Kurtuluş Savaşı yıllarında elde ettiği başarılar nedeniyle Türkiye Büyük Millet Meclisi’ nin “Münci-i Millet” sıfatını layık gördüğü Çerkes Ethem, 21 Eylül 1948′ de Ürdün’ ün başkenti Amman’ da hayata veda etti. Bugün Çerkes Ethem’ in aramızdan ayrılışının 59.yıldönümü.

Beni ihanetle itham edenlere soruyorum: Ben ne zaman, hangi tarihte ve mevzide esasen müdafaa ettiğim cepheden bir adım dönmüşümdür, bir tek kardeş kanı dökmüşümdür?” Çerkes Ethem

Çerkes Ethem Kimdir?

Ethem Bey, Bandırma ve Mihaliç ilçeleri arasındaki Emre köylü, Çerkeslerin bir boyu olan Şapsıgh oymaklı bir ailenin beş oğlundan en küçüğüdür. Emrinde çalıştığı şahsiyetler, Ethem Bey’ in terbiyeli, itaatli, sakin, zeki, şahsi hiçbir amacı olmayan, cesur, atak, askerlik mesleğine ve vazifesine bağlı olduğunu her fırsatta dile getirmiştir. Ethem Bey, sınıfının alabileceği en son rütbe ve kıdemini, bütün madalya ve takdirnameleri almıştır.

Ethem Bey, Balkan Savaşları’ nda Bulgar Cephesi’ nde savaşmış, I.Dünya Savaşı’ nda Teşkilat-ı Mahsusa’ nın düzenlediği İran-Afganistan üzerinden Türk ana vatanına yol açma hareketine katıldmış ve 1918 yılı başlarında yine Teşkilat-ı Mahsusa’ nın düzenlediği Irak harekatına katılmıştır. Mondros Mütarekesi’ nden sonra ise Rauf Orbay tarafından  muhtemel bir işgale karşı  hazırlanmakla görevlendirilmiştir. Bunun üzerine İzmir’ in işgalinden birkaç gün sonra gerekli çalışmalara başlayan Ethem Bey çok kısa bir süre içerisinde teşkilatını oluşturmayı başararak Salihli Cephesini kurmuştur. Ethem Bey, teşkilat ve gerillacılıktaki maharetini göstermiş ve çok kısa zamanda hemen hemen bütün müdafaa cephesine hakim olmuştur. Kasım 1919’ da Batı ve Merkez Cephesi adı verilen geniş bir sahada milli mücadele cephesinin kumandanı olmuştur.

Meclis’ in 23 Nisan 1920’ de Ankara’ da toplanması kararlaştırılınca, yeniden iktidara gelen Damat Ferit Pasa, İngiliz Intelligence Servisi’ nin ve ona bağlı hainlerin şahsına ve düşüncelerine uygun gelen planı ile Kuvay-ı İnzibatiye, Hilafiyet Ordusu, Kuvay-ı Ahmediye, Nigehban-ı Vatan gibi çeşitli adlarla paralı askerler toplamış ve Anadolu’ nun üzerine saldırtmıştır. Bu gelişmeler Ankara’ nın büyük bir tehlike ile karşı karşıya kalmasına sebep oldu. Ethem Bey gibi Çerkes olan Yirminci Kolordu Kumandanı Vekili Kaymakam Mahmut Bey, ayaklanan ve bu fitneye aldanan çoğu Çerkes asilerin kendisine bir fenalık yapmayacağından emin ve ümitli bir şekilde Düzce- Hendek- Bolu- Gerede- Mudurnu havalisini sarmış isyanı bastırmaya uğraşırken pusuya düşürülmüş ve şehit edilmişti. O günlerde isyancıların üzerine gönderilecek bir ordu da mevcut değildi. Bunun üzerine Ethem Bey’ e haber verilerek Ankara’ ya davet edildi. Ankara’ da isyanı bastırması istenen Ethem Bey, kendisine verilen vazifeleri tam bir başarı ile yerine getirerek isyanı bastırdı. Görevini yerine getirdikten sonra Ankara’ dan ayrılan Ethem Bey’ in Ankara’ dan ayrılmasının üzerinden henüz beş saat geçmemişti ki Bolu yöresinde bastırılan isyanın Orta Anadolu’ ya sıçramış olması nedeni ile yeniden Ankara’ ya çağrıldı. Ethem Bey yeniden bir isyanı bastırmakla görevlendirilmişti. Sivas’ ın Yenihan İlçesine bağlı Kaman Köyü’ nde başlayan ayaklanma, Çamlıbel sonra da Zile’ ye atlamıştı. Çopanoğulları, Aynacıoğulları ve Deli Ömer Çeteleri bulundukları çevreleri kasıp kavuruyorlardı. Orta Anadolu’ daki bu çok tehlikeli sonuçlar doğurabilecek isyanı da Ethem Bey yine aynı sürat ve başarı ile bastırmıştı. Bu başarıların ardından Meclis’ e davet edilen Ethem Bey, Millet Meclisi’ nde ayakta alkışlanıyor, hatipler Meclis’ in Ethem Bey’ e layık gördüğü “MÜNCİ-İ MİLLET:milletin kurtarıcısı” tabirini kullanıyorlardı.

