermeye \u00e7al\u0131\u015ft\u0131\u011f\u0131 \u00f6zg\u00fcrl\u00fck sava\u015f\u0131na, \u00c7erkez, Da\u011f\u0131stanl\u0131, \u0130ngu\u015flu, Kara\u00e7ayl\u0131, Ukraynal\u0131, Bak\u0131ld\u0131 \u00e7ok say\u0131da g\u00f6n\u00fcll\u00fcn\u00fcn kat\u0131ld\u0131\u011f\u0131 g\u00f6z \u00f6n\u00fcne al\u0131n\u0131rsa, Kuzey Kafkasya b\u00f6lgesini, eski Yugoslavya gibi bir sava\u015f alan\u0131na \u00e7evirebilecek bu olay\u0131n, kanl\u0131 bir \u00e7at\u0131\u015fmaya d\u00f6n\u00fc\u015fmeden, g\u00f6r\u00fc\u015fmeler yoluyla bar\u0131\u015f\u00e7\u0131 ve kal\u0131c\u0131 bir \u00e7\u00f6z\u00fcme kavu\u015fmas\u0131, taraf\u0131m\u0131zdan i\u00e7tenlikle istenmektedir.<\/p>\n \u00c7e\u00e7enlerin, asl\u0131nda, tarih boyunca, kom\u015fular\u0131 Da\u011f\u0131stanl\u0131lar ve \u00eengu\u015flarla beraber, Rus h\u00e2kimiyetine kar\u015f\u0131 sava\u015ft\u0131klar\u0131 bilinen a\u00e7\u0131k bir ger\u00e7ektir. \u00c7arl\u0131k Rusyas\u0131 devrinden beri, sava\u015f\u00e7\u0131, kahraman ve sert miza\u00e7l\u0131 \u00c7e\u00e7enlerin, m\u00fccadele g\u00fcc\u00fcn\u00fc Ruslar gayet yak\u0131ndan tan\u0131maktad\u0131r. \u015eeyh \u015eamil destanlar\u0131 da \u00fclkemizde \u00e7ok iyi bilinmektedir. Hakl\u0131 davalar\u0131 u\u011fruna \u00f6l\u00fcm\u00fc hi\u00e7 \u00e7ekinmeden g\u00f6ze alabilecek bu ulusun, b\u00fct\u00fcn imk\u00e2ns\u0131zl\u0131klara kar\u015f\u0131n, hi\u00e7 d\u00fc\u015f\u00fcnmeden, t\u00fcm g\u00fcc\u00fcyle, Ruslara kar\u015f\u0131 sonuna kadar m\u00fccadele edece\u011fine y\u00fcrekten inan\u0131yoruz.<\/p>\n Rusya Federasyonu birlikleri, bir s\u00fcre sonra Grozni’yi i\u015fgal etseler dahi, b\u00fcy\u00fck bir olas\u0131l\u0131kla, burada \u015fiddetli bir gerilla sava\u015f\u0131yla kar\u015f\u0131 kar\u015f\u0131ya kalacaklar ve yine b\u00fcy\u00fck olas\u0131l\u0131kla Rusya, Afganistan’da oldu\u011fu gibi, bir bata\u011fa saplanacakt\u0131r. Bu da, hi\u00e7 ku\u015fkusuz, Rusya’da b\u00fcy\u00fck ekonomik ve siyas\u00ee \u00e7alkant\u0131lar yaratacak ve dolay\u0131s\u0131yla, Yeltsin’in iktidar\u0131n\u0131n sonunu getirebilecek sonu\u00e7lar da ortaya koyacakt\u0131r.<\/p>\n Yine, ayr\u0131ca, \u0130ngu\u015fistan ve Da\u011f\u0131stan \u00fczerinden \u00c7e\u00e7enistan’a do\u011fru harekete ge\u00e7en Rus birliklerinin, M\u00fcsl\u00fcman \u0130ngu\u015f ve Da\u011f\u0131stan halklar\u0131 taraf\u0131ndan engellendi\u011fi ve bu operasyon esnas\u0131nda, \u00f6l\u00fcmle sonu\u00e7lanan \u00e7at\u0131\u015fmalar oldu\u011fu g\u00f6z \u00f6n\u00fcne al\u0131n\u0131rsa, sava\u015f\u0131n s\u00fcratle k\u0131z\u0131\u015fmas\u0131n\u0131n ve b\u00f6lgedeki di\u011fer M\u00fcsl\u00fcman halklara sirayet etmesinin b\u00fcy\u00fck bir olas\u0131l\u0131k oldu\u011fu da g\u00f6z \u00f6n\u00fcnde bulundurulmas\u0131 gereken bir ger\u00e7ektir. Bu \u015fekilde, Rusya Federasyon mozai\u011finin b\u00fcy\u00fck zarar g\u00f6rece\u011fi ve b\u00f6lgede \u00e7ok kan akaca\u011f\u0131 a\u00e7\u0131k bir ger\u00e7ektir.<\/p>\n \u00c7e\u00e7enistan’\u0131n, Rusya Federasyonu s\u0131n\u0131rlar\u0131 i\u00e7inde oldu\u011fu \u015f\u00fcphe g\u00f6t\u00fcrmeyen bir ger\u00e7ektir. Bu, herkes gibi, bizim de kabul etti\u011fimiz hukuk\u00ee bir ger\u00e7ektir; ama, bununla beraber, Rusya’n\u0131n, \u00c7e\u00e7enistan’a m\u00fcdahale ederken, insan haklar\u0131na ayk\u0131r\u0131 davran\u0131\u015flarda bulunmamas\u0131 da bir zorunluluktur.<\/p>\n \u00c7a\u011f\u0131m\u0131zda, hi\u00e7bir hukuk kural\u0131, bir b\u00f6lgede anayasal d\u00fczeni tesis etmek i\u00e7in dahi olsa o b\u00f6lgedeki masum insanlar\u0131n katledilmesine izin vermemektedir; veremez de. Ya\u015fad\u0131\u011f\u0131m\u0131z d\u00fcnyada, b\u00f6yle bir hak, hi\u00e7bir \u00fclkeye tan\u0131nmamaktad\u0131r. Bu hareketi mazur g\u00f6rmek olas\u0131 de\u011fildir.<\/p>\n Bat\u0131 uygarl\u0131\u011f\u0131 i\u00e7in, insan haklar\u0131na sayg\u0131l\u0131 olma kavram\u0131, \u00e7e\u015fitli \u00e7\u0131karlara g\u00f6re de\u011fi\u015febilen bir ilke de\u011filse, \u00e7ifte standartlar terk edilerek -bu vahim olay, Rusya’n\u0131n bir i\u00e7 sorunu olarak d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fclse dahi-masum insanlar\u0131n zarar g\u00f6rmesine, d\u00fcnya kay\u0131ts\u0131z kalmamal\u0131d\u0131r.<\/p>\n Say\u0131n Cumhurba\u015fkan\u0131m\u0131z, Say\u0131n Ba\u015fbakan\u0131m\u0131z ve Say\u0131n Bakan\u0131m\u0131z, durumun tehlikelerine, durumun ciddiyetine i\u015faret ederek, konuya bar\u0131\u015f\u00e7\u0131l ve kal\u0131c\u0131 bir \u00e7\u00f6z\u00fcm bulunmas\u0131 ve bunun i\u00e7in de, \u00f6ncelikle bir ate\u015fkesin sa\u011flanmas\u0131 konusunda, Rusya Federasyonunun y\u00fcksek muhataplar\u0131 nezdinde gerekli giri\u015fimleri yapm\u0131\u015flard\u0131r.<\/p>\n Uluslararas\u0131 camia, Amerika Birle\u015fik Devletleri de dahil olmak \u00fczere, aynen Bosna-Hersek’te oldu\u011fu gibi, \u015fimdilik, duruma seyirci kalmaktad\u0131r; ama, Rusya, topyek\u00fbn bir sava\u015fa giri\u015fir ve b\u00f6lgede \u00e7ok kan d\u00f6k\u00fcl\u00fcrse, Bat\u0131’n\u0131n da, suskunlu\u011fundan vazge\u00e7ece\u011fi ku\u015fkusuzdur. Geni\u015f boyutlara ula\u015fabilecek b\u00f6yle kanl\u0131 bir sonucu beklemeden, Bat\u0131l\u0131 devletlerin, Rusya’y\u0131, \u015fimdiden, ak\u0131lc\u0131 yola sevk etmesinde sonsuz yarar oldu\u011funu d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcyoruz.<\/p>\n Ayr\u0131ca, son g\u00fcnlerde, Moskova’da, \u00c7e\u00e7enistan’a m\u00fcdahale konusunda, Yeltsin’e kar\u015f\u0131 sivil ve asker\u00ee kesimde \u015fiddetli bir muhalefetin olu\u015ftu\u011fu ve cidd\u00ee tepkilerin do\u011fdu\u011fu g\u00f6zlenmektedir. Birka\u00e7 istisna hari\u00e7, Rus siyaset\u00e7ileri aras\u0131nda, anla\u015fmazl\u0131\u011f\u0131n, bar\u0131\u015f\u00e7\u0131 yollardan \u00e7\u00f6z\u00fcm\u00fc i\u00e7in, siyas\u00ee g\u00f6r\u00fc\u015fmeler yolunun yeterince kullan\u0131lmam\u0131\u015f oldu\u011fu g\u00f6r\u00fc\u015f\u00fc hakimdir. Bunlar, her t\u00fcrl\u00fc \u00e7aban\u0131n sarf edilerek, kaba kuvvete ba\u015fvurulmadan, meseleye siyas\u00ee bir \u00e7\u00f6z\u00fcm bulunmas\u0131n\u0131 istemektedirler. Ordu i\u00e7erisinde de, y\u00fcksek r\u00fctbeli baz\u0131 generallerin \u00c7e\u00e7enistan cephesinde g\u00f6rev almay\u0131 reddettikleri bilinmektedir. Ba\u015fka bir deyimle, Ruslar\u0131n, \u00c7e\u00e7enistan i\u00e7in sava\u015fmak ve \u00f6lmek istemedikleri anla\u015f\u0131lmaktad\u0131r; bu da, yerinde ve do\u011fru bir davran\u0131\u015ft\u0131r diye d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcyoruz.<\/p>\n Say\u0131n milletvekilleri, Rusya Federasyonu asker\u00ee m\u00fcdahaleye giri\u015fti\u011finde, bu operasyonu, k\u0131rksekiz saat gibi \u00e7ok k\u0131sa bir zaman s\u00fcresi i\u00e7erisinde tamamlayaca\u011f\u0131n\u0131 tasarlamaktayd\u0131; fakat, \u015fu ana kadar ge\u00e7en iki haftal\u0131k zaman s\u00fcresince, \u00c7e\u00e7en halk\u0131n\u0131n azimli iradesi, direnci k\u0131nlamad\u0131\u011f\u0131na g\u00f6re, bu sonucun Rusya a\u00e7\u0131s\u0131ndan \u00e7ok kolay olmayaca\u011f\u0131 ve \u00e7ok uzun bir s\u00fcreyi alaca\u011f\u0131 da anla\u015f\u0131lmaktad\u0131r.<\/p>\n Di\u011fer taraftan Ruslar\u0131n \u00e7ok \u00e7ekindi\u011fi g\u00fc\u00e7l\u00fc \u00c7e\u00e7en mafyas\u0131n\u0131n da \u015fiddet eylemlerine ba\u015fvurarak, Rusya’n\u0131n alt\u0131n\u0131 \u00fcst\u00fcne getirebilecek imk\u00e2nlara sahip oldu\u011fu ve \u00e7e\u015fitli \u015fiddet eylemlerine giri\u015febilecekleri, al\u0131nan duyumlar aras\u0131ndad\u0131r. Moskova’da, \u015fimdiden, bu konuda yo\u011fun g\u00fcvenlik \u00f6nlemleri al\u0131nd\u0131\u011f\u0131 duyulmaktad\u0131r.<\/p>\n B\u00fct\u00fcn bu olumsuzluklara ra\u011fmen, Yeltsin’in bu m\u00fcdahaleden vazge\u00e7erek kuvvetleri geri \u00e7ekece\u011fini d\u00fc\u015f\u00fcnmek de pek olas\u0131 g\u00f6z\u00fckmemektedir.<\/p>\n Hat\u0131rlanaca\u011f\u0131 \u00fczere, Sovyetler Birli\u011finin da\u011f\u0131lmas\u0131ndan sonra, onun miras\u00e7\u0131s\u0131 olan Rusya Federasyonu, \u00fclkenin eski co\u011frafyas\u0131 \u00fczerinde yeniden h\u00e2kimiyet kurma \u00e7abalar\u0131na giri\u015fmi\u015ftir. Bu plan\u0131n par\u00e7alar\u0131 olarak, Rusya’n\u0131n, \u00f6zellikle Kafkasya’da asker\u00ee \u00fcsler kurma, s\u0131n\u0131rlara Rus askerleri yerle\u015ftirme gibi operasyonlara ba\u015fvurdu\u011fu g\u00f6r\u00fclmektedir. Ayr\u0131ca, Sovyetler Birli\u011finden ayr\u0131lm\u0131\u015f plan yeni ba\u011f\u0131ms\u0131z devletlerin petrol ve dogalgaz gibi kaynaklar\u0131n\u0131, kendi kontrol\u00fc alt\u0131nda tutma yolunda politikalar da izlemi\u015ftir.<\/p>\n Moskova’n\u0131n, Birle\u015fmi\u015f Milletler \u00d6rg\u00fct\u00fcn\u00fcn \u00fcyeleri olan Ba\u011f\u0131ms\u0131z Devletlere kar\u015f\u0131, bu a\u00e7\u0131k niyet ve hedeflerini ger\u00e7ekle\u015ftirebilmek i\u00e7in \u00e7aba sarf etti\u011fi bilindi\u011finden, hukuken kendi s\u0131n\u0131rlar\u0131 i\u00e7inde bulunan \u00c7e\u00e7enistan \u00f6n\u00fcnde ba\u015fka t\u00fcrl\u00fc hareket etmesini beklemek de abesle i\u015ftigal olacakt\u0131r.<\/p>\n T\u00fcrkiye’nin bu konuda izlemesi gereken politikaya gelince: H\u00fck\u00fcmetimiz de, kamuoyumuz da, \u00c7e\u00e7enistan’daki geli\u015fmeler kar\u015f\u0131s\u0131nda, ne kadar duyarl\u0131 olunursa olunsun, itidalli ve dengeli davranmakzorunlulu\u011funda bulunmaktad\u0131r.<\/p>\n \u00dclkemiz, kuzey kom\u015fusu Rusya ile be\u015fy\u00fcz y\u0131l\u0131 a\u015fk\u0131n bir s\u00fcredir yo\u011fun ili\u015fkiler i\u00e7inde bulunmaktad\u0131r. H\u00fck\u00fcmetimiz, bu \u00e7ok de\u011fer verdi\u011fimiz ili\u015fkileri, ekonomik, ticar\u00ee ve k\u00fclt\u00fcrel boyutlar\u0131yla \u00e7e\u015fitli sahalara yayarak, zaman i\u00e7inde geli\u015ftirmeye gayret etmektedir. Son y\u0131llarda, ba\u011f\u0131ms\u0131zl\u0131klar\u0131n\u0131 kazanm\u0131\u015f Orta Asya \u00fclkeleriyle yak\u0131nla\u015fmaya \u00e7al\u0131\u015fmam\u0131z, Rusya Federasyonu aleyhine bir hareketmi\u015f gibi alg\u0131lanmamal\u0131d\u0131r; tam tersine, evrensel bar\u0131\u015f anlay\u0131\u015f\u0131m\u0131z \u00e7er\u00e7evesinde, Rusya Federasyonu ile olan dostlu\u011fumuzu zedelemeden, Orta Asya’daki ve b\u00f6lgedeki di\u011fer \u00fclkelerle yak\u0131n ili\u015fkilerimizi peki\u015ftirebilece\u011fimizi, bu iki ayr\u0131 konuyu bir arada ba\u015far\u0131yla ger\u00e7ekle\u015ftirebilece\u011fimizi d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcyoruz. Bu ama\u00e7 do\u011frultusunda, k\u00fclt\u00fcr birli\u011fi i\u00e7inde bulundu\u011fumuz \u00c7e\u00e7enistan halk\u0131n\u0131n meselesine, kan d\u00f6k\u00fclmeden bar\u0131\u015f\u00e7\u0131 bir \u00e7\u00f6z\u00fcm bulunmas\u0131n\u0131, Sosyaldemokrat Halk\u00e7\u0131 Parti Grubu ad\u0131na i\u00e7tenlikle diliyor ve istiyoruz.<\/p>\n T\u00fcrkiye’nin, diplomatik sahadaki giri\u015fimlerini \u0131srarla devam ettirirken, Rusya’y\u0131 l\u00fczumsuz yere k\u0131\u015fk\u0131rtacak ve rahats\u0131z edecek s\u00f6z ve hareketlerden ka\u00e7\u0131nmas\u0131 gerekti\u011fine de inan\u0131yoruz. FETHULLAHERBA\u015e (Van)<\/strong>-Olmaz. AL\u0130 \u0130BRAH\u0130M TUTU (Devamla) –<\/strong> S\u00f6zlerimi bitirmeden, ANAP Grubu ad\u0131na konu\u015fan Say\u0131n \u0130nan’\u0131n, \u00f6zellikle son Avrupa Birli\u011fi, G\u00fcmr\u00fck Birli\u011fi konusunda s\u00f6ylediklerinin, birazc\u0131k, \u00e7ifte standard\u0131 yans\u0131tt\u0131\u011f\u0131n\u0131 s\u00f6ylemek istiyorum.<\/p>\n De\u011ferli arkada\u015flar\u0131m, \u00f6ncelikle, bug\u00fcn, \u00fclkemizin kar\u015f\u0131 kar\u015f\u0131ya bulundu\u011fu durumu da iyi g\u00f6zlememiz gerekti\u011fini ve \u00fclkemizin, uluslararas\u0131 platformlarda g\u00fc\u00e7l\u00fc olmas\u0131n\u0131n yolunun; i\u00e7eride g\u00fc\u00e7l\u00fc olmas\u0131ndan ge\u00e7ti\u011fini, i\u00e7eride sosyal bar\u0131\u015f\u0131, siyasal bar\u0131\u015f\u0131, toplumsal bar\u0131\u015f\u0131 sa\u011flamas\u0131ndan ge\u00e7ti\u011fini bir kez daha belirtmek istiyorum.<\/p>\n Bunun i\u00e7in de, her ne kadar, uzun sab\u0131r gerekiyor desek de, her ne kadar, birileri, baz\u0131lar\u0131 taraf\u0131ndan, \u00fclkemiz o d\u00fczeyde de\u011fil dense de; ger\u00e7ek anlamda evrensel bir demokrasinin, t\u00fcm kurum ve kurallar\u0131yla yerle\u015ftirilmesinden ge\u00e7ti\u011fini de bilmemiz gerekmektedir. T\u00fcm siyasal partilerimiz olarak, b\u00f6yle bir demokrasiyi kurumsalla\u015ft\u0131rmak i\u00e7in, elimizden gelen \u00e7abay\u0131 harcamam\u0131z gerekti\u011fi ve b\u00f6y\u0130ece, \u00fclkemizin uluslararas\u0131 platformlarda da \u00e7ok g\u00fc\u00e7l\u00fc olaca\u011f\u0131n\u0131 belirtmek istiyorum. ANAP Grubu ba\u015fta olmak \u00fczere, t\u00fcm siyasal parti gruplar\u0131ndan da, bu deste\u011fi sa\u011flamalar\u0131n\u0131 diliyorum.<\/p>\n De\u011ferli arkada\u015flar\u0131m, s\u00f6zlerimi bitirirken, bu genel g\u00f6r\u00fc\u015fmenin a\u00e7\u0131lmas\u0131n\u0131n gerekli oldu\u011funu d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcyoruz ve Sosyaldemokrat Halk\u00e7\u0131 Parti Grubu olarak buna olumlu oy verece\u011fimizi belirterek, t\u00fcm\u00fcn\u00fcz\u00fc en i\u00e7ten sayg\u0131lar\u0131mla selaml\u0131yorum. (Alk\u0131\u015flar) BA\u015eKAN – <\/strong>Te\u015fekk\u00fcr ederim Say\u0131n Tutu.<\/p>\n Do\u011fru Yol Partisi Grubu ad\u0131na Grup Ba\u015fkanvekili Say\u0131n Nevzat Ercan; buyurun efendim. (DYP s\u0131ralar\u0131ndan alk\u0131\u015flar) DYP GRUBU ADINA NEVZAT ERCAN (Sakarya)<\/strong> – Say\u0131n Ba\u015fkan.saym milletvekilleri; \u00c7e\u00e7enistan ve Kuzey Kafkasya b\u00f6lgesinde meydana gelen son geli\u015fmelerle ilgili genel g\u00f6r\u00fc\u015fme a\u00e7\u0131lmas\u0131na ili\u015fkin \u00f6nerge \u00fczerinde, Do\u011fru Yol Partisi Grubu ad\u0131na s\u00f6z alm\u0131\u015f bulunuyorum; bu vesileyle, Y\u00fcce Heyetinizi sayg\u0131yla selaml\u0131yorum.<\/p>\n Say\u0131n Ba\u015fkan, say\u0131n milletvekilleri; Do\u011fru Yol Partisi Grubu olarak, \u00c7e\u00e7enistan’da meydana gelen olaylar\u0131 \u00fcz\u00fcnt\u00fcyle kar\u015f\u0131l\u0131yor ve geli\u015fmeleri yak\u0131ndan izliyoruz; \u00e7\u00fcnk\u00fc, T\u00fcrkiye’nin, bu b\u00f6lgeyle, tarih, k\u00fclt\u00fcr ve akrabal\u0131k ba\u011flar\u0131 bulunmakta ve T\u00fcrk Milleti, Kafkasya’da istikrar\u0131 bozan silahl\u0131 uyu\u015fmazl\u0131klara bir yenisinin eklenmi\u015f olmas\u0131ndan, b\u00fcy\u00fck endi\u015fe ve \u00fcz\u00fcnt\u00fc duymaktad\u0131r.<\/p>\n Bug\u00fcn, \u00c7e\u00e7enistan’da bir sava\u015f ya\u015fanmaktad\u0131r. En temel hakk\u0131n\u0131, kendi kaderini belirleme hakk\u0131n\u0131 kullanmak isteyen bir halk\u0131n var olma sava\u015f\u0131 s\u00fcrmektedir. Bu sava\u015f, sadece \u00c7e\u00e7enistan’la s\u0131n\u0131rl\u0131 de\u011fildir. Kafkas halklar\u0131n\u0131n ayr\u0131lmaz bir par\u00e7as\u0131 olan \u00c7e\u00e7en halk\u0131na sald\u0131r\u0131, b\u00f6lgede ya\u015fayan b\u00fct\u00fcn halklara yap\u0131lm\u0131\u015ft\u0131r. \u00c7e\u00e7cnistan’a yap\u0131lan m\u00fcdahele, ayn\u0131 zamanda, insan\u00ee de\u011ferler ta\u015f\u0131yan herkese kar\u015f\u0131 bir sald\u0131r\u0131d\u0131r. Yeni bir Afganistan, yeni bir Bosna yarat\u0131lmas\u0131na kar\u015f\u0131 olan herkesin, \u00c7e\u00e7en Halk\u0131n\u0131n direni\u015fine omuz vermesi ka\u00e7\u0131n\u0131lmazd\u0131r ve bir insanl\u0131k borcudur.<\/p>\n De\u011ferli milletvekilleri, \u00e7ok k\u0131sa olarak, \u00c7e\u00e7enlerin tarih\u00ee s\u00fcrecine de\u011finmek istiyorum. Bildi\u011finiz gibi, Kuzey Kafkasya’da ya\u015fayan \u00c7e\u00e7enler, Kuzeydo\u011fu Kafkas halklanndand\u0131r. Kafkasya b\u00f6lgesi ger\u00e7ekten de, etnik a\u00e7\u0131dan \u00e7ok \u00e7e\u015fitli bir mozai\u011fe sahiptir. B\u00f6lge milletleri, \u00f6teden beri – tarih olarak- Ruslara kar\u015f\u0131 direnen, sava\u015fan milletler olarak bilinir. 5 milyon insan\u0131n ya\u015fad\u0131\u011f\u0131 bu b\u00f6lgede bir\u00e7ok cumhuriyet vard\u0131r. Bu halklar\u0131n b\u00fcy\u00fck \u00e7o\u011funlu\u011fu M\u00fcsl\u00fcmand\u0131r. \u00c7e\u00e7en-\u0130ngu\u015f Cumhuriyetinde, 1989 y\u0131l\u0131 verilerine g\u00f6re, 1,3 milyon insan ya\u015famaktad\u0131r. Bunlar\u0131n, y\u00fczde 55’ini \u00c7e\u00e7enler, y\u00fczde 12’sini \u0130ngu\u015flar ve y\u00fczde 22’sini Ruslar olu\u015fturmaktad\u0131r.<\/p>\n Refah Partisi say\u0131n s\u00f6zc\u00fcs\u00fcn\u00fcn s\u00f6yledi\u011fi gibi, \u00c7arl\u0131k Rusyas\u0131n\u0131n uygulad\u0131\u011f\u0131 s\u00fcrg\u00fcn politikas\u0131 sonucu, y\u0131llar y\u0131l\u0131, de\u011fi\u015fik co\u011frafyalara s\u00fcr\u00fclm\u00fc\u015flerdir. \u0130\u015fte, bu sebeple de g\u00fcn\u00fcm\u00fcz T\u00fcrkiyesinde, yakla\u015f\u0131k 3,5 milyon Kuzey Kafkasyal\u0131n\u0131n ya\u015fad\u0131\u011f\u0131 tahmin edilmektedir.<\/p>\n Ruslar, 18 inci Y\u00fczy\u0131l\u0131n sonlar\u0131nda, Do\u011fu Kafkasya’y\u0131 i\u015fgale ba\u015flad\u0131klar\u0131nda, \u0130mam Mansur liderli\u011findeki \u00c7e\u00e7enler, alt\u0131 y\u0131l s\u00fcreyle b\u00fcy\u00fck bir direni\u015f g\u00f6stermi\u015flerdir. 1830 y\u0131l\u0131nda, Da\u011f\u0131stanl\u0131 Gazi Muhammed’in \u00e7a\u011fr\u0131s\u0131yla, b\u00fct\u00fcn Kuzey Kafkasya kavimleri, Ruslara kar\u015f\u0131 sava\u015fm\u0131\u015flard\u0131r. \u00d6zellikle, \u015eeyh \u015eamil liderli\u011finde, Ruslara kar\u015f\u0131, yirmibe\u015f y\u0131l amans\u0131z bir m\u00fccadele verilmi\u015ftir.<\/p>\n \u015eubat 1917’de Rusya’da monar\u015finin y\u0131k\u0131lmas\u0131 ve Ekim 1917’de bol\u015feviklerin iktidar\u0131 ele ge\u00e7irmesi \u00fczerine, Kuzey Kafkasya’da ba\u011f\u0131msizl\u0131k hareketleri g\u00fc\u00e7lenmi\u015f ve 11 May\u0131s 1918’de Kuzey Kafkasya Cumhuriyeti ilan edilmi\u015ftir; ancak, 1919 \u015eubat\u0131nda, \u00c7arl\u0131k yanl\u0131s\u0131 ordular, \u00c7e\u00e7enistan’\u0131 yeniden i\u015fgal etmi\u015ftir.<\/p>\n 1922’de \u00c7e\u00e7en, 1924’te \u00eengu\u015f \u00f6zerk y\u00f6netim birimleri kurulmu\u015f; bu iki b\u00f6lge 1934’te birle\u015ftirilerek, iki y\u0131l sonra da \u00c7e\u00e7en-Ingu\u015f \u00d6zerk Sovyet Sosyalist Cumhuriyeti kurulmu\u015ftur. 23 \u015eubat 1944’te, Moskova’n\u0131n ald\u0131\u011f\u0131 bir kararla, \u00c7e\u00e7en, \u0130ngu\u015f, Kara\u00e7ay ve Balkar Halklar\u0131n\u0131n, Kuzey Kafkasya’dan, Kazakistan ve Orta Asya’ya s\u00fcrg\u00fcn edilmeleri kararla\u015ft\u0131r\u0131lm\u0131\u015f ve \u00c7e\u00e7en-\u0130ngu\u015f \u00d6zerk Sovyet Sosyalist Cumhuriyeti b\u00f6ylece la\u011fvedilmi\u015ftir. Ancak, 1954’te Stalin’in \u00f6l\u00fcm\u00fcnden sonra, \u00c7e\u00e7enlere, anayurtlar\u0131na d\u00f6nme hakk\u0131 tan\u0131nm\u0131\u015f ve 9 Ocak-1957’de \u00c7e\u00e7en \u0130ngu\u015f \u00d6zerk Sovyet Sosyalist Cumhuriyeti yeniden kurulmu\u015ftur. \u00c7e\u00e7en Halk\u0131, s\u00fcrg\u00fcn\u00fcn a\u00e7t\u0131\u011f\u0131 yaralan iyile\u015ftirmek i\u00e7in, y\u0131llar y\u0131l\u0131 zorlu bir m\u00fccadele vererek gelmi\u015ftir bug\u00fcnlere.<\/p>\n Say\u0131n Ba\u015fkan, muhterem milletvekilleri; Sovyetler Birli\u011finde, 1985 sonras\u0131nda ba\u015flayan a\u00e7\u0131kl\u0131k ve yeniden yap\u0131lanma politikalar\u0131, Sovyetler Birli\u011finin da\u011f\u0131lma s\u00fcrecini de g\u00fcndemine getirmi\u015ftir.<\/p>\n \u0130lk olarak Balt\u0131k cumhuriyetlerinde ba\u015flayan ba\u011f\u0131ms\u0131zl\u0131k m\u00fccadeleleri, daha sonra Sovyetler Birli\u011finin tamam\u0131n\u0131 etkisi alt\u0131na alm\u0131\u015ft\u0131r. \u00c7e\u00e7enistari’daki muhalefeti, \u00c7e\u00e7en Ulusal Kongresi \u00f6rg\u00fctlemi\u015ftir; kas\u0131m 1990’da, bu \u00f6rg\u00fct\u00fcn ba\u015fkanl\u0131\u011f\u0131na, asker k\u00f6kenli Dudayev getirilmi\u015ftir. Dudayev, 27 Ekim 1991’de yap\u0131lan se\u00e7imlerde de Devlet Ba\u015fkanl\u0131\u011f\u0131na se\u00e7ilmi\u015ftir. Bu se\u00e7imi takiben, 1 Kas\u0131m 1991’de \u00c7e\u00e7enistan’\u0131n ba\u011f\u0131ms\u0131zl\u0131\u011f\u0131 ilan edilmi\u015ftir.