İnsan Hakları Merkezi “Memorial”, Avrupa Konseyi Parlamenterler Meclisi (PACE) Yasal Konular ve İnsan Hakları Komisyonu Başkanı ve PACE Sözcüsü Dick Marty’nin başkanlık ettiği bir komisyonun 24-26 Mart 2010 tarihlerinde İnguşetya, Çeçenya ve Dağıstan’a çalışma ziyaretleri gerçekleştirdiğini bildirdi.

Heyet ziyaretlerine 24 Mart günü İnguşetya ile başladı. Delegasyon sabah saat 10.00’da İnguşetya Devlet Başkanı’na bağlı İnsan Hakları Devlet Komisyonu Başkanı Azamat Nalgiev, Kızıl Haç Rusya’nın İnguşetya bölümü Başkanı Musa Malsagov, İnsan Hakları Merkezi Memorial’in İnguşetya birimi Başkanı Tamirlan Akiyev, “İnguşetya’nın Kadınları” isimli organizasyonun Başkanı Raisa Akhrieva, İnguşetya Sivil Toplum Örgütleri Koordinasyon Konseyi Başkanı Musa Zurabov ve diğer yetkililer ile İnguşetya Devlet Başkanı’nın nezaretinde Magas kentinde biraraya geldi.

Bir saatten biraz uzun süren görüşmede Dick Marty, Kuzey Kafkasya’daki insan hakları durumunu bizzat yerinde görmek için geldiklerini ifade ederek insan haklarının gözlemlenmesinin bölgede barış ve istikrarın korunması için en etkili yöntem olduğuna dikkat çekti. Dick Marty, “Sadece insan haklarının gözlemlenmesiyle suçlara ve hukuksuzluğa karşı verilen mücadeleyi kazanmak mümkündür. Eğer halk kolluk kuvvetleri yetkililerine inanmıyorsa bu savaş asla kazanılamaz. Eğer kolluk güçleri yetkililerinin sınırlarını aşıyor ve bundan ötürü de cezalandırılmıyorsa hiçbir zaman halkın desteğini ve sempatisini kazanamazlar. Güven olmadığında mücadele baştan kaybedilmiş demektir” dedi.

Azamat Nalgiev ve Musa Malsagov konuşmalarında siloviklerin (Rus emniyet teşkilatında görev yapan personel) bugün terörizmle mücadelede kullandığı yöntemlerin durumun istikrarlaşmasına yardım etmediğine vurgu yaptı. Musa Malsagov, “Şiddete başvurularak terörizme karşı başarılı olunamaz ve bugün İnguşetya’daki durum da bunu açık bir şekilde doğruluyor” dedi.

PACE delegasyonu daha sonra İnguşetya Devlet Başkanı Yunusbek Yevkurov ile görüştü.

Aynı gün Dick Marty ve meslektaşları İnsan Hakları Merkezi Memorial’in Nazran’daki bürosunu ziyaret etti. Heyet sivillerle iki saatten fazla görüştü. Görüşmeye katılanlar arasında oğlu Mordovya’da bir hapishanede tutulan ve ciddi biçimde işkence görmekte olan ünlü İnguş yazar İssa Kodzoyev; Ağustos 2008’de öldürülen Ingushetia.ru adlı internet sitesinin sahibi Magomed Yevloev’in babası Yakhya Yevloev; Ekim 2009’da öldürülen muhalif İnguş hareketinin lideri Maksharip Aushev’in babası Magomed Aushev bulunuyordu. Bu isimlerin yanı sıra 2009 yılında cumhuriyet içerisinde ve dışında öldürülenlerin, kaçırılan veya kaybolanların akrabaları ile halen soruşturma altında tutulanların ve cezalandırılmış olanların akrabaları da toplantıya katıldı. Görüşmeye sadece resmen davet edilenler değil ayrıca böyle bir toplantı yapılacağı haberini alan çok sayıda kişi katıldı. Görüşmeye 30’un üzerinde yerel sakin katıldı.

Toplantıda söz alanların hepsi yetkililerin haklarını korumadığını; adam kaçırmaların, işkencelerin ve yargısız infazların sorumlularının bulunarak cezalandırılmaları için gerekli çabayı sarfetmediğini dile getirdi. Söz alanlar kendi ülkelerinde adaletin yerini bulacağına dair hiçbir umutlarının kalmadığını vurguladı.

Memorial’in Avukatı Batyr Akhilgov, yetkililerin Haziran 2004’te İnguşetya’da gerçekleştirilen silahlı saldırılardan dolayı 12 kişiyi suçlamasında ciddi ihlallerin yaşandığını söyledi. Konuyla ilgili ceza davasının 2007 yılında başladığını ve halen sona ermediğini belirterek suçlananların çoğunun da 2005 yılından bu yana tutuklu olduğunu ifade etti. Akhilgov, hukuki süreçte en büyük ihlalin ise jüri üyesi 3 hakimin değiştirilerek davanın başka bir bölgeye nakledilmesi olduğunu belirtti. Batry Akhilgov, hepsinden öte suçlananların soruşturma safhasında işkenceye maruz kaldığını dile getirdi.

Görüşmenin sonunda Tamirlan Akiyev heyet üyelerinin dikkatini halen Çeçen ve Kuzey Osetyalı mültecilerin problemlerinin çözümlenmemiş olmasına çekti. Soykırım Kurbanlarının Birliği adlı organizasyonun başkanı Ruslan Parichev, mülteci probleminin ülkedeki diğer problemlere nazaran çok önemli değil gibi görünse de bu konunun çözüme kavuşturulmadan ülkede istikrarın kurulmasının mümkün olmadığını ifade etti.

Anlatılanlardan çok etkilendiği görülen Dick Marty toplantıya katılım sağlayan herkese teşekkür ederek somut problemlerini çözüme kavuşturamayacağını ancak tüm dinlediklerine raporunda yer vereceğini ve PACE oturumunda bunun duyulmasını sağlayacağı şeklinde bir söz verdi. Dick Marty ayrıca çatışmanın bir diğer tarafına da (polisler ve polislerin boyeviklerin saldırılarından zarar görenlerin akrabaları) değindi. Ancak boyeviklerle savaşırken kimsenin hukuk kurallarını ihlal etmemesi gerektiğini, aksi takdirde boyeviklere katılanlara bir mazaret sunulmuş olacağını belirtti.

Avrupa Konseyi Parlamenterler Meclisi (PACE) delegasyonu 25 Mart tarihinde Çeçenya’da ve 26 Mart’ta ise Dağıstan’da Memorial’in ofislerinde yerel halk ile görüşme imkanı buldu.

İnguşetya’daki görüşmeden fotoğraflar: