Cuma Bayazıt’ın 9 Haziran 2026 tarihinde kaleme aldığı ve çeşitli sosyal medya mecralarında paylaşılan, “ÇEÇENİSTAN SEYAHATİNE DAİR” başlıklı  yazısı içerdiği bir takım tarihsel analizler ve “diasporanın anavatana yönetim dayatamayacağı” teziyle ilk bakışta okuyuculara rasyonel bir zemin sunuyor gibi görünse de, Çeçenya’nın bugünkü sosyo-politik gerçekliği ve diasporanın varlık sebebi açısından ciddi eksiklikler ve metodolojik hatalar barındırmaktadır. Oysa bu süslü yazının ana fikrini oluşturan “pragmatizm” ve “gerçekçilik” maskesinin altında, Türkiye’deki Çeçen diasporasını Kadirov rejimine biat ettirme ve geçmişin tüm acılarını unutturma çabasına ait açık bir manifesto yatmaktadır. Yazar, Mayıs 2026’da gerçekleştirilen ve tüm masrafları Rus destekli Kadirov yönetimi tarafından karşılanan 40 kişilik “davetli” grubunun seyahatini savunurken, diasporanın onurunu ve tarihsel misyonunu rasyonalize edilmiş bir teslimiyetle takas etmeyi teklif etmektedir.  Bu metin yalnızca eksik bir tarih analizi değil, aynı zamanda Çeçen halkının ödediği ağır bedellere, şehitlerine ve diasporanın varlık sebebine yönelik ağır bir hakarettir. Daha açık ifade etmek gerekirse yıllardır duymaya alıştığımız klişelerin ardına sığınarak katilleri, işbirlikçileri ve halkına zulmeden bir çeteyi aklama aparatı rolüne bürünmüş kuzu postlu yaşlı bir kurdun hezeyanlarıdır.

Tarihin ve vicdanın muhakemesi karşısında, satır aralarına gizlenmiş kelime oyunlarıyla süslenmiş bu apaçık teslimiyet vesikasının ardındaki bu sinsi yaklaşımın ipliğini pazara çıkarmak ve hakikatleri bir kez daha hiçbir vicdani nedamet duymayanların suratlarına çarpmak tarihsel bir vecibe ve ahlaki bir zorunluluktur.

Diasporanın Varlık Sebebi Güce Hizmet Etmek Değildir!

Sosyolojik açıdan “diaspora”, sadece mekânsal bir uzaklık değil, aynı zamanda kolektif hafıza ile yaşanılan gerçeklik arasındaki bir kopuş veya köprüleşme çabasıdır. Bir toplumun kimliği, ortak anılar ve anlatılar üzerine inşa edilir. Çeçen diasporası için bu anılar, Moskof’un zulmü, Rus-Kafkas Savaşları ve Müridizm hareketlerinin yanısıra, sürgünlerle birlikte yakın tarihte hep birlikte yaşadığımız Dudayev ve Maskhadov dönemlerinin inşa ettiği bağımsızlık ve haysiyet ideallerinin yanısıra, 1994 yılından bu yana Rusya Federasyonu’nun ve yerli aparatlarının işlediği savaş suçları ve soykırıma şahitlik ile yoğrulmuştur. Yazarın önerdiği “mevcut yönetimi meşru kabul etme” yaklaşımı, diasporanın kurucu mitlerini ve hafızasını bir kenara bırakmasını zorunlu kılmaktadır. Sosyolojik olarak bu, diasporanın kendi kimlik kökeninden kopuşu anlamına gelir. Bir diaspora, anavatandaki sözde “pragmatik uyumu” (hayatta kalma güdüsüyle oluşan fiili göstermelik durumu) kendi “etik duruşuna” (haysiyet ve bağımsızlık ideali) tercih ettiğinde, sıradan bir “göçmen grubu”na dönüşür; ancak artık “diaspora” olma niteliğini de yani o toprakların sesi ve vicdanı olma işlevini de kaybeder. De facto olan bir durum de jure bir meşruiyetmiş gibi kutsanmaya dönüştüğünde, diaspora sadece coğrafi olarak değil, fikirsel ve etik olarak da yurtsuzlaşır. Diasporanın görevi, anavatanı yönetmeye kalkışmak veya bir “yönetim dayatmak” (yazarın bu argümanı zaten temelsizdir) değildir. Diasporanın ontolojik görevi, Çeçen halkının tarihsel sürekliliğini, adalet arayışını ve haysiyetini, fiili statükonun baskısı altında ezilmeden korumaktır. Gerçek bir diyalog, “boyun eğen bir kabul” üzerine değil; farklılıkların, acıların ve tarihsel hakikatlerin, işgalin, Rus eliyle kurulan rejimin işlediği ve işlemeye devam ettiği suçların dürüstçe konuşulabildiği “eleştirel bir mesafe” üzerine kurulmalıdır.

İstibdat Altındaki Ölüm Sessizliğine “Toplumsal Rıza” Demek Ahlaki Bir Buhrandır!

Yazar, Çeçenya’daki mevcut idarenin bugünün Çeçen toplumunda “kabul gördüğünü” ve diasporanın da bu “tercihe” ram olması gerektiğini iddia etmektedir. Siyaset sosyolojisinde ve ahlak felsefesinde en temel kural şudur: Baskı altında verilen onay, rıza değil zapturaptır. Lakin yazara sormak gerekir : En temel insan haklarının pâyimal edildiği, muhaliflerin en küçük eleştirilerde dahi işkence ve tehditle ekran önünde özür diletildiği, toplu cezalandırma yöntemleriyle insanların evlerinin yakıldığı, gençlerin yeni Rus çarının Ukrayna’daki savaşına bir köle gibi ölmek üzere gönderildiği bir coğrafyada hangi hür iradeden bahsediyorsunuz? Rus ordusunun fiili işgali altında Rusların eliyle tesis edilen Kadirov rejiminin Çeçenya’daki varlığı toplumsal bir tercih değildir. Bu filli düzen Rus tanklarının gölgesinde kurulmuş mutlak bir istibdat düzenidir. Halkın canı ve namusuyla tehdit edilerek susturulduğu bir ortamdaki o ölüm sessizliğini “toplumsal kabul” diye pazarlamak, vicdani bir buhrandır. Zulme boyun eğmek zorunda kalan anavatan halkının esaretini, diasporaya bir “meşruiyet nişanesi” olarak dikte etmeye çalışmak bu rejimle zımni bir suç ortaklığına soyunmaktır. Ne siz ne de bir başkası hayatta kalma içgüdüsüyle boyun eğmek, sessiz kalmak, fikrini beyan edememek ve yapılan her türlü hayasızlığa gözlerini kapatmak zorunda kalan anavatan halkının bu çaresizliğini, diasporaya bir “meşruiyet nişanesi” olarak dikte edemez.

“Kurumsal İlişki” Kılıfıyla Uşaklığın Resmileştirilmesi!

Yazarın muhtemelen sipariş üzerine kaleme aldığı söz gelimi metinde, mayıs ayındaki malum seyahatin şahsi bir organizasyon olması güya eleştiriliyor ve asıl meselenin “kurumsal ilişki kurulamaması” olduğu savunuluyor. Bu yaklaşım esasında, diasporanın sivil toplum yapısını, Kadirov’un uluslararası meşruiyet devşirme tiyatrosunda resmi birer figüran haline getirme projesidir. Diasporanın kurumsal yapılarını bu denkleme dahil etmek, onları bağımsız birer sivil toplum aktörü olmaktan çıkararak, Rus siyasi iradesinin asimilasyon ve pasifikasyon politikalarının paydaşı haline getirecek, Rusya eliyle kurulmuş mevcut rejimin uluslararası alanda ihtiyaç duyduğu halkla ilişkiler ve meşruiyet açığını kapatmaya yönelik bir enstrümana dönüşeceklerdir. Daha net ifade etmek gerekirse, finansmanı ve lojistiği doğrudan merkezi otorite olan Kremlin’e entegre bir yerel yönetimce karşılanan bu seyahatler, kültürel bir köprü değil, birer akreditasyon ve pasifikasyon operasyonudur. Ulufe karşılığı o sofralara oturanlar, anavatanı ziyaret eden hasretzedeler değil; ancak bir müstebidin PR kampanyasında sahneye sürülen aktörleri olabilirler. Çeçen diasporasının kurumları, Dudayev’in ve Maskhadov’un liderliğini yaptığı anayasal devlet geleneğini kirleterek Kremlin’in valisiyle masaya oturduğu gün hükmen infisah etmiş, yani kendi varlığını hukuken ve ahlaken feshetmiş demektir.

Geçmişin Siyasi İnhirafları Bugünün İhanetini Tecviz Edemez!