<\/p>\n \u0130\u015fte, bu geli\u015fmeler \u00fczerine, Moskova, 7 Kas\u0131mda \u00c7c\u00e7enistan’da ola\u011fan\u00fcst\u00fc hal ilan ederek, Ba\u015fkent Grozni’ye asker\u00ee birlikler g\u00f6ndermi\u015ftir; fakat, halk\u0131n yo\u011fun tepkisi sonucu, bu birlikler geri \u00e7ekilmek zorunda kalm\u0131\u015flard\u0131r, ta ki, 11 Aral\u0131k 1994 tarihine kadar. Yine hepimizin bildi\u011fi gibi, bu tarihte, Yeltsin’in, Budape\u015fte’de yap\u0131lan AG\u0130K zirvesinden Moskova’ya d\u00f6nmesinden sonra, 11 Aral\u0131k sabah\u0131, Rus birlikleri \u00fc\u00e7 ayr\u0131 y\u00f6nden, \u00c7e\u00e7enistan’a kar\u015f\u0131 harek\u00e2ta giri\u015fmi\u015flerdir. Bu harek\u00e2t, Sovyet askerlerinin 1979 Aral\u0131k ay\u0131nda Afganistan’a m\u00fcdahalesinden bu yana en b\u00fcy\u00fck asker\u00ee operasyonu te\u015fkil etmektedir.<\/p>\n Yeltsin y\u00f6netiminin sorunun \u00e7\u00f6z\u00fcm\u00fc i\u00e7in g\u00fc\u00e7 kullanmas\u0131, kendi \u00fclkesi i\u00e7inde de b\u00fcy\u00fck tepki do\u011furmu\u015ftur. Devlet Dumas\u0131nda, Jirinovski’nin ba\u015f\u0131nda bulundu\u011fu Liberal Demokrat Parti hari\u00e7, hemen hemen di\u011fer b\u00fct\u00fcn partiler, sorunun bar\u0131\u015f\u00e7\u0131 \u00e7\u00f6z\u00fcm\u00fc i\u00e7in, siyas\u00ee yollar\u0131n yeterince kullan\u0131lmad\u0131\u011f\u0131n\u0131 ileri s\u00fcrm\u00fc\u015flerdir.<\/p>\n Rusya Federasyonu Parlamentosu Savunma ve G\u00fcvenlik Komisyonu Ba\u015fkan\u0131 Yu\u00e7enkov’un, Rus demokratlar\u0131 olarak, Yeltsin’in, \u00c7e\u00e7enistan’daki i\u011fren\u00e7 politikas\u0131n\u0131 art\u0131k desteklemek istemediklerini, Cumhurba\u015fkan\u0131n\u0131n g\u00f6revden al\u0131nmas\u0131n\u0131 \u00f6nereceklerini a\u00e7\u0131klamas\u0131 \u00e7ok dikkat \u00e7ekici olmu\u015ftur.<\/p>\n Bu arada, Kom\u00fcnist Parti de dahil baz\u0131 \u00e7evrelerin, s\u0131rf Yeltsin’e muhalefet ve onu m\u00fc\u015fk\u00fcl duruma d\u00fc\u015f\u00fcrmek amac\u0131yla, olay\u0131 istismar etme niyetlerinin de ayr\u0131ca g\u00f6zlendi\u011fi ifade edilmektedir.<\/p>\n \u0130ngu\u015fistan ve Da\u011f\u0131stan, topraklar\u0131ndan ge\u00e7erek \u00c7e\u00e7enistan’a giren Rus askerlerine, Moskova’n\u0131n g\u00fc\u00e7 kullanmas\u0131na, bu asker\u00ee harek\u00e2ta kar\u015f\u0131 en \u015fiddetli kar\u015f\u0131 koyan \u00f6zerk cumhuriyetler olmu\u015flard\u0131r.<\/p>\n Tataristan Cumhurba\u015fkan\u0131 \u015eamiyev de, \u00e7ok ihtiyatl\u0131 bir a\u00e7\u0131klama yaparak, bar\u0131\u015f\u00e7\u0131 \u00e7\u00f6z\u00fcme taraftar oldu\u011funu ortaya koymu\u015ftur. Ba\u011f\u0131ms\u0131z Devletler Toplulu\u011fu \u00fclkelerinde bu konuda a\u00e7\u0131klama yapan Azerbaycan, Kazakistan ve Belarus, sorunun \u00e7\u00f6z\u00fcm\u00fcnden yana, benzer \u015fekilde a\u00e7\u0131klamalarda bulunmu\u015f ve sorunun, bar\u0131\u015f\u00e7\u0131 yollarla \u00e7\u00f6z\u00fcm\u00fcn\u00fc \u00f6nermi\u015flerdir.<\/p>\n Yine, Letonya ve Estonya Cumhurba\u015fkanlar\u0131, halk\u0131n ba\u011f\u0131ms\u0131zl\u0131k arzusunun \u00f6z\u00fcn\u00fc olu\u015fturan bu uyu\u015fmazl\u0131\u011f\u0131n, bar\u0131\u015f\u00e7\u0131 ve siyas\u00ee yollarla halledilmesi gerekti\u011fini ifade etmi\u015flerdir. Birle\u015fmi\u015f Milletler s\u00f6zc\u00fcs\u00fc, Amerika Birle\u015fik Devletleri Ba\u015fkan\u0131 ve Fransa D\u0131\u015fi\u015fleri s\u00f6zc\u00fcs\u00fc, yapt\u0131klar\u0131 a\u00e7\u0131klamada, olay\u0131n, Rusya Federasyonunun bir i\u00e7 i\u015fi oldu\u011funu vurgulam\u0131\u015flar, kan d\u00f6k\u00fclmesinden duyulan endi\u015feyi dile getirmi\u015flerdir. \u0130ngiltere D\u0131\u015fi\u015fleri Bakanl\u0131\u011f\u0131 taraf\u0131ndan da, kan d\u00f6k\u00fclmesinin bertaraf edilmesi ve soruna, m\u00fczakerelerle \u00e7\u00f6z\u00fcm bulunmas\u0131 \u00fcmidi ifade edilmi\u015f, t\u00fcm ilgili taraflara, kuvvet kullan\u0131lmas\u0131ndan imtina ve insan haklar\u0131na sayg\u0131 \u00e7a\u011fr\u0131s\u0131nda bulunmu\u015ftur.<\/p>\n Ruslar\u0131n asker\u00ee harek\u00e2t\u0131na en cidd\u00ee tepki ise, \u00dcrd\u00fcn Temsilciler Meclisinden gelmi\u015f ve 7 Aral\u0131k g\u00fcn\u00fc yap\u0131lan a\u00e7\u0131klamada, h\u00fcrriyet ve \u015felf determinasyon r\u00fczg\u00e2rlar\u0131n\u0131n esti\u011fi bu d\u00f6nemde, uluslar\u0131n \u00f6zg\u00fcrl\u00fcklerine kavu\u015fmas\u0131n\u0131n \u015fiddet ve ate\u015fle \u00f6nlenemeyece\u011fi belirtilmi\u015ftir.<\/p>\n Bug\u00fcne kadar, \u0130slam \u00fclkeleri aras\u0131nda, asker\u00ee harek\u00e2t\u0131 m\u00fcteakip, tek tepki Suudi Arabistan’dan gelmi\u015ftir. 12 Aral\u0131k g\u00fcn\u00fc, Kral Fahd ba\u015fkanl\u0131\u011f\u0131nda toplanan Bakanlar Kurulu sonras\u0131nda, Suudi Arabistan’\u0131n, Rusya’n\u0131n, \u00c7e\u00e7enistan’a m\u00fcdahale etmesinden ve \u00c7e\u00e7en topraklar\u0131n\u0131n bombalanmas\u0131ndan \u00fcz\u00fcnt\u00fc duydu\u011fu; ayr\u0131ca, M\u00fcsl\u00fcman ve dost \u00fclkeleri, Rus sald\u0131r\u0131s\u0131n\u0131n durdurulmas\u0131 i\u00e7in \u00e7aba sarf etmeye davet etti\u011fi a\u00e7\u0131klanm\u0131\u015ft\u0131r.<\/p>\n T\u00fcrkiye, gerek asker\u00ee harek\u00e2t \u00f6ncesinde gerek harek\u00e2t\u0131n ba\u015flamas\u0131n\u0131 m\u00fcteakip tepkisini a\u00e7\u0131klayan ilk \u00fclke olmu\u015ftur. 1 Aral\u0131k 1994 tarihinde yap\u0131lan a\u00e7\u0131klamada, ilgililere, aralar\u0131ndaki sorunlara m\u00fczakereler yoluyla, demokratik geleneklere ve insan haklar\u0131na sayg\u0131 temelinde, siyas\u00ee ve me\u015fru \u00e7\u00f6z\u00fcmler bulmalar\u0131 \u00e7a\u011fr\u0131s\u0131nda bulunulmu\u015ftur. 11 Aral\u0131k 1994 tarihinde yap\u0131lan a\u00e7\u0131klamada ise, daha \u00f6nceki \u00e7a\u011fr\u0131 yinelenmi\u015f, b\u00f6lgeye yak\u0131n, tarih\u00ee ve k\u00fclt\u00fcrel ba\u011flan bulunan T\u00fcrk Milletinin, Kafkasya’y\u0131 sarsan silahl\u0131 ihtilaflara bir yenisinin eklenmesinden b\u00fcy\u00fck endi\u015fe duydu\u011fu dile getirilmi\u015ftir. T\u00fcm ilgililerin, kan akmas\u0131na engel olmalar\u0131 gerekti\u011fi \u00f6zellikle vurgulanm\u0131\u015ft\u0131r.<\/p>\n 12 Aral\u0131k g\u00fcn\u00fc de, Rusya Federasyonu B\u00fcy\u00fckel\u00e7isi davet edilerek, H\u00fck\u00fcmetimizin, \u00c7e\u00e7enistan’daki asker\u00ee harek\u00e2tla ilgili endi\u015feleri bildirilmi\u015f, can kayb\u0131n\u0131n \u00f6n\u00fcne ge\u00e7ilmesine, \u00f6zellikle sivil halk\u0131n korunmas\u0131na atfetti\u011fimiz \u00f6nem vurgulanm\u0131\u015f ve b\u00f6lgede, yeni kin tohumlar\u0131 at\u0131lmas\u0131na engel olunmas\u0131nda b\u00fcy\u00fck yarar g\u00f6rd\u00fc\u011f\u00fcm\u00fcz ifade edilmi\u015ftir.<\/p>\n Dudayev, 17 Aral\u0131k 1994 g\u00fcn\u00fc Say\u0131n Cumhurba\u015fkan\u0131m\u0131za bir mesaj g\u00f6ndererek durumun tehlikelerine i\u015faret etmi\u015f ve ihtilaf\u0131n bar\u0131\u015f\u00e7\u0131 bir \u00e7\u00f6z\u00fcme kavu\u015fturulmas\u0131n\u0131 arzu ettiklerini belirtip, \u00e7at\u0131\u015fmalar\u0131n durdurulmas\u0131 i\u00e7in T\u00fcrkiye’nin yard\u0131mc\u0131 olmas\u0131n\u0131 talep etmi\u015ftir. 17 Aral\u0131k g\u00fcn\u00fc, \u00fcltimatom s\u00fcresi sona ermeden, Say\u0131n Cumhurba\u015fkan\u0131m\u0131z ve Say\u0131n Ba\u015fbakan\u0131m\u0131z taraf\u0131ndan Rusya Federasyonu Cumhurba\u015fkan\u0131 ve Ba\u015fbakan\u0131na birer mesaj g\u00f6nderilerek, sorunun bar\u0131\u015f\u00e7\u0131 yollarla \u00e7\u00f6z\u00fcme kavu\u015fturulmas\u0131 imk\u00e2nlar\u0131n\u0131n ara\u015ft\u0131r\u0131lmas\u0131 talep edilmi\u015ftir. Ayr\u0131ca, H\u00fck\u00fcmetimiz taraf\u0131ndan da, bu konudaki a\u00e7\u0131klamalar, zaman\u0131nda ve yerinde yap\u0131lm\u0131\u015ft\u0131r. \u00d6yle ki, T\u00fcrkiye Cumhuriyeti H\u00fck\u00fcmeti, \u00c7e\u00e7enistan’daki \u00e7at\u0131\u015fmalar\u0131n t\u0131rmanmaya devam etmesinden b\u00fcy\u00fck endi\u015fe duydu\u011funu ifade ederek, “\u00e7ocuk, kad\u0131n, ya\u015fl\u0131 dahil halen 200 bin dolay\u0131nda sivilin ya\u015fad\u0131\u011f\u0131 belirtilen Ba\u015fkent Grozni \u00fczerinde yo\u011funla\u015fan top ate\u015fi ve hava sald\u0131r\u0131lar\u0131n\u0131n masum can\u0130ar almas\u0131 ka\u00e7\u0131n\u0131lmazd\u0131r” demi\u015f; filhakika, aralar\u0131nda uluslararas\u0131 bas\u0131n\u0131n, yani bir yabanc\u0131 gazetecinin de bulundu\u011fu \u00e7ok say\u0131da masum sivilin hayat\u0131n\u0131 kaybetti\u011fi hat\u0131rlat\u0131larak, tekrar,tekrar dikkat \u00e7ekilmi\u015ftir.<\/p>\n T\u00fcrk H\u00fck\u00fcmeti, b\u00f6yle bir \u015fiddetle ula\u015f\u0131lacak sonucun kal\u0131c\u0131 olabilece\u011fine ve bir yarar sa\u011flayabilece\u011fine kesinlikle inanmamaktad\u0131r. A\u011f\u0131r k\u0131\u015f \u015fartlar\u0131nda Grozni’de s\u0131k\u0131\u015fan ve bombard\u0131man alt\u0131nda kalan siviller ile hayatlar\u0131n\u0131 kurtarmak i\u00e7in yollara d\u00fc\u015fen onbinlerce m\u00fcltecinin, her \u015feyden \u00f6nce ya\u015fama hakk\u0131na sayg\u0131 g\u00f6sterilmesi ve koruma alt\u0131na al\u0131nmas\u0131 istenilmi\u015ftir.<\/p>\n T\u00fcrk H\u00fck\u00fcmeti, sivil halka her t\u00fcrl\u00fc acil insan\u00ee yard\u0131m\u0131n derhal g\u00f6nderilmesi i\u00e7in kendine d\u00fc\u015feni yapmaya haz\u0131r oldu\u011funu a\u00e7\u0131klam\u0131\u015ft\u0131r. Ayr\u0131ca, t\u00fcm asker\u00ee harek\u00e2t\u0131n durdurularak, ihtilafa bar\u0131\u015f\u00e7\u0131 y\u00f6ntemlerle \u00e7\u00f6z\u00fcm aranmas\u0131n\u0131n kolayla\u015ft\u0131r\u0131lmas\u0131 \u00e7a\u011fr\u0131s\u0131nda bulunmu\u015ftur.