İsyanları süratli ve başarılı bir şekilde bastıran Ethem Bey, Ali Fuat Paşa’ nın isteği ile yeniden Batı Cephesi’ nin emrine girerek Simav Cephesi’ ne atanmıştı. Ethem Bey kuvvetleri ile birlikte 30 Temmuz’ da Simav dolaylarına hareket etmişti. Simavlılar bölgede yapılan telkinler sonucunda muhalif bir konuma geçmişlerdi. Bunun üzerine Ethem Bey kasabaya  tedip suretiyle girmek zorunda kalmıştı. Ethem Bey’ in müfrezeleri burada mola vermemişler, Hisar Köyü istikametinde yürüyüşlerine devam etmişlerdi. Aynı gün Demirci’ nin 10 km kadar kuzeyinde bulunan Yunan kıtalarıyla temas sağlamış ve taarruz etmişlerdi. Bu taarruz neticesinde düşmanın vaziyeti sarsılmış düşman kuvvetleri 5 km kadar güneye çekilmek zorunda kalmıştı. Yunan güçleri ile Ethem Bey’ in müfrezesi arasındaki çarpışmalar Ağustos’ un 17’ sine kadar devam etti. Ethem Bey yerinde bir karar ile 17/18 Ağustos gecesi sabaha karşı baskın tarzında taarruza geçmiş, kendisini toplamaya fırsat bulamayan Yunanlılar mağlup edilerek Demirci’ nin güneyine sürülmüştür. Düşman kuvvetleri 30 Temmuz’ da başlayıp 18 Ağustos’ a kadar süren bu muharebelerde ağır kayıplar vermiştir. Her ne kadar miktarı tespit edilememiş ise de Ethem Bey’ in saldırıları neticesinde onbin mevcutlu Yunan müfrezesi tamamen harp harici kalmış, çok sayıda makinalı tüfek ve piyade levazımatı ele geçirilmiştir. Çerkes Ethem kuvvetleri böylelikle milli mücadelenin ilk zaferini kazanmış oluyorlardı. Bu zaferin ardından bir kanunla “Birinci Kuvay-i Seyyare” namı Ethem Bey’ in kuvvetlerine verildi. Böylelikle  Ethem Bey’ in kuvvetleri Büyük Millet Meclisi’ nce tescil edilmiş oldu.

Ali Fuat Paşa’ nın Moskova’ ya büyükelçi olarak atanmasından sonra yerine İsmet Paşa atanmıştı. Bu dönemden sonra yaşanan milis kuvvetleri düzenli ordu tartışmalarını takiben Büyük Millet Meclisi’ nce oluşturulan heyet Ethem Bey ile görüşmek üzere Kütahya’ ya gönderilmiştir. Yapılan görüşmeler sonuç vermeyince Ethem Bey ve kardeşleri Batı Cephesi ile irtibatlarını kesmişlerdir. Ethem Bey 29 Aralık 1920’ de yayınladığı bir beyannamede B.M.Meclisi’ni suçluyordu. Meclis’ te bunun üzerine Kuvay-ı Seyyare üzerine kuvvet gönderme kararı aldı. Ethem Bey bu kuvvetlerle çarpışmak yerine Gediz’ e doğru çekildi. Ethem Bey emrindeki kuvvetleri idaresinde tutmak için hiçbir çaba sarfetmedi ve onlara hareketlerinde serbest olduklarını, ancak ne pahasına olursa olsun ellerindeki malzemeyi Yunanlılara vermemelerini söyledi. 22 Ocak 1922’ de Ethem Bey ve kardeşleri, iki arkadaşları ile birlikte Yunanlılarla bir protokol yaparak iltica etmislerdir. Ama kendilerine güvenmeyen Yunanlılar onu tutuklayarak Atina’ ya göndermişlerdir. İleri derece verem olmasına ve tedavisini talep etmesine rağmen tedavi edilmemiştir. Lozan Antlaşması’ ndan sonra “Yüzellilikler Listesi”ne alınmış, gıyabında yargılanarak idam cezasına mahkum edilmişse de daha sonra affedilmiştir. Ancak affa rağmen Ethem Bey Türkiye’ ye dönmeyerek ömrünün son yıllarını esaret altında Mısır’ da ve Ürdün’ de geçirmiştir. 21 Eylül 1948′ te de Ürdün’ ün başkenti Amman’ da vefat etmiş ve bir Çerkes mezarlığına gömülmüştür.

Güç ve iktidar sahiplerinin istek ve arzuları doğrultusunda tarihi yeniden yazan tarihçiler Ethem Bey olayını saptırmış, Milli Mücadele Dönemi’ nde Ethem Bey olarak tanınan kişi tarih kitaplarına “Çerkes Ethem” olarak aktarılarak etnik bir düşmanlık ve ayrımcılığın da temelleri atılmış, yıllarca Türkiye diasporasındaki Çerkesler “hain Çerkes” damgası ile yaşamak zorunda bırakılmıştır. Ancak zamanla elde edilen bilgiler, ortaya çıkan belgeler ve Türkiye’ deki demokratik ortamın gelişmesi ile Ethem Bey’ in hain olmadığı dile getirilmeye başlandıysa da “Yalan Söyleyen Tarih”in esiri insanlar hala gerçekleri kabullenememektedir. Ayrıca bir süredir de Ethem Bey’ in mezarının Türkiye’ ye getirilmesi konusunda çeşitli gruplarca çalışmalar yürütülmektedir.