Yazarın 1990’ların sonundaki radikalizm virüsünü, Rus destekli rejimin katlettiği ve Rusların hala naaşını teslim etmeyi reddettiği Çeçen Cumhuriyeti İçkerya’nın seçimle işbaşına gelmiş meşru Devlet Başkanı Maskhadov’un otoritesini sarsan başıbozuk komutanları ve Basayev’in stratejik hatalarını uzun uzun anlatması da aslında bugünkü Kadirovculuğa tarihsel bir haklılık zırhı örme çabasından ibarettir. O dönemdeki kimi radikal akımlar temiz ve meşru Çeçen bağımsızlık davasına arkadan hançer saplamıştır ve bu acı bir gerçektir. Fakat geçmişteki fitne odaklarının sebep olduğu tahribat; bugün anayasal olarak Rusya Federasyonu’nun merkezi otoritesine tamamen tabi kılınmış, Dudayev ve Maskhadov dönemlerinin uluslararası hukuk zeminindeki devlet geleneğini tamamen tasfiye etmiş bir yapının hukuki meşruiyet zırhı olamaz. Geçmişte değil, şu an içinde yaşadığımız günlerde Rus emperyalizminin en sadık tetikçiliğini yürüten, Çeçen gençlerini Ukrayna cephelerinde Rusya için ölmeye gönderen, anavatandaki Çeçen kimliğini tamamen Ruslaştıran bir yapıyı sütten çıkmış ak kaşık yapmaz! Felsefi ve ahlaki olarak bir yanlışı, bir başka hıyanetle müdafaa edemezsiniz. Geçmişin zafiyetleri, bugünün esaretini kutsama mazereti olamaz. Bu olsa olsa şirret ile melanet arasında tercih yapmaya zorlanmaktır.

Medet Önlü Suikastını Hafifseme Bedbahtlığı: Vicdan Tutulması!

Yazının nihayetine bir zeyl olarak eklenen “Önlü suikastı iddiası dayanaksızdır” notu, bu teslimiyet vesikasının en pespaye, en gayriahlaki kısmıdır. Ankara’nın göbeğinde, Çeçen halkının haklı davasını ve şerefini tek başına göğsünü gererek her yerde savunan Çeçen Cumhuriyeti İçkerya Fahri Konsolosu Medet Önlü’nün kalleşçe katledilmesinde tüm adli ve siyasi emareler Kadirov’u ve Moskova patentli suikast şebekelerini gösterirken, bu cinayeti “dayanaksız” diyerek geçiştirmek, maktulün kanını yerde bırakmak ve katillerle zımni bir suç ortaklığına soyunmaktır. Şühedasının kanını, Kadirov’un sahte ihtişamla donatılmış sofralarındaki kırıntılara tebdil edenlerin, ne diaspora adına konuşmaya ne de Çeçenlik davasından dem vurmaya hakkı vardır. Her türden şüpheler ve somut veriler tamamen aydınlatılmadan ve azmettirici odaklar yargı önünde hesap vermeden atılacak her “normalleşme” adımı, diasporanın adalet arayışına vurulmuş bir sekte olarak tarihe geçecektir.

SON SÖZ: Sizin Gerçeğiniz Teslimiyet, Bizimki ise İlkelerimizdir!

Çeçen diasporası, dönemsel konjonktürlerin, maddi sponsorlukların veya geçici siyasi aktörlerin ötesinde; bir halkın tarihsel hafızasını, hukukunu ve adalet arayışını temsil eden kurumsal bir bütündür. Diasporanın anavatanla, orada yaşayan akrabalarıyla kültürel ve insani bağlar geliştirmesi en tabii hakkıdır; ancak bu ilişki, ilkelerin feda edildiği bir asimilasyon sürecine dönüşmemelidir.  Cuma Bayazıt’ın önerdiği yaklaşım, gerçekçilik sınırlarını aşarak, meşruiyeti sadece “güç” üzerinden tanımlayan bir teslimiyet realizmine evrilmektedir. Türkiye Çeçen diasporası, Kafkas Dağları’ndan sürülürken ve asırlardır soykırıma uğrarken dahi onurunu ve bağımsızlık karakterini Rusya’ya teslim etmemiş asil bir halkın son kalesidir. Bu bakımdan Ankara’da, Grozny’de ya da başka herhangi bir yerde veyahut platformda sivil toplumun geneline yayılmamış kapalı mutabakatlar, diasporaya bir irade dayatamaz. Diasporamızın varlığının temeli ve ahlaki vazifesi, esaret altındaki anavatanın prangalarına ayak uydurup köleleşmek değil; anavatanda boğazı sıkılan, yargısız infasa kurban giden, zindanlarda çürütülen insanların dünyadaki hür ve gür sedası olmaktır; evrensel kabul gören kurallar çerçevesinde halkının haklarını, tarihsel kimliğini ve dilini muhafaza etmektir. Tarih hiç kimseyi ve hiçbir şeyi unutmaz : celladına aşık olan, parayı ve konforu görünce diz çöken sahte aydınları da; her şeye rağmen eğilmeyen, mukaddesatını satmayan Çeçen evlatlarını da tarih elbet hakkıyla kaydedecektir.

Lom-Ali Bakho