<\/p>\n De\u011ferli milletvekilleri, Bat\u0131 d\u00fcnyas\u0131, Bosna-Hersek konusunda oldu\u011fu gibi-, bu konuda da – \u00fcz\u00fclerek s\u00f6ylemeliyiz ki- \u00e7eli\u015fki i\u00e7erisindedir. B\u00eer yandan, insan haklar\u0131ndan bahsedip, sorunun bar\u0131\u015f\u00e7\u0131 yollardan \u00e7\u00f6z\u00fclmesini tavsiye ederken, di\u011fer taraftan, olay\u0131n, Rusya’n\u0131n bir i\u00e7 sorunu oldu\u011funu a\u00e7\u0131k\u00e7a vurgulayabilmektedir. Bu tan\u0131m\u0131n sonucu, olaylara seyirci kalmaktan ba\u015fka bir \u015fekilde ifade edilemez.<\/p>\n Olay\u0131, sadece Rusya’n\u0131n bir i\u00e7 sorunu olarak de\u011ferlendirmek, acaba ne kadar do\u011frudur?.. Uluslar\u0131n kendi geleceklerini belirleme hakk\u0131, 20 inci Y\u00fczy\u0131l\u0131n ba\u015flar\u0131ndan itibaren t\u00fcm d\u00fcnyada kabul g\u00f6ren ve \u0130nsan Haklar\u0131 Evrensel Bildirgesi, Helsinki Niha\u00ee Senedi ve Paris \u015eart\u0131 gibi uluslararas\u0131 s\u00f6zle\u015fmelerde a\u00e7\u0131k\u00e7a tan\u0131nan bir hakt\u0131r. \u00c7e\u00e7enistan’\u0131n ba\u011f\u0131ms\u0131zl\u0131k ilan\u0131, ayn\u0131 zamanda, mevcut uluslararas\u0131 -i\u015fte bu sayd\u0131\u011f\u0131m- norm ve yasalara da uygundur.<\/p>\n \u00c7e\u00e7enistan, Sovyet Sosyalist Cumhuriyetler Birli\u011fini olu\u015fturan ve Sovyet Federasyonu Sosyalist Cumhuriyetine ba\u011fl\u0131 bir \u00f6zerk cumhuriyet stat\u00fcs\u00fcndeyken, imzalanan bir seri anla\u015fmaya imza koyup koymam\u0131\u015f olmas\u0131n\u0131 da, ba\u011f\u0131ms\u0131zl\u0131k ilan\u0131n\u0131n yasal olup olmad\u0131\u011f\u0131 noktas\u0131nda de\u011ferlendirmeye tabi tutmak gerekmektedir.<\/p>\n Sovyetler Birli\u011fini olu\u015fturan cumhuriyetlerden biri olarak, Rusya Sovyet Federatif Sosyalist Cumhuriyeti de eski yasalar\u0131n\u0131 de\u011fi\u015ftirmi\u015f, Devlet Ba\u015fkan\u0131 Yeltsin’e ba\u011fl\u0131 birlikler taraf\u0131ndan ve fiilen, fiziksel olarak kapat\u0131lm\u0131\u015f, devlet, yeni se\u00e7imler ve anayasa temelinde yeniden \u00f6rg\u00fctlenmi\u015ftir. Sovyet Sosyalist Cumhuriyetler Birli\u011fi d\u00f6neminden kalma yasalar y\u00fcr\u00fcrl\u00fckten kald\u0131r\u0131ld\u0131\u011f\u0131 i\u00e7in, Rusya Sovyet Federasyonu Sosyalist Cumhuriyetini olu\u015fturan federe birimlerin; yani, \u00f6zerk cumhuriyetlerin aras\u0131ndaki ili\u015fkilerin yasal \u00e7er\u00e7evesinin olu\u015fturulmasrg\u00fcndeme gelmi\u015ftir. \u0130\u015fte, bu do\u011frultuda, 31 Mart 1992’de, k\u0131saca Rusya Federasyon Anla\u015fmas\u0131 olarak bilinen, Rusya Federasyonu i\u00e7indeki egemen cumhuriyetlerin iktidar organlar\u0131 ile Rusya Federasyonunun devlet iktidar\u0131 federal organlar\u0131 aras\u0131nda, yasama ve yetkinin da\u011f\u0131t\u0131m\u0131 \u00fczerine anla\u015fma imzalanm\u0131\u015ft\u0131r. Anla\u015fman\u0131n giri\u015f b\u00f6l\u00fcm\u00fcnde de a\u00e7\u0131k\u00e7a belirtildi\u011fi gibi, federasyon anla\u015fmas\u0131, Rusya Federasyonunun egemenlik deklarasyonu ile Rusya Federasyonu i\u00e7indeki cumhuriyetlerin egemenlik deklarasyonlar\u0131 temelinde imzalanm\u0131\u015ft\u0131r; yani, eski Rusya Sovyet Federasyonu Sosyalist Cumhuriyeti i\u00e7indeki cumhuriyetlerin egemenlik hakk\u0131 a\u00e7\u0131k\u00e7a tan\u0131nm\u0131\u015ft\u0131r ve bu hak temelinde, yeni federasyonun yasal \u00e7er\u00e7evesinde kurulmu\u015ftur. Rusya Federasyon anla\u015fmas\u0131n\u0131, o tarihteki Tataristan ve \u00c7e\u00e7en-\u0130ngu\u015f Cumhuriyetleri imzalamam\u0131\u015flard\u0131r. 12 Aral\u0131k 1993 g\u00fcn\u00fc yap\u0131lan Rusya Federasyonu yeni anayasa ve parlamento se\u00e7imlerine de bu iki cumhuriyet kat\u0131lmam\u0131\u015ft\u0131r. Bu durumda, \u00c7e\u00e7enistan’\u0131n Rusya Federasyonuna ba\u011fl\u0131 oldu\u011funu belirten hi\u00e7bir anla\u015fma yoktur. \u00c7e\u00e7enistan sorununun…<\/p>\n (Mikrofon otomatik cihaz taraf\u0131ndan kapat\u0131ld\u0131)<\/p>\n BA\u015eKAN – <\/strong>Devam edin Say\u0131n Ercan.<\/p>\n NEVZAT ERCAN (Devamla) –<\/strong> Hemen bitiriyorum efendim.<\/p>\n …Rusya’n\u0131n toprak b\u00fct\u00fcnl\u00fc\u011f\u00fc i\u00e7inde \u00e7\u00f6z\u00fclmesi yolundaki \u00f6nerilerin de, izah etmeye \u00e7al\u0131\u015ft\u0131\u011f\u0131m bi\u00e7imde, yasal dayana\u011f\u0131 bulunmamaktad\u0131r.<\/p>\n Say\u0131n Ba\u015fkan, say\u0131n milletvekilleri; \u00f6zetle, b\u00f6lgede bar\u0131\u015f ve istikrar\u0131n yeniden tesisi i\u00e7in, \u00f6ncelikle \u00e7at\u0131\u015fmalar\u0131n durdurulmas\u0131, soruna m\u00fczakere zemininde ban\u015f\u00e7\u0131bir \u00e7\u00f6z\u00fcm aranmas\u0131 ve t\u00fcm ilgililerin, uluslararas\u0131 norm ve standartlara g\u00f6re, itidal i\u00e7inde hareket ederek \u00e7\u00f6z\u00fcm aramas\u0131 gerekti\u011fini d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcyoruz.<\/p>\n Bu duygu ve d\u00fc\u015f\u00fcncelerle, genel g\u00f6r\u00fc\u015fme a\u00e7\u0131lmas\u0131 istikametinde oy kullan\u0131lmas\u0131n\u0131 Y\u00fcce Meclise arz ediyor, hepinize sayg\u0131lar sunuyorum.<\/p>\n Te\u015fekk\u00fcr ediyorum Say\u0131n Ba\u015fkan. (DYP ve RP s\u0131ralar\u0131ndan alk\u0131\u015flar)<\/p>\n BA\u015eKAN –<\/strong> Te\u015fekk\u00fcr ederim Say\u0131n Ercan.<\/p>\n Say\u0131n milletvekilleri, H\u00fck\u00fcmet ve Gruplar ad\u0131na g\u00f6r\u00fc\u015fmeler tamamlanm\u0131\u015ft\u0131r. \u015eimdi, s\u0131ra, \u00f6nerge sahiplerine gelmi\u015ftir. \u00dc\u00e7 \u00f6nergeyi birle\u015ftirdi\u011fimiz i\u00e7in, \u00fc\u00e7 \u00f6nerge sahibine de konu\u015fma hakk\u0131 do\u011fmu\u015ftur.<\/p>\n Say\u0131n \u015eener, bu a\u015famada m\u0131 konu\u015facaks\u0131n\u0131z, yoksa genel g\u00f6r\u00fc\u015fme s\u0131ras\u0131nda m\u0131 konu\u015facaks\u0131n\u0131z?<\/p>\n ABD\u00dcLLAT\u0130F \u015eENER (Sivas)<\/strong>-Bu a\u015famada…<\/p>\n BA\u015eKAN –<\/strong> Bu a\u015famada konu\u015fmak istiyorsunuz.<\/p>\n Say\u0131n Abd\u00fcllatif \u015eener, Say\u0131n Muhsin Yaz\u0131c\u0131o\u011flu ve Say\u0131n Muharrem \u015eemsek’e s\u0131ras\u0131yla s\u00f6z verece\u011fim. \u00d6nerge sahiplerinin g\u00f6r\u00fc\u015fme s\u00fcreleri 10’ar dakikad\u0131r.<\/p>\n Buyurun Say\u0131n \u015eener.<\/p>\n ABD\u00dcLLAT\u0130F \u015eENER (Sivas) – <\/strong>Say\u0131n Ba\u015fkan, say\u0131n milletvekilleri; \u00c7e\u00e7enistan ve Kuzey Kafkasya’daki geli\u015fmelerle ilgili olarak vermi\u015f oldu\u011fumuz genel g\u00f6r\u00fc\u015fme \u00f6nergesinin Meclis g\u00fcndemine al\u0131narak bug\u00fcn g\u00f6r\u00fc\u015f\u00fclmesini sa\u011flayan ve Dan\u0131\u015fma Kurulunda bunu olumlu oylar\u0131yla destekleyen, grubu bulunan partilere te\u015fekk\u00fcr ediyorum. Ge\u00e7 de olsa, haz\u0131rlam\u0131\u015f olduklar\u0131 ayn\u0131 konudaki \u00f6nergelerle Meclise ba\u015fvuran di\u011fer arkada\u015flar\u0131m\u0131za da te\u015fekk\u00fcr ediyorum. Ancak, burada, g\u00f6r\u00fc\u015fmeler devam ederken, baz\u0131 grup s\u00f6zc\u00fclerinin ve \u00f6zellikle Say\u0131n Bakan\u0131n, b\u00fct\u00fcn d\u00fcnyay\u0131 dola\u015f\u0131rken bir t\u00fcrl\u00fc Kuzey Kafkasya’ya ve \u00c7e\u00e7enistan’a ge\u00e7emeyi\u015fini de yad\u0131rgad\u0131\u011f\u0131m\u0131 belirtmek istiyorum. (RP s\u0131ralar\u0131ndan alk\u0131\u015flar) \u00d6zellikle Say\u0131n Bakan\u0131n, \u00f6nergemizdeki, “T\u00fcrkiye Kafkasya’daki geli\u015fmelere ilgisiz kalamaz” ifadesine ni\u00e7in kat\u0131lmad\u0131\u011f\u0131m da bir t\u00fcrl\u00fc anlayabilmi\u015f de\u011filim; \u00e7\u00fcnk\u00fc, \u00f6nergedeki ifade, T\u00fcrkiye’nin ilgisiz kalamayaca\u011f\u0131yla ilgilidir. H\u00fck\u00fcmet ilgisiz kalm\u0131\u015ft\u0131r demiyordum; ama -ifade net bir \u015fekilde oldu\u011fu halde- bundan duydu\u011fu rahats\u0131zl\u0131\u011f\u0131 dile getirmesi, herhalde, ilgisizli\u011fini hissetmi\u015f olmas\u0131ndan kaynaklanmaktad\u0131r. (RP s\u0131ralar\u0131ndan “Bravo” sesleri, alk\u0131\u015flar)<\/p>\n \u015eu ana kadar, \u00c7e\u00e7enistan’daki geli\u015fmelerle ilgili olarak, Kuzey Kafkasya’daki geli\u015fmelerle ilgili olarak ne yapt\u0131klar\u0131n\u0131 s\u0131ralad\u0131lar. “Sivil halk\u0131n korunmas\u0131n\u0131 istedik” diyorlar. Her g\u00fcn Grozni bombalan\u0131rken, sivil halk katledilirken, insan haklar\u0131 ihlalleri yap\u0131l\u0131rken; h\u00e2l\u00e2 “sivil halk\u0131n korunmas\u0131n\u0131 istedik” c\u00fcmlesinin bir anlam ifade edip etmedi\u011fini takdirlerinize arz ediyorum. (RP s\u0131ralar\u0131ndan alk\u0131\u015flar)<\/p>\n Yine, Say\u0131n Bakan “insan\u00ee yard\u0131m g\u00f6ndermek istedi\u011fimizi bildirdik” diyor. Hen\u00fcz, hi\u00e7bir \u015fey g\u00f6nderilmemi\u015f, bir kutu aspirin gitmemi\u015f; ama, insan\u00ee yard\u0131m g\u00f6nderme taleplerini ifade etmi\u015fler…<\/p>\n Bunun da bir anlam\u0131 varsa; yine, Y\u00fcce Kurulun anlay\u0131\u015f\u0131na, takdirlerine b\u0131rak\u0131yorum. \u00d6zellikle, “\u00c7e\u00e7enistan meselesinin, Kuzey Kafkasya meselesinin, \u00e7ok boyutlu politikam\u0131z\u0131n duyarl\u0131 dengeleri i\u00e7erisinde de\u011ferlendirilmesi” diye kulland\u0131\u011f\u0131 ifadenin, d\u0131\u015f politikam\u0131zdaki \u00e7ekingenlik, \u00fcrkeklik ve uluslararas\u0131 merkezlere teslimiyet\u00e7ili\u011fin ifadesi oldu\u011funu burada tekrar ifade etmek istiyorum. (RP s\u0131ralar\u0131ndan “Bravo” sesleri, alk\u0131\u015flar)<\/p>\n Say\u0131n Bakan Kuzey Kafkasya’n\u0131n tarihinden bahsederken, \u00c7e\u00e7enistan’dan bahsederken, birtak\u0131m doktriner tart\u0131\u015fmalara, \u00fcsluplara girdiler. Sovyet Rusya, 1917 Bol\u015fevik \u0130htilaliyle Kuzey Kafkasya b\u00f6lgesini de\u011ferlendirmi\u015f; bu b\u00f6lgede, kapitalist \u00fcretim ili\u015fkilerinin geli\u015fmedi\u011fini tespit etmi\u015f; sonra, demi\u015f ki, “burada Asya tipi \u00fcretim tarz\u0131 vard\u0131r” vesaire diye gidiyor.<\/p>\n Say\u0131n Bakan, \u00f6nce, bu ifadeleriyle her ne kadar, birtak\u0131m doktriner bilgilere sahip oldu\u011funu kan\u0131tlamaya kalk\u0131\u015ft\u0131ysa da, Marksizmi dahi bilmedi\u011fini buradan ifade etmek istiyorum. (RP s\u0131ralar\u0131ndan “Bravo” sesleri,alk\u0131\u015flar)<\/p>\n Sovyet Rusya’n\u0131n resm\u00ee yorumunda, “Asya \u00fcretim tarz\u0131” diye bir \u015fey yoktur. Be\u015f a\u015famac\u0131 bir anlay\u0131\u015f vard\u0131r. Hi\u00e7bir zaman, Kuzey veya G\u00fcney Kafkasya b\u00f6lgesini de, Asya \u00fcretim tarz\u0131 \u00e7er\u00e7evesinde de\u011ferlendirmi\u015f de\u011fillerdir. B\u00f6ylesine, bir taraftan doktriner yanl\u0131\u015flarla dolu yorumlarda bulunmak, bir taraftan da bir t\u00fcrl\u00fc Kafkasya’ya giremeden d\u00fcnyan\u0131n d\u00f6rt bir yan\u0131nda dola\u015fmak yerine, somut, net \u015feyler s\u00f6ylemesini beklerdik.<\/p>\n Say\u0131n milletvekilleri, Kafkasya -\u00f6zellikle Kuzey Kafkasya- ve \u00c7e\u00e7enistan, \u00f6nergede de belirtti\u011fimiz gibi, T\u00fcrkiye’nin ilgisiz kalamayaca\u011f\u0131 bir b\u00f6lgedir. Bu b\u00f6lgeyle T\u00fcrkiye’nin tarih\u00ee ba\u011flar\u0131 vard\u0131r, din\u00ee, k\u00fclt\u00fcrel ba\u011flar\u0131 vard\u0131r, akrabal\u0131k ba\u011flar\u0131 vard\u0131r. Bunlar\u0131 yad\u0131rgamak veya bunlar\u0131 yokmu\u015f farz edip bu b\u00f6lgeye \u00f6ylesine yakla\u015fmak, sa\u011fl\u0131kl\u0131 bir durum de\u011fildir. Di\u011fer taraftan, \u015fu an, d\u00fcnyada olu\u015fan hadiseleri, T\u00fcrkiye a\u00e7\u0131s\u0131ndan da \u00e7ok dikkatli bir \u015fekilde takip etmek zorunday\u0131z.<\/p>\n Ortodoks \u00e7emberi, bir taraftan, bat\u0131m\u0131zda Bosna-Hersek olaylar\u0131yla; di\u011fer taraftan, bug\u00fcn, \u00c7e\u00e7enistan’da, Kuzey Kafkasya’da ya\u015fanan hadiselerle bizi ku\u015fatmaya \u00e7al\u0131\u015f\u0131rken, elbette, bizim de duyarl\u0131 olmam\u0131z laz\u0131md\u0131r; mill\u00ee menfaatlar\u0131m\u0131za uygun politikalar\u0131 ortaya koymam\u0131z, geli\u015ftirmemiz laz\u0131md\u0131r.<\/p>\n Kuzey Kafkasya ve \u00c7e\u00e7enistan b\u00f6lgesi, T\u00fcrkiye a\u00e7\u0131s\u0131ndan fevkalade stratejik \u00f6nemi olan bir b\u00f6lgedir. \u00c7in \u015eeddine kadar uzanan T\u00fcrk cumhuriyetlerinden bahsediyoruz. Bizi, Hazar Denizinin do\u011fusundaki Orta Asya T\u00fcrk cumhuriyetlerine ula\u015ft\u0131ran en \u00f6nemli koridor, Abhazya’dan ba\u015flay\u0131p, Da\u011f\u0131stan’a kadar uzanan Kuzey Kafkasya koridorudur. Bu b\u00f6lgenin ve bu b\u00f6lgedeki geli\u015fmelerin \u00e7ok sa\u011fl\u0131kl\u0131 bir \u015fekilde de\u011ferlendirilmesi ve takip edilmesi gerekmektedir. Sonra, bu b\u00f6lge, her zaman T\u00fcrkiye’nin bir g\u00fcvenlik \u015femsiyesi olmu\u015ftur. Tarih\u00ee hadiseler bunu kan\u0131tlamaktad\u0131r. 93 Harbi s\u0131ras\u0131nda, Kars’\u0131n, Ardahan’\u0131n Ruslar taraf\u0131ndan i\u015fgal edilmesi \u00fczerine, bu Kuzey Kafkasya halklar\u0131, Osmanl\u0131y\u0131 desteklemek i\u00e7in ayaklanm\u0131\u015flard\u0131r ve Ruslara kar\u015f\u0131 m\u00fccadele vermi\u015flerdir; Ruslar\u0131n, bu b\u00f6lgeden, Kars’tan, Ardahan’dan \u00e7ekilmesine sebep olmu\u015flard\u0131r.<\/p>\n Yine, ayn\u0131 \u015fekilde, \u0130kinci D\u00fcnya Sava\u015f\u0131 sonras\u0131nda, Stalin, T\u00fcrkiye’ye y\u00f6nelik talepleri nedeniyle, Kuzey Kafkasya’da meydana gelebilecek diren\u00e7leri k\u0131rabilmek i\u00e7in, bu b\u00f6lge halk\u0131m s\u00fcrm\u00fc\u015ft\u00fcr; Rusya’n\u0131n, Kazakistan’\u0131n di\u011fer b\u00f6lgelerine da\u011f\u0131tm\u0131\u015ft\u0131r.<\/p>\n Bu \u00f6nemi \u00f6n\u00fcm\u00fczde dururken, h\u00e2l\u00e2, bu b\u00f6lgeyle ilgili sa\u011fl\u0131kl\u0131 ve mill\u00ee politikalara uygun de\u011ferlendirmeler yap\u0131lamay\u0131\u015f\u0131n\u0131 yad\u0131rgad\u0131\u011f\u0131m\u0131, tekrar ifade etmek istiyorum. Her \u015feyden \u00f6nce, T\u00fcrk d\u0131\u015f politikas\u0131n\u0131n, olaya yakla\u015f\u0131rken, Rusya’n\u0131n toprak b\u00fct\u00fcnl\u00fc\u011f\u00fcnden bahsederek olay\u0131 de\u011ferlendirmesi, fevkalade yanl\u0131\u015ft\u0131r. (RP ve ANAP s\u0131ralar\u0131ndan alk\u0131\u015flar) Bunu s\u00f6ylemek bizim g\u00f6revimiz de\u011fildir, bunu s\u00f6ylemek T\u00fcrkiye’nin i\u015fi de\u011fildir; e\u011fer, T\u00fcrkiye, olaya sa\u011fl\u0131kl\u0131 bir de\u011ferlendirme getirecekse, bu b\u00f6lgedeki insan haklan ihlallerini dile getirmelidir. Asl\u0131nda, bu b\u00f6lgede, sadece iki haftad\u0131r de\u011fil, y\u00fczelli y\u0131ld\u0131r insan haklan ihlal edilmektedir. Bu b\u00f6lgedeki insanlar soyk\u0131r\u0131ma tabi tutulmu\u015flard\u0131r, zorunlu g\u00f6\u00e7e icbar edilmi\u015flerdir ve onbe\u015f g\u00fcnd\u00fcr, izliyoruz, sivil yerle\u015fim b\u00f6lgeleri, Grozni, her g\u00fcn Rus u\u00e7aklar\u0131 taraf\u0131ndan bombalanmaktad\u0131r; siviller, ya\u015fl\u0131lar, kad\u0131nlar ve \u00e7ocuklar katledilmektedir. Bundan daha belirgin, net bir insan haklar\u0131 ihlali olamaz; insan haklann\u0131n ihlal edilmesi kar\u015f\u0131s\u0131nda da, uluslararas\u0131 hukuk, buna sessiz kalamaz ve T\u00fcrkiye, b\u00fct\u00fcn \u00fclkelerden \u00f6nce buna sessiz kalmamal\u0131d\u0131r, kalmamal\u0131yd\u0131. (RP s\u0131ralar\u0131ndan alk\u0131\u015flar)<\/p>\n Bu konuda, insan haklan ihlalleri konusunda en k\u00fc\u00e7\u00fck bir imada dahi bulunulmazken, di\u011fer taraftan, bak\u0131yoruz, Danimarka, b\u00f6lgedeki insan haklan ihlallerini k\u0131n\u0131yor, Rusya’y\u0131 k\u0131n\u0131yor, Norve\u00e7 k\u0131n\u0131yor, Letonya k\u0131n\u0131yor; ama, T\u00fcrkiye’den k\u0131namay\u0131 ifade edebilecek tek bir c\u00fcmle dahi \u00e7\u0131km\u0131yor!<\/p>\n Di\u011fer taraftan, Rusya’n\u0131n toprak b\u00fct\u00fcnl\u00fc\u011f\u00fcnden bahsetmenin fevkalade yanl\u0131\u015f oldu\u011funu tekrar ifade etmek istiyorum.<\/p>\n Uluslararas\u0131 metinler var. Bunlarda, Birle\u015fmi\u015f Milletler \u015fart\u0131nda, insan haklanyla ilgili b\u00fct\u00fcn belge ve s\u00f6zle\u015fmelerde, halklar\u0131n kendi kaderini tayin etme hakk\u0131 vard\u0131r. Bu b\u00f6lgede ya\u015fayan insanlar, kendi kaderlerini tayin etme hakk\u0131na sahiptirler. Uluslararas\u0131 hukuk nezdinde de bu b\u00f6yledir. Uluslar\u0131n kendi kaderlerini tayin etme haklar\u0131, \u0130kinci D\u00fcnya Sava\u015f\u0131 sonras\u0131nda, s\u00f6m\u00fcrgelerin ba\u011f\u0131ms\u0131zl\u0131k taleplerine y\u00f6nelik olarak kullan\u0131lm\u0131\u015ft\u0131r; ama, son y\u0131llarda, bu hakk\u0131n, federasyonlar i\u00e7erisindeki federe devletlerinde bir hakk\u0131 oldu\u011fu kabul edilmi\u015ftir. Nitekim, bu g\u00f6r\u00fc\u015f do\u011frultusundad\u0131r ki, Yugoslavya Federasyonuna ba\u011fl\u0131 Slovenya, H\u0131rvatistan, Bosna – Hersek, Makedonya gibi federe devlet\u00e7iklerin ba\u011f\u0131ms\u0131zl\u0131k ilanlar\u0131, Birle\u015fmi\u015f Milletlere \u00fcye b\u00fct\u00fcn \u00fclkeler taraf\u0131ndan kabul edilmi\u015ftir, desteklenmi\u015ftir.<\/p>\n (Mikrofon otomatik cihaz taraf\u0131ndan kapat\u0131ld\u0131)<\/p>\n BA\u015eKAN – <\/strong>Devam edin efendim. .<\/p>\n ABD\u00dcLLAT\u0130F \u015eENER (Devamla) –<\/strong> Ni\u00e7in desteklenmi\u015ftir; \u00e7\u00fcnk\u00fc, halklar\u0131n kendi kaderlerini tayin hakk\u0131na sahip olduklar\u0131 g\u00f6r\u00fc\u015f\u00fc, federasyon i\u00e7indeki federe devletlere de tan\u0131nan bir hak olarak kabul edildi\u011fi i\u00e7indir; ama, maalesef, bu ger\u00e7ekler, bu a\u00e7\u0131k, net g\u00f6r\u00fcnt\u00fcler ortada iken, T\u00fcrkiye’nin, ne insan haklar\u0131 ihlalleri konusunda ne de \u00c7e\u00e7enistan’\u0131n ba\u011f\u0131ms\u0131zl\u0131k talepleri konusunda aktif olarak devrede olmad\u0131\u011f\u0131n\u0131 g\u00f6r\u00fcyoruz. Bundan dolay\u0131 da \u00fcz\u00fcnt\u00fc duyuyoruz. Y\u00fcce Meclisin t\u00fcm \u00fcyelerinin de bu tutumdan dolay\u0131 \u00fcz\u00fcnt\u00fc duyduklar\u0131 kanaatindeyim. H\u00fck\u00fcmeti olu\u015fturan siyas\u00ee partilerin grup s\u00f6zc\u00fclerinin yapm\u0131\u015f olduklar\u0131 konu\u015fmalarda da, bu, a\u00e7\u0131k se\u00e7ik izlenmi\u015ftir, tespit edilmi\u015ftir.<\/p>\n Burada, maalesef, D\u0131\u015fi\u015fleri Bakanl\u0131\u011f\u0131 personelinin bulunmay\u0131\u015f\u0131n\u0131 da yad\u0131rgad\u0131\u011f\u0131m\u0131 belirtmek istiyorum. Umar\u0131m, Say\u0131n Bakan\u0131n buraya yaln\u0131z gelmesi, ilk bakanl\u0131k g\u00fcnlerine rastlam\u0131\u015f olu\u015fuyla ilgili de\u011fildir.<\/p>\n Bu \u00e7er\u00e7eve i\u00e7erisinde, genel g\u00f6r\u00fc\u015fmenin a\u00e7\u0131lmas\u0131n\u0131 ve bu genel g\u00f6r\u00fc\u015fme esnas\u0131nda, gerek H\u00fck\u00fcmet taraf\u0131ndan gerek siyas\u00ee partiler taraf\u0131ndan, konunun, daha detayl\u0131, daha kapsaml\u0131, daha \u015f\u00fcmull\u00fc olarak ortaya konulmas\u0131n\u0131, burada yap\u0131lan konu\u015fmalar\u0131n ve g\u00f6r\u00fc\u015flerin H\u00fck\u00fcmete \u0131\u015f\u0131k tutmas\u0131n\u0131 diliyorum ve hepinize sayg\u0131lar sunuyorum. (RP, ANAP, MHP ve BBP s\u0131ralar\u0131ndan alk\u0131\u015flar)<\/p>\n BA\u015eKAN – <\/strong>Te\u015fekk\u00fcr ederim Say\u0131n \u015eener.<\/p>\n Say\u0131n Muhsin Yaz\u0131c\u0131o\u011flu, buyurun.<\/p>\n MUHS\u0130N YAZICIO\u011eLU (Sivas) – <\/strong>Say\u0131n Ba\u015fkan, de\u011ferli milletvekilleri; etraf\u0131m\u0131zda giderek daralan ate\u015f \u00e7emberinin, her ge\u00e7en g\u00fcn, bizi yaralayan, \u00fcz\u00fcnt\u00fcye bo\u011fan -gerek Balkanlarda gerek Kafkaslar’daki ac\u0131lardan birisi olarak- \u00c7e\u00e7enistan’\u0131n i\u015fgali dolay\u0131s\u0131yla, milletimizin yaralanan y\u00fcre\u011finin, bir noktada sesi olmak ve konunun, T\u00fcrkiye B\u00fcy\u00fck Millet Meclisinde acilen ele al\u0131narak, mill\u00ee bir siyasetin ortaya konulmas\u0131 ve belirlenmesi a\u00e7\u0131s\u0131ndan \u00f6nem arz eden bir genel g\u00f6r\u00fc\u015fmenin a\u00e7\u0131lmas\u0131 konusunda yap\u0131lan bu toplant\u0131y\u0131, \u00c7e\u00e7enistan bak\u0131m\u0131ndan, gelece\u011fimiz bak\u0131m\u0131ndan \u00f6nemli g\u00f6r\u00fcyorum ve s\u00f6zlerime ba\u015flarken, \u00e7a\u011f\u0131m\u0131z\u0131n \u015eeyh \u015eamil’i Dudayev’e ve kahraman \u00c7e\u00e7enlere, h\u00fcrriyet ye ba\u011f\u0131ms\u0131zl\u0131k m\u00fccadelelerinde ba\u015far\u0131lar diliyor ve orada \u015fehit olan b\u00fct\u00fcn insanlar\u0131n hat\u0131ralar\u0131 \u00f6n\u00fcnde sayg\u0131yla e\u011filiyorum.<\/p>\n Rusya, Afganistan’da uygulam\u0131\u015f oldu\u011fu usul ve \u00fcslubu, \u00c7e\u00e7enistan’da da aynen uygulam\u0131\u015ft\u0131r. Sovyetler Birli\u011fi d\u00f6neminde, \u00f6nce, Afganistan i\u00e7erisinde bir muhalif grup meydana getirmi\u015f, sonra onun \u00e7a\u011fr\u0131s\u0131na uydu\u011fu iddias\u0131yla, ba\u011f\u0131ms\u0131z Afganistan’\u0131 i\u015fgale kalk\u0131\u015fm\u0131\u015ft\u0131. Ayn\u0131 \u015feyi -\u015fu anda \u00c7e\u00e7enistan i\u00e7in de uygulam\u0131\u015ft\u0131r. Nas\u0131l ki, Afganistan’\u0131n i\u015fgali Sovyetler Birli\u011finin da\u011f\u0131lmas\u0131n\u0131 meydana getirmi\u015fse, hemen ifade etmek istiyorum ki, \u00c7e\u00e7enistan’\u0131 i\u015fgale kalk\u0131\u015fan Rusya da, d\u00f6km\u00fc\u015f oldu\u011fu kanda bo\u011fulacak ve sonu\u00e7ta, nas\u0131l Afganistan’\u0131n, Sovyetleri da\u011f\u0131tmas\u0131na sebep olan direni\u015fiyle kar\u015f\u0131la\u015fm\u0131\u015fsa, \u00c7e\u00e7enistan i\u015fgalinde de, Rusya ayn\u0131 ak\u0131betle kar\u015f\u0131 kar\u015f\u0131ya kalacakt\u0131r.<\/p>\n \u00d6ncelikle \u015funu belirtmek istiyorum: Kafkasyan\u0131n yerli halklar\u0131ndan biri olan \u00c7e\u00e7enler ve onlar\u0131n \u00f6zyurdu olan \u00c7e\u00e7enistan, Kafkaslar\u0131n ayr\u0131lmaz bir par\u00e7as\u0131d\u0131r. \u015eimdi, \u00c7e\u00e7enistan’da bir ilhak ve soyk\u0131r\u0131mla kar\u015f\u0131 kar\u015f\u0131yay\u0131z. Bu soyk\u0131r\u0131m kar\u015f\u0131s\u0131nda biz, olay\u0131, Rusya’n\u0131n bir i\u00e7 sorunu olarak asla g\u00f6remeyiz. Bu, hukuk\u00ee a\u00e7\u0131dan da, tarihsel a\u00e7\u0131dan da b\u00f6yle ifade etmeye mecbur oldu\u011fumuz bir olayd\u0131r.<\/p>\n \u00c7e\u00e7enistan, Sovyetler Birli\u011finin da\u011f\u0131l\u0131\u015f\u0131 s\u0131ras\u0131nda, yeniden yap\u0131lanan Rusya Federasyonu i\u00e7erisinde yer almam\u0131\u015ft\u0131r; dolay\u0131s\u0131yla, Rusya Federasyonunun hukuk\u00ee hi\u00e7bir metninin alt\u0131na imza koymam\u0131\u015ft\u0131r. Bu sebeple, \u00c7e\u00e7enistan, selfdeterminasyon hakk\u0131n\u0131 kullanm\u0131\u015f ve 1991 y\u0131l\u0131nda ba\u011f\u0131ms\u0131zl\u0131\u011f\u0131n\u0131 ilan etmi\u015ftir. O andan itibaren, alt\u0131na imza koymam\u0131\u015f oldu\u011fu Rusya Federasyonunun hi\u00e7bir ba\u011flay\u0131c\u0131 h\u00fckm\u00fcne de tabi de\u011fildir. Dolay\u0131s\u0131yla, \u00c7e\u00e7enistan, Rusya’n\u0131n yeniden yap\u0131lanmas\u0131nda yer almad\u0131\u011f\u0131 i\u00e7in, Sovyetler Birli\u011fi da\u011f\u0131ld\u0131\u011f\u0131 s\u0131rada, Sovyetler Birli\u011fi i\u00e7erisinde yer alm\u0131\u015f olan b\u00fct\u00fcn di\u011fer cumhuriyetlerin kendi iradesiyle ortaya koydu\u011fu ba\u011f\u0131ms\u0131zl\u0131k ve onun arkas\u0131ndan meydana getirmi\u015f oldu\u011fu Ba\u011f\u0131ms\u0131z Devletler Toplulu\u011fu i\u00e7erisinde de yer almam\u0131\u015ft\u0131r. Yani, kendi iradesini ortaya koymu\u015f, arkas\u0131ndan, h\u00fcr olarak, demokratik hakk\u0131n\u0131 kullan\u0131p, kendi Cumhurba\u015fkan\u0131n\u0131 da se\u00e7mi\u015ftir. Y\u00fczde 85 oy alarak se\u00e7ilmi\u015f bir Cumhurba\u015fkan\u0131 vard\u0131r; Dudayev, y\u00fczde 85 oyunu ald\u0131\u011f\u0131 bir halk\u0131, ba\u011f\u0131ms\u0131z bir cumhuriyeti temsil etmektedir. Dolay\u0131s\u0131yla, Rusya’n\u0131n buradaki hareketi, tamamen bir i\u015fgal, ilhak hareketidir ve ba\u011f\u0131ms\u0131zl\u0131\u011fa kar\u015f\u0131 emperyalist, sald\u0131rgan bir harekettir.<\/p>\n Burada, biz, ba\u011f\u0131ms\u0131z bir devletin yan\u0131nda m\u0131 yer alaca\u011f\u0131z, yoksa \u00c7arl\u0131k Rusyas\u0131n\u0131 yeniden ihya etmek isteyen, sald\u0131rgan, yay\u0131lmac\u0131 Rusya’n\u0131n yan\u0131nda m\u0131 yer alaca\u011f\u0131z? Taraf\u0131m\u0131z\u0131 a\u00e7\u0131k\u00e7a ortaya koymak mecburiyetindeyiz.<\/p>\n \u00dcz\u00fclerek ifade ediyorum ki, Amerika Birle\u015fik Devletleri, k\u00fc\u00e7\u00fck Yalta olarak adland\u0131rd\u0131\u011f\u0131, Clinton ve Yeltsin aras\u0131ndaki g\u00f6r\u00fc\u015fmeden, ortaya \u00e7\u0131kan yeni payla\u015f\u0131m\u0131n bir ifadesi olarak, Kafkaslar\u0131 Rusya’n\u0131n arka bah\u00e7esi gibi tarif eden yakla\u015f\u0131m\u0131n\u0131; yani, bu hadiseyi Rusya’n\u0131n i\u00e7 i\u015fi olarak g\u00f6rme yakla\u015f\u0131m\u0131m, ayn\u0131 \u015fekilde, T\u00fcrkiye Cumhuriyeti H\u00fck\u00fcmetini temsil eden ki\u015filer taraf\u0131ndan da bu yakla\u015f\u0131m\u0131 ortaya koyacak \u015fekilde benzer a\u00e7\u0131klamalar yap\u0131lmas\u0131n\u0131 \u00fcz\u00fcnt\u00fcyle kar\u015f\u0131l\u0131yoruz ve bunu asla kabul etmiyoruz.<\/p>\n Mu\u011flak, belirsiz ve i\u015fgalciye cesaret verecek a\u00e7\u0131klamalar yerine, mill\u00ee perspektif, mill\u00ee siyaset ve milletimizin menfaatlan ve haklan do\u011frultusunda a\u00e7\u0131k ifadeler kullanmak daha do\u011fru olur kanaatindeyim.<\/p>\n Bu itibarla, T\u00fcrk Milletinin, \u00c7e\u00e7enistan’m i\u015fgali kar\u015f\u0131s\u0131nda g\u00f6sterdi\u011fi ilgi ve duyarl\u0131l\u0131\u011f\u0131, sayg\u0131 ve takdirle kar\u015f\u0131l\u0131yorum.<\/p>\n \u015eu ana kadar, hi\u00e7 teredd\u00fct etmeden, akrabal\u0131k, manev\u00ee ve mill\u00ee ba\u011flanm\u0131z a\u00e7\u0131s\u0131ndan meseleye yakla\u015farak, mill\u00ee duyarl\u0131l\u0131k ortaya koyan T\u00fcrk Milletinin bu duyarl\u0131l\u0131\u011f\u0131n\u0131 sayg\u0131yla ve takdirle kar\u015f\u0131larken; milleti temsil eden ve milletin hissiyat\u0131n\u0131n terc\u00fcman\u0131 olmas\u0131 gereken organlar\u0131m\u0131z\u0131n…<\/p>\n AL\u0130 O\u011eUZ (\u0130stanbul) – <\/strong>Milletin gerisinde kalan …<\/p>\n MUHS\u0130N YAZICIO\u011eLU (Devamla) – <\/strong>…milletin gerisinde kalm\u0131\u015f olmas\u0131n\u0131 da, \u00fcz\u00fcnt\u00fcyle kar\u015f\u0131l\u0131yorum. (ANAP ve RP s\u0131ralanndan alk\u0131\u015flar)<\/p>\n Kendi parlamentosunu bombalamaktan \u00e7ekinmeyen bir diktat\u00f6r olan Yeltsin, \u00c7e\u00e7enistan’\u0131 i\u015fgal giri\u015fiminden vazge\u00e7mezse, b\u00fct\u00fcn Kafkas halklar\u0131 ve T\u00fcrk d\u00fcnyas\u0131, sava\u015f\u0131n, giderek, taraf\u0131 durumuna gelecektir.<\/p>\n (Mikrofon otomatik cihaz taraf\u0131ndan kapat\u0131ld\u0131)<\/p>\n BA\u015eKAN <\/strong>– Devam edin efendim.<\/p>\n MUHS\u0130N YAZICIO\u011eLU (Devamla)<\/strong>-Tamaml\u0131yorum efendim.<\/p>\n Haks\u0131zl\u0131k ve zul\u00fcmler kar\u015f\u0131s\u0131nda daima bir b\u00fct\u00fcn olmu\u015f Kafkas topluluklar\u0131 ye M\u00fcsl\u00fcman T\u00fcrk Milleti, \u00c7e\u00e7enlerin bu onurlu m\u00fccadelesinin yan\u0131nda kararl\u0131l\u0131kla yerlerini alacak ve bu direni\u015fin yan\u0131nda yerini al\u0131rken, madd\u00ee ve manev\u00ee, her alanda bu m\u00fccadeleye omuz verecektir.<\/p>\n D\u0131\u015f politikam\u0131z, mill\u00ee bir \u00e7izgi \u00fczerinde olmak mecburiyetindedir. \u015eu ana kadar, T\u00fcrkiye, d\u0131\u015f politikada, maalesef, pasif savunma anlay\u0131\u015f\u0131yla siyas\u00ee y\u00f6r\u00fcngesini belirlemi\u015ftir; d\u0131\u015f politikada, hep, pasif savunma \u00e7izgisini takip etmi\u015ftir. T\u00fcrkiye, etraf\u0131nda meydana gelen olaylar, konjonkt\u00fcr ve kendi mill\u00ee menfaatlann\u0131 dikkate alarak, art\u0131k, aktif savunmaya dayanan bir d\u0131\u015f politika izlemek zorundad\u0131r.<\/p>\n Bunun i\u00e7in, art\u0131k, T\u00fcrkiye, kabu\u011funu y\u0131rtmal\u0131, tarihin kendi \u00fczerine y\u00fcklemi\u015f oldu\u011fu misyonun gere\u011fini ortaya koymal\u0131 ve buna uygun bir siyaset yapmal\u0131d\u0131r. Buna, tarih bizi zorlamaktad\u0131r.<\/p>\n Bunu ifade ederken, asla, sava\u015f \u00e7\u0131\u011f\u0131rtkanl\u0131\u011f\u0131 yapmak veya T\u00fcrkiye’yi maceraya sevk etmek gibi bir duygu i\u00e7erisinde s\u00f6ylemiyorum; tarih, bize bunu mecbur k\u0131lmaktad\u0131r. Biz, tarihin h\u00fckmetti\u011fi, \u00fczerimize y\u00fckledi\u011fi misyonu yerine getinnek zorunday\u0131z. Onun i\u00e7in, T\u00fcrkiye, asla kendi kabu\u011funa girerek, kabu\u011funa s\u0131k\u0131\u015farak hareket edemez. Osmanl\u0131, D\u00fcyun-i Umumiyeyle idare edildi\u011fi bir durumdayken bile, Trablusgarp’ta donanmas\u0131n\u0131 gezdiriyor, Gali\u00e7ya’da ve Kafkaslarda asker bulunduruyordu; ni\u00e7in; \u0130stanbul’da rahat oturmak i\u00e7in. Bug\u00fcn, e\u011fer, Ankara’da rahat oturmak istiyorsak -b\u0131rakal\u0131m inan\u00e7lar\u0131m\u0131z\u0131n, soyumuzun gerektirdi\u011fi mecburiyetleri- sadece savunma i\u00e7in, Kafkaslar politikas\u0131na aktif m\u00fcdahalede bulunmak, Bosna’ya aktif m\u00fcdahelede bulunmak mecburiyetindeyiz. (BBP ve RP s\u0131ralar\u0131ndan alk\u0131\u015flar)<\/p>\n Onun i\u00e7in, T\u00fcrkiye’nin, T\u00fcrk d\u00fcnyas\u0131n\u0131n ve Kafkas topluluklar\u0131n\u0131n savunma bendi olan \u00c7e\u00e7enistan’\u0131n bu bendinin y\u0131k\u0131lmamas\u0131 ve Dudayev’in \u015fahs\u0131nda verilen bu \u015fanl\u0131 direni\u015fin k\u0131r\u0131lmamas\u0131 i\u00e7in, elimizden gelen her \u015feyi yapmak zorunday\u0131z; sadece s\u00f6zle de\u011fil, fiilen yapmak mecburiyetimiz var.<\/p>\n Burada, T\u00fcrk Milletinin hissiyat\u0131na terc\u00fcman olmak bak\u0131m\u0131ndan -s\u00f6zlerimi tamamlarken- ya\u015fas\u0131n kahraman \u00c7e\u00e7enlerin h\u00fcrriyet ve ba\u011f\u0131ms\u0131zl\u0131k m\u00fccadelesi, kahrolsun her t\u00fcrl\u00fc emperyalizm ve s\u00f6m\u00fcrgecilik diyorum.<\/p>\n Sayg\u0131lar\u0131m\u0131 sunuyorum. (BBP, ANAP ve RP s\u0131ralar\u0131ndan alk\u0131\u015flar)<\/p>\n BA\u015eKAN<\/strong> – Te\u015fekk\u00fcr ediyorum Say\u0131n Yaz\u0131c\u0131o\u011flu.<\/p>\n \u00d6nerge sahiplerinden, son konu\u015fmac\u0131 olarak, Say\u0131n Muharrem \u015eemsek; buyurun.<\/p>\n MUHARREM \u015eEMSEK (\u00c7orum)<\/strong> – Say\u0131n Ba\u015fkan, T\u00fcrkiye B\u00fcy\u00fck Millet Meclisinin de\u011ferli \u00fcyeleri; vermi\u015f oldu\u011fumuz \u00f6nergeyle ilgili olarak, \u00f6nerge sahibi s\u0131fat\u0131yla s\u00f6z alm\u0131\u015f bulunuyorum. Bu vesileyle, Y\u00fcce Heyetinize sayg\u0131lar\u0131m\u0131 sunuyorum.<\/p>\n Say\u0131n Ba\u015fkan, de\u011ferli milletvekilleri; bug\u00fcn, karde\u015f \u00c7e\u00e7enistan’da b\u00fcy\u00fck bir katliam, b\u00fcy\u00fck bir trajedi ya\u015fanmaktad\u0131r ve b\u00fcy\u00fck bir insan haklar\u0131 ihlali olay\u0131yla kar\u015f\u0131 kar\u015f\u0131ya bulunmaktay\u0131z. \u00c7e\u00e7enlerin ge\u00e7mi\u015fine bakt\u0131\u011f\u0131m\u0131z zaman, mill\u00ee olan her t\u00fcrl\u00fc hak ve h\u00fcrriyetten, gerek \u00c7arl\u0131k Rusyas\u0131 ve gerekse kom\u00fcnizm r\u00fcyas\u0131 d\u00f6nemlerinde mahrum edilen Kuzey Kafkasyal\u0131lar, yakla\u015f\u0131k ikiy\u00fcz y\u0131ldan beri, her t\u00fcrl\u00fc bask\u0131, s\u00fcrg\u00fcn ve zul\u00fcmle kar\u015f\u0131 kar\u015f\u0131ya kalarak, Rusla\u015ft\u0131rma siyasetine kurban edilmek istenmi\u015flerdir. \u015eeyh \u015eamillerin yakt\u0131\u011f\u0131 ba\u011f\u0131ms\u0131zl\u0131k ve h\u00fcrriyet me\u015falesi, daima Kuzey Kafkasyal\u0131lar\u0131n iman kayna\u011f\u0131, diren\u00e7 kayna\u011f\u0131 olmu\u015ftur.<\/p>\n Birinci D\u00fcnya Harbi sonras\u0131na do\u011fru \u00c7arl\u0131\u011f\u0131n \u00e7\u00f6kmesi \u00fczerine, di\u011fer Kafkasya milletleri gibi, Kuzey Kafkasyal\u0131lar da, kendisinin tayin edece\u011fi ve faydalanaca\u011f\u0131, her milletin kendi mukadderat\u0131n\u0131 kendisinin tayin edece\u011fi haklardan istifade ederek, istiklallerini ilan etmi\u015flerdir. Milletlerin istiklallerini bir hak olarak t\u00f6renle ilan eden bol\u015fevikler, Kafkasya’da mill\u00ee mukadderatlar\u0131n\u0131 ele alan h\u00fcrriyetperyer milletlere kar\u015f\u0131, hainane bir surette taarruza ge\u00e7mi\u015fler; \u00fcst\u00fcn kuvvetlerine dayanarak, Kafkasya milletlerini, tekrar, \u00c7arl\u0131k Rusyas\u0131nda oldu\u011fu gibi, boyunduruklar\u0131 alt\u0131na almak istemi\u015fler; ilk taarruz ettikleri \u00fclke de, Kuzey Kafkasya Cumhuriyeti olmu\u015ftur; daha sonra, Azerbaycan, Ermenistan ve G\u00fcrcistan Cumhuriyetlerini ele ge\u00e7irerek, yay\u0131lmac\u0131 ve s\u00f6m\u00fcrgeci politikalar\u0131n\u0131 devam ettirdiklerini ortaya koymu\u015flard\u0131r.<\/p>\n De\u011ferli milletvekilleri, Kuzey Kafkasyal\u0131lar, bu k\u0131z\u0131l istilaya kar\u015f\u0131 var kuvvetleriyle mukavemet g\u00f6stermi\u015flerdir. Bu mill\u00ee mukavemet hareketi \u00e7e\u015fitli safhalar arz etmekle beraber, mukavemet hareketinin \u00f6nc\u00fcleri, ba\u015fta \u00c7e\u00e7enler, \u0130ngu\u015flar, Kara\u00e7ayl\u0131lar, Balkarlar, Avarlar ve \u00c7erkezler olmak \u00fczere, en iptida\u00ee silahlarla Rus i\u015fgalcilerine kar\u015f\u0131 \u00e7arp\u0131\u015fm\u0131\u015flard\u0131r. Bu \u00e7arp\u0131\u015fmalar\u0131n en \u00f6nemlileri de, 1921 y\u0131l\u0131nda ba\u015flayan ve aylarca devam eden isyan ile 1930-1933 y\u0131llar\u0131nda meydana gelmi\u015f olan olaylarda ya\u015fanm\u0131\u015ft\u0131r. Stalin’in Rusyas\u0131 ile hemhudut olan M\u00fcsl\u00fcman cumhuriyetler ortadan kald\u0131r\u0131larak, bunlar\u0131n Rusya’ya ba\u011flanmas\u0131 planlanm\u0131\u015f, bunda da ilk darbeyi, Kuzey Kafkasya Cumhuriyeti yemi\u015ftir. Bu Cumhuriyeti olu\u015fturan Kuzey Kafkasya kavimlerini birbirlerinden ay\u0131rarak, muhtar cumhuriyet ve muhtar vilayet haline getirdikten sonra, bunlar\u0131 teker teker Rusya Federasyonuna ba\u011flam\u0131\u015flar.<\/p>\n “E\u011fer, bu Cumhuriyet, Sovyetler Birli\u011finin da\u011f\u0131lmas\u0131na kadar devam etseydi, Kuzey Kafkasya’y\u0131, Rus Federasyonunun i\u00e7 meselesi olarak g\u00f6sterme \u00e7abas\u0131 i\u00e7inde bulunan Amerika Birle\u015fik Devletleri ile Bat\u0131 \u00fclkeleri, bu durumu nas\u0131l izah edeceklerdi” sorusunun cevab\u0131n\u0131 burada bulmakta g\u00fc\u00e7l\u00fck \u00e7ekmekteyiz.<\/p>\n De\u011ferli milletvekilleri, bug\u00fcn Kuzey Kafkasya asla ve asla Rusya Federasyonunun bir i\u00e7 meselesi olamaz bu, Kuzey Kafkasya Cumhuriyetinin yeniden kurulmas\u0131 meselesi olarak g\u00f6r\u00fclmektedir Bunun \u00f6nc\u00fcl\u00fc\u011f\u00fcn\u00fc, bug\u00fcn, kahraman \u00c7e\u00e7enler yapmaktad\u0131r. Di\u011fer Kafkas halklar\u0131 da, \u0130ngu\u015flar gibi, a\u00e7\u0131k ve net olarak, bu Rus istilas\u0131na kar\u015f\u0131 gerekli reaksiyonu mutlaka g\u00f6stermelidirler. \u00c7e\u00e7enler, her d\u00f6nemde, b\u00f6yle kahramanl\u0131klar g\u00f6stermi\u015flerdir; Rus askerlerinin taaruzunu \u00f6nlemek ve gedik vermemek i\u00e7in, siperlerde kendilerini birbirlerine ba\u011flayarak kahramanl\u0131k destanlar\u0131 yazd\u0131klar\u0131n\u0131 da tarih g\u00f6stermektedir.<\/p>\n Ruslar, kom\u00fcnist d\u00f6nemde de ayn\u0131 bask\u0131 ve s\u00fcrg\u00fcnleri devam ettirmi\u015flerdir. \u0130\u015fgalin ilk y\u0131llar\u0131nda topraklar\u0131n\u0131 kamula\u015ft\u0131rarak kolhoz ve solvozlar kurmaya ba\u015flad\u0131klar\u0131 1930 y\u0131llanndan daha sonra da, sadece Kuzey Kafkasyal\u0131 karde\u015flerimize de\u011fil, Sovyetlerdeki b\u00fct\u00fcn M\u00fcsl\u00fcman T\u00fcrk ayd\u0131nlar\u0131na, ilim adamlanna, hatta, Kom\u00fcnist Partisinin mensuplar\u0131na, onlara hizmet edenlere kar\u015f\u0131 bir kampanya ba\u015flatarak, bunlar\u0131, Pant\u00fcrkist, T\u00fcrkiye’nin casusu olduklar\u0131n\u0131 ileri s\u00fcrerek ya kur\u015funa dizmi\u015fler veya tarih\u00e7i Ziya B\u00fcnyatov’un KGB ar\u015fivine dayanarak “K\u0131rm\u0131z\u0131 Ter\u00f6r” adl\u0131 kitab\u0131nda yazd\u0131\u011f\u0131 gibi, kamyonlara ve vagonlara doldurmak suretiyle s\u00fcrg\u00fcn etmi\u015fler ve ortadan kald\u0131rmaya \u00e7al\u0131\u015fm\u0131\u015flard\u0131r.<\/p>\n Ruslar, ayn\u0131 metodu, \u00c7e\u00e7enlere, \u0130ngu\u015flara, Kara\u00e7ayl\u0131lara, Balkarlara, Ayarlara, Lezgillere ve di\u011fer Kuzey Kafkasyal\u0131 karde\u015flerimize de uygulam\u0131\u015flard\u0131r.<\/p>\n Say\u0131n Ba\u015fkan, de\u011ferli milletvekilleri; bug\u00fcn, \u00c7e\u00e7enistan’da meydana gelen olaylan \u00e7ok iyi tahlil etmek laz\u0131md\u0131r. Bug\u00fcn, \u00c7e\u00e7enistan’daki olaylar\u0131n, Rusya Federasyonundaki i\u00e7 geli\u015fmelerden ilgisiz oldu\u011funu s\u00f6ylemek m\u00fcmk\u00fcn de\u011fildir. \u00c7e\u00e7enistan, 1991 Ekiminde, parlamento ve cumhurba\u015fkanl\u0131\u011f\u0131 i\u00e7in se\u00e7im yapm\u0131\u015ft\u0131r. General Dudayev, \u00c7e\u00e7en Halk\u0131n\u0131n Milli Kongresinin \u0130cra Komitesi Ba\u015fkanl\u0131\u011f\u0131na se\u00e7ilmi\u015ftir. Rusya Federasyonu, bu se\u00e7imleri yasa d\u0131\u015f\u0131 sayarak iptal etmi\u015ftir. Boris Yeltsin, \u00c7e\u00e7enistan’da s\u0131k\u0131y\u00f6netim ilan ederek, \u00fclkeyi, do\u011frudan merkeze ba\u011flam\u0131\u015f; \u00c7e\u00e7enler, Federasyon Anla\u015fmas\u0131n\u0131 da imzalamam\u0131\u015flard\u0131r. Yeltsin’in, \u015fimdiye kadar, Moskova’daki muhaliflerini sindirmekle u\u011fra\u015ft\u0131\u011f\u0131, parlementosunu bombalad\u0131\u011f\u0131 da bilinmektedir.<\/p>\n De\u011ferli milletvekilleri, Rusya’n\u0131n \u00c7e\u00e7enistan’a m\u00fcdahalesinin \u00e7e\u015fitli sebepleri vard\u0131r; bunlar:<\/p>\n 1.- Rusya Federasyonu, halen, 16 cumhuriyet ve 5 \u00f6zerk b\u00f6lgeden olu\u015fmaktad\u0131r. Rusya, ba\u011f\u0131ms\u0131zl\u0131k r\u00fczg\u00e2rlar\u0131n\u0131n di\u011fer cumhuriyetlere de esmesinden endi\u015fe etmektedir. Nitekim, Tatarlar da, zaman zaman merkezle anla\u015fmazl\u0131\u011fa d\u00fc\u015fmektedirler. Say\u0131n Ba\u015fkan, de\u011ferli milletvekilleri; 5 Aral\u0131k 1994 tarihinde Yeltsin, \u00c7ecenistan \u00fczerine 30 bin ki\u015filik bir kuvvet sevk etmi\u015ftir. Bu kuvvetler, \u0130ngu\u015fya ve Da\u011f\u0131stan’dan ge\u00e7erken taciz edilmi\u015ftir.<\/p>\n 13 Aral\u0131kta ate\u015fkes i\u00e7in 48 saatlik s\u00fcre verilmi\u015f, bu s\u00fcre, 15 Aral\u0131kta 48 saat daha uzat\u0131lm\u0131\u015f, ancak; Vladivostok’ta yap\u0131lan g\u00f6r\u00fc\u015fmelerden bir sonu\u00e7 al\u0131namam\u0131\u015ft\u0131r. Karada direni\u015fle kar\u015f\u0131la\u015fan Ruslar, Grozni’yi havadan bombalamaya ba\u015flam\u0131\u015flard\u0131r; bombard\u0131manda siviller de hedef olmu\u015ftur.<\/p>\n Rus halk\u0131n\u0131n b\u00fcy\u00fck bir k\u0131sm\u0131, \u00c7e\u00e7enistan’a m\u00fcdahaleye kar\u015f\u0131d\u0131r. Nitekim, 11 Aral\u0131k Pazar g\u00fcn\u00fc Moskova’da 5 bin ki\u015finin kat\u0131ld\u0131\u011f\u0131 bir g\u00f6steri yap\u0131lm\u0131\u015ft\u0131r. Parlamentoda ise reformistler, \u00c7e\u00e7enistan’a m\u00fcdahaleden dolay\u0131 Yeltsin’e kar\u015f\u0131 cephe alm\u0131\u015flar ve bir parlamento karar\u0131 da ald\u0131rm\u0131\u015flard\u0131r.<\/p>\n \u00c7e\u00e7enlerin \u015fiddetli direni\u015fleri kar\u015f\u0131s\u0131nda, hi\u00e7bir komutan, cepheye gitmek ve sorumluluk almak istemedi\u011finden, harek\u00e2t\u0131, Savunma Bakan\u0131 \u00fcstlenmek zorunda kalm\u0131\u015ft\u0131r. Halihaz\u0131rda, sava\u015f u\u00e7aklar\u0131 deste\u011findeki Rus kuvvetleri Gr\u00f6zni’ye girmi\u015ftir; ancak, mahalle aralar\u0131na girmeye cesaret edememektedirler.<\/p>\n Kararg\u00e2h\u0131, Rus birliklerine kar\u015f\u0131 \u015fiddetle direnen Dudayev, ba\u011f\u0131ms\u0131zl\u0131k m\u00fccadelesini de y\u00fcr\u00fctmektedir. Rus sald\u0131r\u0131lar\u0131, \u00f6zellikle hava bombard\u0131manlar\u0131, pek \u00e7ok sivil halk\u0131n can kayb\u0131na da sebep olmakta, \u00e2deta bir k\u0131y\u0131ma d\u00f6n\u00fc\u015fm\u00fc\u015f bulunmaktad\u0131r.<\/p>\n BA\u015eKAN<\/strong> – Say\u0131n \u015eemsek, toparlayabilir miyiz efendim…<\/p>\n MUHARREM \u015eEMSEK (Devamla)<\/strong>-Hay hay Say\u0131n Ba\u015fkan\u0131m.<\/p>\n Say\u0131n Ba\u015fkan, de\u011ferli milletvekilleri; T\u00fcrkiye, d\u0131\u015f politikas\u0131nda art\u0131k bir ilim haline gelmi\u015f olan siyaset planlamas\u0131 konusundaki eksi\u011fini, hi\u00e7 de\u011filse, bu \u00c7ecenistan olay\u0131ndaki eksi\u011fiyle g\u00f6rm\u00fc\u015f olmal\u0131d\u0131r. T\u00fcrkiye, d\u0131\u015f politikada, elli y\u0131l, y\u00fcz y\u0131l sonra meydana gelebilecek muhtemel olaylara g\u00f6re haz\u0131rlanm\u0131\u015f alternatif d\u0131\u015f politikalara sahip olmad\u0131\u011f\u0131 i\u00e7in, d\u00fcnyada meydana gelen olaylar\u0131n gerisinde kalmakta, haz\u0131rl\u0131ks\u0131z yakalanmakta, yer yer de yanl\u0131\u015fl\u0131k yapmaktad\u0131r. D\u0131\u015f politika konular\u0131nda, T\u00fcrkiye, siyaset planlamas\u0131 konusundaki eksi\u011finin sanc\u0131lar\u0131n\u0131 ya\u015famaktad\u0131r. Bunun i\u00e7in, d\u0131\u015f politikadaki bu eksi\u011fin, hi\u00e7 de\u011filse, bu olaydan sonra giderilmesini diliyorum.<\/p>\n De\u011ferli milletvekilleri, T\u00fcrkiye, \u00c7e\u00e7enistan’la ilgili politikalar\u0131n\u0131 yeniden g\u00f6zden ge\u00e7irerek, daha aktif ve tutarl\u0131 davranmaya mecburdur; bunun i\u00e7in, T\u00fcrkiye’de, bu meseleye partiler\u00fcst\u00fc bir anlay\u0131\u015fla yakla\u015fmal\u0131y\u0131z.<\/p>\n Rusya Federasyonunun \u00c7e\u00e7enistan’da ba\u015flatt\u0131\u011f\u0131 i\u015fgal harek\u00e2t\u0131, maalesef, T\u00fcrkiye taraf\u0131ndan, Rusya’n\u0131n bir i\u00e7 i\u015fi olarak nitelendirilmi\u015ftir. Bu, fevkalade yanl\u0131\u015f bir tespittir.<\/p>\n De\u011ferli arkada\u015flar, T\u00fcrkiye, Balkanlar, Kafkasya ve Orta Asya ile ilgili konularda \u00f6zel bir konuma sahiptir. Bu \u00f6zel durum, b\u00f6lgenin, T\u00fcrkiye bak\u0131m\u0131ndan, kendi g\u00fcvenli\u011fi a\u00e7\u0131s\u0131ndan arz etti\u011fi \u00f6nemin yan\u0131 s\u0131ra, tarih\u00ee, mill\u00ee, din\u00ee ilgi sahas\u0131na girmesinden kaynaklanmaktad\u0131r; bu sebeple, T\u00fcrkiye’nin, \u00c7e\u00e7enistan’\u0131n u\u011frad\u0131\u011f\u0131 bu haks\u0131z i\u015fgali, Rusya’n\u0131n bir i\u00e7 meselesi gibi telakki etmesi isabetsiz olmu\u015ftur.<\/p>\n Federasyon anla\u015fmas\u0131na kat\u0131lmam\u0131\u015f bulunan \u00c7e\u00e7enistan’\u0131n hukuk\u00ee durumunu federasyon kapsam\u0131nda de\u011ferlendirmek de yanl\u0131\u015ft\u0131r. D\u00fcnyada, \u00e7e\u015fitli devletlerin “\u00f6n bah\u00e7em, arka bah\u00e7em” diyerek, etki ve yetki alanlar\u0131 icat etti\u011fi bir s\u0131rada, T\u00fcrkiye’nin, tarih ve k\u00fclt\u00fcr bah\u00e7esi olan \u00c7e\u00e7enistan’\u0131, Rusya’n\u0131n bir i\u00e7 i\u015fi olarak g\u00f6rmesi do\u011fru de\u011fildir.<\/p>\n \u00d6te yandan, Helsinki \u0130nsan Haklar\u0131 \u0130zleme Komitesi, temel insan haklan bak\u0131m\u0131ndan, bu m\u00fcdahalenin, Rusya’n\u0131n bir i\u00e7 i\u015fi say\u0131lamayaca\u011f\u0131n\u0131 vurgulamakta; ger\u00e7ekten, Bosna’da ve Azerbaycan’dan sonra \u00c7e\u00e7enistan’da da bir insanl\u0131k trajedisi ya\u015fand\u0131\u011f\u0131n\u0131 belirtmektedir.<\/p>\n T\u00fcrkiye Cumhuriyeti, bu haks\u0131z i\u015fgal ve sald\u0131r\u0131 olay\u0131n\u0131 s\u00fcrekli izleyip, uluslararas\u0131 platformlarda gerekli giri\u015fimlerde bulunarak, sonu\u00e7 elde edilmesine gayret g\u00f6stermelidir. G\u0131da, ila\u00e7 ve sair ihtiya\u00e7 maddelerinin kar\u015f\u0131lanmas\u0131 konusunda, derhal gerekli te\u015febb\u00fcslerde bulunmak zorunda oldu\u011fumuzu da ifade etmek istiyorum.<\/p>\n \u00c7e\u00e7enistan’daki i\u015fgalle ilgili, T\u00fcrkiye B\u00fcy\u00fck Millet Meclisi olarak, m\u00fcmk\u00fcn olursa hemen bug\u00fcn, bir Meclis karar\u0131 al\u0131narak, ilgili kurulu\u015flara ve b\u00fct\u00fcn d\u00fcnya kamuoyuna bildirilmelidir.<\/p>\n T\u00fcrkiye, Kafkaslardaki karde\u015f devletlerin bir araya gelerek bir Kafkas federasyonu meydana getirmesi y\u00f6n\u00fcnde de yard\u0131mc\u0131 ve uyar\u0131c\u0131 olmal\u0131d\u0131r.<\/p>\n \u00c7e\u00e7enistan’da meydana gelen i\u015fgal olay\u0131, b\u00f6lge bar\u0131\u015f\u0131n\u0131 bozan, uluslararas\u0131 ilkelere ayk\u0131n, kabul edilemez ve T\u00fcrkiye’nin g\u00fcvenli\u011fine zararl\u0131 bir durumdur; T\u00fcrkiye’de ya\u015fayan milyonlarca vatanda\u015f\u0131m\u0131z bak\u0131m\u0131ndan da, T\u00fcrkiye’yi yak\u0131ndan alakadar etmektedir.<\/p>\n T\u00fcrkiye, \u00c7e\u00e7enistan’\u0131n Birle\u015fmi\u015f Milletlere \u00fcyeli\u011finin kabul\u00fc y\u00f6n\u00fcnde gayret g\u00f6stermek dahil, en \u00fcst seviyede siyas\u00ee giri\u015fimlerle, bu insanl\u0131k su\u00e7unu durdurmaya gayret etmelidir.<\/p>\n Say\u0131n Ba\u015fkan, de\u011ferli milletvekilleri; \u00c7e\u00e7enistan’da ba\u011f\u0131ms\u0131zl\u0131k m\u00fccadelesini y\u00fcr\u00fcten de\u011ferli \u00c7e\u00e7enlere basanlar diliyor, \u015fehitlere Allah’tan rahmet, kalanlara ve yak\u0131nlara da ba\u015fsa\u011fl\u0131\u011f\u0131 diliyor; bu genel g\u00f6r\u00fc\u015fme \u00f6nergesinin kabul\u00fc y\u00f6n\u00fcnde oy kullanman\u0131z\u0131 bekliyor, Y\u00fcce Heyete sayg\u0131lar sunuyorum. (Alk\u0131\u015flar)<\/p>\n BA\u015eKAN –<\/strong> Te\u015fekk\u00fcr ederim Say\u0131n \u015eemsek.<\/p>\n Say\u0131n milletvekilleri, genel g\u00f6r\u00fc\u015fme a\u00e7\u0131lmas\u0131 talebiyle ilgili \u00f6nerge \u00fczerindeki \u00f6ng\u00f6r\u00fc\u015fmeler tamamlanm\u0131\u015ft\u0131r. \u015eimdi, genel g\u00f6r\u00fc\u015fme a\u00e7\u0131l\u0131p a\u00e7\u0131lmamas\u0131 hususunu oylann\u0131za sunaca\u011f\u0131m: Genel g\u00f6r\u00fc\u015fme a\u00e7\u0131lmas\u0131n\u0131 kabul edenler… Etmeyenler… Genel g\u00f6r\u00fc\u015fme a\u00e7\u0131lmas\u0131 oybirli\u011fiyle kabul edilmi\u015ftir. (Alk\u0131\u015flar)<\/p>\n Genel Kurulun 22.12.1994 tarihli 60 inci Birle\u015fiminde al\u0131nan karar gere\u011fince, genel g\u00f6r\u00fc\u015fme, Genel Kurulun 3.1.1995 Sal\u0131 g\u00fcnk\u00fc birle\u015fiminde yap\u0131lacakt\u0131r.<\/p>\n TBMM Tutanak Dergisi- 27.12.1994 \u2013 Birle\u015fim:62 \u2013 Cilt:77 \u2013 Sayfa: 23-57<\/em><\/p>\n \u00a9Waynakh Online<\/strong><\/span><\/p>\n YASAL UYARI<\/span> T\u00fcrkiye B\u00fcy\u00fck Millet Meclisi 19.D\u00f6nem\u2019de (6 Kas\u0131m 1991 \u2013 24 Aral\u0131k 1995) g\u00f6rev yapm\u0131\u015f Refah Partisi Grubu ad\u0131na Grup Ba\u015fkanvekili ve Sivas Milletvekili Abdullatif \u015eener\u2019in, \u00c7e\u00e7enya ve Kuzey Kafkasya B\u00f6lgesinde meydana gelen …<\/p>\n","protected":false},"author":3,"featured_media":0,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"ngg_post_thumbnail":0,"footnotes":""},"categories":[2623],"tags":[],"views":4222,"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/www.waynakh.com\/tr\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/12539"}],"collection":[{"href":"https:\/\/www.waynakh.com\/tr\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/www.waynakh.com\/tr\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.waynakh.com\/tr\/wp-json\/wp\/v2\/users\/3"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.waynakh.com\/tr\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=12539"}],"version-history":[{"count":3,"href":"https:\/\/www.waynakh.com\/tr\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/12539\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":12542,"href":"https:\/\/www.waynakh.com\/tr\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/12539\/revisions\/12542"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/www.waynakh.com\/tr\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=12539"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.waynakh.com\/tr\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=12539"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.waynakh.com\/tr\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=12539"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}
\nRP Grup Ba\u015fkanvekili<\/em>”
\n<\/strong><\/p>\n
\n<\/strong><\/p>\n
\n<\/strong><\/p>\n
\n<\/strong><\/p>\n
\n<\/strong><\/p>\n
\n<\/strong><\/p>\n
\n<\/strong><\/p>\n
\n<\/strong><\/p>\n
\n<\/strong><\/p>\n
\n<\/strong><\/p>\n
\n<\/strong><\/p>\n
\n<\/strong><\/p>\n
\n<\/strong><\/p>\n
\n2.- \u00c7e\u00e7enistan aynl\u0131rsa, Rusya, Kafkaslarda n\u00fcfuzunu kaybedecek, federasyondan kopmalar olacak; hatta, Ba\u011f\u0131ms\u0131z Devletler Toplulu\u011fu \u00fczerindeki etkisi azalacakt\u0131r.
\n3.- Yeltsin’in muhalifleri g\u00fc\u00e7lenecek, kendisinin iktidarda kalmas\u0131 zay\u0131flayacakt\u0131r.
\n4.- \u00c7e\u00e7enistan, Kafkaslar’\u0131n petrol merkezidir. Grozni, Gudamers, Malgobek, \u00c7e\u00e7enistan’\u0131n petrol \u00fcretim ve rafineri tesislerinin bulundu\u011fu yerlerdir. \u00dcretilen petrol, boru hatt\u0131yla, Hazar’da Maha\u00e7kaleye, Karadenizde Tuapse’ye ula\u015fmaktad\u0131r. \u00c7e\u00e7enler, petrol boru hatt\u0131n\u0131 kontrol alt\u0131nda tutmaktad\u0131rlar. Do\u011falgaz da buradan sevk edilmektedir.
\n5.- Grozni, demiryollar\u0131n\u0131n kesi\u015fti\u011fi bir yerdir. Demiryolu hatt\u0131, Baku ‘de Hazar Denizine, Tuapse’de Karadenize, Rostov’da Azak Denizine ula\u015fmaktad\u0131r. \u00c7e\u00e7enlerin demiryolunu tuttu\u011fu bu merkezde, Rusya’y\u0131 rahats\u0131z etti\u011fi bilinmektedir.<\/p>\n
\nSitede yer alan materyallerin t\u00fcm haklar\u0131 Waynakh Online\u2019a aittir. Bu materyaller (haberden\/makaleden\/terc\u00fcme eserden sadece al\u0131nt\u0131 yap\u0131lsa dahi) ancak kaynak g\u00f6sterilerek ve aktif link verilerek kullan\u0131labilir.<\/em><\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"